Luận văn thạc sĩ diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật của hệ sinh thái hồ tây

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật trong hệ sinh thái hồ Tây, phân tích chi tiết và toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Thị Lan Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh Thái Học
• Đề tài: Diễn Biến Đa Dạng Thành Phần Loài Sinh Vật Của Hệ Sinh Thái Hồ Tây
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đa dạng các loài sinh vật ở Việt Nam
• 1.2. Đa dạng các loài sinh vật ở Hà Nội
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng các loài sinh vật
• 1.4. Một số công trình nghiên cứu về hồ Tây
• 1.5. Chất lượng môi trường nước hồ Tây
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ động thực vật của hồ Tây
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp kế thừa, thống kê, phân tích, tổng hợp và đánh giá
• 2.5. Phương pháp thực nghiệm
• 2.6. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.7. Phương pháp phòng thí nghiệm
• 2.8. Phương pháp so sánh
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 3.1. Điều tra các điều kiện tự nhiên và xã hội ảnh hưởng tới ĐDSH của hồ Tây
• 3.2. Vị trí địa lý, điều kiện khí hậu, thủy văn, địa chất của Hồ Tây
• 3.3. Điều kiện kinh tế-xã hội của khu vực xung quanh hồ Tây
• 3.4. Hiện trạng chất lượng môi trường nước
• 3.5. Đặc tính thủy lý
• 3.6. Đặc tính thủy hoá
• 3.7. Nhóm các kim loại nặng
• 3.8. Đa dạng thành phần loài sinh vật của hệ sinh thái hồ Tây
• 3.9. Diễn biến đa dạng các nhóm thực vật nổi trong hồ Tây
• 3.10. Diễn biến đa dạng các nhóm ĐVN hồ Tây (Zooplankton)
• 3.11. Diễn biến đa dạng các nhóm ĐVĐ hồ Tây
• 3.12. Diễn biến đa dạng khu hệ cá hồ Tây
• 3.13. Diễn biến đa dạng các nhóm động vật khác (chim, bò sát) Hồ Tây
• 3.14. Diễn biến đa dạng các khu hệ thực vật thủy sinh ở Hồ Tây
• 3.15. Phương hướng quản lý và sử dụng bền vững ĐDSH Hồ Tây
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật hồ Tây

Hệ sinh thái hồ Tây là một trong những hệ sinh thái quan trọng của Hà Nội, với sự đa dạng sinh học phong phú. Nghiên cứu về diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi của các loài mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc bảo tồn và quản lý bền vững. Hồ Tây không chỉ là một điểm đến du lịch nổi tiếng mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm.

1.1. Đặc điểm sinh thái của hồ Tây

Hồ Tây có diện tích lớn nhất Hà Nội, với nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của các loài sinh vật. Nhiệt độ, độ pH và các yếu tố môi trường khác ảnh hưởng trực tiếp đến sự đa dạng sinh học tại đây.

1.2. Vai trò của hồ Tây trong hệ sinh thái đô thị

Hồ Tây không chỉ cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc bảo vệ hồ Tây là cần thiết để duy trì các chức năng sinh thái của nó.

II. Vấn đề ô nhiễm và thách thức đối với đa dạng sinh học hồ Tây

Ô nhiễm môi trường nước hồ Tây đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự sống của các loài sinh vật. Các nguồn ô nhiễm từ hoạt động sinh hoạt và sản xuất xung quanh hồ đã làm suy giảm chất lượng nước, dẫn đến sự biến đổi thành phần loài sinh vật.

2.1. Nguyên nhân ô nhiễm nước hồ Tây

Các hoạt động xả thải từ khu vực xung quanh hồ, cùng với sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng, đã làm gia tăng ô nhiễm nước. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của các loài sinh vật trong hồ.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến đa dạng sinh học

Ô nhiễm nước đã dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng của các loài sinh vật, đặc biệt là các loài đặc hữu. Nhiều loài đã biến mất, trong khi một số loài ngoại lai mới xuất hiện, gây mất cân bằng sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu diễn biến đa dạng sinh học hồ Tây

Để theo dõi diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật của hồ Tây, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu nước và đánh giá chất lượng môi trường.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa được thực hiện định kỳ để thu thập dữ liệu về các loài sinh vật, điều kiện môi trường và các yếu tố ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học. Dữ liệu này giúp đánh giá sự biến động của các loài qua các năm.

3.2. Phân tích chất lượng nước hồ Tây

Phân tích mẫu nước được thực hiện để đánh giá các chỉ tiêu như độ pH, nồng độ oxy hòa tan và các chất ô nhiễm. Kết quả phân tích giúp xác định tình trạng sức khỏe của hệ sinh thái hồ Tây.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự biến động đa dạng thành phần loài sinh vật tại hồ Tây có mối liên hệ chặt chẽ với chất lượng môi trường nước. Việc áp dụng các biện pháp bảo tồn và quản lý bền vững là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học tại đây.

4.1. Đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học hồ Tây

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng số lượng và đa dạng của các loài sinh vật trong hồ Tây đang giảm sút. Các loài thực vật và động vật nổi đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm và biến đổi khí hậu.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn và quản lý

Để bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây, cần thực hiện các biện pháp như kiểm soát ô nhiễm, phục hồi môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ hệ sinh thái này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hồ Tây

Hồ Tây là một hệ sinh thái quý giá cần được bảo vệ và quản lý bền vững. Việc nghiên cứu diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi của các loài mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho các chính sách bảo tồn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc bảo vệ môi trường sống của các loài sinh vật.

5.2. Hướng đi tương lai cho hệ sinh thái hồ Tây

Cần có các chương trình nghiên cứu và bảo tồn dài hạn để theo dõi và phục hồi đa dạng sinh học tại hồ Tây. Việc hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hồ Tây, với diện tích khoảng 526 ha và dung tích chứa nước trên 10 triệu m³, là hồ tự nhiên lớn nhất thủ đô Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Theo số liệu khí hậu, nhiệt độ trung bình tại Hà Nội dao động từ 16,3°C đến 29°C, lượng mưa trung bình năm khoảng 1660 mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10. Hồ Tây chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các hoạt động dân cư, nông nghiệp và công nghiệp xung quanh, dẫn đến sự biến đổi đa dạng thành phần loài sinh vật trong hệ sinh thái hồ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm theo dõi diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật của hệ sinh thái hồ Tây qua các năm, đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và xã hội đến đa dạng sinh học (ĐDSH), từ đó đề xuất phương hướng quản lý và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên sinh vật quý giá này. Nghiên cứu tập trung vào các nhóm sinh vật chính như thực vật nổi (TVN), động vật nổi (ĐVN), động vật đáy (ĐVĐ), khu hệ cá và các nhóm động vật khác như chim, bò sát.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 8 điểm lấy mẫu phân bố quanh hồ Tây trong hai đợt khảo sát tháng 10/2011 và tháng 3/2012. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần bảo tồn ĐDSH hồ Tây mà còn hỗ trợ công tác quy hoạch, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho thủ đô Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết sinh thái học về đa dạng sinh học và hệ sinh thái thủy vực, trong đó:

• Lý thuyết đa dạng sinh học: ĐDSH bao gồm đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái, là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của sinh vật, đồng thời có giá trị kinh tế, văn hóa và khoa học.
• Mô hình hệ sinh thái hồ: Hồ Tây được xem là hệ sinh thái đất ngập nước điển hình, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố khí hậu, thủy văn, địa chất và tác động của con người.
• Khái niệm phú dưỡng hóa (eutrophication): Sự gia tăng các chất dinh dưỡng như nitơ và phốt pho trong nước dẫn đến phát triển quá mức của tảo, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng nước và đa dạng sinh vật.

Các khái niệm chính bao gồm: đa dạng sinh học, phú dưỡng hóa, chất lượng nước, hệ sinh thái hồ, và tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động con người.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thực địa tại 8 điểm lấy mẫu quanh hồ Tây, kết hợp với dữ liệu kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước đây và các báo cáo khoa học liên quan.
• Phương pháp lấy mẫu: Thu mẫu thực vật nổi, động vật nổi, động vật đáy và cá bằng các dụng cụ chuyên dụng như lưới vớt TVN, gàu Petersen, lưới bén chắn ngang, với quy trình bảo quản và xử lý mẫu theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5992, 5993-1995; TCVN 5942-1995).
• Phân tích mẫu: Xác định thành phần loài, mật độ cá thể, trọng lượng sinh vật bằng kính hiển vi, cân điện tử và các phương pháp định lượng sinh vật phù du, động vật đáy.
• Phân tích chất lượng nước: Đo các chỉ tiêu vật lý, hóa học như nhiệt độ, pH, độ đục, độ dẫn điện, hàm lượng oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy sinh học (BOD5), nhu cầu oxy hóa học (COD), các chỉ số dinh dưỡng (nitơ, phốt pho), kim loại nặng và thuốc bảo vệ thực vật.
• Phương pháp thống kê và so sánh: Tổng hợp, phân tích số liệu theo thời gian và không gian để đánh giá diễn biến đa dạng sinh học và chất lượng môi trường hồ Tây.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và phân tích trong hai đợt chính tháng 10/2011 và tháng 3/2012, kết hợp với dữ liệu lịch sử từ các nghiên cứu trước đó.

Cỡ mẫu được lựa chọn đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ hồ với 8 điểm lấy mẫu phân bố đều, phương pháp phân tích được chọn nhằm đảm bảo độ chính xác và khả năng so sánh với các nghiên cứu trước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước hồ Tây bị suy giảm rõ rệt

   • Nhiệt độ nước dao động từ 17°C đến 29°C theo mùa, pH duy trì ở mức kiềm nhẹ 7,2-9,0.
   • Hàm lượng BOD5 dao động từ 11 đến 187 mg/l, COD từ 29 đến 370 mg/l, đều vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 2 đến 4 lần.
   • Hàm lượng nitơ tổng trung bình khoảng 4,07 mg/l, vượt quá 40 lần so với tiêu chuẩn quốc tế về phú dưỡng.
   • Phốt pho tổng dao động từ 0,18 đến 24,2 mg/l, cho thấy hồ đang bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi các chất dinh dưỡng.

2. Đa dạng sinh học các nhóm sinh vật có xu hướng giảm

   • Thực vật nổi (TVN) gồm khoảng 68 loài thuộc 4 ngành chính, giảm so với khoảng 120 loài trong các nghiên cứu trước đây.
   • Động vật nổi (ĐVN) và động vật đáy (ĐVĐ) cũng ghi nhận sự suy giảm về số lượng và mật độ cá thể, đặc biệt các loài đặc hữu bị thay thế bởi các loài ngoại lai.
   • Khu hệ cá hồ Tây gồm 39 loài, trong đó cá chép chiếm ưu thế với 56% tổng số cá thể.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường và xã hội

   • Các cống thoát nước thải sinh hoạt và công nghiệp xung quanh hồ là nguồn gây ô nhiễm chính, với 12 cống lớn và nhiều điểm xả thải nhỏ.
   • Hoạt động nông nghiệp sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật làm tăng hàm lượng dinh dưỡng và hóa chất độc hại trong hồ.
   • Biến đổi khí hậu với sự xen kẽ hạn hán và lũ lụt làm thay đổi điều kiện thủy văn, ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sinh vật.

4. Sự biến đổi thành phần loài theo mùa và khu vực

   • Mùa mưa, thành phần loài TVN phong phú hơn, tảo lục chiếm ưu thế; mùa khô, tảo lam và tảo silic tăng lên.
   • Các điểm gần cống thải có chất lượng nước kém hơn, đa dạng sinh học thấp hơn so với khu vực giữa hồ.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm chất lượng nước hồ Tây, đặc biệt là sự gia tăng các chỉ số BOD5, COD, nitơ và phốt pho, phản ánh tác động tiêu cực của các hoạt động đô thị hóa và nông nghiệp xung quanh hồ. Các chỉ số này vượt quá nhiều lần tiêu chuẩn cho phép, tạo điều kiện thuận lợi cho hiện tượng phú dưỡng và nở hoa tảo, làm giảm oxy hòa tan và ảnh hưởng đến sự sống của các loài thủy sinh.

Đa dạng sinh học giảm sút, đặc biệt là sự suy giảm các loài đặc hữu và sự xuất hiện của các loài ngoại lai, cho thấy hệ sinh thái hồ Tây đang bị mất cân bằng. So sánh với các nghiên cứu trước đây, số lượng loài TVN giảm từ khoảng 120 xuống còn 68 loài, đồng thời mật độ và sinh khối của các nhóm sinh vật khác cũng giảm đáng kể.

Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, pH, độ đục và độ dẫn điện có sự biến đổi theo mùa, ảnh hưởng đến sự phân bố và phát triển của sinh vật. Sự khác biệt về chất lượng nước giữa các điểm lấy mẫu gần cống thải và giữa hồ cho thấy tác động cục bộ của nguồn ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo khoa học trước đây về tình trạng ô nhiễm và suy giảm đa dạng sinh học ở các hồ đô thị tại Việt Nam và trên thế giới. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ biến động các chỉ số chất lượng nước theo thời gian và bản đồ phân bố đa dạng sinh học sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các xu hướng và điểm nóng ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải

   • Thiết lập hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp đạt chuẩn trước khi xả vào hồ.
   • Mục tiêu giảm BOD5 và COD xuống dưới tiêu chuẩn cho phép trong vòng 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp và hộ dân.

2. Quản lý và giảm thiểu ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp

   • Khuyến khích sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sinh học, giảm thiểu hóa chất độc hại.
   • Tổ chức tập huấn cho nông dân về kỹ thuật canh tác bền vững trong 2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, các tổ chức nông dân và cộng đồng địa phương.

3. Bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học hồ Tây

   • Thiết lập khu bảo tồn sinh thái ven hồ, bảo vệ các loài đặc hữu và hạn chế xâm nhập loài ngoại lai.
   • Thực hiện các chương trình phục hồi sinh cảnh và tái tạo quần thể sinh vật trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, các tổ chức bảo tồn.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường giám sát môi trường

   • Tổ chức các chiến dịch truyền thông về bảo vệ môi trường và ĐDSH hồ Tây.
   • Thiết lập hệ thống giám sát chất lượng nước và đa dạng sinh học thường xuyên.
   • Chủ thể thực hiện: UBND quận Tây Hồ, các tổ chức xã hội và trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý môi trường và quy hoạch đô thị

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu khoa học để xây dựng chính sách bảo vệ hồ Tây và phát triển bền vững.
   • Use case: Lập kế hoạch xử lý ô nhiễm và quy hoạch không gian xanh.

2. Các nhà nghiên cứu sinh thái và đa dạng sinh học

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu và kết quả về diễn biến đa dạng sinh học hồ đô thị.
   • Use case: So sánh, đối chiếu với các hệ sinh thái tương tự trong và ngoài nước.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp và phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của hoạt động nông nghiệp đến chất lượng nước và sinh vật hồ Tây.
   • Use case: Xây dựng chương trình canh tác bền vững, giảm ô nhiễm.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức bảo vệ môi trường

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về vai trò của hồ Tây và tầm quan trọng của bảo vệ đa dạng sinh học.
   • Use case: Tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, giám sát và phản ánh tình trạng ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hồ Tây lại quan trọng đối với Hà Nội?
   Hồ Tây không chỉ là hồ tự nhiên lớn nhất thủ đô mà còn là "lá phổi xanh", điều hòa khí hậu, cung cấp nguồn tài nguyên đa dạng sinh học và là điểm du lịch, văn hóa quan trọng. Bảo vệ hồ giúp duy trì cân bằng sinh thái và chất lượng cuộc sống người dân.

2. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm hồ Tây là gì?
   Ô nhiễm chủ yếu do nước thải sinh hoạt, công nghiệp chưa qua xử lý, hoạt động nông nghiệp sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cùng với tác động của biến đổi khí hậu làm thay đổi điều kiện thủy văn.

3. Đa dạng sinh học hồ Tây hiện nay có thay đổi như thế nào?
   Đa dạng sinh học có xu hướng giảm, số lượng loài thực vật nổi giảm từ khoảng 120 xuống còn 68 loài, nhiều loài đặc hữu bị suy giảm, xuất hiện loài ngoại lai, ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái hồ.

4. Các biện pháp nào có thể giúp cải thiện chất lượng nước hồ Tây?
   Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, quản lý chặt chẽ hoạt động nông nghiệp, bảo tồn sinh cảnh tự nhiên, tăng cường giám sát và nâng cao nhận thức cộng đồng là các giải pháp hiệu quả.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia bảo vệ hồ Tây?
   Cộng đồng có thể tham gia qua các hoạt động giám sát môi trường, không xả thải bừa bãi, tham gia các chương trình giáo dục môi trường và phối hợp với chính quyền trong việc bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái hồ.

Kết luận

• Hồ Tây là hệ sinh thái hồ tự nhiên lớn nhất Hà Nội, có giá trị đa dạng sinh học và vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái đô thị.
• Chất lượng nước hồ Tây đang bị suy giảm nghiêm trọng do ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và kim loại nặng vượt tiêu chuẩn cho phép.
• Đa dạng sinh học các nhóm sinh vật chính như thực vật nổi, động vật nổi và cá có xu hướng giảm, ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ sinh thái.
• Các yếu tố môi trường và xã hội như hoạt động xả thải, nông nghiệp và biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính gây biến động đa dạng sinh học.
• Cần triển khai các giải pháp quản lý, bảo tồn và nâng cao nhận thức cộng đồng để bảo vệ và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên sinh vật quý giá của hồ Tây.

Next steps: Thực hiện các chương trình giám sát liên tục, xây dựng kế hoạch xử lý ô nhiễm và phục hồi đa dạng sinh học trong vòng 3-5 năm tới.

Các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ hồ Tây, đảm bảo sự phát triển bền vững của thủ đô Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, vấn đề ô nhiễm các nguồn nƣớc đang trở lên ngày càng trầm trọng (nhất là nguồn nƣớc ngọt), đe dọa cuộc sống của loài ngƣời và gây ra nhiều khó khăn cho sản xuất và đời sống. Do đó, bảo vệ nguồn nƣớc, ĐDSH và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên này đang trở thành vấn đề sống còn của nhân loại. Trong các HST thủy vực thì HST hồ có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Hệ thống hồ cũng đƣợc coi nhƣ lá phổi xanh của thành phố, nhà máy điều hòa khí hậu tiểu khu vực.

Bên cạnh các chức năng là cấp nƣớc, tƣới tiêu cho nông nghiệp, du lịch - văn hóa - giải trí, thủy điện và phòng hộ thì hồ còn chứa nhiều nguồn tài nguyên phong phú, đó là một “ngân hàng gen” rất đa dạng, quý hiếm cần đƣợc bảo vệ. Do vị trí địa lý, kinh tế quan trọng của thủ đô, nên các hồ ở Hà Nội còn có vai trò lớn hơn nhiều, trong đó đặc biệt là hồ Tây đã đƣợc xếp vào danh sách các hồ cần đƣợc bảo vệ trên thế giới. Hồ Tây là một hồ tự nhiên, có diện tích lớn nhất của thủ đô Hà Nội. Hồ rất nổi tiếng với các giá trị đặc trƣng về danh lam thắng cảnh, các hoạt động du lịch, văn hóa - thể thao và gắn liền với lịch sử, tâm linh của ngƣời dân thủ đô, cũng nhƣ ngƣời dân Việt Nam từ bao đời nay.

Hồ Tây còn có giá trị đặc sắc về ĐDSH, chứa đựng nguồn tài nguyên động, thực vật đa dạng và độc đáo. Với việc tham gia công ƣớc Ramsar, Việt Nam có nghĩa vụ sử dụng khu vực này một cách hợp lý để vừa đạt hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ ĐDSH cũng nhƣ cảnh quan của nó. Về mặt pháp lý, thông báo số 72/TB-TW ngày 26/5/1994 của Bộ Chính Trị về một số vấn đề quy hoạch và xây dựng thủ đô Hà Nội đã nêu rõ: “Phải hết sức giữ gìn và tôn tạo những cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, độc đáo của Hà Nội, nhất là vẻ đẹp của các hồ lớn”. Đồng thời, quyết định số 473/BXD/KTQH ngày 08/01/1994 của Bộ trƣởng Bộ Xây dựng cũng khẳng định: “Khu vực Hồ Tây phải được quy hoạch xây dựng thành trung tâm giao dịch quốc tế, trung tâm dịch vụ du lịch, trung tâm văn 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hóa thể thao và là vùng bảo vệ cảnh quan thiên nhiên phục vụ các hoạt động vui chơi giải trí của thủ đô”.

Qua đó có thể thấy sự quyết tâm của các cấp, các ngành trong việc quy hoạch và bảo vệ hồ Tây trƣớc tình trạng tính bền vững của HST này đang bị đe dọa do hoạt động xả thải bừa bãi của ngƣời dân xung quanh khu vực vào hồ và các hoạt động kinh tế - xã hội khác. Chúng ta đều nhận thấy rằng quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế một cách nhanh chóng trong những năm qua đã làm cho mức độ ô nhiễm của hồ Tây ngày một gia tăng do lƣợng nƣớc thải đổ ra ngày một nhiều, điều này làm chất lƣợng nƣớc của hồ ngày càng suy giảm, làm biến đổi thành phần loài và khu hệ sinh vật của hồ Tây. Ngoài ra, biến đổi khí hậu với sự xen kẽ hạn hán và lũ lụt bất thƣờng đang ảnh hƣởng rất lớn tới sự ĐDSH của các loài sinh sống trong hồ. Tác động của con ngƣời đã khiến hai nhóm ĐDSH của hồ là thực vật thủy sinh và ĐVĐ bị suy thoái nghiêm trọng.

Nhiều loài đặc hữu của hồ đã mất đi, xuất hiện một số loài ngoại lai mới. Ô nhiễm bởi các nguồn thải từ vùng lƣu vực của các hoạt động du lịch trên hồ, kể cả các chất thải rắn cũng góp phần hủy hoại Hồ Tây. Hay nhƣ việc tiếp tục nuôi cá ở Hồ Tây gây áp lực đối với các loài cá bản địa, cô lập hồ với các thủy vực xung quanh. Nếu cộng cả hai hƣớng tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động của con ngƣời, rủi ro tiêu diệt ĐDSH, HST tự nhiên của Hồ Tây là rất lớn.

Hồ Tây lúc ấy sẽ bị vô sinh. Hà Nội hiện mới chỉ bảo vệ Hồ Tây theo hƣớng bảo vệ cảnh quan, khai thác hồ chống úng, phát triển du lịch, nuôi cá, không thấy bảo vệ theo hƣớng bảo tồn ĐDSH, bảo tồn HST tự nhiên. Với mục đích theo dõi diễn biến thành phần loài sinh vật của hồ Tây qua các năm để tìm ra nguyên nhân biến động ĐDSH loài và phƣơng hƣớng quản lý, sử dụng bền vững ĐDSH hồ Tây, chúng tôi thực hiện đề tài: “Diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật của hệ sinh thái hồ Tây”. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề tài gồm các mục đích chính sau: 1.

Điều tra các đều kiện tự nhiên và xã hội ảnh hƣởng tới ĐDSH của hồ Tây. Điều tra hiện trạng chất lƣợng môi trƣờng nƣớc. Điều tra hiện trạng một số nhóm sinh vật trong hồ Tây. So sánh số liệu thu đƣợc qua một số năm để đánh giá diễn biến đa dạng thành phần loài sinh vật của HST hồ Tây.

Phƣơng hƣớng quản lý và sử dụng bền vững ĐDSH hồ Tây. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đa dạng các loài sinh vật ở Việt Nam ĐDSH là một giá trị không thể thay thế đƣợc, trƣớc tiên là đối với sự tồn tại và phát triển của thế giới sinh vật trong đó có con ngƣời, tiếp đến là về mặt kinh tế, văn hóa và giáo dục. Nhƣng quan trọng hơn cả là ĐDSH có một giá trị đặc biệt về khoa học và ứng dụng trong thực tiễn thuộc các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, lâm nghiệp, y tế và các lĩnh vực khác, do đó rất cần thiết để bảo tồn ĐDSH [1].

ĐDSH là cơ sở của sự sống, sự thịnh vƣợng của loài ngƣời cũng nhƣ của trái đất nói chung. Tuy nhiên, con ngƣời đã và đang khai thác nguồn tài nguyên này một cách quá mức dẫn tới sự suy thoái các HST, làm cạn kiệt nguồn ĐDSH, thậm chí hủy diệt nguồn tài nguyên quý giá đó để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của mình. Bảo vệ môi trƣờng, bảo tồn ĐDSH phục vụ cho cuộc sống là trách nhiệm của mọi ngƣời và trở thành những vấn đề nóng bỏng trong xã hội, tác động trực tiếp lên từng cá nhân cũng nhƣ toàn thể cộng đồng loài ngƣời trên khắp hành tinh. Những vấn đề bảo vệ môi trƣờng, bảo tồn ĐDSH hiện nay cũng nhƣ mai sau vừa mang tính nhà nƣớc, vừa mang tính xã hội cao.

Việc giải quyết những vấn đề bảo vệ môi trƣờng, bảo tồn ĐDSH hiện nay cũng nhƣ mai sau phụ thuộc vào trình độ nhận thức của ngƣời dân, những ngƣời hoạch định chính sách cũng nhƣ phụ thuộc vào trình độ dân trí, thái độ và hành vi của mọi tầng lớp trong xã hội. Việt Nam là một nƣớc nhiệt đới gió mùa. Do vị trí địa lý, Việt Nam rất đa dạng về địa hình, kiểu đất, cảnh quan, có đặc trƣng khí hậu khác nhau giữa các miền. Đặc điểm đó là cơ sở rất thuận lợi để giới sinh vật phát triển đa dạng về thành phần loài, phong phú về số lƣợng.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, mức độ ĐDSH ở Việt Nam có nhiều thay đổi theo thời gian. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Việt Nam với tính ĐDSH cao đã đƣợc công nhận là một trong các quốc gia cần đƣợc ƣu tiên cho bảo tồn toàn cầu. ĐDSH nhìn chung có ba giá trị chính là giá trị bảo vệ thiên nhiên và môi trƣờng (giá trị về chức năng sinh thái), giá trị kinh tế (giá trị sử dụng trực tiếp) và giá trị văn hóa, xã hội. Ngày nay bảo vệ ĐDSH đang đƣợc quan tâm không chỉ ở phạm vi riêng lẻ của từng quốc gia mà là mối quan tâm chung của toàn nhân loại.

Bởi vì bảo tồn tài nguyên ĐDSH gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia cũng nhƣ hạn chế các tác động của sự thay đổi khí hậu. Việt Nam đã tham gia Công ƣớc ĐDSH từ năm 1994. Từ đó đến nay Chính phủ Việt Nam đã quan tâm và đầu tƣ một cách đáng kể cả nhân lực và tài chính để thực thi các cam kết và nghĩa vụ của mình đối với Công ƣớc. Năm 1995 Kế hoạch hành động ĐDSH đầu tiên của Việt Nam đã đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt.

Kể từ khi ban hành, Kế hoạch này là văn bản có tính pháp lý và là kim chỉ nam cho các hành động bảo tồn ĐDSH ở Việt Nam [8]. Tiếp đó ngày 31 tháng 5 năm 2007, Kế hoạch Hành động Quốc gia về ĐDSH đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020 đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt với các mục tiêu phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay. Theo công ƣớc ĐDSH năm 1992: ĐDSH là sự phong phú của mọi cơ thể sống có từ tất cả các nguồn trong các HST trên cạn, dƣới nƣớc, ở biển và mọi tổ hợp sinh thái mà chúng tạo nên, ĐDSH bao gồm sự đa dạng trong loài (đa dạng di truyền hay còn gọi là đa dạng gen), giữa các loài (đa dạng loài) và các HST (đa dạng các HST). Trong đó: - Đa dạng di truyền là sự phong phú những biến dị trong cấu trúc di truyền của các cá thể bên trong loài hoặc giữa các loài, những biến dị di truyền bên trong hoặc giữa các quần thể.

- Đa dạng loài là sự phong phú về các loài đƣợc tìm thấy trong các HST tại một vùng lãnh thổ xác định thông qua việc điều tra, kiểm kê. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Đa dạng HST là sự phong phú về các kiểu HST khác nhau ở cạn cũng nhƣ ở nƣớc tại một vùng nào đó. HST là hệ thống bao gồm sinh vật và môi trƣờng tác động lẫn nhau mà ở đó thực hiện vòng tuần hoàn vật chất, năng lƣợng và trao đổi thông tin. Đa dạng các loài sinh vật ở Việt Nam đã thống kê và xác định đƣợc: Đa dạng loài trong HST trên cạn Khu hệ thực vật: Có 15.986 loài thực vật ở Việt Nam.528 loài thực vật bậc thấp và 11.458 loài thực vật bậc cao.

Trong đó có 10% số loài thực vật đặc hữu [23]. Khu hệ động vật: Cho đến nay đã thống kê đƣợc 307 loài giun tròn, 161 loài giun sán kí sinh ở gia súc, 200 loài giun đất, 113 loài bọ nhảy, 7.750 loài côn trung, 260 loài bò sát, 120 loài ếch nhái, 840 loài chim, 310 loài và phân loài thú [23] .