Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo hiểm và bảo hiểm nhân thọ; Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật về bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam; Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm nhân thọ; 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM VÀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của bảo hiểm nhân thọ 1. Khái niệm và đặc điểm bảo hiểm 1. Khái niệm bảo hiểm Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về bảo hiểm, vì khái niệm bảo hiểm được xây dựng dựa trên từng góc độ nghiên cứu khác nhau như (xã hội, pháp lý, kinh tế, kĩ thuật, nghiệp vụ,.
Qua nghiên cứu, chúng tôi có thể đưa ra một số khái niệm về bảo hiểm như sau: - Theo Dennis Kessler cho rằng bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của số ít.[45] - Theo Monique Gaullier định nghĩa: Bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó, một bên là người được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm. Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê.[45] - Theo Tập đoàn bảo hiểm AIG của Mỹ định nghĩa: Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ chế này, một người, một doanh nghiệp hay một tổ chức chuyển nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm.[45] - Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam không đưa ra định nghĩa về bảo hiểm, tuy nhiên Luật có nêu khái niệm về Kinh doanh bảo hiểm: “Kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm”[20, Đ3] Theo tác giả, bảo hiểm là việc phân chia tổn thất của một hoặc một số người cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu. Đặc điểm của bảo hiểm - Bảo hiểm bảo đảm cho quá trình tái sản xuất và đời sống của xã hội được diễn ra bình thường. - Bảo hiểm là biện pháp chia sẻ rủi ro của một người hay của một số ít người cho cả cộng đồng những người có khả năng gặp rủi ro cùng loại; bằng cách mỗi người trong cộng đồng góp một số tiền nhất định vào một quỹ chung và từ quỹ chung đó bù đắp thiệt hại cho thành viên trong cộng đồng không may bị thiệt hại do rủi ro đó gây ra.
- Bảo hiểm là một cách thức trong quản trị rủi ro, thuộc nhóm biện pháp tài trợ rủi ro, được sử dụng để đối phó với những rủi ro có tổn thất, thường là tổn thất về tài chính, nhân mạng,. - Bảo hiểm được xem như là một cách thức chuyển giao rủi ro tiềm năng một cách công bằng từ một cá thể sang cộng đồng thông qua phí bảo hiểm 1. Khái niệm, đặc điểm bảo hiểm nhân thọ 1. Khái niệm bảo hiểm nhân thọ Hiểu một cách đơn giản nhất thì bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa công ty bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm về việc công ty bảo hiểm có trách nhiệm trả cho người tham gia bảo hiểm (hoặc người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trước xảy ra (người 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com được bảo hiểm bị chết hay sống đến một thời điểm được xác định trong hợp đồng) còn người tham gia bảo hiểm có trách nhiệm nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn.
Tuy nhiên, hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về bảo hiểm nhân thọ, đứng trên những góc độ khác nhau các nhà nghiên cứu có những quan điểm khác nhau về bảo hiểm nhân thọ. Cụ thể như sau: - Góc độ pháp lý: Bảo hiểm nhân thọ là một loại hình bảo hiểm, trong đó doanh nghiệp bảo hiểm nhận được phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm thông qua một hợp đồng và cam kết chi trả cho một hoặc nhiều người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền bảo hiểm nhất định hoặc những khoản trợ cấp nhất định trong trường hợp người được bảo hiểm tử vong hoặc sống đến một thời điểm đã được ghi rõ trong hợp đồng. Trong khi đó, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 định nghĩa “bảo hiểm nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết”[20, Đ3] - Góc độ nghiệp vụ: Bảo hiểm nhân thọ là quỹ dự trữ tài chính do số đông người tham gia Bảo hiểm góp vào và do một Công ty bảo hiểm đứng ra quản lý và đầu tư. Quỹ dự trữ tài chính này sẽ được chi trả khi người được bảo hiểm hoặc người thân của họ chẳng may gặp rủi ro hoặc sẽ được trả khi hết hạn hợp đồng đối với người tham gia bảo hiểm.
Nhìn nhận dưới góc độ này, còn có khái niệm khác như bảo hiểm nhân thọ là nghiệp vụ bao hàm những cam kết mà sự thi hành những cam kết này phụ thuộc chủ yếu vào tuổi thọ của con người. Như vậy bảo hiểm nhân thọ giải quyết nỗi lo âu về mặt an toàn trong đời sống nhưng nó chỉ gắn với các biến cố liên quan đến bản thân con người như: tử vong, tai nạn, sống sót v. Đôi khi các sự cố không phải luôn tương ứng với các thiệt hại.[46] 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Góc độ kinh doanh: Bảo hiểm nhân thọ là sự bảo vệ trường hợp tử vong của một người bằng hình thức trả tiền cho người thụ hưởng (thường là thành viên của gia đình, doanh nghiệp hoặc tổ chức) bằng cách đổi một loạt các khoản phí bảo hiểm hoặc thanh toán phí bảo hiểm một lần. “Khi người được bảo hiểm chết, số tiền bảo hiểm (và bất kỳ số tiền bảo hiểm bổ sung nào được kèm theo đơn bảo hiểm) trừ đi khoản vay theo hợp đồng bảo hiểm và khoản lãi vay chưa trả, sẽ được trả cho người thụ hưởng.
Những khoản trợ cấp trả khi còn sống cho người được bảo hiểm dưới hình thức giá trị giải ước (giá trị hoàn lại) hoặc khoản trợ cấp thu nhập”.[29, tr229] - Theo quan điểm của trường Đại học kinh tế Quốc dân cho rằng “bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm, mà trong đó doanh nghiệp bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia (hoặc người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định), còn Người tham gia bảo hiểm phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn. Nói cách khác, bảo hiểm nhân thọ là quá trình bảo hiểm rủi ro có liên quan đến tính mạng, cuộc sống, tuổi thọ và sự an toàn của con người”[28, tr476]. Theo tác giả, dù khái niệm bảo hiểm nhân thọ nhìn ở góc độ nào đi nữa thì cũng chứa đựng bản chất không đổi của bảo hiểm nhân thọ, đó là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm, mà trong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia (hoặc người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm) một số tiền nhất định khi có những sự kiện nhất định đã xảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định), còn người tham gia phải nộp phí bảo hiểm đẩy đủ, đúng hạn. Hay nói cách khác, bảo hiểm nhân thọ là quá trình 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bảo hiểm các rủi ro có liên quan đến sinh mạng, cuộc sống và tuổi thọ của con người.
Tham gia Bảo hiểm nhân thọ vừa là hình thức tiết kiệm, vừa là hình thức bảo hiểm khi gặp rủi ro xảy ra và tiết kiệm khi hết hạn hợp đồng. Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ được ký kết giữa một cá nhân và một công ty bảo hiểm để bảo hiểm cho người tham gia bảo hiểm hoặc cho những người thân của họ. Hợp đồng bảo hiểm cũng được ký kết giữa một tổ chức với một Công ty Bảo hiểm nhân thọ, mục đích là để bảo hiểm cho các thành viên trong tổ chức của mình và đảm bảo ổn định tài chính cho người tham gia Bảo hiểm khi người được bảo hiểm không may gặp rủi ro. Sau khi ký kết hợp đồng với bảo hiểm nhân thọ, người được bảo hiểm được bảo hiểm ngay lập tức.
Nghĩa là khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, Công ty bảo hiểm sẽ trả ngay số tiền được bảo hiểm cho người được bảo hiểm hoặc người thân của họ chẳng may gặp sự cố với điều kiện người tham gia bảo hiểm đến lúc đó phải kê khai trung thực và đầy đủ khi điền vào hồ sơ bảo hiểm, phải nộp phí đầy đủ và đúng hạn đến thời điểm đó. Tuy nhiên, đại đa số mọi người sống bình thường cho đến khi hết hạn hợp đồng thì lúc đó Công ty bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia bảo hiểm như số tiền đã cam kết trong hợp đồng. Đặc điểm của bảo hiểm nhân thọ - Bảo hiểm nhân thọ có đối tượng là tuổi thọ của con người: Đặc điểm này rất quan trọng và chi phối các đặc điểm khác. Trong bảo hiểm nhân thọ, nghĩa vụ khai báo đúng tuổi của người được bảo hiểm là rất quan trọng.
Căn cứ vào độ tuổi của người được bảo hiểm, bên bán bảo hiểm sẽ xác định người đó có thuộc nhóm tuổi tham gia bảo hiểm hay không cũng như tính toán mức phí bảo hiểm. Về lý thuyết, mức độ rủi ro sẽ khác nhau nếu người được bảo hiểm có độ tuổi 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khác nhau. Ngoài ra, tuổi thọ của con người còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác như sức khoẻ, bệnh tật, nếp sinh hoạt, gen di truyền, … - Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm duy nhất có thể chi trả cho dù có rủi ro hay không có rủi ro xảy ra: Đây là một trong những điểm khác nhau cơ bản giữa bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ.