Biên soạn và tổ chức dạy học chuyên đề bệnh dịch người và phòng chống tại THPT Hải Dương

Luận văn thạc sĩ tập trung vào biên soạn và tổ chức dạy học chuyên đề về các bệnh dịch ở người và biện pháp phòng chống tại các trường THPT tỉnh Hải Dương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hằng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Đề tài: Dạy học theo chủ đề và chuyên đề học tập
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Khám phá Vai trò của Dạy học Chuyên đề Bệnh Dịch tại THPT Hải Dương

Chuyên đề bệnh dịch và phòng chống đóng vai trò trọng yếu trong chương trình giáo dục hiện đại, đặc biệt tại các trường Trung học Phổ thông (THPT) như ở tỉnh Hải Dương. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng về phòng chống bệnh dịch không chỉ giúp học sinh tự bảo vệ sức khỏe mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, có ý thức chủ động trước các thách thức y tế. Giáo dục chuyên đề này mang lại nền tảng vững chắc để học sinh hiểu rõ cơ chế lây truyền, triệu chứng và biện pháp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm phổ biến, từ đó hình thành thói quen sống lành mạnh và có trách nhiệm.

1.1. Tổng quan về giáo dục sức khỏe học đường và chuyên đề bệnh dịch

Giáo dục sức khỏe học đường là một phần không thể thiếu nhằm hình thành và phát triển ý thức tự chăm sóc sức khỏe cho học sinh. Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, chuyên đề bệnh dịch trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Mục tiêu của chuyên đề này là cung cấp cho học sinh những kiến thức khoa học cơ bản về các loại bệnh truyền nhiễm, con đường lây truyền, cách thức nhận biết sớm và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Tại các trường THPT tỉnh Hải Dương, việc triển khai dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương được xem là giải pháp chiến lược để nâng cao nhận thức và năng lực hành động của thế hệ trẻ trước các nguy cơ dịch bệnh. Chuyên đề còn khuyến khích học sinh tìm hiểu về thực trạng bệnh dịch Hải Dương tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Hương (2020) đã chỉ ra rằng, việc biên soạn và tổ chức dạy học chuyên đề một cách khoa học sẽ tác động tích cực đến khả năng vận dụng kiến thức của học sinh, đặc biệt trong việc giải quyết các vấn đề y tế cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao kỹ năng phòng dịch cho học sinh THPT

Việc trang bị kỹ năng phòng dịch cho học sinh THPT không chỉ dừng lại ở kiến thức lý thuyết mà còn phải hình thành năng lực thực hành. Học sinh cần được hướng dẫn cách vệ sinh cá nhân đúng cách, các quy tắc giữ khoảng cách an toàn, cách sử dụng khẩu trang, và xử lý các tình huống khi có dấu hiệu mắc bệnh. Những kỹ năng này là nền tảng quan trọng giúp học sinh tự bảo vệ mình và những người xung quanh. Đặc biệt, tại môi trường học đường, nơi tập trung đông người, việc có kỹ năng phòng dịch cho học sinh tốt sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh tật. Chuyên đề không chỉ cung cấp thông tin về các bệnh dịch phổ biến như cúm, dịch tả, viêm gan A, HIV/AIDS mà còn trang bị cho các em khả năng phân tích, đánh giá thông tin y tế, từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn. Đây là yếu tố then chốt giúp học sinh trở thành những công dân có trách nhiệm, chủ động trong công tác phòng chống dịch bệnh THPT của bản thân và gia đình.

II. Đánh giá Thực trạng Thách thức trong Dạy học Chuyên đề Bệnh Dịch

Mặc dù tầm quan trọng của dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương đã được nhận thức rõ, thực trạng triển khai vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Việc đánh giá đúng mức độ hiệu quả và những rào cản hiện có là bước đi cần thiết để xây dựng các giải pháp cải thiện. Phân tích sâu sắc về những vấn đề này giúp định hình chiến lược giáo dục phù hợp, đảm bảo học sinh nhận được sự giáo dục toàn diện nhất về sức khỏe.

2.1. Phân tích thực trạng biên soạn và tổ chức chuyên đề tại THPT Hải Dương

Theo kết quả điều tra thực trạng, việc biên soạn tài liệu bệnh dịch và tổ chức các chuyên đề tại các trường THPT tỉnh Hải Dương đã được quan tâm nhưng chưa đồng bộ và hiệu quả cao. Một số trường đã chủ động xây dựng các nội dung giáo dục sức khỏe, tuy nhiên, tài liệu thường mang tính tổng quát, chưa đi sâu vào từng loại bệnh dịch cụ thể và các phương pháp phòng chống hiện đại. Hơn nữa, việc tổ chức thường nặng về truyền đạt kiến thức một chiều, ít khuyến khích sự tham gia chủ động của học sinh. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Hương (2020) tại THPT tỉnh Hải Dương chỉ ra rằng, giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo, kích thích tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Sự thiếu hụt các tài liệu tham khảo chuyên sâu và phương tiện trực quan sinh động cũng là một trở ngại lớn, ảnh hưởng đến chất lượng của các buổi học chuyên đề.

2.2. Nhận diện những hạn chế trong giáo dục sức khỏe học đường hiện nay

Những hạn chế trong giáo dục sức khỏe học đường tại các trường THPT Hải Dương bao gồm phương pháp dạy học chưa đổi mới, thiếu tính thực tiễn và sự thiếu hụt nguồn lực. Giáo viên đôi khi vẫn áp dụng phương pháp truyền thống, tập trung vào việc ghi nhớ kiến thức mà chưa chú trọng đến việc hình thành kỹ năng phòng dịch cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm. Việc thiếu các hoạt động ngoại khóa, dự án học tập thực tế về phòng chống bệnh dịch khiến học sinh khó vận dụng kiến thức vào đời sống. Ngoài ra, nguồn tài liệu và kinh phí cho việc tổ chức các chuyên đề thường hạn chế, dẫn đến việc các hoạt động chưa thực sự phong phú và hấp dẫn. Để khắc phục, cần có sự đầu tư đồng bộ về chuyên môn cho giáo viên, phát triển tài liệu giảng dạy đa dạng và khuyến khích các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án sinh học, nhằm giúp học sinh không chỉ hiểu biết mà còn có thể hành động hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh THPT.

III. Phương pháp Dạy học Dự án Bí quyết cho Chuyên đề Bệnh Dịch Hiệu quả

Dạy học dự án là một phương pháp giáo dục tiên tiến, mang lại hiệu quả cao trong việc trang bị kiến thức và kỹ năng thực tiễn cho học sinh, đặc biệt trong chuyên đề về bệnh dịch. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực tư duy, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Áp dụng dạy học dự án vào chuyên đề dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương là chìa khóa để chuyển đổi từ việc học thụ động sang học chủ động, sáng tạo, giúp các em chủ động hơn trong việc tìm hiểu và ứng phó với các thách thức y tế.

3.1. Nguyên tắc và lợi ích của dạy học dự án trong giáo dục sức khỏe

Dạy học dự án sinh học dựa trên nguyên tắc học sinh là trung tâm, học qua trải nghiệm thực tế và giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ được giao các dự án liên quan đến bệnh dịch, từ việc tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng đến việc đề xuất các biện pháp phòng chống tại cộng đồng. Lợi ích của phương pháp này là rất lớn: học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc hơn mà còn phát triển các kỹ năng mềm quan trọng như kỹ năng nghiên cứu, phân tích thông tin, làm việc nhóm, thuyết trình và giải quyết vấn đề. Cụ thể, trong chuyên đề bệnh dịch, học sinh có thể thực hiện dự án điều tra thực trạng bệnh dịch Hải Dương tại địa phương, phỏng vấn người dân, thu thập số liệu và đưa ra khuyến nghị. Điều này giúp các em vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn, nâng cao ý thức cộng đồng và khả năng thích ứng với các tình huống y tế khẩn cấp, góp phần vào phòng chống dịch bệnh THPT hiệu quả.

3.2. Quy trình biên soạn và tổ chức chuyên đề bệnh dịch theo dự án

Quy trình biên soạn tài liệu bệnh dịch và tổ chức chuyên đề theo phương pháp dự án bao gồm nhiều bước chặt chẽ để đảm bảo tính hiệu quả. Đầu tiên, giáo viên cần xác định mục tiêu học tập và chủ đề dự án phù hợp với năng lực và sở thích của học sinh, liên quan đến các bệnh dịch phổ biến tại Hải Dương (ví dụ: cúm, viêm gan A, HIV/AIDS như đề xuất trong luận văn của Nguyễn Thị Hương). Tiếp theo là xây dựng kế hoạch dự án chi tiết, phân công nhiệm vụ cho từng nhóm học sinh, bao gồm các hoạt động điều tra, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu và trình bày sản phẩm. Giai đoạn thực hiện dự án yêu cầu giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ, chứ không phải người truyền đạt kiến thức duy nhất. Cuối cùng, học sinh sẽ trình bày sản phẩm dự án (báo cáo, poster, video, kịch) và cùng nhau đánh giá. Quy trình này giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng phòng dịch cho học sinh và khả năng hợp tác, sáng tạo, là yếu tố then chốt cho sự thành công của dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương.

IV. Phát triển Năng lực Học sinh qua Dạy học Chuyên đề Bệnh Dịch

Mục tiêu cốt lõi của dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là phát triển toàn diện các năng lực ở học sinh, đặc biệt là năng lực sinh học và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc chú trọng vào việc hình thành những năng lực này giúp học sinh không chỉ hiểu biết về bệnh dịch mà còn có khả năng hành động, đưa ra các quyết định đúng đắn để bảo vệ bản thân và cộng đồng. Chuyên đề trở thành cơ hội vàng để học sinh trưởng thành về mặt tri thức và kỹ năng sống.

4.1. Khai thác và phát triển năng lực sinh học cho học sinh THPT

Năng lực sinh học, theo luận văn của Nguyễn Thị Hương (2020), bao gồm năng lực nhận thức sinh học, tìm hiểu thế giới sống và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học. Dạy học chuyên đề về bệnh dịch là một môi trường lý tưởng để khai thác và phát triển các năng lực này. Học sinh được khuyến khích tìm hiểu sâu về các loài vi sinh vật gây bệnh, cơ chế hoạt động của hệ miễn dịch, vòng đời của ký sinh trùng, v.v. Các hoạt động thực hành, thí nghiệm (nếu có thể), hoặc dự án điều tra về thực trạng bệnh dịch Hải Dương giúp học sinh trực tiếp quan sát, phân tích và giải thích các hiện tượng sinh học liên quan đến bệnh tật. Điều này không chỉ củng cố kiến thức khoa học mà còn rèn luyện tư duy phản biện và khả năng tổng hợp thông tin, làm giàu thêm năng lực sinh học của các em. Việc nhận thức sâu sắc về cơ chế sinh học của bệnh dịch là nền tảng vững chắc cho việc thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh THPT một cách khoa học.

4.2. Cách thức rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức và kỹ năng sống

Rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức và kỹ năng sống là trọng tâm của chuyên đề bệnh dịch. Học sinh không chỉ học thuộc lòng các biện pháp phòng bệnh mà còn phải biết cách áp dụng chúng vào các tình huống thực tế. Chẳng hạn, thông qua các hoạt động dạy học dự án sinh học, học sinh có thể thiết kế poster tuyên truyền phòng chống cúm tại trường, tổ chức buổi nói chuyện về tầm quan trọng của việc tiêm vắc xin, hoặc xây dựng kế hoạch ứng phó với một dịch bệnh giả định tại địa phương. Những hoạt động này giúp học sinh kết nối lý thuyết với thực hành, biến kiến thức thành hành động cụ thể. Bên cạnh đó, việc thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết tình huống giả định cũng góp phần phát triển kỹ năng phòng dịch cho học sinh, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và ra quyết định. Đây là những kỹ năng sống thiết yếu, giúp học sinh chủ động đối mặt với các vấn đề sức khỏe trong tương lai, đồng thời nâng cao hiệu quả của công tác phòng chống dịch bệnh THPT trong cộng đồng.

V. Ứng dụng Thực tiễn Hiệu quả Dạy học Chuyên đề tại THPT Hải Dương

Việc ứng dụng dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương vào thực tiễn đã mang lại những kết quả đáng khích lệ, cho thấy tiềm năng của phương pháp này trong việc nâng cao nhận thức và hành động của học sinh. Các trường THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương đã triển khai nhiều sáng kiến, đặc biệt là thông qua các dự án học tập, để đưa kiến thức về phòng chống bệnh dịch đến gần hơn với học sinh. Đánh giá hiệu quả là bước quan trọng để khẳng định giá trị và đề xuất nhân rộng mô hình này, góp phần vào sự phát triển bền vững của giáo dục sức khỏe học đường.

5.1. Các hoạt động chuyên đề thực tiễn tại trường THPT Tứ Kỳ Gia Lộc II

Tại các trường THPT của tỉnh Hải Dương như THPT Tứ Kỳ, THPT Đoàn Thượng, THPT Gia Lộc II, việc tổ chức các hoạt động chuyên đề bệnh dịch đã đi vào chiều sâu hơn thông qua phương pháp dạy học dự án sinh học. Cụ thể, học sinh đã thực hiện các dự án điều tra về thực trạng bệnh dịch Hải Dương như bệnh cúm tại THPT Gia Lộc II, bệnh dịch tả tại xã Liên Hồng - huyện Gia Lộc, hoặc bệnh HIV/AIDS tại xã Quảng Nghiệp - huyện Tứ Kỳ (theo luận văn của Nguyễn Thị Hương, 2020). Những dự án này yêu cầu học sinh phải chủ động tìm kiếm thông tin, phỏng vấn người dân, phân tích dữ liệu và đề xuất các biện pháp tuyên truyền phòng chống. Các sản phẩm của dự án thường là poster, báo cáo, hoặc các đoạn phim ngắn mang tính tuyên truyền cao. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng phòng dịch cho học sinh và kỹ năng xã hội, tạo tiền đề vững chắc cho việc phòng chống dịch bệnh THPT một cách bền vững.

5.2. Đánh giá hiệu quả và tác động của chuyên đề đến học sinh

Việc đánh giá hiệu quả của dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong nhận thức và hành vi của học sinh. Sau khi tham gia các chuyên đề, đặc biệt là các dự án học tập, học sinh có sự hiểu biết sâu sắc hơn về các bệnh truyền nhiễm, con đường lây truyền và cách phòng chống. Quan trọng hơn, các em đã hình thành thói quen vệ sinh cá nhân tốt hơn, có ý thức hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Khả năng vận dụng kiến thức sinh học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn cũng được nâng cao đáng kể. Theo kết quả nghiên cứu, đại đa số học sinh cho rằng các chuyên đề đã giúp các em tự tin hơn khi đối mặt với thông tin về dịch bệnh, biết cách sàng lọc và ứng xử hợp lý. Điều này khẳng định rằng việc đầu tư vào giáo dục sức khỏe học đường thông qua các chuyên đề thiết thực là hướng đi đúng đắn và cần được tiếp tục phát huy rộng rãi.

VI. Kết luận Định hướng Tương lai cho Dạy học Chuyên đề Bệnh Dịch

Chuyên đề bệnh dịch và phòng chống không chỉ là một phần của chương trình học mà còn là nền tảng giáo dục sức khỏe quan trọng, đặc biệt tại các trường THPT ở Hải Dương. Những thành công và bài học kinh nghiệm từ việc triển khai dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương đã mở ra nhiều định hướng mới cho việc phát triển giáo dục trong tương lai. Để duy trì và nâng cao hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên, học sinh và cộng đồng, cùng với việc liên tục đổi mới phương pháp giảng dạy và nội dung chuyên đề.

6.1. Tóm tắt những đóng góp và giá trị của chuyên đề bệnh dịch

Chuyên đề bệnh dịch đã đóng góp quan trọng vào việc nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng dịch cho học sinh và phát triển năng lực sinh học cho học sinh THPT Hải Dương. Các em không chỉ được cung cấp kiến thức khoa học về các bệnh truyền nhiễm mà còn được rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua phương pháp dạy học dự án sinh học. Chuyên đề đã giúp học sinh hình thành thói quen sống lành mạnh, có trách nhiệm với sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Điều này thể hiện rõ qua sự chủ động của học sinh trong việc tìm hiểu, tuyên truyền và tham gia các hoạt động phòng chống dịch bệnh THPT tại địa phương. Giá trị của chuyên đề còn nằm ở việc khuyến khích tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề, những phẩm chất cần thiết cho công dân thế kỷ 21.

6.2. Các khuyến nghị và định hướng phát triển giáo dục sức khỏe học đường

Để phát triển bền vững giáo dục sức khỏe học đường và nâng cao hiệu quả của dạy học chuyên đề bệnh dịch và phòng chống THPT Hải Dương, cần thực hiện một số khuyến nghị. Thứ nhất, tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, ưu tiên các phương pháp tích cực như dạy học dự án, học tập trải nghiệm để tăng cường tính thực tiễn và hấp dẫn. Thứ hai, tăng cường biên soạn tài liệu bệnh dịch đa dạng, cập nhật, phù hợp với từng lứa tuổi và thực trạng bệnh dịch Hải Dương tại địa phương. Thứ ba, đẩy mạnh việc tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về phương pháp tổ chức chuyên đề và kỹ năng phòng dịch cho học sinh. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức y tế địa phương để tạo môi trường thuận lợi nhất cho việc giáo dục và thực hành phòng chống dịch bệnh. Những định hướng này sẽ góp phần xây dựng thế hệ học sinh có kiến thức, kỹ năng và ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Dạy học theo chủ đề và chuyên đề học tập DHTCĐ (Themes - Based Learning) là một trong số các mô hình dạy học tích cực, hướng đến chương trình dạy học hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đây là một chiến lược dạy học cụ thể hóa của mô hình dạy - tự học và quan điểm “lấy người học làm trung tâm”, chú trọng vào những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, có nội dung tích hợp những vấn đề mang tính thực tiễn.

Tư tưởng DHTCĐ xuất hiện khá sớm. Nhà triết học cổ Hi Lạp Socrate đã nêu “tính vấn đề” khi tọa đàm, tranh luận, là khởi đầu cho DHTCĐ trong dạy học.Ôkôn đã hoàn thành một công trình khá hoàn chỉnh và có giá trị về DHTCĐ, trong cuốn “Những cơ sở của dạy học theo chủ đề”. Những chương trình giáo dục của các nước phát triển khi thiết kế đều chú trọng đến dạy học theo tiếp cận năng lực và do đó, DHTCĐ, khả năng tích hợp kiến thức lí thuyết gắn liền với thực hành, ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống đặc biệt được chú trọng. Theo đánh giá của UNESCO, việc đổi mới nội dung, chương trình và cách tiếp cận nội dung chương trình dạy học ở nhiều quốc gia đang có xu hướng tích hợp theo chủ đề học tập cùng với sự tích hợp công nghệ vào dạy học.

Ở Mĩ, nhiều nước Tây Âu và nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia, Singapore, Malaysia, Philipin,… kiến thức về Lý, Hóa, Sinh được tích hợp thành môn Khoa học ở cấp tiểu học và THCS, đến cấp THPT, các môn này được tách ra, nhưng vẫn được yêu cầu xây dựng chủ đề tích hợp có tính thực tiễn cao. Sự tích hợp thành môn Khoa học sẽ được giảng dạy theo một số chủ đề chính, sau đó được phân cấp thành các chủ đề nhỏ hơn. Ở Úc, chương trình Khoa học gồm các chủ đề chính: Làm việc khoa học; Cuộc sống và vật thể sống; Vật liệu tự nhiên và vật liệu nhân tạo; Năng lượng và sự biến đổi; Trái đất và vũ trụ. Ở Thái Lan, chương trình Khoa học gồm các chủ đề chính: Quá trình khoa học; Chất; Sinh vật và môi trường; Năng lượng và sự biến đổi.

Mỗi chủ đề chính lại được phát triển thành các chủ đề nhỏ và được phân thành các mức khác nhau từ Tiểu 6 học đến THCS và THPT; Ở Phần Lan, đã triển khai chương trình cải cách giáo dục cấp tiến là loại bỏ việc “dạy theo môn học” truyền thống và ủng hộ việc “giảng dạy theo chủ đề”. Các bài giảng theo môn học được thay thế bởi các bài học dạy theo “hiện tượng”, hay giảng dạy theo chủ đề. Ở nước ta, DHTCĐ đang được nghiên cứu thử nghiệm trong phạm vi hẹp, chưa được triển khai đại trà. Các Sở Giáo dục, các trường học, trong sinh hoạt chuyên môn đã chú trọng về đổi mới PPDH, trong đó có những yêu cầu nhất định đối với DHTCĐ.

Tuy nhiên, còn dừng ở mức khuyến khích, dự thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8 tháng 10 năm 2014, hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng, trong đó có hướng dẫn các bước xây dựng chủ đề dạy học theo 5 bước [4]. Nhiều cuộc thi DHTCĐ tích hợp được Bộ GD&ĐT triển khai nhằm kích thích GV sáng tạo, gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống, góp phần đổi mới PPDH. Những nghiên cứu về DHTCĐ đã được một số tác giả đề cập đến [26], [27], [28] có ý nghĩa lí luận cho các nghiên cứu vận dụng DHTCĐ trong các môn học [22], [23].

Các CĐHT lần đầu tiên được đưa vào Chương trình GDPT ở nước ta, thuộc nội dung của các môn học lựa chọn trong giai đoạn định hướng nghề nghiệp, nhằm thực hiện yêu cầu phân hóa sâu, giúp HS tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức giải quyết một số vấn đề thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp [5]. Khi nghiên cứu về DHTCĐ và tổ chức DHTCĐ, chúng tôi thấy có nhiều phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực của HS. Dạy học dự án là một trong những phương pháp có nhiều hiệu quả. Dạy học dự án 1.

Tình hình nghiên cứu và vận dụng dạy học dự án trên thế giới Trên thế giới, khái niệm dự án (tiếng Anh là Project) có nguồn gốc từ tiếng La tinh và ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch, trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra. Từ cuối thế kỉ XVI, khái niệm dự án được sử dụng đầu tiên ở Italia cho các sinh viên trường dạy nghề kiến trúc - xây dựng. Sang thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX, 7 do ảnh hưởng của các cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật, DHDA trở thành một PPDH được áp dụng thường xuyên ở các trường kĩ thuật của Pháp, Đức và Thụy Sĩ. Sau đó DHDA được William B.

Rogers, Đại học (ĐH) Kĩ thuật Massachusetts giới thiệu ở Mỹ vào năm 1865. Đến cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, DHDA được đưa vào sử dụng trong nhà trường phổ thông ở Mỹ trong phong trào cải cách giáo dục lấy HS làm trung tâm. Thời gian đó các nhà sư phạm mới xây dựng cơ sở lí luận cho phương pháp dự án, coi đây là một PPDH lấy HS làm trung tâm, có thể khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống (GV là trung tâm của quá trình dạy học). Dựa trên cơ sở của các học thuyết tâm lý giáo dục của J.

Vygotxki và các nhà sư phạm như Clements.W [33], DHDA đã được áp dụng cho tất cả các cấp học và các môn học trong các loại môi trường học tập khác nhau. Ngày nay, DHDA đã được sử dụng nhiều như là một hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học tích cực, định hướng vào hoạt động của người học. DHDA góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học. Tình hình nghiên cứu và vận dụng dạy học dự án ở Việt Nam Từ những năm 70 của thế kỉ XX, DHDA bắt đầu được các nhà lí luận dạy học và GV nghiên cứu và vận dụng trong dạy học ở các trường đại học và phổ thông ở nước ta.

Hướng dẫn về DHDA được mô tả trong tài liệu do dự án Việt - Bỉ thực hiện, [7], là căn cứ để các nghiên cứu sau này vận dụng. Đã có rất nhiều luận án nghiên cứu về DHDA trong môn Toán [17] trong môn Vật lí [15]; môn Hóa học [3]; môn Sinh học [21]. Các nghiên cứu về DHDA trong dạy học Sinh học [1], [12], [13], cũng như vận dụng trong dạy học các môn học khác [2], [9], [14],…, đều xác định DHDA là hình thức tổ chức các DAHT, trong đó, người học thực hiện các nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, giữa kiến thức, kĩ năng với kinh nghiệm thực tiễn dưới sự hướng dẫn, điều khiển của GV. Nghiên cứu về DHDA khá đa dạng.

Mỗi môn học khi vận dụng DHDA có mục tiêu, nội dung và cách tổ chức khác nhau nhưng đều hướng tới tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS. 8 Tuy nhiên, do các CĐHT là nội dung GDPT mới, chưa có tác giả nào nghiên cứu DHDA các CĐHT, trong đó có CĐHT “Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống” (Sinh học 11), nên luận văn này sẽ hướng tới nghiên cứu vận dụng DHDA trong dạy học chuyên đề “Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống” tại các trường THPT tỉnh Hải Dương theo hướng hình thành và phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào việc phòng chống một số bệnh dịch ở người. Kết quả nghiên cứu về xây dựng nội dung CĐHT và tổ chức DHDA trong dạy học chuyên đề này sẽ có ý nghĩa làm nguồn tài liệu tham khảo và góp phần tiệm cận đến việc thực hiện Chương trình GDPT mới - chương trình hình thành và phát triển năng lực của HS. Một số khái niệm cơ bản 1.

Khái niệm dạy học theo chủ đề và chuyên đề học tập DHTCĐ là một trong những chiến lược dạy học cụ thể hóa của mô hình dạy - tự học và quan điểm “Lấy người học làm trung tâm”, là mô hình mới thay thế cho mô hình dạy học truyền thống, bằng việc chú trọng vào những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực với trung tâm là HS và có nội dung tích hợp những vấn đề mang tính thực tiễn. Có nhiều quan điểm khác nhau về DHTCĐ. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng quan điểm: DHTCĐ (Theme-based learning) là hình thức dạy học dựa vào việc thiết kế chủ đề dạy học và tổ chức dạy học chủ đề đó. GV sử dụng PPDH tích cực, không chỉ truyền thụ kiến thức mà tập trung vào việc hướng dẫn HS tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ học tập.

DHTCĐ tăng cường sự tích hợp kiến thức, làm cho các kiến thức có mối liên hệ mạng lưới đa chiều, tích hợp vào nội dung kiến thức các ứng dụng kĩ thuật và thực tiễn đời sống, làm cho nội dung học tập có ý nghĩa hơn, hấp dẫn người học hơn, rèn luyện đồng thời được cả NL chung và NL chuyên biệt [27]. DHTCĐ là mô hình dạy học có thể dễ dàng vận dụng vào thực tiễn hiện nay, quan trọng là phải tổ chức lại một số bài học thành một chủ đề mang tính tích hợp, có ý nghĩa thực tiễn hơn so với cách trình bày của sách giáo khoa mà chúng ta đang có. Với những ưu thế nổi trội của mình như gắn học với hành, nhà trường và xã hội; phát huy tối đa dạy học tích hợp; rèn luyện cho HS năng lực GQVĐ, DHTCĐ có thể giải quyết được các vấn đề liên quan đến đổi mới giáo dục hiện nay: 9 - Tiếp cận dạy học theo định hướng phát huy tính tích cực của HS.