Aménagement des quartiers précaires et relogement de leurs habitants le cas de ho chi minh ville viêt nam ph d

Tài liệu nghiên cứu Aménagement des quartiers précaires et relogement de leurs habitants le cas de ho chi minh ville, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Ngô Thanh Loan
• Người hướng dẫn: Peter Foggin
• Trường học: Université de Montréal
• Chuyên ngành: Géographie
• Đề tài: Cải Tạo Và Tái Định Cư Tại Ho Chi Minh Ville, Việt Nam
• Loại tài liệu: thèse
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Ho Chi Minh Ville

Mục lục chi tiết

• Remerciements
• Résumé
• Abstract
• Table des matières
• Liste des tableaux
• Liste des figures
• Liste des illustrations
• 1. URBANISATION ET HABITAT PRÉCAIRE DANS LES PAYS EN DÉVELOPPEMENT
• 1.1. Urbanisation du monde
• 1.2. Tendance de la croissance urbaine contemporaine
• 1.3. De l’urbanisation à la métropolisation et mégapolisation : quelques définitions
• 1.4. Urbanisation des pays en développement
• 1.5. Habitat précaire dans les villes en développement
• 1.6. Concepts d’habitat précaire
• 1.7. Structure résidentielle et socio-économique des quartiers précaires
• 1.8. Formation des quartiers précaires
• 1.9. Profils des quartiers précaires et de leurs habitants
• 1.10. Aménagement des quartiers précaires
• 1.11. Politiques de logement social
• 1.12. Les politiques de lutte contre l’habitat précaire
• 1.13. Les projets d’aménagement urbain
• 1.14. Participation populaire contre la précarité
• 1.15. Approche participative dans le domaine de l’habitat
• 1.16. Initiatives populaires contre la précarité
• 2. URBANISATION ET HABITAT PRÉCAIRE À HO CHI MINH VILLE
• 2.1. Caractéristiques du système urbain vietnamien
• 2.2. Classification des villes vietnamiennes
• 2.3. Le réseau urbain
• 2.4. Quelques facteurs de l’urbanisation actuelle
• 2.5. La bipolarisation métropolitaine
• 2.6. Effets de la réforme économique
• 2.7. Croissance urbaine à Ho Chi Minh Ville
• 2.8. Urbanisation de Ho Chi Minh Ville
• 2.9. Forte densité urbaine
• 2.10. Développement économique et pauvreté urbaine
• 2.11. Aménagement urbain dans les zones d’habitations précaires
• 2.12. Problèmes que rencontre le développement de HCMV
• 2.13. Développement inadéquat de l’infrastructure urbaine
• 2.14. Dégradation de l’environnement urbain
• 2.15. Pénurie et dégradation du parc de logement
• 2.16. Habitat précaire à Ho Chi Minh Ville
• 2.17. Création et évolution
• 2.18. Quartiers précaires sur et aux bords des canaux
• 2.19. Situation socio-économique
• 2.20. Politiques d’aménagement des quartiers précaires
• 3. RELOGEMENT – POLITIQUES ET PRATIQUES À HO CHI MINH VILLE
• 3.1. Le relogement et ses effets
• 3.2. Les effets psychologiques
• 3.3. Les effets socio-économiques
• 3.4. Les effets sur la qualité de vie et la stabilité résidentielle
• 3.5. Politiques de relogement
• 3.6. Progrès des politiques de relogement
• 3.7. Politiques de relogement à HCMV
• 3.8. Les mesures apaisantes des effets du relogement
• 3.9. Compensation et autre assistance financière
• 3.10. Les alternatives de relogement
• 3.11. Achat d’un appartement dans un immeuble collectif
• 3.12. Site et services
• 3.13. Emplacement du site de relogement
• 4. APPROCHE MÉTHODOLOGIQUE DE LA RECHERCHE
• 4.1. Questions de recherche et modèle d’analyse
• 4.2. Question de recherche
• 4.3. Choix du projet et méthode d’étude
• 4.4. Choix du projet à l’étude
• 4.5. La population-cible
• 4.6. Choix des méthodes
• 4.7. Les instruments de cueillette d’information :
• 4.8. L’enquête par questionnaire
• 4.9. Les entretiens approfondis:
• 4.10. Revue analytique des documents institutionnels
• 4.11. Consultation des ouvrages scientifiques :
• 4.12. Autres sources d’information :
• 4.13. Méthodes de traitement et d’analyse des données
• 4.14. Analyse des facteurs déterminants du choix du relogement étatique
• 4.15. Analyse des motifs de l’auto-relogement
• 4.16. Obstacles à la réalisation de l’enquête
• 5. RÉHABILITATION DU CANAL TÂN HÓA - LÒ GỐM ET AMÉNAGEMENT URBAIN
• 5.1. État des lieux de la zone du canal Tân Hóa – Lò Gốm
• 5.2. Rôle de voie fluviale
• 5.3. Utilisation du sol
• 5.4. Caractéristiques de l’habitat
• 5.5. Caractéristiques socio-économiques des habitants
• 5.6. Projet Tân Hóa – Lò Gốm
• 6. PRÉFÉRENCE DU MODE DE RELOGEMENT - PREMIERS RÉSULTATS DE L’ENQUÊTE
• 6.1. Description du site étudiée
• 6.2. Présentation de l’étude :
• 6.3. Caractéristiques socio-économiques et résidentielles des habitants
• 6.4. Taille des ménages
• 6.5. Niveau de vie
• 6.6. L’intention de choix du mode de relogement
• 6.7. Pour l’option d’acheter un appartement
• 6.8. Pour l’option d’auto-relogement
• 6.9. Pour l’option de site et services
• 6.10. Pour l’option de location
• 6.11. Les options effectives :
• 6.12. Quelques remarques sur les statistiques descriptives
• 7. RELOGEMENT ÉTATIQUE – ENTRE VOLONTÉ POLITIQUE ET ASPIRATIONS POPULAIRES
• 7.1. Modèle d’analyse du choix du type de relogement
• 7.2. Les études sur les préférences et le choix – pistes de réflexion
• 7.3. Modèle d’analyse du choix du relogement
• 7.4. Définition des variables à tester
• 7.5. Le test non paramétrique Mann-Whitney
• 7.6. Relogement étatique – profil des désireux
• 7.7. Résultat 1 : Relogement étatique versus relogement individuel
• 7.8. Selon les caractéristiques socio-démographiques
• 7.9. Besoin d’assistance et types d’assistance désirés
• 7.10. Influence des groupes de micro-crédits
• 7.11. Caractéristiques socio-économiques du chef du ménage
• 7.12. Selon des facteurs économiques
• 7.13. Selon la situation de résidence
• 7.14. Profil des foyers choisissant l’option étatique
• 7.15. Résultat 2 : Relogement étatique - Immeuble collectif ou parcelle assainie?
• 7.16. Selon les caractéristiques socio-démographiques
• 7.17. Selon des facteurs économiques
• 8. AUTO-RELOGEMENT : CHOIX ET NON-CHOIX
• 8.1. Choix de l’auto-relogement – quelques explications
• 8.2. Motifs du choix de l’auto-relogement
• 8.3. Choix du site d’installation
• 8.4. Augmentation des valeurs foncières
• 8.5. Le coût de construction élevé au centre-ville
• 8.6. Les loyers relativement chers dans les quartiers centraux
• 8.7. Situations des foyers auto-relogés après le déménagement
• 8.8. Accès aux services
• 8.9. Relations sociales et familiales
• 8.10. Les familles satisfaites
• 8.11. Les familles frustrées
• 8.12. Les futures familles auto-relogées
• 8.13. Quelques traits descriptifs
• 8.14. Achat du terrain pour construire une maison : l’option préférée
• 8.15. Choix définitif : le relogement étatique mieux désiré
• Liste des tableaux
• Liste des figures
• Liste des illustrations

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cải Tạo Đô Thị Hồ Chí Minh Thực Trạng

Nghiên cứu về cải tạo đô thị Hồ Chí Minh là một chủ đề cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng ở các nước đang phát triển. Việc cải thiện điều kiện sống và chất lượng môi trường đô thị thường được sử dụng để biện minh cho các kế hoạch phá dỡ các khu nhà ở nhà ở xã hội Hồ Chí Minh xuống cấp. Tuy nhiên, các cơ quan nhà nước thường gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ nhà ở mới, chất lượng cho người nghèo. Điều này dẫn đến việc người dân phải thích nghi với quá trình di dời bất đắc dĩ. Nghiên cứu này tập trung vào dự án cải tạo một khu dân cư nghèo ở TP.HCM, cụ thể là dự án Tân Hóa – Lò Gốm, nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn hình thức tái định cư của người dân. Nghiên cứu xem xét cả các chính sách của chính quyền và tình hình kinh tế xã hội của các hộ gia đình.

1.1. Bối Cảnh Đô Thị Hóa và Vấn Đề Nhà Ở Giá Rẻ Hồ Chí Minh

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng ở Việt Nam, đặc biệt là tại Hồ Chí Minh, đã tạo ra nhiều thách thức về nhà ở, đặc biệt là cho người nghèo. Sự gia tăng dân số đô thị dẫn đến tình trạng thiếu nhà ở, nhà ở xuống cấp và các khu ổ chuột. Các dự án cải tạo đô thị nhằm giải quyết những vấn đề này, nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến người dân bị ảnh hưởng. Cần có các giải pháp nhà ở phù hợp và bền vững để đảm bảo rằng mọi người đều có quyền tiếp cận nhà ở an toàn và hợp pháp.

1.2. Dự Án Tân Hóa Lò Gốm Một Nghiên Cứu Điển Hình

Dự án Tân Hóa – Lò Gốm là một ví dụ điển hình về các dự án cải tạo kênh rạch Hồ Chí Minh và cải tạo đô thị ở TP.HCM. Dự án này nhằm cải thiện môi trường sống và điều kiện vệ sinh cho người dân sống dọc theo kênh Tân Hóa – Lò Gốm. Tuy nhiên, dự án cũng đòi hỏi việc di dời nhiều hộ gia đình, đặt ra những thách thức về tái định cư và đảm bảo sinh kế cho người dân. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn hình thức tái định cư của người dân trong dự án này.

II. Thách Thức Tái Định Cư Đền Bù Giải Phóng Mặt Bằng HCM

Một trong những thách thức lớn nhất trong cải tạo đô thị là vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng Hồ Chí Minh và tái định cư. Việc di dời người dân khỏi nơi ở hiện tại có thể gây ra những tác động tiêu cực về mặt kinh tế, xã hội và tâm lý. Người dân có thể mất đi sinh kế, mạng lưới xã hội và các mối quan hệ cộng đồng. Do đó, việc đảm bảo một chính sách tái định cư công bằng và hiệu quả là rất quan trọng. Chính sách này cần phải đảm bảo rằng người dân được đền bù thỏa đáng và có cơ hội tiếp cận nhà ở mới, việc làm và các dịch vụ xã hội.

2.1. Tác Động Kinh Tế và Xã Hội Của Tái Định Cư

Việc tái định cư có thể gây ra những tác động kinh tế và xã hội đáng kể cho người dân bị ảnh hưởng. Người dân có thể mất đi nguồn thu nhập, phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao hơn và gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường sống mới. Ngoài ra, việc di dời cũng có thể làm suy yếu các mạng lưới xã hội và cộng đồng, gây ra sự cô lập và mất mát về mặt văn hóa. Cần có các biện pháp hỗ trợ phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

2.2. Chính Sách Đền Bù và Hỗ Trợ Tái Định Cư Hiện Hành

Chính sách đền bù giải phóng mặt bằng và tái định cư hiện hành ở Việt Nam còn nhiều bất cập. Mức đền bù thường không đủ để người dân mua nhà ở mới hoặc tái thiết lập sinh kế. Quy trình tái định cư cũng có thể phức tạp và kéo dài, gây ra sự bất ổn và lo lắng cho người dân. Cần có những cải cách chính sách để đảm bảo rằng người dân được đền bù thỏa đáng và có cơ hội tham gia vào quá trình tái định cư.

2.3. Tiêu Chuẩn Nhà Ở Tái Định Cư Đảm Bảo Chất Lượng Sống

Chất lượng nhà ở tái định cư là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự thành công của quá trình tái định cư. Nhà ở tái định cư cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích, tiện nghi và an toàn. Vị trí của khu tái định cư cũng cần phải thuận tiện cho việc đi lại, làm việc và tiếp cận các dịch vụ xã hội. Cần có sự tham gia của người dân trong việc thiết kế và xây dựng nhà ở tái định cư để đảm bảo rằng nhà ở đáp ứng nhu cầu và mong muốn của họ.

III. Giải Pháp Tái Định Cư Bền Vững Kinh Nghiệm Quốc Tế

Để giải quyết những thách thức trong tái định cư, cần có những giải pháp sáng tạo và bền vững. Một trong những giải pháp đó là học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác đã thành công trong việc cải tạo đô thị và tái định cư. Các giải pháp này có thể bao gồm việc cung cấp các lựa chọn tái định cư đa dạng, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, hỗ trợ phát triển sinh kế và đảm bảo quyền của người dân.

3.1. Các Mô Hình Tái Định Cư Thành Công Trên Thế Giới

Nhiều quốc gia trên thế giới đã phát triển các mô hình tái định cư thành công, chẳng hạn như mô hình tái định cư tại chỗ, mô hình tái định cư tập trung và mô hình tái định cư phân tán. Mỗi mô hình có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn mô hình phù hợp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng dự án. Cần nghiên cứu và đánh giá các mô hình này để tìm ra những giải pháp phù hợp cho Việt Nam.

3.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Quá Trình Tái Định Cư

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của quá trình tái định cư. Người dân cần được tham gia vào việc lập kế hoạch, thiết kế và thực hiện các dự án tái định cư. Điều này giúp đảm bảo rằng các dự án đáp ứng nhu cầu và mong muốn của người dân, đồng thời tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

3.3. Hỗ Trợ Phát Triển Sinh Kế Cho Người Dân Tái Định Cư

Việc hỗ trợ phát triển sinh kế là rất quan trọng để giúp người dân tái định cư ổn định cuộc sống và hòa nhập vào cộng đồng mới. Các biện pháp hỗ trợ có thể bao gồm việc cung cấp đào tạo nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm, cung cấp vốn vay ưu đãi và hỗ trợ phát triển kinh doanh nhỏ. Cần có một chương trình hỗ trợ sinh kế toàn diện và bền vững để đảm bảo rằng người dân có thể tự chủ về kinh tế.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Cải Tạo Kênh Rạch và Tái Định Cư HCM

Kết quả nghiên cứu về dự án Tân Hóa – Lò Gốm có thể được ứng dụng để cải thiện các dự án cải tạo kênh rạch Hồ Chí Minh và tái định cư khác. Nghiên cứu cung cấp những hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn hình thức tái định cư của người dân, giúp các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản lý dự án đưa ra những quyết định sáng suốt hơn.

4.1. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Lựa Chọn Tái Định Cư

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố kinh tế, xã hội và tâm lý đều ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn hình thức tái định cư của người dân. Các yếu tố kinh tế bao gồm thu nhập, khả năng chi trả và cơ hội việc làm. Các yếu tố xã hội bao gồm mạng lưới xã hội, mối quan hệ cộng đồng và sự gắn bó với nơi ở cũ. Các yếu tố tâm lý bao gồm sự lo lắng, sợ hãi và sự không chắc chắn về tương lai.

4.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện Chính Sách Tái Định Cư

Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp để cải thiện chính sách tái định cư ở Việt Nam, bao gồm việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng, cung cấp các lựa chọn tái định cư đa dạng, hỗ trợ phát triển sinh kế và đảm bảo quyền của người dân. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách toàn diện và bền vững để đảm bảo rằng quá trình tái định cư diễn ra một cách công bằng và hiệu quả.

V. Tương Lai Cải Tạo Đô Thị Phát Triển Bền Vững Hồ Chí Minh

Tương lai của cải tạo đô thị ở TP.HCM phụ thuộc vào việc áp dụng các nguyên tắc phát triển đô thị bền vững Hồ Chí Minh. Điều này đòi hỏi sự cân bằng giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Các dự án cải tạo đô thị cần phải được thiết kế để cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.1. Vai Trò Của Quy Hoạch Đô Thị Trong Cải Tạo Đô Thị Bền Vững

Quy hoạch đô thị Hồ Chí Minh đóng một vai trò quan trọng trong việc định hướng cải tạo đô thị theo hướng bền vững. Quy hoạch đô thị cần phải được thực hiện một cách khoa học và toàn diện, có sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan. Quy hoạch đô thị cần phải xác định các khu vực ưu tiên cải tạo, đề xuất các giải pháp tái định cư phù hợp và đảm bảo rằng các dự án cải tạo đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội.

5.2. Cơ Chế Tài Chính Cho Cải Tạo Đô Thị Huy Động Nguồn Lực

Việc huy động nguồn lực tài chính là một thách thức lớn đối với cải tạo đô thị. Cần có các cơ chế tài chính cho cải tạo đô thị sáng tạo và hiệu quả để thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế. Các cơ chế tài chính có thể bao gồm việc phát hành trái phiếu đô thị, thành lập quỹ cải tạo đô thị và áp dụng các chính sách ưu đãi thuế.

VI. Kết Luận Cải Tạo Đô Thị Vì Cộng Đồng Tại Hồ Chí Minh

Nghiên cứu về cải tạo đô thị và tái định cư ở TP.HCM cho thấy rằng đây là một quá trình phức tạp và đầy thách thức. Tuy nhiên, với sự hợp tác của tất cả các bên liên quan, chúng ta có thể tạo ra những khu đô thị mới, hiện đại và đáng sống cho tất cả mọi người. Cải tạo đô thị không chỉ là việc xây dựng những tòa nhà mới, mà còn là việc xây dựng một cộng đồng mạnh mẽ và bền vững.

6.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Dự Án Tân Hóa Lò Gốm

Dự án Tân Hóa – Lò Gốm đã mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho các dự án cải tạo đô thị khác ở TP.HCM. Bài học quan trọng nhất là cần phải đặt người dân vào trung tâm của quá trình cải tạo. Cần phải lắng nghe ý kiến của người dân, tôn trọng quyền của họ và đảm bảo rằng họ được hưởng lợi từ các dự án cải tạo.

6.2. Hướng Đến Một Tương Lai Đô Thị Bền Vững và Công Bằng

Chúng ta cần phải hướng đến một tương lai đô thị bền vững và công bằng, nơi mọi người đều có cơ hội tiếp cận nhà ở an toàn, việc làm ổn định và các dịch vụ xã hội chất lượng. Cải tạo đô thị cần phải được thực hiện một cách có trách nhiệm và bền vững, đảm bảo rằng các thế hệ tương lai cũng có thể hưởng lợi từ những thành quả của chúng ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Université de Montréal Aménagement des quartiers précaires et relogement de leurs habitants Le cas de Ho Chi Minh Ville – Viêt Nam par Ngô Thanh Loan Département de Géographie Faculté des Arts et des Sciences Thèse présentée à la Faculté des études supérieures en vue de l’obtention du grade de Philosophiae Doctor (Ph.D) en Géographie Février, 2006 © Ngô Thanh Loan, 2006 Université de Montréal Faculté des études supérieures Cette thèse intitulée : Aménagement des quartiers précaires et relogement de leurs habitants – Le cas de Hô Chi Minh Ville, Viêt Nam présentée par : Ngô Thanh Loan a été évaluée par un jury composé des personnes suivantes : Pierre André, président-rapporteur Peter Foggin, directeur de recherche Claude Manzagol, co-directeur Christopher Bryant, membre du jury Daniel Weissberg, examinateur externe René Parenteau, représentant du doyen de la FES Remerciements Mes premiers remerciements vont à mes Directeurs de recherche, Peter Foggin et Claude Manzagol, pour leur appui, leur patience et leurs commentaires précieux durant la réalisation de cette thèse. Ma rencontre avec Mme Lê Diêu Ánh, co-Directrice de la PMU 415, fut décisive dans mon choix du projet à l’étude. Je lui exprime ma sincère gratitude pour son support et ses conseils appréciables. J’adresse également mes remerciements à toute l’équipe du projet Tân Hóa – Lò Gốm ainsi qu’à ses travailleurs sociaux pour les discussions, formelles comme informelles, et pour m’avoir guidée dans mon travail de terrain.

Je suis particulièrement reconnaissante aux habitants du quartier 11, district 6, Hô Chi Minh Ville, dont l’énergie, l’optimisme et la débrouillardise m’ont fortement impressionnée. Sans leur confiance et leur collaboration irremplaçables, cette étude n’aurait pas pu se réaliser. Je tiens à remercier les professeurs et le personnel du Département de Géographie, Université de Montréal, pour leur accueil et pour toute aide qu’ils m’ont accordée pendant mes études. Merci à mes amis, canadiens, français, allemands, africains, latino-américains, chinois, laotiens, cambodgiens, vietnamiens et bien d’autres, dont l’amitié et l’entraide me furent précieuses dans mes travaux mais aussi dans les multiples aspects de la vie d’étudiante à Montréal.

Je dédie ce travail à ma famille et mes professeurs - collègues - amis du Département de Géographie, Université des sciences sociales et humaines de Ho Chi Minh Ville. Une fois de plus ils me rassurent que peu importe où je suis, ils sont toujours à mes côtés. Enfin, à mi-chemin entre le Canada et le Viêt Nam pendant tout ce temps, la famille Bui, les Kempf, les Melchner, Marlène, Jean-Claude, Roger, Sébastien, Chantal, Razu, Magdalena, José, Kristien, Thomas étaient toujours là. Cette thèse a reçu le soutien du Programme canadien de bourses de la Francophonie (PCBF).

i Résumé L’habitat précaire est l’un des enjeux majeurs étroitement liés au processus d’urbanisation accéléré que connaissent les pays en développement. Les interventions d’ordre urbanistique s’appuient souvent sur le but d’améliorer les conditions de logement et la qualité de l’environnement urbain pour défendre les plans de démolition des quartiers précaires. Toutefois, étant donné l’ampleur des besoins en matière de relogement, force est de constater une certaine incapacité des institutions publiques à produire une quantité suffisante de nouveaux logements décents pour les populations pauvres. Pour les dernières, il s’agit de la question de s’adapter à un processus de déménagement involontaire dans le cas où l’éviction semble inévitable.

L’actualité de ce phénomène dans le contexte de notre pays d’origine - le Viêt Nam - et l’intérêt soutenu de la chercheuse pour ce sujet nous ont incitées à choisir ce sujet pour notre étude de doctorat. L’objectif de notre recherche est, dans le cadre d’un projet d’aménagement d’un quartier précaire à HCMV (le projet Tân Hóa – Lò Gốm), de mesurer et de comprendre les facteurs qui jouent le rôle déterminant dans le choix du mode de relogement. À notre avis, ce choix dépend non seulement des arrangements du pouvoir public mais aussi de la situation socio-économique de la famille. De cette manière, son choix reflète l’option de relogement la plus adaptée tenant compte des moyens à sa disposition.

L’analyse des données collectées d’une enquête que nous avons menée entre décembre 2003 et mars 2004 montrent que les facteurs économiques ont une certaine influence sur la décision du mode de relogement. La capacité de paiement, la proximité du travail, l’accès à l’aide financière étatique sont, entre autres, les éléments explicatifs. Les résultats de l’étude permettent aussi de mieux comprendre les difficultés d’élaborer une politique de relogement satisfaisante pour une métropole en pleine mutation comme Hô Chi Minh Ville. Mots-clés : Habitat précaire, relogement involontaire, rénovation urbaine, Ho Chi Minh Ville, Tân Hóa – Lò Gốm, assainissement.

ii Abstract The political and economic changes experienced by Viet Nam over the past twenty years have had major repercussions on the territorial and social levels. Ho Chi Minh City is a perfect example of the stakes currently involved in this development. If, to some extent, this South Vietnamese metropolis represents the main centre of national economic growth, it also contains the seeds of urban problems, one of which is the accelerated expansion of precarious housing. Like elsewhere, under the umbrella of housing conditions improvement and environmental sanitation, a large number of evictions have been conducted in HCMC.

Resettlement actions have been undertaken since 1990, to show an effort of the city authorities in order to due with negative effects of the involuntary displacement. Combining qualitative and quantitative methods, our study aims to analyze the factors that determine the choice of resettlement alternatives of people affected by the Tân Hóa – Lò Gốm canal sanitation and urban upgrading project. In our view, this choice reflects not only the policy impact but also the adjustment ability of the inhabitants to find out the most suitable housing solution within their financial possibilities. The research results show that economic factors seem to play a determining role in the choice, since the cost of new house, the possibility to organize economic activities, access to State funding are often discussed by interviewees.

Finally, the land transformation process and a multiplicity of situations help to explain the difficulty of HCMC authorities to elaborate a fully adapted resettlement policy. Keywords: precarious housing, involuntary resettlement, urban upgrading, Ho Chi Minh City, Tân Hóa – Lò Gốm, canal rehabilitation. iii Table des matières Remerciements .iii Table des matières. iv Liste des tableaux.

x Liste des figures.xiii Liste des illustrations. 9 URBANISATION ET HABITAT PRÉCAIRE DANS LES PAYS EN DÉVELOPPEMENT. Urbanisation du monde. Tendance de la croissance urbaine contemporaine.

De l’urbanisation à la métropolisation et mégapolisation : quelques définitions. Urbanisation des pays en développement. Habitat précaire dans les villes en développement. Concepts d’habitat précaire.

Structure résidentielle et socio-économique des quartiers précaires. Formation des quartiers précaires. Profils des quartiers précaires et de leurs habitants. Aménagement des quartiers précaires.

Politiques de logement social. Les politiques de lutte contre l’habitat précaire. Les projets d’aménagement urbain. Participation populaire contre la précarité.

Approche participative dans le domaine de l’habitat. Initiatives populaires contre la précarité. 49 URBANISATION ET HABITAT PRÉCAIRE À HO CHI MINH VILLE. Caractéristiques du système urbain vietnamien.

Classification des villes vietnamiennes. Le réseau urbain. Quelques facteurs de l’urbanisation actuelle. La bipolarisation métropolitaine.

Effets de la réforme économique. Croissance urbaine à Ho Chi Minh Ville. Urbanisation de Ho Chi Minh Ville. Forte densité urbaine.

Développement économique et pauvreté urbaine. Aménagement urbain dans les zones d’habitations précaires. Problèmes que rencontre le développement de HCMV. Développement inadéquat de l’infrastructure urbaine.

Dégradation de l’environnement urbain. Pénurie et dégradation du parc de logement. Habitat précaire à Ho Chi Minh Ville. Création et évolution.

Quartiers précaires sur et aux bords des canaux. Situation socio-économique. Politiques d’aménagement des quartiers précaires. 83 RELOGEMENT – POLITIQUES ET PRATIQUES À HO CHI MINH VILLE.

Le relogement et ses effets. Les effets psychologiques. Les effets socio-économiques. Les effets sur la qualité de vie et la stabilité résidentielle.

Politiques de relogement. Progrès des politiques de relogement. Politiques de relogement à HCMV. Les mesures apaisantes des effets du relogement.

Compensation et autre assistance financière. Les alternatives de relogement. Achat d’un appartement dans un immeuble collectif. Site et services.

Emplacement du site de relogement. 112 APPROCHE MÉTHODOLOGIQUE DE LA RECHERCHE. Questions de recherche et modèle d’analyse. Question de recherche.

Choix du projet et méthode d’étude. Choix du projet à l’étude. La population-cible. Choix des méthodes.

Les instruments de cueillette d’information :. L’enquête par questionnaire. Les entretiens approfondis:. Revue analytique des documents institutionnels.

Consultation des ouvrages scientifiques :. Autres sources d’information :. Méthodes de traitement et d’analyse des données. Analyse des facteurs déterminants du choix du relogement étatique.

Analyse des motifs de l’auto-relogement. Obstacles à la réalisation de l’enquête. 131 RÉHABILITATION DU CANAL TÂN HÓA - LÒ GỐM ET AMÉNAGEMENT URBAIN. État des lieux de la zone du canal Tân Hóa – Lò Gốm.

Rôle de voie fluviale. Utilisation du sol. Caractéristiques de l’habitat. Caractéristiques socio-économiques des habitants.

Projet Tân Hóa – Lò Gốm. 161 PRÉFÉRENCE DU MODE DE RELOGEMENT - PREMIERS RÉSULTATS DE L’ENQUÊTE. Description du site étudiée. Présentation de l’étude :.

Caractéristiques socio-économiques et résidentielles des habitants. Taille des ménages. Niveau de vie. L’intention de choix du mode de relogement.

Pour l’option d’acheter un appartement. Pour l’option d’auto-relogement. Pour l’option de site et services. Pour l’option de location.

Les options effectives :. Quelques remarques sur les statistiques descriptives. 182 RELOGEMENT ÉTATIQUE – ENTRE VOLONTÉ POLITIQUE ET ASPIRATIONS POPULAIRES. Modèle d’analyse du choix du type de relogement.

Les études sur les préférences et le choix – pistes de réflexion. Modèle d’analyse du choix du relogement. Définition des variables à tester. Le test non paramétrique Mann-Whitney.

Relogement étatique – profil des désireux. Résultat 1 : Relogement étatique versus relogement individuel. Selon les caractéristiques socio-démographiques. Besoin d’assistance et types d’assistance désirés.

Influence des groupes de micro-crédits. Caractéristiques socio-économiques du chef du ménage. Selon des facteurs économiques. Selon la situation de résidence.

Profil des foyers choisissant l’option étatique. Résultat 2 : Relogement étatique - Immeuble collectif ou parcelle assainie?. Selon les caractéristiques socio-démographiques. Selon des facteurs économiques.

216 AUTO-RELOGEMENT : CHOIX ET NON-CHOIX. Choix de l’auto-relogement – quelques explications. Motifs du choix de l’auto-relogement. Choix du site d’installation.

Augmentation des valeurs foncières. Le coût de construction élevé au centre-ville. Les loyers relativement chers dans les quartiers centraux. Situations des foyers auto-relogés après le déménagement.

Accès aux services. Relations sociales et familiales. Les familles satisfaites. Les familles frustrées.

Les futures familles auto-relogées. Quelques traits descriptifs. Achat du terrain pour construire une maison : l’option préférée. Choix définitif : le relogement étatique mieux désiré.

271 ix Liste des tableaux Tableau 1 : Classement des villes vietnamiennes selon l’indice de population .52 Tableau 2 : Hiérarchie du système urbain vietnamien selon le niveau administratif.53 Tableau 3 : Prévision du développement des centres urbains jusqu’à 2020 .54 Tableau 4 : Population et exportation de trois grandes agglomérations du Viêt Nam.58 Tableau 5 : Croissance de la population de Ho Chi Minh Ville .64 Tableau 6 : Répartition de la population de Ho Chi Minh Ville.65 Tableau 7 : Investissements étrangers à Ho Chi Minh Ville.68 Tableau 8: Revenu moyen par habitant (1000 VND) de Ho Chi Minh Ville.69 Tableau 9 : Répartition des foyers selon la superficie habitée par personne.75 Tableau 10 : Répartition des logements précaires à HCMV.78 Tableau 11 : Nombre de foyers habitant des zones précaires à Ho Chi Minh Ville .79 Tableau 12 : Nombre d’évictions enregistrées en 1996 et 1997 .84 Tableau 13 : Taille moyenne du foyer avant et après le relogement .89 Tableau 14 : Estimation du nombre de familles affectées par les évictions dans la période de 1997-2010 à Ho Chi Minh Ville.