Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên sẵn có mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người. Có vai trò quan trọng trong đời sống, mọi hoạt động kinh tế - xã hội của con người. Đất đai là nguồn tài nguyên hữu hạn, không thể tái tạo được, có vị trí cố định trong không gian, không thể di chuyển theo ý muốn chủ quan của con người, đối với mỗi quốc gia nếu xét về mặt diện tích thì nó bị giới hạn bởi đường biên giới giữa các quốc gia, là vấn đề liên quan đến tình hình ổn định chính trị, kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lí: Nhà nước giao đất, cho thuê đất cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài hoặc có thời hạn theo quy định của pháp luật.
Vì vậy, việc sử dụng đất đai hợp lý, đạt hiệu quả là nhiệm vụ của toàn xã hội. Nước ta đang trong giai đoạn tâp chung các nguồn lực để phát triển kinh tế với mục tiêu: “Đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế, đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế tri thức, tạo nền tảng để nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020” thì việc chuyển đổi mục đích sử dụng các loại đất; tức là vấn đề thu hồi, vấn đề bồi thường, hỗ trợ tái định cư là một tất yếu khách quan và diễn ra phổ biến, hầu khắp các địa phương trên cả nước như: các khu cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu thương mại-dịch vụ-du lịch, khu đô thị; phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thong, thủy lợi, thủy điện,… Các dự án này được thực hiện sẽ làm thay đổi diệm mạo và đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội của đất nước. n 2 Tuy nhiên, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là một công việc khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến một loại tài sản rất có giá trị đó là đất đai, nó có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần đối với người dân. Nên nó cũng tiềm ẩn rất nhiều thách thức lớn như: Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở các dự án, các địa phương không thống nhất, không đồng bộ, không công bằng; vấn đề đời sống, lao động và việc làm của người dân sau khi không còn hoặc thiếu đất sản xuất, vấn đề tái định cư,… sẽ gây nhiều nguy cơ mất ổn định an ninh trật tự, chính trị, an toàn xã hội làm cho đất nước phát triển không đảm bảo tính bền vững.
Do gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thấy được những thuận lợi và hạn chế, nhằm đưa ra phương án khả thi để giải quyết các vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là một vấn đề cấp thiết của xã hội. Phổ Yên là huyện trung du của tỉnh Thái Nguyên, có 18 đơn vị hành chính, gồm 15 xã và 3 thị trấn. Phổ Yên là huyện là nền kinh tế nông - lâm nghiệp và công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, trong đó sản xuất nông nghiệp (chủ yếu là sản xuất cây lương thực, thực phẩm) là ngành sản xuất chính, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế của huyện. Huyện Phổ yên đang chuyển đổi cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa; giảm tỷ trọng ngành nông, lâm, ngư nghiệp, tăng nhanh tỷ trọng ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.
Hiện nay, huyện đang trong giai đoạn hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng, khai thác tiềm năng từ đất đai cho đầu tư phát triển, đáp ứng yêu cầu của đời sống xã hội và đảm bảo cho sự phát triển của Đất nước nói chung và tỉnh Thái nguyên nói riêng. Tuy nhiên, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng vẫn đang là vấn đề nản giải và mang tính thời sự; việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, vấn đề đời sống, việc làm của người dân có đất bị thu hồi vẫn đang là vấn đề bức xúc trong xã hội. Nhằm kịp thời có những giải pháp n 3 tích cực trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất góp phần giải quyết vấn đề xã hội bức xúc hiện nay, được sự hướng dẫn của thầy giáo Th.S Nguyễn Lê Duy em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Phổ Yên – tỉnh Thái Nguyên nhằm xác định những thuận lợi và khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và đề xuất một số giải pháp khắc phục những khó khăn, tồn tại đó 1.
Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Phổ Yên – tỉnh Thái Nguyên - Đưa ra một số giải pháp khắc phục những khó khăn, tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Phổ Yên – tỉnh Thái Nguyên 1. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp sinh viên vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tế. - Ý nghĩa trong thực tiễn: + Nâng cao hiểu biết về lĩnh vực quản lý đất đai nói chung và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng nói riêng. + Tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường.
+ Bổ sung tư liệu cho học tập. + Làm cơ sở tham khảo đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Ý nghĩa của đề tài 2.1 cơ sở lý luận và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Công tác giải phóng mặt bằng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội ở nước ta đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu từ hầu khắp các vùng, miền trên cả nước, đặc biệt các thành phố lớn đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất tinh thần của nhân dân.
Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò không nhỏ để các dự án phát huy hiệu quả. Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội. Ngược lại, làm chậm tiến độ dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án. Thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư.
Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không kịp đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp. Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình. Khái niệm về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 2.
Bồi thường Theo luật đất đai năm 2003, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất n 5 2. Hỗ trợ Theo luật đất đai năm 2003, hỗ trợ được định nghĩa là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Tái định cư Theo luật đất đai năm 2003, tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện dự án phát triển.
Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình bồi thường thiệt hại về đất, tài sản: di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một số hình thức như sau: - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng giao đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở mới. Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng (GPMB). Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thế giới, trong nước và trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 2.1 Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thế giới Mục tiêu chính sách bồi thường tái định cư của Ngân hàng thế giới (WB) và Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) là việc bồi thường tái định cư sẽ n 6 được giảm thiểu càng nhiều càng tốt và đưa ra những biện pháp khôi phục để giúp người bị ảnh hưởng cải thiện hoặc ít ra vẫn giữ được mức sống, khả năng thu nhập và mức độ sản xuất như trước khi có dự án, phải đảm bảo cho các hộ di chuyển được bồi thường và hỗ trợ sao cho tương lai, kinh tế và xã hội của họ được thuận lợi tương tự như trường hợp không có dự án.