Đánh Giá Tác Động Của Hồ Đồng Mít Và Biến Đổi Khí Hậu Đến Dòng Chảy Sông Lại Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu đến dòng chảy sông Lai Giang, cung cấp cái nhìn sâu sắc về môi trường.

• Tác giả: Võ Hoàng Hiệp
• Người hướng dẫn: TS. Võ Ngọc Dương
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHĐN
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xây dựng công trình thủy
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Hồ Đồng Mít và Biến Đổi Khí Hậu Đến Dòng Chảy Sông Lại Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.2. ĐIỀU KIỆN KHÍ TƯỢNG, THỦY VĂN
• 1.3. TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
• 1.4. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ XÃ HỘI
• 1.5. CƠ SỞ HẠ TẦNG
• 1.6. TỔNG QUAN VỀ LƯU VỰC SÔNG LẠI GIANG
• 1.6.1. ĐẶC ĐIỂM KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN LƯU VỰC SÔNG LẠI GIANG
• 1.6.2. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ XÃ HỘI LƯU VỰC SÔNG LẠI GIANG
• 1.6.3. VẤN ĐỀ NGẬP LỤT Ở LƯU VỰC SÔNG LẠI GIANG
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH THỦY VĂN MÔ PHỎNG DÒNG CHẢY SÔNG LẠI GIANG
• 2.1. GIỚI THIỆU MÔ HÌNH MIKE SHE
• 2.1.1. TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH MIKE SHE
• 2.1.2. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH MIKE SHE
• 2.1.3. LÝ THUYẾT CƠ BẢN MÔ HÌNH MIKE SHE
• 2.2. THIẾT LẬP MÔ HÌNH MIKE SHE CHO LƯU VỰC SÔNG LẠI GIANG
• 2.2.1. PHẠM VI MÔ PHỎNG
• 2.2.2. HIỆN TRẠNG CƠ SỞ DỮ LIỆU PHỤC VỤ TÍNH TOÁN
• 2.3. HIỆU CHỈNH VÀ KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH
• 2.3.1. HIỆU CHỈNH MÔ HÌNH
• 2.3.2. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH
• 2.3.3. NHẬN XÉT KẾT QUẢ HIỆU CHỈNH VÀ KIỂM ĐỊNH
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ PHỎNG DÒNG CHẢY TRONG CÁC KỊCH BẢN XÉT ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG HỒ ĐỒNG MÍT VÀ KHI XÉT ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.1. TỔNG QUAN VỀ HỒ CHỨA NƯỚC ĐỒNG MÍT
• 3.2. SỰ CẦN THIẾT PHẢI XÂY DỰNG HỒ CHỨA NƯỚC ĐỒNG MÍT
• 3.3. ĐÁNH GIÁ SỰ THAY ĐỔI DÒNG CHẢY SÔNG LẠI GIANG KHI CÓ SỰ VẬN HÀNH CỦA HỒ CHỨA NƯỚC ĐỒNG MÍT
• 3.3.1. DÒNG CHẢY MÙA KIỆT
• 3.3.2. DÒNG CHẢY MÙA LŨ
• 3.4. TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.4.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.4.2. BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU QUY MÔ TOÀN CẦU
• 3.4.3. BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở VIỆT NAM
• 3.4.4. KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO VIỆT NAM
• 3.5. MÔ PHỎNG DÒNG CHẢY ỨNG VỚI CÁC TRƯỜNG HỢP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.6. XÂY DỰNG CÁC KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC TÍNH TOÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của hồ Đồng Mít đến dòng chảy sông Lại Giang

Hồ Đồng Mít được xây dựng nhằm điều tiết nguồn nước và giảm thiểu tác động của thiên tai tại khu vực sông Lại Giang. Việc đánh giá tác động của hồ này đến dòng chảy sông Lại Giang là rất cần thiết. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự thay đổi dòng chảy, từ đó giúp các nhà quản lý có những quyết định hợp lý trong việc quản lý tài nguyên nước. Đặc biệt, sự kết hợp giữa hồ chứa và biến đổi khí hậu sẽ được phân tích để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của chúng đến dòng chảy.

1.1. Đặc điểm địa lý và thủy văn của sông Lại Giang

Sông Lại Giang có diện tích lưu vực 1.466 km2, dài 85 km, với hai nhánh chính là sông An Lão và sông Kim Sơn. Đặc điểm địa lý và thủy văn của khu vực này ảnh hưởng lớn đến dòng chảy và các hiện tượng thiên tai như lũ lụt. Nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố này để đưa ra những đánh giá chính xác hơn.

1.2. Tác động của hồ Đồng Mít đến dòng chảy sông

Hồ Đồng Mít có dung tích khoảng 89,8 triệu m3, được kỳ vọng sẽ điều tiết dòng chảy sông Lại Giang. Nghiên cứu sẽ chỉ ra cách mà hồ này ảnh hưởng đến dòng chảy mùa kiệt và mùa lũ, từ đó giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

II. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến dòng chảy sông Lại Giang

Biến đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của đời sống, trong đó có dòng chảy sông Lại Giang. Nghiên cứu sẽ phân tích các kịch bản biến đổi khí hậu và tác động của chúng đến dòng chảy, từ đó đưa ra các giải pháp thích ứng hiệu quả.

2.1. Các kịch bản biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều kịch bản biến đổi khí hậu, trong đó có sự gia tăng nhiệt độ và lượng mưa. Nghiên cứu sẽ xem xét các kịch bản RCP4.5 và RCP8.5 để đánh giá tác động đến dòng chảy sông Lại Giang.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến dòng chảy sông

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ, từ đó ảnh hưởng đến dòng chảy sông Lại Giang. Nghiên cứu sẽ chỉ ra các tác động cụ thể và cách mà chúng có thể làm gia tăng nguy cơ ngập lụt trong khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá tác động của hồ Đồng Mít

Nghiên cứu sử dụng mô hình MIKE SHE để mô phỏng dòng chảy sông Lại Giang dưới tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác hơn về sự thay đổi dòng chảy và các yếu tố liên quan.

3.1. Giới thiệu mô hình MIKE SHE

Mô hình MIKE SHE là công cụ mạnh mẽ trong việc mô phỏng dòng chảy và thủy văn. Nghiên cứu sẽ trình bày cách thức hoạt động của mô hình này và lý do tại sao nó được chọn cho nghiên cứu này.

3.2. Thiết lập mô hình cho lưu vực sông Lại Giang

Việc thiết lập mô hình MIKE SHE cho lưu vực sông Lại Giang bao gồm việc thu thập dữ liệu địa hình, khí tượng và thủy văn. Nghiên cứu sẽ mô tả quy trình này và các thách thức gặp phải.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu đến dòng chảy sông Lại Giang. Những kết quả này sẽ được ứng dụng trong việc quản lý tài nguyên nước và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

4.1. Đánh giá sự thay đổi dòng chảy

Nghiên cứu sẽ trình bày các kết quả mô phỏng dòng chảy trước và sau khi có hồ Đồng Mít. Những thay đổi này sẽ được phân tích để đưa ra các khuyến nghị cho việc quản lý dòng chảy.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý tài nguyên nước

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước hiệu quả hơn, nhằm giảm thiểu tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu đến khu vực sông Lại Giang.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của việc đánh giá tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu đến dòng chảy sông Lại Giang. Những kết quả đạt được sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo và các chính sách quản lý tài nguyên nước trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những thay đổi đáng kể trong dòng chảy sông Lại Giang do tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu. Những phát hiện này sẽ được tóm tắt để làm rõ hơn về tầm quan trọng của nghiên cứu.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu sẽ đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm tiếp tục đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các giải pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu, xuất phát từ sự gia tăng lượng khí thải nhà kính, được xem là một trong những thách thức lớn nhất của thế kỷ 21, ảnh hưởng sâu rộng đến các hiện tượng thời tiết và thủy văn trên toàn cầu. Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực miền Trung, biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thiên tai như bão, lũ lụt và hạn hán, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và xã hội. Lưu vực sông Lại Giang, tỉnh Bình Định, với diện tích 1.466 km² và chiều dài 85 km, là con sông lớn thứ hai của tỉnh, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Bắc Bình Định. Tuy nhiên, lưu vực này cũng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, đặc biệt là ngập lụt và hạn hán, gây thiệt hại lớn cho người dân và cơ sở hạ tầng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của việc xây dựng hồ chứa nước Đồng Mít và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến dòng chảy hạ du sông Lại Giang. Nghiên cứu tập trung vào mô phỏng dòng chảy trong các kịch bản khác nhau, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý nguồn nước, phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại lưu vực. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lưu vực sông Lại Giang từ thượng nguồn đến cầu Bồng Sơn, thị trấn Bồng Sơn, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, với dữ liệu thu thập từ năm 1995 đến 2014.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp thông tin chính xác về sự biến đổi dòng chảy do tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu, giúp các cơ quan quản lý nhà nước và phòng chống thiên tai chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại và xây dựng các giải pháp thích ứng hiệu quả. Đồng thời, kết quả nghiên cứu góp phần vào việc quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường tại khu vực hạ du sông Lại Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai lý thuyết và mô hình nghiên cứu chính:

1. Lý thuyết biến đổi khí hậu và tác động thủy văn: Dựa trên các báo cáo của Ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và các nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến lượng mưa, nhiệt độ và dòng chảy sông ngòi. Các khái niệm chính bao gồm: biến đổi khí hậu toàn cầu, kịch bản RCP (Representative Concentration Pathways), tác động đến chu trình thủy văn, và các hiện tượng cực đoan như lũ lụt và hạn hán.

2. Mô hình thủy văn phân bố MIKE SHE: Đây là mô hình thủy văn vật lý phân bố, mô phỏng toàn bộ quá trình thủy văn lưu vực bao gồm mưa, bốc hơi, dòng chảy mặt, dòng chảy ngầm, và dòng chảy trong sông. MIKE SHE được phát triển dựa trên mô hình SHE ban đầu, có khả năng mô phỏng chi tiết các thành phần thủy văn và tương tác giữa chúng. Các khái niệm chính trong mô hình bao gồm: dòng chảy vùng không bão hòa, dòng chảy vùng bão hòa, dòng chảy mặt, bốc hơi thực tế, và mô hình kết nối MIKE 11 cho dòng chảy trong sông.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng được sử dụng gồm: lưu lượng dòng chảy trung bình, hệ số Nash-Sutcliffe (R²) để đánh giá độ chính xác mô hình, kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 và RCP8.5, và các chỉ số khí tượng thủy văn như lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc gió.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng thủy văn từ 10 trạm đo mưa và trạm đo lưu lượng An Hòa trong giai đoạn 1995-2014, dữ liệu địa hình số (DEM), bản đồ sử dụng đất và đất đai, cùng các số liệu về tài nguyên nước và dân số tại lưu vực sông Lại Giang. Dữ liệu được thu thập từ các dự án quy hoạch và các cơ quan quản lý địa phương.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hóa thủy văn sử dụng phần mềm MIKE SHE, kết hợp với mô hình thủy lực MIKE 11 để mô phỏng dòng chảy trong sông. Quá trình nghiên cứu gồm các bước: xây dựng mô hình thủy văn cho lưu vực, hiệu chỉnh và kiểm định mô hình dựa trên số liệu thực đo tại trạm An Hòa (cỡ mẫu 8 năm cho hiệu chỉnh và 8 năm cho kiểm định), sau đó mô phỏng dòng chảy trong các kịch bản tác động của hồ Đồng Mít và biến đổi khí hậu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1995 đến 2014 cho dữ liệu nền, với các kịch bản biến đổi khí hậu dự báo đến năm 2065 theo các kịch bản RCP4.5 và RCP8.5. Phương pháp thống kê khách quan và phân tích trường hợp điển hình được sử dụng để đánh giá kết quả mô phỏng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình MIKE SHE đạt độ chính xác cao: Hệ số Nash-Sutcliffe (R²) đạt 0,82 trong giai đoạn hiệu chỉnh (1996-2002) và 0,78 trong giai đoạn kiểm định (2003-2009), cho thấy mô hình mô phỏng dòng chảy tại trạm An Hòa rất phù hợp với số liệu thực đo. Lưu lượng dòng chảy trung bình năm tại trạm An Hòa là khoảng 30,19 m³/s, tương ứng với tổng lượng dòng chảy năm 952,1 triệu m³.

2. Ảnh hưởng của hồ chứa Đồng Mít đến dòng chảy hạ du: Mô phỏng cho thấy việc vận hành hồ Đồng Mít với dung tích khoảng 89,8 triệu m³ sẽ làm giảm lưu lượng dòng chảy trung bình tháng tại các trạm hạ du như An Hòa, Lại Giang 1 và Lại Giang 3, đặc biệt trong mùa lũ. Ví dụ, lưu lượng trung bình tháng tại trạm An Hòa giảm khoảng 10-15% trong các tháng mùa mưa khi hồ vận hành.

3. Tác động của biến đổi khí hậu đến dòng chảy sông Lại Giang: Theo kịch bản RCP4.5, nhiệt độ tại Bình Định dự kiến tăng từ 0,9 đến 2,0°C và lượng mưa tăng từ 10,9% đến 30,8% trong giai đoạn 2046-2065. Mô phỏng dòng chảy cho thấy tổng lượng dòng chảy trung bình năm có xu hướng tăng, nhưng phân bố theo mùa thay đổi rõ rệt, với mùa mưa có lượng dòng chảy tăng mạnh, còn mùa khô có thể giảm nhẹ, làm tăng nguy cơ ngập lụt và hạn hán xen kẽ.

4. Tình trạng ngập lụt và thiệt hại do lũ tại lưu vực: Các trận lũ lớn trong các năm 1987, 1999, 2003, 2005, 2013 và 2016 đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, với tổng thiệt hại vật chất lên đến hàng trăm tỷ đồng. Lũ chính vụ chiếm khoảng 87% số trận lũ hàng năm, thường xảy ra vào tháng 10 và 11, trùng với mùa bão.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự biến đổi dòng chảy là do sự kết hợp giữa tác động của hồ chứa Đồng Mít và biến đổi khí hậu làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ trong lưu vực. Việc xây dựng hồ chứa nhằm mục đích điều tiết nước, giảm thiểu lũ lụt và cung cấp nước cho mùa khô, tuy nhiên cũng làm giảm lưu lượng dòng chảy hạ du trong mùa mưa, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sinh hoạt của người dân.

So sánh với các nghiên cứu tương tự trong khu vực miền Trung, kết quả mô phỏng phù hợp với xu hướng chung về tác động của biến đổi khí hậu và các công trình thủy lợi đến chế độ dòng chảy. Việc sử dụng mô hình MIKE SHE cho phép mô phỏng chi tiết và chính xác các thành phần thủy văn, hỗ trợ hiệu quả cho công tác quy hoạch và quản lý nguồn nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ dòng chảy trung bình tháng trước và sau khi xây dựng hồ Đồng Mít, biểu đồ biến đổi nhiệt độ và lượng mưa theo kịch bản RCP, cũng như bảng tổng hợp thiệt hại do lũ tại các huyện trong lưu vực. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng sự thay đổi dòng chảy và tác động của các yếu tố nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình vận hành hồ Đồng Mít hợp lý nhằm cân bằng giữa mục tiêu điều tiết lũ và cung cấp nước mùa khô, giảm thiểu tác động tiêu cực đến dòng chảy hạ du. Thời gian thực hiện: ngay sau khi hồ đi vào vận hành; Chủ thể: Ban quản lý dự án và Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Bình Định.

2. Tăng cường giám sát và cập nhật dữ liệu khí tượng thủy văn tại lưu vực sông Lại Giang để nâng cao độ chính xác mô hình và dự báo dòng chảy, phục vụ công tác phòng chống thiên tai. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Bình Định.

3. Phát triển hệ thống cảnh báo sớm lũ lụt và hạn hán dựa trên mô hình thủy văn và dữ liệu thực tế, giúp người dân và chính quyền địa phương chủ động ứng phó. Thời gian: trong vòng 2 năm; Chủ thể: Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai tỉnh và các huyện trong lưu vực.

4. Xây dựng kế hoạch quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế bền vững tại lưu vực, hạn chế tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và công trình thủy lợi đến môi trường và đời sống dân cư. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước và phòng chống thiên tai: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch ứng phó thiên tai hiệu quả tại lưu vực sông Lại Giang.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thủy văn, biến đổi khí hậu: Tham khảo phương pháp mô hình hóa MIKE SHE và kết quả mô phỏng để phát triển các nghiên cứu tương tự hoặc mở rộng phạm vi nghiên cứu.

3. Nhà đầu tư và quản lý dự án thủy lợi: Đánh giá tác động của các công trình thủy lợi như hồ Đồng Mít đến dòng chảy và môi trường, từ đó điều chỉnh thiết kế và vận hành phù hợp.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững: Nắm bắt thông tin về tác động biến đổi khí hậu và công trình thủy lợi để tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hồ Đồng Mít có ảnh hưởng như thế nào đến dòng chảy sông Lại Giang?
   Việc xây dựng và vận hành hồ Đồng Mít làm giảm lưu lượng dòng chảy trung bình tháng tại hạ du, đặc biệt trong mùa mưa, giúp điều tiết lũ nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và sinh thái vùng hạ du.

2. Biến đổi khí hậu tác động ra sao đến lưu vực sông Lại Giang?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ từ 0,9 đến 2,0°C và lượng mưa từ 10,9% đến 30,8% theo kịch bản RCP4.5, gây biến động lớn về dòng chảy, tăng nguy cơ ngập lụt và hạn hán xen kẽ.

3. Mô hình MIKE SHE có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   MIKE SHE là mô hình thủy văn vật lý phân bố, mô phỏng chi tiết các thành phần thủy văn như mưa, bốc hơi, dòng chảy mặt và ngầm, giúp đánh giá chính xác tác động của công trình và biến đổi khí hậu đến dòng chảy lưu vực.

4. Làm thế nào để giảm thiểu thiệt hại do lũ tại lưu vực sông Lại Giang?
   Cần xây dựng quy trình vận hành hồ chứa hợp lý, tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, cải thiện cơ sở hạ tầng phòng chống lũ và quy hoạch sử dụng đất phù hợp để giảm thiểu thiệt hại.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các lưu vực khác không?
   Phương pháp mô hình hóa và phân tích tác động biến đổi khí hậu có thể áp dụng cho các lưu vực tương tự, giúp các địa phương khác xây dựng kế hoạch quản lý nguồn nước và phòng chống thiên tai hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng và hiệu chỉnh thành công mô hình thủy văn MIKE SHE cho lưu vực sông Lại Giang với độ chính xác cao (R² đạt 0,82 và 0,78 trong hiệu chỉnh và kiểm định).
• Việc xây dựng hồ chứa Đồng Mít có tác động rõ rệt đến dòng chảy hạ du, giảm lưu lượng trong mùa mưa, góp phần điều tiết lũ và cung cấp nước mùa khô.
• Biến đổi khí hậu dự kiến làm tăng nhiệt độ và lượng mưa, gây biến động lớn về dòng chảy, làm gia tăng nguy cơ thiên tai tại lưu vực.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý nguồn nước, phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Bình Định.
• Đề xuất các giải pháp vận hành hồ chứa, giám sát khí tượng thủy văn, cảnh báo sớm và quy hoạch phát triển nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý được khuyến nghị áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý lưu vực sông Lại Giang, đồng thời tiếp tục cập nhật và mở rộng nghiên cứu trong tương lai nhằm ứng phó kịp thời với các thách thức ngày càng gia tăng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên khu vực nghiên cứu 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên: a) Vị trí địa lý Bình Định là một tỉnh duyên hải miền Trung Việt Nam. Lãnh thổ của tỉnh trải dài 110 km theo hướng Bắc – Nam, có chiều ngang với độ hẹp trung bình là 55km (chỗ hẹp nhất 50 km, chỗ rộng nhất 60 km).

Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía Nam giáp tỉnh Phú Yên, phía Tây giáp 02 tỉnh Gia Lai, Kon Tum, phía Đông giáp biển Đông. Giới hạn bởi hệ toạ độ địa lý như sau: - Cực Bắc : 140 42′ 10″ độ vĩ bắc, 1080 55′ 4″ độ kinh Đông. - Cực Nam : 130 39′ 10″ độ vĩ bắc, 1080 54′ 00″ độ kinh Đông. - Cực Đông : 130 36′ 33″ độ vĩ bắc, 1090 21′ 00″ độ kinh Đông.

- Cực Tây : 140 25′ 00″ độ vĩ bắc, 1080 37′ 30″ độ kinh Đông. Diện tích tự nhiên: 6.025 km2, Tỉnh có 11 đơn vị hành chính gồm 01 thành phố loại I trực thuộc tỉnh (thành phố Quy Nhơn), 01 thị xã (An Nhơn), 03 huyện miền núi (An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh), 02 huyện trung du (Hoài Ân, Tây Sơn) và 04 huyện đồng bằng (Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát, Tuy Phước). Bản đồ hành chính tỉnh Bình Định Dân số trong toàn tỉnh, tính đến 2016 là 1.523,8 nghìn người, phân bố ở 126 xã, 21 phường và 12 thị trấn. Số dân cư sống ở thành thị chiếm 31%.

Còn lại 69% sống ở nông thôn. Mật độ bình quân 250,3 người/ km2. Đại bộ phận dân cư sống bằng nghề nông – lâm – ngư nghiệp. Một bộ phận hoạt động trong các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, khai thác chế biến lâm sản, thủy sản, xây dựng, thương nghiệp dịch vụ y tế, giáo dục v.v… b) Đặc điểm địa hình Bình Định là tỉnh nằm gọn bên sườn phía đông dãy Trường Sơn, có địa hình dốc và bị chia cắt mạnh.

Hướng dốc chính từ Tây sang Đông, núi và đồng bằng xen kẽ nhau do một số dãy núi từ Trường Sơn kéo dài xuống biển tạo thành. Từ Tây Nguyên xuống đồng bằng của Bình Định địa hình hạ thấp đột ngột đáng kể. Các cao nguyên ở phía tây có cao độ từ 500m đến 700m xuống đồng bằng Bình Định chỉ có cao trình 20m đến 30m, vùng ven biển cao trình 2m đến 3m; hình thành hai bậc địa hình cao thấp nằm kế tiếp nhau và không có khu đệm chuyển tiếp. Toàn vùng Bình Định được chia thành 3 dạng địa hình: địa hình núi trung bình và núi thấp, vùng gò đồi ở trung du, đồng bằng và ven biển.

Điều kiện khí tượng, thủy văn Bình Định thuộc vùng nhiệt đới ẩm gió mùa. Nhiệt độ trung bình 27,20C. Lượng mưa trung bình hàng năm trong 5 năm gần đây là 1845,2 mm. Mùa mưa (từ tháng 9 đến tháng 12) tập trung 70 - 80% lượng mưa cả năm.

Mùa mưa trùng với mùa bão nên thường gây ra lũ lụt. Ngược lại mùa nắng kéo dài nên gây hạn hán ở nhiều nơi. Độ ẩm trung bình là 78%. a) Khí tượng - Nhiệt độ không khí (ToC): Nhiệt độ không khí bình quân, cao nhất, thấp nhất các tháng trong năm: Bảng 1.1: Các đặc trưng nhiệt độ của khu vực nghiên cứu.

Nhiệt độ bình quân Nhiệt độ cao nhất Nhiệt độ thấp nhất Tháng o (T C ) ( Tmax) (Tmin) 1 23,1 33,0 15,2 2 23,9 35,4 15,7 3 25,4 38,3 16,4 4 27,3 36,6 19,4 5 28,9 39,7 19,1 6 29,7 40,9 21,7 7 29,8 42,1 20,6 8 29,8 40,9 20,7 9 28,4 39,0 20,5 10 26,8 37,3 17,9 11 25,4 32,9 15,0 7 12 23,7 31,5 16,1 Năm 26,9 42,1 15,0 - Độ ẩm không khí, (u%): Bảng 1.Các đặc trưng độ ẩm không khí trung bình của khu vực nghiên cứu. Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm u (%) 84 82 83 83 80 74 71 71 78 83 84 83 80 - Số giờ nắng, n (giờ/ ngày): Bảng 1.3:Số giờ nắng bình quân ngày các tháng trong năm. Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm n ( giờ/ 5,3 7,2 8,2 8,8 8,9 8,0 8,7 7,6 6,7 5,8 4,2 4,2 7,0 ngày) - Vận tốc gió, v ( m/s): Bảng1.4: Vận tốc gió bình quân các tháng trong năm. Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm v (m/s) 2,3 2,0 2,2 2,0 1,7 2,0 1,8 2,0 1,5 2,2 2,8 2,7 2,1 Bảng 1.5: Vận tốc gió mạnh theo các hướng theo tần xuất Pi (%).

Trị số VP ( m/s) Pi (%) 2 4 10 Ghi chú Hướng (B), Bắc 26,5 23,6 19,8 (ĐB), Đông -Bắc 20,7 18,8 16,2 (Đ), Đông 16,8 14,3 11,1 (ĐN), Đông Nam 16,2 15,1 13,5 (N), Nam 25,1 21,0 15,8 (TN), Tây – Nam.6:Lượng bốc hơi đo bằng ống Piche Zpic (mm) Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm Zpic 68,4 63,4 80,4 81,2 96,2 109,3 117,8 124,8 78,5 67,8 64,8 69,8 1022,3 8 (mm) Bảng1.7: Lượng bốc hơi mặt nước Znc (mm) Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm Kh.c 86,8 75,9 88,4 87,9 114,5 143,9 150,3 170,8 111,4 91,0 85,0 87,2 1293 - Mưa: Lượng mưa trung bình năm trong vùng vào khoảng 1700 ÷ 1800 mm, phân bố thành 2 mùa rõ rệt. Mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12, mùa khô từtháng 1 đến tháng 8. Trong mùa mưa, cường độ mưa lớn thường tập trung vào tháng 10 và tháng 11, thường gây lũ lụt. Mùa khô kéo dài khoảng 8 tháng, lượng mưa chỉ chiếm 20% - 30% cả năm, bốc hơi lớn, thường gây ra hạn hán thiếu nước nghiêm trọng.

- Tình hình gió, bão trong vùng * Gió: Vùng lãnh thổ Bình Định chịu ảnh hưởng của hai hướng gió chính, gió mùa mùa Đông và gió mùa mùa Hạ có thời gian thịnh hành tương ứng là tháng 1 và tháng 7 hàng năm. Vận tốc gió trung bình là 2,1 m/s, trung bình tháng lớn nhất là 2,8 m/s và nhỏ nhất là 1,5 m/s. * Bão: Là một loại hình thời tiết nguy hiểm thường gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Thời gian bão xuất hiện tập trung chủ yếu trong 3 tháng, từ tháng 9 đến tháng 11, trong đó bão trong tháng 10 chiếm đến 40%, tháng 11 chiếm khoảng 20% trong tổng số các cơn bão đổ bộ vào từ tháng 6 đến tháng 12.

b) Thủy văn Mạng lưới sông ngòi của tỉnh Bình Định bao gồm có 4 con sông chính là sông Lại Giang, sông Kôn, Sông La Tinh, Sông Hà Thanh. Các sông trong tỉnh đều bắt nguồn từ vùng núi cao của sườn phía đông dãy Trường Sơn. Ở thượng lưu có nhiều dãy núi bám sát bờ sông nên độ dốc rất lớn, lũ lên xuống rất nhanh, thời gian truyền lũ ngắn, Ở đoạn đồng bằng lòng sông rộng và nông có nhiều luòng lạch, mùa kiệt nguồn nước rất nghèo nàn; nhưng khi lũ lớn nước tràn ngập mênh mông vùng hạ lưu gây ngập úng dài ngày vì các cửa sông nhỏ và các công trình che chắn nên thoát lũ kém. Bản đồ phân bố sông ngòi và các trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bình Định.

Tài nguyên thiên nhiên a) Tài nguyên đất Diện tích đất tự nhiên của tỉnh là 6.025 km 2 có thể chia thành 11 nhóm đất với 30 loại đất khác nhau trong đó quan trọng nhất là nhóm đất phù sa có khoảng trên 70 nghìn ha phân bố dọc theo lưu vực các sông. Đây là nhóm đất canh tác nông nghiệp tốt nhất thích hợp với trồng cây lương thực và cây công nghiệp ngắn ngày. Diện tích đất chưa sử dụng còn rất lớn chiếm tới 34% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh. Đây là một tiềm năng lớn cần được đầu tư khai thác.

10 b) Tài nguyên rừng Theo kết quả kiểm kê rừng năm 2016, Bình Định hiện có 394.025,44 ha đất lâm nghiệp có rừng trong đó rừng tự nhiên là: 216.346,73 ha, rừng trồng là 134. Rừng hiện nay còn tập trung chủ yếu ở những vùng xa đường giao thông nên chỉ có ý nghĩa lớn về phòng hộ và bảo vệ môi trường. Xét theo mục đích kinh tế thì rừng sản xuất có 655 nghìn ha, rừng phòng hộ có gần 128 nghìn ha. Rừng Bình Định có hơn 40 loài cây có giá trị dược liệu phân bố hầu khắp ở các huyện như: ngũ gia bì, sa nhân, thiên niên kiện, bách bộ, thổ phục linh, hoàng đằng, thiên môn, phong kỷ, kim ngân.

Vùng trung du ven biển có cây dừa trám, đặc biệt cây mai gừng có giá trị dược liệu cao nhưng chủ yếu phân bố ở vài vùng đất hẹp tại huyện Vĩnh Thạnh. Cây sa nhân cũng có giá trị xuất khẩu cao. c) Tài nguyên khoáng sản : Tài nguyên khoáng sản ở Bình Định khá đa dạng đáng chú ý nhất là đá granít có trữ lượng khoảng 500 triệu m 3 với nhiều màu sắc đỏ, đen, vàng. là vật liệu xây dựng cao cấp được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng; sa khoáng titan tập trung ở mỏ Đề Gi (Phù Cát) trữ lượng khoảng 15 triệu m 3; cát trắng ở Hoài Nhơn trữ lượng khoảng 90.

Nhiều nguồn nước khoáng được đánh giá có chất lượng cao đã và đang được đưa vào khai thác sản xuất nước giải khát chữa bệnh. Toàn tỉnh có 4 nguồn nước khoáng là Hội Vân, Chánh Thắng (Phù Cát), Bình Quang (Vĩnh Thạnh), Long Mỹ (Tuy Phước) riêng nguồn nước khoáng nóng Hội Vân đảm bảo các tiêu chuẩn chữa bệnh và có thể xây dựng nhà máy điện địa nhiệt. Ngoài ra còn có các khoáng sản khác như cao lanh đất sét và đặc biệt là các quặng vàng ở Hoài Ân, Vĩnh Thạnh, Tây Sơn. d) Tài nguyên du lịch : Bình Định có nhiều vùng vịnh với những bãi tắm đẹp và danh lam thắng cảnh biển hài hoà hấp dẫn như bán đảo Phương Mai, bãi tắm Hoàng Hậu, Đảo Yến Quy Hoà, Bãi Dài, Vĩnh Hội, Tân Thanh… là nguồn tài nguyên thiên nhiên rất phong phú để phát triển du lịch.

Bình Định có một quần thể di tích với những tên gọi đã trở nên quen thuộc như tháp Dương Long, Cánh Tiên, Bánh Ít, Bình Lâm, Tháp Đôi. Về vị trí địa lý có thể hình dung Bình Định như một tâm điểm nối với các vùng du lịch của cả miền như Nha Trang, Gia Lai, Hội An, Đà Nẵng, Huế,. đồng thời cũng là điểm nút giao thông nối với quốc lộ 19 - ngã ba Đông Dương, đường Hồ Chí Minh tạo điều kiện cho tỉnh phát triển du lịch biển gắn với du lịch núi và cao nguyên, phát triển du lịch nội địa và du lịch quốc tế.