Tổng quan nghiên cứu

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tính đến năm 2020, cả nước có khoảng 58,2% xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), trong đó có 168 xã đạt chuẩn NTM nâng cao và 9 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu. Tuy nhiên, tỷ lệ này chủ yếu tập trung ở các địa phương có kinh tế phát triển, còn nhiều vùng khó khăn vẫn chưa đạt chuẩn. Huyện Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh, bắt đầu triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng NTM từ năm 2010, theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về bộ tiêu chí quốc gia và chương trình MTQG giai đoạn 2010-2020. Đến nay, huyện đã có 5/8 xã được công nhận đạt chuẩn NTM, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, cải thiện kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế và các trung tâm văn hóa thể thao.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý nhà nước (QLNN) về xây dựng NTM tại huyện Bến Cầu, xác định những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN trong giai đoạn 2020-2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Bến Cầu, phân tích dữ liệu từ khi triển khai chương trình đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học, thực tiễn cho công tác quản lý, đồng thời hỗ trợ các cấp chính quyền địa phương trong việc hoàn thiện và phát triển chương trình xây dựng NTM bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước và phát triển nông thôn mới. Trước hết, khái niệm nông thôn được hiểu là phần lãnh thổ do Ủy ban nhân dân xã quản lý, không thuộc nội thành, nội thị. Nông thôn mới được định nghĩa là khu vực có đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần được nâng cao, kết cấu hạ tầng đồng bộ, kinh tế phát triển toàn diện và bền vững, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

Lý thuyết quản lý nhà nước được vận dụng theo quan điểm quản lý xã hội đặc thù, sử dụng quyền lực nhà nước và pháp luật để điều chỉnh hành vi nhằm phục vụ nhân dân và phát triển xã hội. Quản lý nhà nước trong xây dựng NTM là hoạt động định hướng, tổ chức, kiểm tra, giám sát và huy động các nguồn lực để thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM theo quy định của Nhà nước.

Các khái niệm chính bao gồm:

  • Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM với 19 tiêu chí cụ thể.
  • Nguyên tắc xây dựng NTM: phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư, Nhà nước định hướng và hỗ trợ.
  • Các bước thực hiện chương trình MTQG xây dựng NTM gồm 7 bước từ thành lập hệ thống quản lý đến giám sát, đánh giá.
  • Vai trò của các cấp chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội trong vận động nhân dân tham gia.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu bao gồm:

  • Thông tin thứ cấp: tài liệu giáo trình, các báo cáo tổng kết của tỉnh, huyện, số liệu thống kê liên quan đến xây dựng NTM, các văn bản pháp luật và các nghiên cứu trước đây.
  • Thông tin sơ cấp: thu thập qua khảo sát, phỏng vấn cán bộ quản lý, công chức và người dân tại huyện Bến Cầu.

Cỡ mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các đối tượng có liên quan trực tiếp đến công tác quản lý và thực hiện xây dựng NTM. Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp mô tả, so sánh và chuyên gia để đánh giá thực trạng, xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2010 đến năm 2020, với định hướng đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng công tác lập quy hoạch và quản lý quy hoạch xây dựng NTM: Quy hoạch xây dựng xã NTM tại huyện Bến Cầu còn nhiều hạn chế, chất lượng đồ án thấp, thiếu tính khả thi. Việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch diễn ra chậm, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả thực hiện chương trình.

  2. Nguồn lực đầu tư và huy động xã hội hóa: Vốn đầu tư chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, trong khi nguồn lực huy động từ doanh nghiệp và nhân dân còn thấp. Tỷ lệ đóng góp xã hội hóa chưa đạt kỳ vọng, làm hạn chế khả năng phát triển hạ tầng và các công trình phục vụ sản xuất, đời sống.

  3. Tổ chức bộ máy quản lý và chỉ đạo điều hành: Hệ thống quản lý nhà nước về xây dựng NTM được thành lập đầy đủ từ cấp huyện đến xã, tuy nhiên công tác phối hợp giữa các phòng ban, đơn vị chức năng và UBND các xã còn chưa chặt chẽ, dẫn đến một số dự án như giải tỏa bồi thường, xây dựng trường học, chợ, trung tâm văn hóa thể thao gặp khó khăn.

  4. Hiệu quả đầu tư hạ tầng và phát huy công năng: Một số công trình hạ tầng đã đầu tư như bưu điện, trung tâm văn hóa thể thao, nhà văn hóa ấp được xây dựng từ giai đoạn 2011-2015 hiện đã xuống cấp, chưa được duy tu, bảo dưỡng kịp thời. Việc xây dựng cảnh quan môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp chưa được chú trọng đúng mức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu đồng bộ trong quy hoạch và quản lý, nguồn lực tài chính hạn chế, cũng như sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cấp, ngành. So sánh với các huyện như Hải Hậu (Nam Định) và Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh), nơi có tỷ lệ huy động nguồn lực xã hội cao và công tác chỉ đạo điều hành quyết liệt, huyện Bến Cầu còn nhiều điểm cần cải thiện. Việc đầu tư không đồng đều và thiếu duy trì bảo dưỡng công trình làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản công, ảnh hưởng đến đời sống người dân và sự phát triển bền vững của chương trình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM theo từng năm, bảng so sánh nguồn vốn đầu tư từ ngân sách và xã hội hóa, cũng như biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng của người dân về các công trình hạ tầng. Những kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý, tăng cường huy động nguồn lực và phát huy vai trò cộng đồng trong xây dựng NTM.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường công tác quy hoạch và điều chỉnh kịp thời: Rà soát, hoàn thiện quy hoạch xây dựng NTM đảm bảo tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Thời gian thực hiện trong năm 2021-2022, do UBND huyện chủ trì phối hợp với các phòng ban chuyên môn.

  2. Đa dạng hóa nguồn vốn và huy động xã hội hóa: Khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và người dân tham gia đóng góp xây dựng NTM thông qua các hình thức hỗ trợ vật chất, ngày công lao động và tài chính. Mục tiêu tăng tỷ lệ huy động ngoài ngân sách lên ít nhất 30% tổng vốn đầu tư trong giai đoạn 2021-2025.

  3. Nâng cao hiệu quả tổ chức bộ máy và phối hợp liên ngành: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban, đơn vị chức năng và UBND xã trong công tác giải tỏa, bồi thường và triển khai dự án. Tổ chức các hội nghị định kỳ hàng quý để đánh giá tiến độ và tháo gỡ khó khăn.

  4. Bảo dưỡng, nâng cấp công trình hạ tầng hiện có: Lập kế hoạch duy tu, bảo dưỡng các công trình xuống cấp, đồng thời đầu tư xây dựng mới các công trình phục vụ đời sống và sản xuất. Thời gian thực hiện từ năm 2021 đến 2023, ưu tiên các công trình có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng.

  5. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Sử dụng đa dạng các hình thức tuyên truyền để nâng cao vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM, tạo sự đồng thuận và tham gia tích cực. Chủ thể thực hiện là Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội, với kế hoạch triển khai liên tục trong giai đoạn 2021-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp trong quản lý xây dựng NTM, từ đó nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành.

  2. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành quản lý công, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về quản lý nhà nước và phát triển nông thôn mới.

  3. Các tổ chức chính trị - xã hội và Mặt trận Tổ quốc: Hỗ trợ trong công tác tuyên truyền, vận động và giám sát cộng đồng tham gia xây dựng NTM, phát huy vai trò chủ thể của người dân.

  4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, hạ tầng nông thôn: Tham khảo để hiểu rõ cơ chế, chính sách và nhu cầu đầu tư, từ đó có kế hoạch hợp tác, đóng góp hiệu quả vào phát triển nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới là gì?
    Quản lý nhà nước về xây dựng NTM là hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm định hướng, tổ chức, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM theo quy định pháp luật, nhằm phát triển kinh tế - xã hội nông thôn bền vững.

  2. Tại sao huyện Bến Cầu cần nâng cao công tác quản lý nhà nước trong xây dựng NTM?
    Do còn tồn tại hạn chế như quy hoạch chưa khả thi, nguồn lực đầu tư hạn chế, phối hợp chưa hiệu quả và công trình xuống cấp, việc nâng cao quản lý giúp đảm bảo chương trình đạt hiệu quả, nâng cao đời sống người dân.

  3. Các nguồn lực nào được huy động để xây dựng NTM tại Bến Cầu?
    Nguồn lực chủ yếu là ngân sách nhà nước, bên cạnh đó có sự đóng góp của doanh nghiệp và nhân dân nhưng tỷ lệ huy động xã hội hóa còn thấp, cần đa dạng hóa và tăng cường huy động các nguồn lực này.

  4. Vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng NTM như thế nào?
    Người dân là chủ thể chính trong xây dựng NTM, tham gia bàn bạc, quyết định và thực hiện các hoạt động xây dựng, đồng thời giám sát và hưởng lợi từ các kết quả phát triển.

  5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về xây dựng NTM?
    Bao gồm hoàn thiện quy hoạch, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao năng lực tổ chức bộ máy, bảo dưỡng công trình hạ tầng, đẩy mạnh tuyên truyền và huy động sự tham gia của cộng đồng.

Kết luận

  • Quản lý nhà nước về xây dựng NTM tại huyện Bến Cầu đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao đời sống và phát triển hạ tầng nông thôn.
  • Tuy nhiên, còn tồn tại các hạn chế về quy hoạch, nguồn lực đầu tư, tổ chức bộ máy và bảo dưỡng công trình.
  • Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn 2020-2025, tập trung vào quy hoạch, huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện và tuyên truyền.
  • Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, hỗ trợ các cấp chính quyền và cộng đồng trong phát triển nông thôn bền vững.
  • Đề nghị các cơ quan chức năng triển khai các giải pháp theo lộ trình đề ra để sớm hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM tại huyện Bến Cầu.

Hành động tiếp theo là tổ chức các hội thảo, tập huấn để phổ biến kết quả nghiên cứu và triển khai các giải pháp quản lý nhà nước hiệu quả hơn trong xây dựng nông thôn mới.