lời mở đầu của cuấn sách Phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng trong phát triển bảo tàng tại khu vực chau A Thái Bình Dương vì văn hóa và sự phát triển bền vững đã nhận định rằng các bảo tăng công đồng tuy có cùng một số đặo điểm với bảo tảng truyền thống trong nhiệm vụ sưu tâm và bão tổn hiện vật vỉ lợi ích chung của cộng dỏng, những, thiết chế văn hóa mới lại có xu hưởng vượt ra khỏi những quy cách tổ chức thông thường của một viện bão tàng. Họ thường xuyên sử dụng cách tiếp cận mà theo đỏ cộng đồng và các thánh viên của nó dược nhìn nhận như là một bền liên quan chính, và thậm chí cỏ thẩm quyền quyết định trong việc điển giải sưu tập hiện đang được trưng bày, chứ không chỉ đơn tuầần là đổi lượng ngiäên cứu thụ động. Đằng cách đó, những thiết chế này đạt mục tiều tảo dựng niềm tin ở công chứng trong việc ứng hộ phúc lợi cộng đồng và gắn kết xã hải bằng cách tôn vinh những di sản đã được chính những thành viên trong cộng đồng có liên quan công nhận. Từ đó không chỉ giúp xác dịnh người nắm giữ di sản ấy mả còn thiết lập hệ thống trí thức liên quan.
[104] Những bão tàng sử dụng cách tiếp cận dựa vào công đồng thường mời chỉnh: các thành viên của cộng đẳng được giới thiệu tham gia đóng góp váo quá trình sưu. tâm và trưng bày hiện vậL, nhằm xây dựng và năng cao nhận thức của họ về lịch sử và bản sắc, Chính những bảo tảng này dã dại diện cho nguyện vọng của người dân, không chỉ trong việc bảo tồn những hiện vật có ÿ nghĩa đặc biệt với cộng đồng của ho, mà. còn trong việc bảo vệ và ưng bày những yếu tổ mang giá trị bản sắc mà cho tới nay vẫn bị bố qua hoặc giới thiệu chưa dây đủ, thậm chí cỏ nguy cơ biển: mất. Những bão tảng này kiên nỗ lực đề bảo tốn các hiện vật vần hóa hoặc tôn giáo, trí thức bản địa và những kỹ năng truyền thông cửa các công đồng đo mình đại điện, và môi trường sử dụng của các hiện vat.
Diéu này cho phép các thành viên trong, cộng đồng đóng vai trò như những người nằm giữ lịch sử và ký ức của cộng đồng. [104] Tuyển tập về cáo bảo tàng cộng đồng ở khu vue Chau A - Thai Bình Dương pháo họa những phương pháp tiếp cân khác nhau trong việc nâng cao vai trò của tảo tảng trong sự nghiệp phát triển công đông. Những vỉ dụ may 1a minh chimg cho thành công đã đạt được và thách thức tổn tại trong hoạt động của các bảo tảng cộng, đồng, để từ đó đưa ra những phần tịch sâu sắc hơn về quả trình phát triển và phương pháp quản lý nà những bão tảng này đã áp dụng từ lúc mới thành lập. Tác giá Nguyễn Trường Giang (2003) trong Ahững bức ảnh, những câu chuyện và sự thay đối của cộng đồng (Nghiên cứu trường hợp cộng đồng ươm gia chương trình photovolce và triển lâm văn hóa của mình dối thoại qua không gian văn hỏa mé) định nghĩa và nhân mạnh tính hiệu quả của phương pháp photovoice trong hoạt đông trưng bảy nhằm lãi kéo được các công đồng cùng tham gia đóng, góp, xây dựng va coi diy “La phường pháp nghiên cứu hoạt dộng tham gia có sử dụng những bức ảnh và những câu chuyện của những nhóm cộng đồng làm sân sắc thơn những suy nghĩ, những vẫn để liên quan của một nhóm cộng đồng.
Những bức ảnh và những câu chuyện kèm theo là những công cụ có thể tác động đến những nha lam chính sách. Mục đích của phương pháp Photovoice là cải thiện điều kiện bang cach thực hiện những thay đổi ö cấp độ công đồng”. Theo cách nay, Photovoice tạo cơ hội cho những người thiệt thỏi, ngoài lễ hóa kẻ những câu chuyện. của họ và có tiếng nói của chính họ.
[20; tr 10] 18 Photovoice là mót cách tiếp cin hướng tới nghiên cứu sự đa dạng và dốc đáo của cả nhần cũng như cộng đồng, đã được một số bảo tàng áp dụng vá đạt được một. số kết quả đáng gÌủ nhận 1. Mật số khái niệm cư bản 1.21 Khải niệm cộng đẳng Vậy cộng dẳng là gì? Công đồng là một khái mệm lý thuyết xuất hiện Lir những năm 1940 tại các nước thuộc địa của Anh. Ở Việt Nam, vào những năm 1950, khái niệm cộng đẳng cũng như phát triển công đồng được giới thiệu thang qua một số hoạt động lại cá c tình phía Nam, trong lĩnh vực giáo duc.
San hơn riửa thể kỷ, cộng đồng giớ đây trở thành một khái niệm có nhiều cách định nghĩa, là khải niệm được sử đụng hàng ngày và là đổi tượng nghiên cứu của nhiễu ngành khoa học, như: xã hội học, nhân học, văn hóa học, y học. Khái niệm cộng đồng bao gồm các thực thể xã hội có cơ cáu tổ chức chặt chẽ cho dén các tế chức ít có câu trúc chặt chẽ, là nhóm xã hội có lúc khá phân tán, được liên kết bằng lợi ích chưng Irong một không gian tạm thời và thời gian nhất định, như: phong trao quần chủng, công chúng, đám đồng. Dựa trên cấu trủe xã hội và tính chất liên kết, các nhà khơa học đá chia công đồng thành những loại khác nhau, vi dụ như: cộng đồng tỉnh vả công dóng thể, Cộng déng tinh la dang công đồng thể hiện mỗi quan hệ xã hội trong đỏ có những đặc trưng được xác định như: tỉnh cảm, ý thức và chuẩn mục xã hội, Công đồng thể là dạng công đồng được xác định lả nhóm người cụ thể, những, nhóm xã hội có liên kết với nhau ở nhiều quy mô khác nhau, kế từ đơn vị nhỏ nhất như gia đỉnh cho đến các quốc gia và toàn thể giới. Hoặc là công đồng địa lý và công đẳng chức năng.
Cộng đỏng địa lý, liên. quan đến không gian hay vùng, miễn, khu vực, thay dỗi tủy theo sự đáp ing nhu cầu của người dân, sự tương tác xã hội, và sự nhận điện về bản sắc của tập thể. Ví dụ những công đẳng như “thành phố”, *thì tắn”, “xóm giêng”, “khu phố”, “thôn ấp/ làng” v. cộng đồng chức năng, bao gồm những người, nhóm người có thé sống cùng ở một khu vực, hoặc không sống củng một khu vục, nhưng họ có chưng, đặc điểm, số thích, nghề nghiệp hoặc muỗi quan tầm.
[88; tr 3] Một dịnh nghĩa vẻ công dồng cho rằng: Cộng đồng là một nhỏm xã hội trong một môi trường có môi quan tâm chung. Công đồng người đó có kế hoạch, niềm tin, 19 các mỏi ưu tiên, nhu càu, kế cả nguy cơ và một số điều kiện khác có thể có vả củng, ảnh hướng đến đặc trưng và sự thông nhất của các thành viên cộng đồng, [25] Theo Keith va Ary 1998 thi “Công đồng là một nhóm người, thường smh sống trên củng một khu vực dịa lý, tự xảc dinh mình thuộc vẻ củng một nhóm. Những, người trong cùng một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hay hôn nhân, và có thể thuộc cứng một nhỏm tổn giáo, một tẳng lớp chính trị” |trích theo 65; tr 11] Khải niệm này nhân mạnh đến các yếu tổ con người, củng có một số đặc điểm trong, trong mỗi quan hệ vẻ cư trú, địa lý, đân tộc, huyệt thông, văn hóa, tôn giáo. Tựu chúng lại, các nhá khoa học thường nhấn ranh đến những yếu (6 lao thành cộng đồng, gốm: địa vực, kinh tế, văn hóa, hệ giá trị chuẩn mực.
'Yêu tô địa vực, chúng ta thay có những đạng cộng đồng được xảo định trên. xuột không gian địa lý cụ thể, tạo ra ranh giới phân biêt giữa công đồng này và cộng, đồng khác. Yếu tố kinh tế nghĩa là các hoạt động kinh tế có vai trò quan trọng đối với việc có kết công đồng. Điều nảy Iháy rõ trong đặc điểm kinh tế nông nghiệp, nồng Hhiôn truyền thống của Việt Nam.
Bên cạnh dạng cộng đồng làng xã với sự chỉ phối bới vai Irỏ cửa kimhh tế nông nghiệp (phố biển), còn xuất biện cộng đồng làng buôn và nghề thủ công, Ngoài ra, bên trong mỗi làng dược gọi là thuẫn nông, vẫn xuất hiện. những nhóm nghề khác, như: chạy chợ (buôn bản) và nghề thủ công. Từ môi trường, thoại động kinh tế, sản xuất, các công đồng (nhỏ) được hình thành nhằm chúa sé xhững kinh nghiệm, thị trường, lợi nhuận, củng chung ruột tỉa ngưỡng tâm linh (ông tổ nghề), Yếu tổ văn hóa: Đây là một biểu thị có tính ting hợp khi nhận biết các công đồng, trong đỏ dặc biệt chủ ý dén khía cạnh truyền thông lịch sử, tộc người, tôn. giáo tín ngưỡng, hệ giá trị chuẩn mục.
Từ những nhận thức, quan điểm, nội hàm và cách phân chia rêu trên vận dụng vào địa bản nghiên cửu, cho phép tôi có thể lập luận toàn xã Cổ Loa là một cộng đồng lớn Trong cộng đẻng lớn này lại o¢ những cộng déng nhỏ hơn, như cộng đẳng các thôn/xớm (xóm Chùa, xớm Chợ, xóm Vang, thon Mach Tring.); cộng đông theo các tổ chức chính trị xã hội (hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, hội đồng ngũ, hội đồng niễn.): cộng đồng theo huyết tộc (các đòng họ). 30 cùng lúc có thể là thành viên gắn với những, vai trờ/vị trí không giống nhau của nhiều cộng đồng khác nhau.22 Khải niệm sự tham gia của cộng đồng Vậy sự tham gia của cộng dong lả gỉ? Có nhiều dịnh nghữa khác nhau về khải tiệm sự tham gia của cộng đồng. Một định nghĩa cho zằng sự tham gia bao gồm sự can dự của người đân trong tiến trình ra quyết đinh, trong thực hiện chương trình, chia sẻ quyền lợi của các chương trình phát triển cũng như trong đảnh giá những, chương trinh nay [Cohen và Uphoff, 1977; trích theo 88]. Sự tham gia của cộng, đông là một liên trù: chủ động qua đô người thụ hướng hay nhóm thân chủ ảnh hưởng định hướng và sự thực hiện một dự ản phát triển với quan điểm nâng cao chất lượng cuộc sống về thu nhập, tầng trưởng cá nhân, tự tin hoặc những giá trị khác mã họ tuong uốc |Paul, 1987, trích thoo 88; tr 10] Theo đó sự tham gia của cộng đồng cần diễn ra trong các công đoạn: ra quyết định- thực biện - chia sẽ thành quả, quyền lợi - đánh giá.
[88] Tiếp cận khái niệm này ở một.