phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả có liên quan đến luận án và Phụ lục, kết cấu của luận án gồm: 4 chương, 9 tiết. luan an 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TRÁCH NHIỆM CHÍNH TRỊ CỦA NGƢỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ 1. CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI Trách nhiệm chính trị của người đứng đầu không trở thành hệ thống nghiên cứu về mặt lý luận trên thế giới, các lý thuyết nghiên cứu không nhiều như các vấn đề quyền lực chính trị khác. Do thể chế chính trị của mỗi nước, lịch sử tiền lệ nghiên cứu tư tưởng của các nhà lý luận kinh điển trên thế giới, sự va đập các yếu tố thời đại như sự hội nhập quốc tế, sự toàn cầu hóa, sự phát triển về chất và lượng của khoa học kỹ thuật, sự lớn mạnh không ngừng của lực lượng vật chất thế giới nên hệ thống lý luận của loài người có sự tương thích để tạo nên giá trị của mình xoay quanh trục quyền lực của loài người.
Ta có thể dễ dàng tiếp cận với tri thức thời đại, hệ thống lý luận, các công trình nghiên cứu qua các vấn đề quyền lực nhà nước như hệ thống lý luận nhà nước pháp quyền, hệ thống lý luận dân chủ, tôn giáo, nhân quyền, hệ thống lý luận về phát triển kinh tế, hệ thống lý luận về các khoa học kỹ thuật, về văn hóa, xã hội. Tại các nước phương tây hay các nước phương đông với mục đích quyền lực nhà nước khác nhau, đặc điểm và điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội, lịch sử khác nhau có cách thiết kế nhà nước khác nhau và thực hành giá trị lý luận hoàn toàn khác nhau hoặc khác nhau ở những điểm cụ thể. Quyền lực thế giới loài người không chỉ thể hiện ở địa giới, phạm vi quốc gia, các khu vực quyền lực đo đếm, tách biệt, phân tầng mà còn đan xen, ẩn sâu vào các tính chất và mức độ khác nhau, chủ thể quyền lực tùy theo đặc điểm mà thể hiện khác nhau. Tuy nhiên, với thế giới hiện tại, quyền lực nào cũng do con người phụ trách, từng cá nhân hay từng nhóm người hay từng bộ phận, từng giai tầng, từng lãnh địa hay xuyên lãnh địa cũng do con người đảm nhận quyền lực đó, con người lẽ thường phải nhận trách nhiệm về quyền lực do mình thiết kế và thụ hưởng.
Hệ thống lý luận hay các công trình nghiên cứu về trách nhiệm chính trị trên thế giới không phổ biến, không nhiều về định lượng nhưng nó luôn là vấn đề được quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, các học giả bởi mục đích chính của luan an 8 nó liên quan đến quyền lực của con người thông qua quyền lực nhà nước, quyền lực xã hội, quyền lực tại chính mỗi quốc gia. Với nội dung luận án của mình tác giả quan tâm những lý luận, các công trình nghiên cứu liên quan đến các nội dung cơ bản của luận án, tuy nhiên phải dựa trên tính tổng thể, xuất xứ, tính thực tiễn của chính các công trình nghiên cứu khoa học đó, nếu những công trình khoa học đó không có sự áp dụng phổ biến đối với hệ thống lý luận nhưng tác giả nhận thấy giá trị tinh hoa và khoa học của nó đối với luận án của mình thì tác giả vẫn đưa vào để tham khảo và phục vụ cho luận án của mình. Công trình nghiên cứu liên quan đến trách nhiệm chính trị của chính quyền cơ sở Trong cuốn State and LocalGoverment, 8th ed (Boston Learning), at 270, 525 (các tài liệu còn gọi là Quy tắc Dilon) [124].Kearney tiếp cận trách nhiệm chính trị trong hệ thống chính quyền Mỹ, ở đây chính quyền cấp thấp nhất dưới chính quyền bang là chính quyền địa phương. Hoạt động của chính quyền cấp thấp nhất này dựa trên chế độ tự quản, chính quyền ở đây, trong đó có người đứng đầu do địa phương bầu ra và chịu trách nhiệm trước cử tri của địa phương, tuân thủ theo pháp luật chứ không theo các quy định của chính quyền trung ương.
Quy tắc ứng xử và tiêu chuẩn đạo đức cho cán bộ hành chính của Mỹ được xem là bộ quy tắc cho nền hành chính, trong đó quy định cụ thể đối với quyền hạn, nhiệm vụ, các giá trị của giới hành chính trong đó có người đứng đầu hướng tới sự tạo uy tín, niềm tin vững chắc của người dân đối với chính phủ. Đây chính là trách nhiệm của công quyền, giá trị mang tính khuôn mẫu nhưng bao chứa các giá trị mang màu sắc Mỹ trong sự vận động không ngừng của đời sống chính trị Mỹ xoay quanh trục quyền lực chính trị, thể hiện trách nhiệm chính trị qua phong cách, bản chất của cán bộ hành chính, người đứng đầu tổ chức này. Ngược lại, qua bộ quy tắc ứng xử và tiêu chuẩn đạo đức chính là thể chế hóa Luật và thậm chí là hiến pháp của Mỹ đã thể hiện trong bộ quy tắc này là cơ sở để người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách công của Mỹ, người dân kiểm soát các hoạt động công để quy kết trách nhiệm hành chính, sát với thực tiễn đời sống dân cư cơ sở (trừ bộ phận dân luan an 9 cư thờ ơ chính trị) và khi đối tượng phục vụ người dân có các hành vi không có đạo đức công vụ như sách nhiễu, de dọa, trục lợi cá nhân, bưng bít thông tin, thô lỗ, xem thường người khác… thiếu chính trực, thiếu liêm chính, thiếu kịp thời. thì được xem là không có trách nhiệm trong việc thực hiện quyền lực công và bị truy xét trách nhiệm trong việc thực hiện công việc quản lý hành chính khu vực công và cuối cùng đi đến trách nhiệm chính trị khi chiến dịch bầu cử nổi lên nó sẽ thành vũ khí tối tân (do hiệu ứng công nghệ bầu cử hiện đại), nhân sức mạnh lên để đánh gục đối thủ của đảng đối lập, khi đối thủ đó đang đảm nhận lĩnh vực hành pháp này.
Như vậy, trách nhiệm chính trị gắn chặt với trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm hành chính. Quá trình cai trị: Nghiên cứu về áp lực xã hội (The Process of Government: A Study of Social Pressures), là cuốn sách đi sâu vào nghiên cứu áp lực xã hội. Trong các quyền lực được hình thành trong một quốc gia thì quyền lực chính trị là quyền lực quan trọng nhất, quyền lực này gắn chặt với cơ quan công quyền. Quyền lực chính trị được hình thành từ chính các nguồn lực và năng lực của cơ quan công quyền.
Điều này cũng được lý giải quyền lực ở chính quyền cơ sở. Với “Luận đề Weber” là đại diện tư tưởng chủ nghĩa tinh hoa cạnh tranh đã có những hạt nhân tích cực liên quan và tác giả luận án kế thừa một số quan điểm gắn với quyền lực nhà nước. Trước hết và xuyên suốt trong hệ thống quan điểm về quyền lực là tư duy lý hóa, khoa học kỷ trị trong đời sống chính trị. Sự phát triển của công nghiệp, khoa học kỹ thuật làm biến đổi các các phạm trù, lĩnh vực trong xã hội, sự phụ thuộc và mâu thuẫn ngày càng gia tăng do các nhóm lợi ích và xuất hiện nhiều nhóm, nhiều tổ chức, nhiều hiệp hội tự quản, bộ mặt của đời sống chính trị thay đổi do chính tiền thân là sự thay đổi của công nghiệp.
Nội dung này hữu dụng khi hiện thực hóa chính quyền cơ sở hiện đại, chuyên nghiệp, tư duy lý tính của người đứng đầu chính quyền cơ sở. Dahl, Robert A, The Concept op Power [126], quan niệm rằng trách nhiệm chính trị được hình thành từ các chính sách và từ chính các kết quả luan an 10 chính trị, các kết quả chính trị theo Dahl được không được lấy từ quá trình điều chỉnh trong cấu trúc thứ bậc mà được lấy từ các khu vực lợi ích khác nhau, quyền lực được chia sẻ từ nhiều nhóm lợi ích khác nhau và từ đây trong xã hội xuất hiện nhiều trung tâm quyền lực với sự biến đổi của chính nó. Đối với bầu cử, nguy hại nguyên tắc đa số được thay thế bằng cơ chế cạnh tranh từ chính nhiều nhóm lợi ích, người đắc cử cũng từ đó nắm được đại đa số dân cư từ chính sự cạnh tranh của các nhóm lợi ích, dân chủ được mở rộng tránh được độc tài cá nhân trị. Trách nhiệm chính trị của người đứng đầu có được khi mà phương thức dân chủ được phát huy, quyền của người đứng đầu, cơ chế vừa ràng buộc được mọi thành viên nhưng kiểm soát được chính mình.
Trách nhiệm chính trị của cá nhân đạt được khi quyết định cá nhân đó đảm bảo dân chủ, nó bao gồm như Bỏ phiếu bình đẳng ở giai đoạn quyết định; sự tham gia có hiệu quả; hiểu biết thấu đáo; kiểm soát chương trình nghị sự. Có một điểm để chính quyền vận dụng tư tưởng của Dahl là sự tự quản của các hiệp hội để giảm bớt chi phí cho chính quyền, đồng thời thêm đại diện khi tranh cử. Với các cuốn sách Chính trị học hành chính và biến đổi xã hội (Administation Politics and Social Change) [38], hay Cách cư xử đạo đức: Những nguyên tắc cho công chức chính quyền, (Ethical Conduct: Guidelines for Government Employess) [55], các tác giả đã tiếp cận dưới góc độ về cải cách hành chính là động lực quan trọng để phát triển xã hội, thông qua các khảo sát, đo lường về chế độ trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức hành chính cũng như các quy định của công chức. Trong đó đạo đức công vụ là một dạng trách nhiệm, thể hiển sự ứng xử của nền công vụ đối với lòng tin của người dân qua giới công chức.
Why Did the Elites Extend the Suffrage? Democracy and the Scope of Government, with an Application to Britain’s [129] và tác giả Acemoglu và Robinson (2012) trong cuốn Why Nations Fail [125], là những công trình nghiên cứu về sự phân bổ của trách nhiệm chính trị đến các nguồn lực và giá trị trong một quốc gia. Quyền lực chính trị chính đáng sẽ tạo nên trách nhiệm luan an 11 chính trị cao, thể hiện trong việc hoạch định chính sách theo chiều trên xuống có tác dụng mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển tăng trưởng. Tác giả không nghiên cứu theo chiều hướng các nguồn lực trong xã hội.