Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ở thành phố hà nội

Bài viết đánh giá hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư cơ sở hạ tầng tại Hà Nội, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp nâng cao.

• Tác giả: Bùi Thị Anh Thư
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Hương Giang
• Trường học: Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ở thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng

Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất trong phát triển kinh tế - xã hội. Hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng công trình mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của địa phương. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng vốn cần dựa trên các chỉ tiêu cụ thể như mức độ đạt mục tiêu đầu tư, chỉ số khai thác và vận hành, cũng như tác động đến kinh tế - xã hội và môi trường. Đặc biệt, quản lý ngân sách cần được thực hiện một cách chặt chẽ để tránh tình trạng thất thoát và lãng phí. Theo đó, việc xây dựng các quy định pháp lý và tổ chức thực hiện các chính sách đầu tư là rất cần thiết.

1.1. Bản chất của vốn ngân sách nhà nước

Vốn ngân sách nhà nước là nguồn lực tài chính quan trọng cho các hoạt động đầu tư công. Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Đặc điểm của vốn ngân sách nhà nước là tính chất công cộng, được huy động từ các nguồn thuế và phí, nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội. Việc sử dụng vốn ngân sách cần phải đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả, nhằm tối ưu hóa lợi ích cho cộng đồng.

1.2. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bằng vốn ngân sách nhà nước

Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bằng vốn ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Các công trình cơ sở hạ tầng như đường giao thông, cầu cống, và hệ thống cấp thoát nước không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng vốn ngân sách trong lĩnh vực này cần phải được thực hiện một cách hiệu quả để tránh tình trạng lãng phí và thất thoát. Phát triển cơ sở hạ tầng cần phải gắn liền với quy hoạch tổng thể và chiến lược phát triển bền vững của thành phố.

II. Thực trạng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2016 2020

Giai đoạn 2016 – 2020, thành phố Hà Nội đã có nhiều nỗ lực trong việc sử dụng vốn ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Mặc dù đã đạt được một số thành tựu nhất định, nhưng tình trạng chậm tiến độ và chất lượng công trình chưa đảm bảo vẫn diễn ra. Việc phân bổ nguồn vốn chưa hợp lý và thiếu sự giám sát chặt chẽ đã dẫn đến nhiều dự án không đạt yêu cầu. Đánh giá hiệu quả đầu tư cần phải dựa trên các chỉ tiêu cụ thể và có sự tham gia của các bên liên quan để đảm bảo tính khách quan.

2.1. Tình hình sử dụng vốn ngân sách nhà nước

Trong giai đoạn này, Hà Nội đã thực hiện nhiều dự án lớn từ nguồn vốn ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc phân bổ và sử dụng vốn vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều dự án không được triển khai đúng tiến độ, dẫn đến tình trạng lãng phí và không đạt được mục tiêu đề ra. Cần có các biện pháp cải thiện quy trình phân bổ và giám sát sử dụng vốn để nâng cao hiệu quả đầu tư.

2.2. Đánh giá chung hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước

Đánh giá tổng thể cho thấy rằng mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc sử dụng vốn ngân sách nhà nước, nhưng hiệu quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Các chỉ tiêu về mức độ đạt mục tiêu đầu tư và chỉ số khai thác chưa được cải thiện đáng kể. Điều này cho thấy cần có sự thay đổi trong cách thức quản lý và sử dụng vốn, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong tương lai.

III. Một số giải pháp gia tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tại thành phố Hà Nội

Để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện quy trình lập kế hoạch và phân bổ vốn, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Thứ hai, cần tăng cường công tác giám sát và kiểm tra các dự án đầu tư, nhằm phát hiện kịp thời các vấn đề phát sinh. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo việc sử dụng vốn hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư mà còn góp phần phát triển bền vững cho thành phố.

3.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2021 2025

Trong bối cảnh mới, việc xác định rõ định hướng phát triển kinh tế - xã hội là rất quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong việc lập kế hoạch đầu tư. Đặc biệt, cần chú trọng đến các lĩnh vực ưu tiên như giao thông, môi trường và phát triển đô thị. Việc này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng vốn ngân sách nhà nước và nâng cao hiệu quả đầu tư.

3.2. Các giải pháp gia tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước

Để gia tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước, cần thực hiện các giải pháp như thu hút nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức, cá nhân, nâng cao chất lượng lập kế hoạch và thực hiện các dự án. Đồng thời, cần đảm bảo tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư cho các dự án. Việc này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng chậm tiến độ và nâng cao chất lượng công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG 1. BẢN CHẤT CỦA VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm vốn ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Ngân sách là bản dự toán số tiền đã có hoặc cần phải có để sử dụng trong một thời gian nhất định.

Như vậy khái niệm ngân sách đã có từ khi con người biết các thu chi tiền và cất giữ tiền. Ngân sách nhà nước là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử, nó gắn liền với sự xuất hiện, phát triển của kinh tế hàng hoá – tiền tệ và sự ra đời của nhà nước. Năm ngân sách hay niên độ ngân sách hoặc còn được gọi là năm tài chính là khoảng thời gian mà dự toán thu, chi ngân sách được Quốc hội phê duyệt. Luật Ngân sách số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 quy định, “năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01/01 và kết thúc vào ngày 31/12 năm dương lịch.

Hàng năm, Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách trung ương năm sau trước ngày 15/11 năm trước”. Bản chất của vốn ngân sách nhà nước Thứ nhất, xét về góc độ khoa học, NSNN là phạm trù kinh tế - lịch sử. Ngân sách ra đời và tồn tại từ rất lâu trong lịch sử, trên cơ sở của nền kinh tế hàng hoá và sự hình thành, phát triển của nhà nước. Nói cách khác, sự ra đời và phát triển của nhà nước cùng với nền kinh tế hàng hoá là điều kiện tiền đề cho sự ra đời, tồn tại và phát triển của NSNN.

Thứ hai, nhìn từ góc độ kinh tế - xã hội, ngân sách thể hiện mối quan hệ giữa việc huy động và phân phối ngân sách. Thông qua hình thức thuế và các hình thức động viên khác, Nhà nước thu ngân sách và phân phối các nguồn lực tài chính đó cho các mục tiêu kinh tế - xã hội. Trong quá trình phân phối các nguồn tài chính đã làm nảy sinh các quan 7 hệ tài chính giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong xã hội như doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự nghiệp, dân cư, các quốc gia và tổ chức quốc tế. NSNN là tập hợp các quan hệ tài chính của Nhà nước, gắn liền với quá trình phân phối các nguồn lực tài chính của xã hội để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ kinh tế - xã hội của Nhà nước.

Các quan hệ tài chính với NSNN bao gồm: - Quan hệ giữa NSNN với doanh nghiệp: Doanh nghiệp phân phối một phần kết quả sản xuất kinh doanh bằng việc nộp thuế, phí vào NSNN. Ngược lại, NSNN thực hiện việc đầu tư và tài trợ hoạt động của các doanh nghiệp bằng việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ giá, hỗ trợ vốn, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nội địa phát triển. - Quan hệ giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp: Những đơn vị này không trực tiếp sản xuất nhưng hoạt động của nó rất cần thiết cho xã hội thông qua các hoạt động văn hoá, giáo dục, y tế, phúc lợi, an ninh… Quan hệ này xuất hiện thông qua việc cấp phát kinh phí của ngân sách cho các đơn vị dự toán từ trung ương đến địa phương. Các hoạt động của các cơ quan này không chỉ tạo ra nguồn thu từ các khoản phí và lệ phí mà còn tạo ra các tiềm năng về phát triển kinh tế xã hội.

- Quan hệ giữa NSNN với các hộ gia đình, dân cư: Người dân thực hiện các nghĩa vụ của mình về nộp thuế, phí; các hình thức tín dụng Nhà nước (trái phiếu, tín phiếu…) và các nguồn đóng góp tự nguyện (xổ số kiến thiết, quyên góp từ thiện…). Nhà nước hoàn trả gián tiếp bằng các công trình phúc lợi, các khoản trợ cấp xã hội (học bổng, gói cứu trợ, hỗ trợ thất nghiệp, hỗ trợ dịch bệnh…), trường học, bệnh viện… - Quan hệ giữa NSNN với các quốc gia và các tổ chức quốc tế: Thông qua các nguồn viện trợ (viện trợ không hoàn lại, khoản vay ưu đãi) từ nước ngoài và các tổ chức quốc tế sẽ làm giảm bớt gánh nặng về nguồn ngân sách cho Nhà nước. Thứ ba, xét trên góc độ pháp lý, ngân sách là tập hợp các khoản thu chi của Nhà nước được công khai và sử dụng theo quy định của pháp luật. NSNN ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước.

Xuất phát từ nhu cầu về tài chính, Nhà nước sử dụng quyền lực chính trị để đảm bảo thực hiện những khoản thu, chi của NSNN. 8 Tóm lại, nhìn nhận trên nhiều góc độ khác nhau thì NSNN vừa là phạm trù kinh tế vừa là công cụ kinh tế của Nhà nước. Theo định nghĩa tại Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015, “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Đặc điểm của vốn ngân sách nhà nước - Thứ nhất, NSNN là một kế hoạch tài chính lớn nhất do Quốc Hội phê chuẩn.

NSNN là không chỉ bao gồm dự toán những khoản thu, chi thực hiện trong một năm, mang tính kinh tế, mà nó còn mang tính pháp lý. Khác với các khoản dự toán ngân sách của các chủ thể kinh tế khác, NSNN được soạn thảo và thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền và phải được Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua giống như một đạo luật. - Thứ hai, NSNN là bản kế hoạch tài chính của toàn thể quốc gia, do Chính Phủ tổ chức thực hiện dưới sự giám sát của Quốc Hội. Đặc điểm này phản ánh mối tương quan giữa quyền lập pháp và quyền hành pháp trong quá trình xây dựng và thực hiện ngân sách.

Theo đó, cơ quan lập pháp phê duyệt dự toán NSNN dựa trên sự xây dựng của Chính phủ, sau đó Chính phủ là cơ quan trực tiếp thi hành bản ngân sách này dưới sự giám sát của cơ quan lập pháp. - Thứ ba, NSNN là nguồn ngân sách sử dụng để phục vụ cho lợi ích của toàn dân. NSNN được thiết lập và thực thi nhằm đảm bảo cho Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình vì lợi ích chung của toàn xã hội; phục vụ cho toàn xã hội, toàn dân, không phân biệt người giàu, người nghèo hay cá nhân, tổ chức nào để đảm bảo cho sự phát triển của cả đất nước khác với các loại ngân sách khác chỉ hướng đến lợi ích của một số đối tượng. - Thứ tư, NSNN là một bộ phận chủ đạo của hệ thống tài chính quốc gia.

Hệ thống tài chính quốc gia bao gồm: tài chính nhà nước, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình. Tài chính nhà nước tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Tài chính nhà nước huy động các 9 nguồn lực từ các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản đóng góp khác để có nguồn vốn đầu tư cho các hoạt động xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội. - Thứ năm, NSNN có tính giai cấp.

Ngân sách được dự toán, được thảo luận và phê duyệt thông qua bởi cơ quan lập pháp. NSNN được giới hạn thời gian sử dụng, được quy định nội dung thu - chi, được kiểm soát bởi hệ thống thể chế, báo chí và nhân dân. BẢN CHẤT CỦA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG BẰNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bằng vốn ngân sách nhà nước Cơ sở hạ tầng là tổ hợp các công trình vật chất kỹ thuật, kiến trúc được hình thành theo một cấu trúc nhất định và có chức năng phục vụ trực tiếp dịch vụ sản xuất đời sống của dân cư, được bố trí trên phạm vi lãnh thổ nhất định.

(Tạ Văn Hưng 2019, trang 15) Theo Khoản 15 Điểu 3 Luật Xây dựng 2014, “Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng trong thời hạn và chi phí xác định”. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng được hiểu là việc thiết lập một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật đảm bảo các chức năng di chuyển các luồng thông tin, vật chất nhằm phục vụ các nhu cầu có tính phổ biến của sản xuất và sinh hoạt của người dân trong xã hội để đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất. Đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bằng vốn ngân sách nhà nước Thứ nhất, đầu tư xây dựng CSHT chủ yếu là đầu tư các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội, hướng tới lợi ích cộng đồng. Trong khi hầu hết các dự án đầu tư tư nhân đều nhằm tìm kiếm các lợi ích tài chính, tối đa hoá lợi nhuận thì các dự án đầu tư công lại tìm kiếm các lợi ích kinh tế, xã hội và những lợi ích về chính trị, an ninh quốc phòng… Mục đích hướng tới cao nhất của một dự án đầu tư công là nâng cao phúc lợi cộng đồng trong đó có nhiều giá trị vô hình khó có thể lượng hoá được bằng tiền một cách chính xác.

Thứ hai, đầu tư xây dựng CSHT mang tính chất chi cho tích luỹ. Vì đầu tư xây dựng CSHT nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất và vật tư hàng hoá dự trữ cần thiết của nền kinh tế chẳng hạn như các dự án cải tạo hệ thống thoát nước, hệ 10 thống đường, xây dựng trụ sở làm việc…; đó là nền tảng bảo đảm cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Thứ ba, công trình xây dựng CSHT thường có kích thước và quy mô lớn, thời gian kiến tạo và sử dụng lâu dài, quá trình đầu tư xây dựng được kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ về chất lượng xây dựng và vốn đầu tư để tránh thất thoát, lãng phí. Phạm vi và quy mô đầu tư luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong cùng thời kỳ; tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội của các vùng, địa phương hoặc ngành kinh tế.

Thứ tư, nguồn vốn đầu tư dự án xây dựng CSHT là nguồn tổng hợp, không có cơ cấu rõ ràng nên khó xác định chi phí cơ hội đầu tư.