Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại viện quy hoạch hải phòng

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý kinh tế, tập trung vào biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng.

• Tác giả: Hà Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mỵ
• Trường học: Trường Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.2.1. Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực sự nghiệp kinh tế
• 1.2.2. Quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp kinh tế (đơn vị sự nghiệp có thu)
• 1.2.2.1. Khái niệm quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu. Nội dung quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu. Các công cụ quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu
• 1.2.3. Hệ thống chính sách pháp luật
• 1.2.4. Quy chế chi tiêu nội bộ
• 1.2.5. Công tác hạch toán kế toán
• 1.2.6. Hệ thống thanh tra, kiểm tra
• 1.2.7. Tổ chức bộ máy quản lý tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI VIỆN QUY HOẠCH HẢI PHÒNG GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2011 – 2015
• 2.1. Giới thiệu chung về Viện Quy hoạch Hải Phòng
• 2.2. Chức năng nhiệm vụ của Viện Quy hoạch
• 2.3. Cơ chế hoạt động của Viện Quy hoạch
• 2.4. Tổ chức bộ máy quản lý tài chính của Viện Quy hoạch
• 2.5. Thực trạng nguồn tài chính của VQH giai đoạn 2011– 2015
• 2.5.1. Các nguồn tài chính
• 2.5.2. Xu hướng thay đổi cơ cấu các nguồn tài chính
• 2.6. Đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch giai đoạn 2011 – 2015
• 2.6.1. Công tác lập dự toán thu và chi
• 2.6.2. Thực hiện dự toán thu và chi
• 2.6.3. Quyết toán tài chính
• 2.6.4. Hệ thống chính sách pháp luật
• 2.6.5. Quy chế chi tiêu nội bộ
• 2.6.6. Công tác hạch toán kế toán
• 2.6.7. Kiểm tra, thanh tra
• 2.6.8. Tổ chức bộ máy quản lý tài chính
• 2.7. Những thành công và hạn chế trong công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng
• 2.7.1. Những thành công và nguyên nhân
• 2.7.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI VIỆN QUY HOẠCH HẢI PHÒNG GIAI ĐOẠN 2016 – 2020
• 3.1. Mục tiêu phát triển của bộ máy quản lý tài chính nói riêng và của Viện Quy hoạch nói chung giai đoạn 2016 – 2020
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển của bộ máy quản lý tài chính
• 3.1.2. Mục tiêu phát triển của Viện Quy hoạch
• 3.2. Một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Viện Quy hoạch Hải Phòng
• 3.2.1. Hoàn thiện công tác lập dự toán thu – chi
• 3.2.2. Hoàn thiện công tác quản lý các nguồn thu
• 3.2.3. Hoàn thiện công tác quản lý các nguồn chi
• 3.2.4. Hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ
• 3.2.5. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ làm công tác quản lý tài chính
• 3.2.6. Tăng cường công tác hạch toán kế toán, kiểm toán đi đôi với công khai tài chính
• 3.2.7. Hoàn thiện công tác quyết toán tài chính
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng
• 3.3.1. Đối với Ủy ban nhân dân thành phố
• 3.3.2. Đối với Sở Xây dựng
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập

Quản lý tài chính là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, kiểm soát và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính để đạt được mục tiêu của đơn vị. Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích và đề xuất các biện pháp cải tiến nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng. Các nội dung chính bao gồm: khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý tài chính, cũng như các công cụ và phương pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập liên quan đến việc quản lý các nguồn thu, chi và sử dụng ngân sách một cách hiệu quả. Đặc điểm chính của quản lý tài chính trong các đơn vị này là sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và các nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp. Việc quản lý tài chính cần đảm bảo tính minh bạch, công khai và tuân thủ các quy định pháp luật.

1.2. Vai trò và tầm quan trọng

Quản lý tài chính đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và phát triển các hoạt động của đơn vị sự nghiệp. Nó giúp đảm bảo nguồn lực tài chính được sử dụng hiệu quả, hỗ trợ các mục tiêu chiến lược của đơn vị. Đặc biệt, trong bối cảnh tài chính công ngày càng được siết chặt, việc quản lý tài chính hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

II. Thực trạng quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ này đã phân tích thực trạng quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng giai đoạn 2011-2015. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể, vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác quản lý tài chính. Các vấn đề chính bao gồm: thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa cao, và sự phụ thuộc quá lớn vào ngân sách nhà nước.

2.1. Nguồn tài chính và cơ cấu thu chi

Phân tích tài chính cho thấy, nguồn tài chính của Viện Quy hoạch Hải Phòng chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước và các khoản thu từ hoạt động sự nghiệp. Tuy nhiên, cơ cấu thu chi chưa được tối ưu, dẫn đến tình trạng lãng phí và kém hiệu quả. Việc quản lý các nguồn thu cũng chưa được chặt chẽ, gây khó khăn trong việc cân đối ngân sách.

2.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Một số hạn chế chính trong công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng bao gồm: thiếu sự đồng bộ trong hệ thống quản lý, năng lực cán bộ còn hạn chế, và sự thiếu minh bạch trong quy trình quản lý. Nguyên nhân chính là do thiếu các chiến lược tài chính dài hạn và sự phụ thuộc quá lớn vào ngân sách nhà nước.

III. Biện pháp hoàn thiện quản lý tài chính

Dựa trên phân tích thực trạng, luận văn thạc sĩ đã đề xuất một số biện pháp cải tiến nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng. Các biện pháp này tập trung vào việc tăng cường tính minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, và phát triển các nguồn thu mới. Đồng thời, việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong quản lý tài chính cũng được đề xuất.

3.1. Hoàn thiện hệ thống quản lý

Một trong những biện pháp cải tiến quan trọng là hoàn thiện hệ thống quản lý tài chính. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy trình quản lý chặt chẽ, áp dụng các công cụ quản lý hiện đại, và tăng cường đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong quản lý tài chính.

3.2. Phát triển nguồn thu và quản lý rủi ro

Để giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, Viện Quy hoạch Hải Phòng cần phát triển các nguồn thu mới từ hoạt động sự nghiệp. Đồng thời, việc quản lý rủi ro cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính trong dài hạn. Các biện pháp này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển bền vững của đơn vị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, công tác quy hoạch và quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của đô thị và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức. Viện Quy hoạch Hải Phòng, một đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực kinh tế, hoạt động trong lĩnh vực tư vấn thiết kế quy hoạch, đã và đang thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo các nghị định của Chính phủ. Giai đoạn 2011-2015, Viện chịu sự tác động của nhiều yếu tố như nguồn ngân sách nhà nước cấp, nguồn thu sự nghiệp và các nguồn thu khác, trong khi vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn trong công tác quản lý tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng công tác quản lý tài chính tại Viện Quy hoạch Hải Phòng trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính giai đoạn 2016-2020, hướng tới tăng thu, tiết kiệm chi, nâng cao tính tự chủ và minh bạch tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động quản lý tài chính của Viện Quy hoạch Hải Phòng trong khoảng thời gian 5 năm, với ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, góp phần phát triển bền vững đơn vị và thành phố Hải Phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập, tập trung vào:

• Lý thuyết quản lý tài chính công: Nhấn mạnh vai trò của việc phân bổ và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các đơn vị công lập.
• Mô hình tự chủ tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập: Phân loại đơn vị sự nghiệp theo mức độ tự chủ tài chính (toàn bộ, một phần hoặc không tự chủ), từ đó xác định các chính sách quản lý phù hợp.
• Khái niệm quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp có thu: Bao gồm quản lý thu, chi, lập dự toán, hạch toán kế toán và kiểm tra, thanh tra tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: đơn vị sự nghiệp công lập, tự chủ tài chính, dự toán ngân sách, nguồn thu sự nghiệp, chi thường xuyên và chi không thường xuyên, quy chế chi tiêu nội bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập và phân tích số liệu tài chính của Viện Quy hoạch giai đoạn 2011-2015, bao gồm nguồn ngân sách nhà nước cấp, nguồn thu sự nghiệp và các khoản chi tiêu.
• Phương pháp phân tích số liệu: So sánh, đánh giá xu hướng biến động các nguồn thu, chi và hiệu quả quản lý tài chính.
• Phương pháp so sánh, tổng hợp: Đối chiếu thực trạng quản lý tài chính của Viện với các quy định pháp luật và các đơn vị tương tự để rút ra bài học và đề xuất giải pháp.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ báo cáo quyết toán ngân sách, dự toán thu chi, các văn bản pháp luật liên quan và tài liệu nội bộ của Viện Quy hoạch.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2011-2015, đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2016-2020.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ số liệu tài chính của Viện trong 5 năm, phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dữ liệu có sẵn nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn ngân sách nhà nước cấp ổn định nhưng phân bổ chưa hợp lý: Tổng nguồn NSNN cấp cho Viện giai đoạn 2011-2015 dao động khoảng 2,846 triệu đồng năm 2011 và tăng lên khoảng 3,000 triệu đồng năm 2015. Chi thường xuyên chiếm khoảng 89-90% tổng ngân sách cấp, chủ yếu dành cho chi trả lương và phụ cấp cho cán bộ công nhân viên (chiếm khoảng 60-90% chi thường xuyên). Tuy nhiên, chi nghiệp vụ chuyên môn và chi mua sắm trang thiết bị còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

2. Nguồn thu sự nghiệp có xu hướng giảm: Tổng nguồn thu sự nghiệp dao động từ 18,859 triệu đồng năm 2011 xuống còn khoảng 14,247 triệu đồng năm 2015, giảm gần 25%. Trong đó, nguồn thu từ các dự án quy hoạch theo đơn đặt hàng của nhà nước chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 66-91%, có xu hướng tăng nhẹ; ngược lại, nguồn thu từ hoạt động dịch vụ giảm mạnh, từ 47,8% năm 2011 xuống còn khoảng 8% năm 2015.

3. Công tác lập và thực hiện dự toán còn tồn tại: Việc lập dự toán thu chi chưa chi tiết, có hiện tượng dự toán vừa thừa vừa thiếu, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ phận. Thực hiện dự toán chi thường xuyên và không thường xuyên tuân thủ các quy định nhưng còn hạn chế trong việc quản lý mua sắm, sửa chữa tài sản cố định, với tình trạng hồ sơ hoàn công và quyết toán kéo dài.

4. Tổ chức bộ máy quản lý tài chính còn nhiều thách thức: Phòng Tổng hợp hành chính với 15 người đảm nhận nhiều chức năng từ kế toán, hành chính đến kế hoạch, tuy có sự phân công rõ ràng nhưng năng lực cán bộ và sự phối hợp giữa các phòng ban cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính ngày càng phức tạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tồn tại trên xuất phát từ việc phân bổ ngân sách chưa hợp lý, đặc biệt là tỷ trọng chi cho nghiệp vụ chuyên môn và mua sắm trang thiết bị thấp, ảnh hưởng đến năng lực hoạt động của Viện. Sự giảm sút nguồn thu sự nghiệp từ hoạt động dịch vụ phản ánh sự cạnh tranh ngày càng tăng trong lĩnh vực tư vấn quy hoạch, đồng thời cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ các dự án theo đơn đặt hàng của nhà nước.

So sánh với các nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, việc thiếu chi tiết trong lập dự toán và thực hiện dự toán là vấn đề phổ biến, đòi hỏi cải tiến quy trình và nâng cao năng lực quản lý. Việc tổ chức bộ máy quản lý tài chính cần được tinh gọn, chuyên môn hóa để tăng hiệu quả công tác kế toán, kiểm soát chi tiêu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện xu hướng nguồn thu, chi ngân sách, tỷ trọng các khoản chi và sự biến động nguồn thu sự nghiệp qua các năm, giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng tài chính của Viện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện công tác lập dự toán thu - chi: Tăng cường phối hợp giữa các phòng ban trong việc xây dựng dự toán chi tiết, minh bạch, bám sát mục tiêu hoạt động và nguồn lực thực tế. Áp dụng phần mềm quản lý dự toán để nâng cao tính chính xác và kịp thời. Thời gian thực hiện: 2016-2017; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện, phòng Kế hoạch và Tài chính.

2. Tăng cường quản lý và khai thác các nguồn thu sự nghiệp: Đa dạng hóa các hoạt động dịch vụ tư vấn, mở rộng hợp đồng với các chủ đầu tư ngoài nhà nước, nâng cao chất lượng sản phẩm quy hoạch để tăng thu nhập. Thời gian: 2016-2020; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện, phòng chuyên môn.

3. Cải thiện phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước: Đề xuất cơ quan quản lý cấp trên xem xét điều chỉnh tỷ trọng chi cho nghiệp vụ chuyên môn và mua sắm trang thiết bị, đảm bảo đủ nguồn lực cho hoạt động chuyên môn. Thời gian: 2016-2018; Chủ thể: Viện phối hợp với Sở Tài chính, UBND thành phố.

4. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý tài chính: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ kế toán, quản lý tài chính, áp dụng các công cụ kiểm soát chi tiêu hiện đại. Thời gian: 2016-2019; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện, phòng Tổ chức cán bộ.

5. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra tài chính: Thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ, giám sát chặt chẽ việc thực hiện dự toán, chi tiêu theo quy chế chi tiêu nội bộ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Thời gian: 2016-2020; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện, phòng Tài chính - Kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp công lập: Nhận diện các vấn đề quản lý tài chính thực tiễn, áp dụng các biện pháp nâng cao hiệu quả tài chính, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ tài chính.

2. Cán bộ quản lý tài chính, kế toán: Nắm bắt quy trình lập dự toán, quản lý nguồn thu chi, áp dụng các công cụ quản lý tài chính phù hợp với đặc thù đơn vị sự nghiệp có thu.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và các giải pháp thực tiễn trong quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách: Đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp, từ đó xây dựng chính sách, quy định phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Viện Quy hoạch Hải Phòng thuộc loại đơn vị sự nghiệp công lập nào?
   Viện là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực sự nghiệp kinh tế, tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động theo quy định của Nhà nước.

2. Nguồn thu chính của Viện Quy hoạch là gì?
   Nguồn thu chính gồm ngân sách nhà nước cấp chi thường xuyên và nguồn thu sự nghiệp từ các dự án quy hoạch theo đơn đặt hàng của nhà nước, chiếm khoảng 66-91% tổng thu sự nghiệp.

3. Tại sao nguồn thu sự nghiệp của Viện có xu hướng giảm?
   Do sự cạnh tranh gia tăng trong lĩnh vực tư vấn quy hoạch và giảm số lượng hợp đồng dịch vụ với chủ đầu tư ngoài nhà nước, dẫn đến giảm thu từ hoạt động dịch vụ.

4. Những khó khăn chính trong công tác lập dự toán tại Viện là gì?
   Lập dự toán còn mang tính hình thức, thiếu chi tiết, phối hợp chưa đồng bộ giữa các bộ phận, dẫn đến dự toán vừa thừa vừa thiếu, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý tài chính.

5. Các biện pháp nào được đề xuất để hoàn thiện công tác quản lý tài chính?
   Bao gồm hoàn thiện lập dự toán, đa dạng hóa nguồn thu, cải thiện phân bổ ngân sách, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường kiểm tra, thanh tra tài chính.

Kết luận

• Viện Quy hoạch Hải Phòng là đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động, với nguồn ngân sách nhà nước cấp ổn định và nguồn thu sự nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhưng có xu hướng giảm.
• Công tác quản lý tài chính giai đoạn 2011-2015 còn tồn tại nhiều hạn chế như phân bổ ngân sách chưa hợp lý, lập dự toán chưa chi tiết và tổ chức bộ máy quản lý tài chính cần được nâng cao năng lực.
• Đề xuất các biện pháp hoàn thiện tập trung vào cải tiến lập dự toán, đa dạng hóa nguồn thu, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường kiểm soát chi tiêu.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ tài chính.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn phát triển.

Khuyến nghị các đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan quản lý nhà nước nghiên cứu, áp dụng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, góp phần phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị đo Nhà nước thành lập, hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân.

Hoạt động sự nghiệp không trực tiếp tạo ra của cải vật chất nhưng nó tác động trực tiếp tới lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định năng suất lao động xã hội. Những hoạt động sự nghiệp mang tính chất phục vụ là chủ yếu và không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Các hoạt động này chủ yếu trong các lĩnh vực như: Giáo dục đào tạo; dạy nghề; y tế; văn hoá; thể thao và du lịch; thông tin truyền thông và báo trí; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác…[8]. Đơn vị sự nghiệp công lập được xác định dựa trên những tiêu chí như sau: - Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước.

- Được Nhà nước cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu phí, lệ phí theo chế độ Nhà nước quy định. - Có tổ chức bộ máy biên chế và bộ máy quản lí kế toán theo chế độ nhà nước quy định. - Có mở tài khoản tại kho bạc nhà nước để kiểm soát các khoản thu, chi tài chính. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập - Đơn vị sự nghiệp công lập có những đặc điểm sau:[8], [6], [7].

Đơn vị sự nghiệp công lập là những tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận: Trong nền kinh tế thị trường, các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra đều có thể trở thành hàng hóa cung ứng cho mọi thành phần xã hội. Việc cung ứng các hàng hóa này cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhà nước duy trì, tổ chức, tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp để cung cấp dịch vụ cho thị trường trước hết nhằm thực hiện vai trò của nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện chính sách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường. Nhờ đó, Nhà nước hỗ trợ cho các ngành kinh tế hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đảm bảo và phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo không ngừng nâng cao đời sống, sức khỏe, văn hóa và tinh thần của nhân dân.

- Sản phẩm của các đơn vị SNCL là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần: Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo đức, các giá trị xã hội. Đây là những sản phẩm vô hình và có thể dùng chung cho nhiều người, cho nhiều đối tượng trên phạm vi rộng. - Hoạt động sự nghiệp khoa học, văn hóa mang lại những hiểu biết về tự nhiên, xã hội, tạo ra những công nghệ mới phục vụ sản xuất và đời sống. Vì vậy, hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực tới quá trình tái sản xuất xã hội.

- Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi chương trình phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước: Trong nền kinh tế thị trường, nhà nước tổ chức, duy trì hoạt động sự nghiệp để đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội. Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là một bộ phận của nền kinh tế và có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế. Trong thời gian qua, các đơn vị sự nghiệp công đã có nhiều đóng góp cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội của đất nước, thể hiện: - Thứ nhất, cung cấp các dịch vụ công về giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao. có chất lượng cao cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

- Thứ hai, thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao như: đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao; nghiên cứu và ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ; cung cấp các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật. phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Thứ ba, đối với từng lĩnh vực hoạt động sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp công lập đều có vai trò chủ đạo trong việc tham gia đề xuất và thực hiện các đề án, chương trình lớn phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. - Thứ tư, thông qua hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của nhà nước đã góp phần tăng cường nguồn lực, đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Phân loại theo nguồn thu Đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính là các đơn vị sự nghiệp do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập (đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của luật kế toán). Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp, đơn vị sự nghiệp được phân thành 3 loại đơn vị thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động). 7 - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được NSNN cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động).

- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động). Việc phân loại đơn vị sự nghiệp như trên được ổn định trong thời kỳ 3 năm, sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp. Trong thời gian ổn định phân loại, trường hợp đơn vị sự nghiệp có thay đổi chức năng, nhiệm vụ, tổ chức thì cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xem xét điều chỉnh phân loại cho phù hợp. Căn cứ vào mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên, đơn vị sự nghiệp được phân loại như sau: - Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên bằng hoặc lớn hơn 100%, nhà nước không phải dùng ngân sách để cấp kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị.

- Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên từ trên 10% đến dưới 100%. Nhà nước vẫn phải cấp một phần kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên từ 10% trở xuống. Áp dụng đối với ĐVN có nguồn thu thấp hoặc không có nguồn thu, nhà nước phải cấp toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị [9].

Phân loại theo nội dung hoạt động Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động sự nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập được phân thành: 8 - Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở giáo dục công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân (Các trường phổ thông các cấp, các học viện, trung tâm đào tạo. - Đơn vị sự nghiệp y tế (Các cơ sở khám chữa bệnh; Trung tâm điều dưỡng, phục hồi chức năng). - Đơn vị sự nghiệp văn hóa thông tin nghệ thuật (Đoàn nghệ thuật, nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, đài phát thanh truyền hình, trung tâm báo chí. - Đơn vị sự nghiệp thể dục, thể thao (Các trung tâm huấn luyện; Liên đoàn, đội thể thao; Câu lạc bộ TDTT).

- Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xã hội (Trung tâm chỉnh hình, dịch vụ việc làm). - Đơn vị sự nghiệp khoa học công nghệ, môi trường (Viện nghiên cứu, trung tâm ứng dụng, chuyển giao công nghệ. - Đơn vị sự nghiệp kinh tế (các Viện Thiết kế, Viện Quy hoạch, các trung tâm, các đơn vị đường bộ, đường sông, đường hàng không. - Đơn vị sự nghiệp khác.

Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực sự nghiệp kinh tế hoạt động trong lĩnh vực tư vấn thiết kế. Theo cách phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập trên. Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực sự nghiệp kinh tế gồm các Viện Thiết kế, Viện Quy hoạch, các trung tâm, các đơn vị đường bộ, đường sông, đường hàng không. vừa mang đặc điểm của đơn vị sự nghiệp có thu vừa mang đặc trưng riêng thuộc lĩnh vực nghiên cứu khoa học công nghệ, đơn vị sự nghiệp kinh tế Các đơn vị sự nghiệp kinh tế không nhằm mục tiêu lợi nhuận mà hướng về phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố và đất nước.

Kinh phí hoạt động thường xuyên của các đơn vị sự nghiệp kinh tế do NSNN cấp hỗ trợ, nguồn thu sự nghiệp và nguồn thu khác. Các đơn vị sự nghiệp kinh tế được tự chủ tài chính, được chủ động bố trí kinh phí để thực hiện nhiệm vụ, được ổn định kinh phí hoạt động thường xuyên do NSNN cấp đối với đơn vị sự nghiệp tự 9 đảm bảo một phần chi phí theo định kỳ 3 năm và hàng năm được tăng thêm theo tỷ lệ do cấp có thẩm quyền phê duyệt.