Luận văn thạc sĩ biến đổi kinh tế xã hội của thành phố hải dương 1997 2010

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biến đổi kinh tế xã hội của thành phố hải dương 1997 2010, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kinh tế.

• Tác giả: Đào Thị Tuyến
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Văn Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Biến Đổi Kinh Tế - Xã Hội Thành Phố Hải Dương (1997 – 2010)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC TIỀN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG
• 1.1. Điều kiện tự nhiên và không gian thành phố
• 1.2. Điều kiện tự nhiên. Quá trình hình thành Thành phố Hải Dương. Tình hình kinh tế - xã hội trước năm 1997
• 1.3. Về kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG BIẾN ĐỔI VỀ KINH TẾ CỦA THÀNH PHỐ TỪ 1997 - 2010
• 2.1. Công cuộc đổi mới và chủ trương của Ban lãnh đạo Thành phố Hải Dương nhằm đẩy mạnh quá trình CNH, HĐH Thành phố Hải Dương
• 2.2. Những thay đổi về không gian đô thị
• 2.3. Những biến đổi về kinh tế của Thành phố Hải Dương từ năm 1997 - 2010
• 2.3.1. Biến đổi cơ cấu kinh tế
• 2.3.2. Sự xuất hiện của các khu công nghiệp
• 2.3.3. Về nông nghiệp
• 2.3.4. Về công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 2.3.5. Về thương nghiệp, dịch vụ
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BIẾN ĐỔI VỀ VĂN HÓA – XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG
• 3.1. Những biến đổi về văn hóa, giáo dục
• 3.2. Về giáo dục
• 3.3. Những biến đổi về xã hội
• 3.3.1. Biến đổi về dân cư và lực lượng lao động
• 3.3.2. Sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội
• 3.3.3. Vấn đề sinh kế của người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Biến Đổi Kinh Tế Xã Hội Thành Phố Hải Dương 1997 2010

Thành phố Hải Dương, từ năm 1997 đến 2010, đã trải qua nhiều biến đổi quan trọng về kinh tế và xã hội. Những thay đổi này không chỉ phản ánh sự phát triển của thành phố mà còn là minh chứng cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước. Trong giai đoạn này, Hải Dương đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư, nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi và chính sách phát triển kinh tế hợp lý.

1.1. Tình hình kinh tế trước năm 1997

Trước năm 1997, kinh tế Hải Dương chủ yếu dựa vào nông nghiệp và các ngành nghề truyền thống. Sự phát triển kinh tế còn hạn chế, với nhiều khó khăn trong việc thu hút đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng.

1.2. Những thay đổi sau năm 1997

Sau khi trở thành thành phố trực thuộc tỉnh, Hải Dương đã có những bước tiến mạnh mẽ trong việc phát triển kinh tế. Các khu công nghiệp được hình thành, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy sự phát triển của các ngành dịch vụ.

II. Vấn đề và Thách thức trong Biến Đổi Kinh Tế Xã Hội

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng Hải Dương cũng đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển. Sự phân hóa giàu nghèo gia tăng, cùng với áp lực từ đô thị hóa nhanh chóng, đã tạo ra nhiều vấn đề xã hội cần được giải quyết.

2.1. Sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội

Sự phát triển kinh tế không đồng đều đã dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt. Nhiều người dân vẫn sống trong điều kiện khó khăn, trong khi một bộ phận khác lại hưởng lợi từ sự phát triển.

2.2. Vấn đề môi trường và đô thị hóa

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng đã gây ra nhiều vấn đề về môi trường, như ô nhiễm không khí và nước. Cần có các chính sách quản lý môi trường hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp và Giải pháp Đẩy Mạnh Phát Triển Kinh Tế

Để giải quyết các vấn đề hiện tại, Hải Dương cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc phát triển bền vững và chú trọng đến các ngành kinh tế mũi nhọn là rất cần thiết.

3.1. Chính sách phát triển kinh tế bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển kinh tế bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.2. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

IV. Ứng dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về biến đổi kinh tế - xã hội của Hải Dương đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các khu công nghiệp đã tạo ra hàng ngàn việc làm, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

4.1. Tác động của các khu công nghiệp

Sự hình thành các khu công nghiệp đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về đời sống người dân

Nghiên cứu cho thấy đời sống vật chất và tinh thần của người dân đã được cải thiện đáng kể, nhờ vào sự phát triển kinh tế và các chính sách xã hội hợp lý.

V. Kết luận và Tương lai của Biến Đổi Kinh Tế Xã Hội

Tương lai của Hải Dương phụ thuộc vào khả năng ứng phó với các thách thức hiện tại và việc phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu phát triển.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Hải Dương cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, tập trung vào việc phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn và bảo vệ môi trường.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình phát triển, từ việc đóng góp ý kiến đến việc thực hiện các dự án phát triển địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ 1997 đến 2010, Thành phố Hải Dương đã trải qua những biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội, phản ánh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và đô thị hóa mạnh mẽ. Với vị trí địa lý chiến lược nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, cách Hà Nội 57 km và Hải Phòng 45 km, Hải Dương đã trở thành trung tâm công nghiệp và dịch vụ quan trọng của tỉnh Hải Dương và vùng Đồng bằng sông Hồng. Năm 1997, khi được công nhận là đô thị loại III, diện tích thành phố là 36,268 km² với dân số 143 nghìn người; đến năm 2008, diện tích mở rộng lên 71,66 km² với dân số 211 nghìn người, đồng thời được công nhận đô thị loại II vào năm 2009.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, biến đổi không gian đô thị và những tác động xã hội, văn hóa đi kèm trong giai đoạn này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn Thành phố Hải Dương, trong bối cảnh so sánh với một số thành phố trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển đô thị, góp phần nâng cao hiệu quả CNH, HĐH và cải thiện đời sống nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa, trong đó:

• Lý thuyết công nghiệp hóa nhấn mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, tạo nền tảng vật chất kỹ thuật cho phát triển xã hội.
• Lý thuyết đô thị hóa tập trung vào sự mở rộng không gian đô thị, tăng dân số đô thị và biến đổi cấu trúc xã hội, kinh tế trong các thành phố.
• Mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế phân tích sự thay đổi tỷ trọng các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong GDP và lực lượng lao động.
• Các khái niệm chính bao gồm: CNH, HĐH, đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển bền vững, và quản lý đô thị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các báo cáo thống kê của Cục Thống kê tỉnh Hải Dương, các văn bản pháp luật, nghị quyết của Chính phủ và Đảng bộ thành phố, cùng các tài liệu điều tra thực địa và xã hội học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê toàn diện về kinh tế - xã hội của thành phố trong giai đoạn 1997-2010.

Phương pháp phân tích chủ yếu là:

• Phương pháp lịch sử để xem xét quá trình biến đổi kinh tế - xã hội theo thời gian.
• Phương pháp thống kê nhằm xử lý số liệu về cơ cấu kinh tế, dân số, diện tích đất đai.
• Phương pháp so sánh để đối chiếu sự phát triển của Hải Dương với các đô thị trong vùng kinh tế trọng điểm.
• Phương pháp điều tra xã hội học để thu thập thông tin về tác động xã hội và văn hóa.
• Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1997-2010, với các mốc quan trọng như năm 1997 (thành lập thành phố), 2008 (mở rộng địa giới), và 2009 (công nhận đô thị loại II).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế rõ nét: Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm từ 8% năm 1997 xuống còn 3% năm 2010, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng từ 42% lên 54%, dịch vụ dao động quanh 50%. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2000-2005 đạt 14,47%/năm, với công nghiệp tăng trưởng 13,1% và dịch vụ giảm nhẹ 11,1%.

2. Mở rộng không gian đô thị: Diện tích thành phố tăng gần gấp đôi từ 36,268 km² năm 1997 lên 71,66 km² năm 2008, dân số tăng từ 143 nghìn lên 211 nghìn người. Nhiều khu đô thị mới được xây dựng như khu đô thị phía Đông, phía Tây và Bắc đường Thanh Niên với hạ tầng đồng bộ, hiện đại.

3. Phát triển các khu công nghiệp: Tổng diện tích đất công nghiệp đạt 496,2 ha, với các khu công nghiệp lớn như Đại An (170 ha), Việt Hòa (270 ha), Nam Sách (100 ha). Các khu công nghiệp thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và trong nước, góp phần tạo việc làm và tăng giá trị sản xuất công nghiệp.

4. Biến đổi trong nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp giảm do thu hồi đất cho công nghiệp và đô thị, từ khoảng 2.792 ha năm 1997 xuống còn 803 ha năm 2005, sau đó tăng lên 1.647 ha năm 2010 do mở rộng địa giới. Cơ cấu cây trồng chuyển dịch theo hướng giảm diện tích lúa, tăng diện tích rau quả và hoa cây cảnh, năng suất lúa tăng từ 34,4 tạ/ha năm 1997 lên 48,2 tạ/ha năm 2010.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Hải Dương phản ánh xu hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ, phù hợp với chiến lược CNH, HĐH của Việt Nam. Việc mở rộng không gian đô thị và phát triển các khu công nghiệp đã tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống người dân. So với các đô thị trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Hải Dương có tốc độ tăng trưởng GDP và xuất khẩu bình quân đầu người vượt mức trung bình tỉnh, thể hiện vai trò động lực kinh tế vùng.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh cũng đặt ra thách thức về quản lý đất đai, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội, đặc biệt là vấn đề sinh kế cho người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp. Các chính sách quy hoạch đô thị và phát triển kinh tế cần cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu GDP theo ngành, bảng số liệu tăng trưởng GDP và diện tích đất đai, cũng như bản đồ mở rộng địa giới hành chính và phân bố các khu công nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý quy hoạch đô thị: Đẩy mạnh công tác quy hoạch chi tiết, kiểm soát xây dựng và bảo vệ môi trường đô thị nhằm đảm bảo phát triển bền vững, giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng sống. Chủ thể thực hiện: UBND Thành phố Hải Dương, Sở Xây dựng. Thời gian: 2024-2026.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tổ chức các chương trình đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng cho lao động trong các khu công nghiệp và dịch vụ, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH. Chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trường nghề. Thời gian: 2024-2028.

3. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng công nghệ cao: Khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển các vùng sản xuất rau an toàn, hoa cây cảnh và chăn nuôi tập trung, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND các phường xã. Thời gian: 2024-2030.

4. Hỗ trợ doanh nghiệp và thu hút đầu tư: Tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục hành chính, phát triển hạ tầng kỹ thuật trong các khu công nghiệp, tăng cường xúc tiến đầu tư trong và ngoài nước. Chủ thể: Ban Quản lý các khu công nghiệp, Sở Kế hoạch và Đầu tư. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và quản lý đô thị: Sử dụng luận văn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị phù hợp với thực tiễn Hải Dương và các đô thị tương tự.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và xã hội: Tham khảo dữ liệu và phân tích về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, biến đổi xã hội trong quá trình CNH, HĐH tại một đô thị cấp tỉnh.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ bối cảnh phát triển kinh tế, cơ hội đầu tư vào các khu công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao tại Hải Dương.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành lịch sử, kinh tế, quản lý đô thị: Nghiên cứu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội gắn với lịch sử và chính sách phát triển địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình CNH, HĐH đã ảnh hưởng thế nào đến cơ cấu kinh tế của Hải Dương?
   Quá trình này đã làm giảm tỷ trọng nông nghiệp từ 8% xuống 3%, đồng thời tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng lên 54% và dịch vụ duy trì khoảng 50%, phản ánh sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các ngành kinh tế hiện đại.

2. Diện tích và dân số thành phố thay đổi ra sao trong giai đoạn nghiên cứu?
   Diện tích thành phố tăng từ 36,268 km² năm 1997 lên 71,66 km² năm 2008; dân số tăng từ 143 nghìn lên 211 nghìn người, cho thấy sự mở rộng đô thị và gia tăng dân cư nhanh chóng.

3. Các khu công nghiệp lớn nào đã được phát triển tại Hải Dương?
   Các khu công nghiệp tiêu biểu gồm Đại An (170 ha), Việt Hòa (270 ha), Nam Sách (100 ha), thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước với tổng vốn đầu tư hàng trăm triệu USD.

4. Biến đổi trong nông nghiệp của thành phố như thế nào?
   Diện tích đất nông nghiệp giảm do thu hồi cho công nghiệp và đô thị, cơ cấu cây trồng chuyển dịch giảm lúa, tăng rau quả và hoa cây cảnh; năng suất lúa tăng từ 34,4 tạ/ha lên 48,2 tạ/ha.

5. Những thách thức chính trong phát triển kinh tế - xã hội của Hải Dương là gì?
   Bao gồm quản lý đô thị và đất đai, bảo vệ môi trường, đảm bảo sinh kế cho người bị thu hồi đất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng xã hội đồng bộ.

Kết luận

• Thành phố Hải Dương đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trong giai đoạn 1997-2010 với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH và đô thị hóa nhanh.
• Diện tích và dân số thành phố tăng gần gấp đôi, đồng thời phát triển các khu công nghiệp quy mô lớn, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước.
• Nông nghiệp chuyển dịch theo hướng giảm diện tích lúa, tăng sản xuất rau quả, hoa cây cảnh và chăn nuôi tập trung, nâng cao giá trị sản phẩm.
• Các biến đổi xã hội và văn hóa gắn liền với phát triển kinh tế, đặt ra yêu cầu quản lý đô thị và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp quản lý quy hoạch, phát triển nguồn nhân lực, chuyển dịch nông nghiệp công nghệ cao và hỗ trợ doanh nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các chính sách quản lý đô thị và phát triển kinh tế theo khuyến nghị, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu về tác động xã hội và môi trường.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển của Thành phố Hải Dương, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CÁC TIỀN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG 1. Điều kiện tự nhiên và không gian thành phố 1. Điều kiện tự nhiên Thành phố Hải Dương nằm ở vị trí trung tâm của tỉnh Hải Dương có tọa độ 270 vĩ bắc, 106 045’ độ kinh Đông. Phía Đông giáp huyện Thanh Hà và huyện Nam Sách, phía Tây giáp huyện Cẩm Giàng, phía Nam giáp huyện Gia Lộc, Tứ Kỳ và phía Bắc giáp huyện Nam Sách.

Cách thủ đô Hà Nội 57km về phía Tây và cách thành phố cảng Hải Phòng 45km về phía Đông, Thành phố Hải Dương nằm án ngữ trên trục đường quốc lộ số 5. Đây là một trong những tuyến giao thông quan trọng nhất của cả nước nhằm phục vụ công tác vận chuyển hàng hóa, xuất nhập khẩu trong nước và quốc tế. Đặc biệt, qua Thành phố Hải Dương còn có tuyến đường sắt Hà Nội – Hải Phòng được xây dựng từ thời kỳ Pháp thuộc với với lưu lượng giao thông lớn. Vị trí địa lý và hệ thống giao thông trên đã tạo điều kiện thuận lợi cho Thành phố Hải Dương cũng như tỉnh Hải Dương có điều kiện giao lưu với các tỉnh, thành phố trong nước và quốc tế.

Địa hình: Với diện tích 71.386km2, Thành phố Hải Dương nằm trong vùng có địa hình bằng phẳng thấp trũng hướng thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam, từ cao độ +2,00 - + 2,4m thấp dần xuống +1,5 – 1,0m, có vùng thấp trũng cao độ +0,5 - +0,8m. Trong thành phố có nhiều ao hồ, kênh mương nối liền với nhau thành hệ thống liên hoàn thông với các sông, chia cắt thành phố ra làm các lưu vực nhỏ. Đặc điểm khí hậu, thủy văn: Cũng như các tỉnh miền Bắc Việt Nam, Thành phố Hải Dương nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa. Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt: mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, nhiệt độ trung bình năm: 23,40C; độ ẩm trung bình năm: 84%; lượng mưa trung bình năm 1.

6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LuËn v¨n th¹c sÜ §µo ThÞ TuyÕn Thành phố Hải Dương chịu ảnh hưởng trực tiếp chế độ thủy văn của các sông Thái Bình và sông Sặt. Mực nước cao nhất vào lúc đỉnh triều trung bình hàng tháng từ tháng 6 đến tháng 10 là 2,6m – 3,5m. Đất đai trong thành phố thuộc loại phù sa cổ sông Hồng và sông Thái Bình. Trong các lớp đất ở độ sâu 8 – 10m là các lớp đất đá sét, sét pha, bùn sét có cường độ chịu tải dưới 1kg/cm2.

Các công trình 3 – 4 tầng đều phải xử lý nền móng. Thành phố Hải Dương nằm ở vùng trũng, nước ngầm thường xuất hiện ở độ sâu 0,5 – 1m về mùa mưa và 1 – 2m về mùa khô. Mạch nước mạch sâu trong tầng cuội sỏi phixtoxen khi khai thác nhiều có khả năng nhiễm mặn. Quá trình hình thành Thành phố Hải Dương Theo sử cũ ghi lại, thời Lê Thánh Tông, lỵ sở Hải Dương đặt ở xã Mặc Động (Chợ Thiên, Chí Linh), lúc ấy gọi là Thành Vạn hay Doanh Vạn.

Trong giai đoạn 1735 – 1739, triều đình nhà Lê đã dời lỵ sở về đất Mao Điền (Cẩm Giàng). Năm 1804, để củng cố bộ máy cai trị, triều đình nhà Nguyễn đã phân chia lại địa giới hành chính đất nước. Theo đó lỵ sở Hải Dương được chuyển từ Mao Điền về vùng ngã ba sông Thái Bình và sông Sặt tại địa phận làng Hàn hay còn gọi là trấn Hàn. Tại đây, nhà Nguyễn đã cho xây dựng một thành khá kiên cố với tên gọi Thành Đông.

Lỵ sở Hải Dương có tên gọi là Thành Đông bắt đầu từ đó. Thành Đông đã trở thành phên dậu phía Đông của thành Thăng Long. Thành Đông buổi đầu đắp bằng đất, năm Minh Mạng thứ 5 (1824) được gia cố bằng đá ong. Năm Tự Đức thứ 9 (1856) mở rộng, đặt thêm thành Dương Mã bao quanh phía ngoài Thành Đông có chu vi 246 trượng1.

Mặt Nam 61 trượng, Mặt Đông 61 trượng, Mặt Tây 62 trượng, Mặt Bắc 62 trượng; tường thành cao 5,1 thước; hào rộng 3 trượng 3 thước, sâu 6 thước. Thành có 4 cửa: cửa Đông ở vào khoảng giữa Hồ Văn hóa và Bưu điện tỉnh. Cửa Bắc nay còn di tích cây cầu trên dường Chi Lăng bắc qua hào thành (sát Công ty dược phẩm). 1 1 trượng = 10 thước; 1 thước = 0,4m bởi vậy chu vi dài 984m – mỗi mặt thành dài 244m, tường thành cao 2,16m; hào rộng 12,2m và sâu 2,4m.

7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LuËn v¨n th¹c sÜ §µo ThÞ TuyÕn Cửa phía Tây còn di tích cây cầu trên đường Tuệ Tĩnh từ Quân Y viện 7. Cửa Nam ở sau Sở Công an đường Nguyễn Trãi. Hào của thành là sông Hoàng Giang nối vào sông Kẻ Sặt ở cả 2 đầu hào. Trong suốt hơn 40 năm (1883 - 1923), Thành Đông chỉ là một “cái làng lớn” dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Ngoài nhà máy rượu, nhà máy chai, lỵ sở Hải Dương không có cơ sở công nghiệp nào khác được xây dựng. Công sứ Gơrobo trong báo cáo năm 1899 đã viết: “Ngoài dinh công sứ, nhà thờ truyền đạo của người Tây Ban Nha còn có vẻ là lâu đài, người ta chỉ thấy nhà gạch ở phố có người Tàu”… Busê (Bouchet), công sứ Hải Dương 1923 – 1927 cũng có nhận xét: Hải Dương chỉ là một cái làng lớn, bùn lầy nước đọng, các quan chức, người giàu có tiền chỉ thích cho vay nặng lãi, chứ không chịu bỏ tiền xây dựng nhà cửa, kinh doanh công thương nghiệp. Theo sách hướng dẫn của Madrolee Miền Bắc Đông Dương – Bắc Kỳ (Nhà xuất bản Hachette phát hành năm 1928 do thư viện tỉnh Hải Dương trích dịch) mô tả thị xã Hải Dương sau 40 năm bị thực dân Pháp xâm lược như sau: Trên bờ những hào lớn bảo vệ thành đối diện với sông Sặt, quần tụ xã lớn ở thị xã Hải Dương, chi chít những nhà tranh hôi hám. Cách nhau có các con đường phố hẹp, khúc khuỷu, cứ tới mùa mưa là tràn ngập do những con triều lớn hoặc các kỳ nước lũ của sông…Trong khi các tỉnh lỵ khác dần dần đổi mới thành những thành thị sạch sẽ, xây đắp đẹp đẽ xinh xắn, thì Hải Dương tiếp tục sống trong khổ sở, tối tăm ở giữa những hồ ao xung quanh chen chúc nhà tranh thảm hại.

Một vài phố có được xây đắp tốt, nhưng không có bản họa, gặp sao hay vậy, Hải Dương váng đọng lên ở trong bùn… Theo đề nghị của công sứ Busê, ngày 23/12/1923, toàn quyền Đông Dương đã ra Nghị định đầu tư ngân sách xây dựng lỵ sở Hải Dương và quyết định tên gọi mới của lỵ sở Hải Dương là Thành phố Hải Dương. Đứng đầu thành phố là Đốc lý do Công sứ kiêm nhiệm (Résident Maire), giúp việc cho Đốc lý là Hội đồng thành phố gồm 4 thành viên: 2 người Pháp và 2 người Việt với nhiệm kỳ là 3 năm. Công việc đầu tiên của Đốc lý là tổ chức san lấp mặt bằng và lập một dự án xây dựng thành phố. Từ đây việc xây dựng thành phố được đẩy mạnh.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LuËn v¨n th¹c sÜ §µo ThÞ TuyÕn Không gian thành phố được phân thành hai khu vực: khu vực hành chính (chủ yếu bên bờ bắc sông Sặt) và khu vực kinh tế (bao gồm dân cư từ Nhà máy rượu đến ga Hải Dương). Các phố được thành lập. Tổng số toàn thành phố lúc này đã có khoảng gần 40 phố lớn nhỏ và tên phố được gọi bắt đầu bằng chữ Đông2. Đặc biệt, lúc này ở Thành phố Hải Dương có hai nút giao thông quan trọng là ngã sáu (cuối phố Phạm Ngũ Lão, đầu đại lộ Hồ Chí Minh) và ngã năm (quảng trường Độc Lập hiện nay).

Đến cuối những năm 20 đầu những năm 30 của thế kỷ XX, nhiều công trình lớn đã được xây dựng và đưa vào sử dụng như: dinh Tổng đốc, các dinh Bố chánh, trụ sở của các sở Dây thép (Bưu Điện), Lục lộ (Giao thông), Thú y, Cadastre (Địa chính), Nhà Đoan (Thuế), Nông phố Ngân hàng…. Thành phố Hải Dương đã trở thành 1 trong 4 thành phố quan trọng nhất của Bắc kỳ bấy giờ (Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Hải Dương). Đa số các nhà ở trên phố có từ 1 đến hai tầng, kiểu cách đơn điệu, kiến trúc pha tạp theo phong cách quy hoạch và kiến trúc châu Âu. Bên cạnh những khu phố sầm uất: Đông Giàng, Đông Kiều, Đông Môn, Đông Mỹ, Đông Thuần, ven thành phố đã hình thành một xóm mà cư dân là những người dân di cư từ nơi khác đến sinh sống.

Điển hình nhất là xóm Cột Cờ ở trung tâm Thành Đông (nay là khu tập thể Công ty cổ phần chế tạo bơm Hải Dương); xóm Lò Lợn (nay là khu vực Quân y viện 7), xóm Cựu Thành (ở khu vực phía sau trường trung học cơ sở Trần Phú ngày nay). Sau cách mạng tháng Tám thành công 1945, chính quyền cách mạng đã gộp các phố và ngõ xóm thành lập 3 khu phố: Bắc Sơn, Bạch Đằng, Chi Lăng. Mỗi khu phố có một số phố và xóm ngõ. Năm 1946, sau khi tái chiếm Thành phố Hải Dương, thực dân Pháp và chính quyền tay sai tiến hành xóa cấp thành phố và thành lập quận Đông Thành.

Địa giới quận Đông Thành gồm thị xã Hải Dương và các xã phía Bắc huyện Tứ Kỳ kéo dài tới tận các thôn Ô Mễ, Xuân Nẻo thuộc xã Hưng Đạo ngày nay và một số xã thuộc huyện Gia Lộc, kéo dài tới tận Phương Điếm thuộc thị trấn Gia Lộc ngày nay. 2 Các phố: Đông Thuần (khu vực Tuy Hòa chợ Phú Yên), Đông Mỹ (khu vực trước và sau nhà máy chai đến chợ Phú Yên), Đông Hòa (khu vực nhà máy sứ). 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LuËn v¨n th¹c sÜ §µo ThÞ TuyÕn Năm 1949 – 1950, do yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, các xã Thanh Bình, Hàn Thượng (Cẩm Giàng), Ngọc Châu (Nam Sách) được sáp nhập vào thị xã. Năm 1954 diện tích hành chính của thị xã Hải Dương khoảng 500 ha.

Khu vực nhà cửa tập trung chỉ khoảng trên 100 ha. Toàn thị xã có khoảng 35 dãy phố chính, 1.106 nhà xây kiên cố, do chiến tranh tàn phá cơ sở hạ tầng bị xuống cấp nghiêm trọng. Từ năm 1968 – 1996, thị xã Hải Dương trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Hải Hưng. Đến năm 1969, Quốc hội ra quyết định mở rộng địa giới hành chính thị xã Hải Dương tới các xã Ngọc Châu (Nam Sách), Tứ Minh, Thanh Bình, Việt Hòa, Cẩm Thượng (Cẩm Giàng).