Luận văn thạc sĩ: Giải pháp sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi huyện Quảng Trạch

Luận văn phân tích thực trạng sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch. Đề xuất các giải pháp sử dụng đất hợp lý, hiệu quả và bền vững.

• Tác giả: Bùi Văn Lương
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Hữu Tỵ
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hợp lý vùng gò đồi huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Toàn cảnh sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch

Huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình sở hữu nguồn tài nguyên đất đai đa dạng, trong đó vùng gò đồi chiếm vị trí chiến lược. Theo luận văn của Bùi Văn Lương (2018), tổng diện tích tự nhiên của huyện là 44.787,86 ha, với đất nông nghiệp chiếm 79,02%. Riêng vùng gò đồi có diện tích 27.870,27 ha, chiếm 62,23% tổng diện tích toàn huyện. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn và tầm quan trọng của việc sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng quỹ đất này vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy hết tiềm năng sẵn có. Bài viết này sẽ phân tích sâu về thực trạng, các thách thức và đề xuất những giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả, hướng đến nền nông nghiệp bền vững tại khu vực này.

1.1. Phân tích hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp toàn huyện

Theo số liệu thống kê đến năm 2017, cơ cấu sử dụng đất tại Quảng Trạch cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nông nghiệp. Trong tổng số 35.393,16 ha đất nông nghiệp, phần lớn diện tích được dùng cho sản xuất lương thực và cây công nghiệp ngắn ngày. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp cho thấy các loại hình canh tác truyền thống như trồng lúa, màu, rau vẫn chiếm ưu thế. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế chưa cao và có xu hướng biến động do phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Vùng đồng bằng tập trung trồng lúa nước, trong khi vùng gò đồi phát triển các loại cây như sắn, ngô, lạc. Việc quản lý và quy hoạch sử dụng đất Quảng Trạch đã có những bước tiến, nhưng vẫn cần các giải pháp đồng bộ hơn để tối ưu hóa giá trị trên từng đơn vị diện tích, đặc biệt là tại các khu vực có địa hình phức tạp.

1.2. Vai trò vùng gò đồi trong phát triển kinh tế xã hội

Vùng gò đồi không chỉ chiếm phần lớn diện tích tự nhiên mà còn là không gian sinh sống và sản xuất của một bộ phận lớn dân cư huyện Quảng Trạch. Khu vực này có thế mạnh để phát triển các loại cây công nghiệp dài ngày, cây ăn quả giá trị cao và chăn nuôi đại gia súc. Việc khai thác hợp lý tài nguyên đất tại đây là đòn bẩy cho phát triển kinh tế - xã hội Quảng Trạch, góp phần xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm và đảm bảo an ninh lương thực. Theo định hướng của huyện, các xã thuộc vùng gò đồi như Cảnh Hóa, Quảng Hợp, Quảng Châu... được xác định là vùng trọng điểm để thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Do đó, việc nghiên cứu các giải pháp sử dụng đất hiệu quả tại đây mang ý nghĩa thực tiễn cấp bách.

II. Top thách thức trong sử dụng đất vùng gò đồi Quảng Trạch

Việc canh tác trên địa hình dốc đặt ra nhiều thách thức lớn cho người nông dân và các nhà quản lý tại Quảng Trạch. Đặc điểm địa hình bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn kết hợp với lượng mưa tập trung cao vào mùa mưa là những nguyên nhân chính gây ra các vấn đề nghiêm trọng về môi trường và sản xuất. Tình trạng thoái hóa đất dốc không chỉ làm giảm độ phì nhiêu, mất lớp đất mặt mà còn đe dọa đến sự ổn định của hệ sinh thái. Bên cạnh đó, các yếu tố về biến đổi khí hậu và tập quán canh tác lạc hậu cũng làm trầm trọng thêm những khó khăn trong việc sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch. Giải quyết các thách thức này đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa giải pháp kỹ thuật và chính sách vĩ mô.

2.1. Nguy cơ thoái hóa đất dốc và xói mòn nghiêm trọng

Xói mòn là hiện tượng phổ biến và nguy hiểm nhất tại vùng gò đồi. Khi thảm thực vật tự nhiên bị phá vỡ để canh tác nông nghiệp, đặc biệt là trồng các cây ngắn ngày như sắn, ngô theo phương pháp truyền thống, lớp đất mặt màu mỡ dễ dàng bị rửa trôi. Nghiên cứu của Bùi Văn Lương (2018) chỉ ra rằng kiểu sử dụng đất trồng sắn có ảnh hưởng xấu đến độ phì của đất. Quá trình thoái hóa đất dốc diễn ra nhanh chóng, làm đất bị chai cứng, nghèo dinh dưỡng, giảm khả năng giữ nước. Hậu quả là năng suất cây trồng giảm sút, chi phí đầu tư phân bón tăng cao, và về lâu dài có thể dẫn đến tình trạng đất hoang hóa, trơ sỏi đá, mất hoàn toàn khả năng sản xuất. Đây là rào cản lớn nhất đối với việc phát triển nông nghiệp bền vững.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp

Quảng Trạch nằm trong khu vực chịu nhiều ảnh hưởng của thời tiết cực đoan. Tác động của biến đổi khí hậu thể hiện rõ qua các hiện tượng như hạn hán kéo dài vào mùa khô và lũ lụt, bão lớn vào mùa mưa. Đối với vùng gò đồi, hạn hán làm giảm độ ẩm đất, gây thiếu nước tưới trầm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây trồng. Ngược lại, mưa lớn với cường độ cao làm gia tăng tốc độ xói mòn và nguy cơ sạt lở đất. Sự thay đổi thất thường của thời tiết cũng tạo điều kiện cho sâu bệnh hại phát triển, gây thiệt hại lớn cho sản xuất. Việc lựa chọn cơ cấu cây trồng và xây dựng mô hình canh tác trên đất dốc phải tính đến yếu tố thích ứng với biến đổi khí hậu để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất nông nghiệp

Để đề xuất các giải pháp khả thi, việc đánh giá chính xác hiệu quả kinh tế sử dụng đất là bước đi tiên quyết. Nghiên cứu tại Quảng Trạch đã tiến hành phân tích chi tiết các loại hình sử dụng đất chính dựa trên các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Kết quả cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả giữa các mô hình canh tác khác nhau. Việc xác định được đâu là mô hình mang lại giá trị cao, đâu là mô hình kém hiệu quả sẽ là cơ sở khoa học vững chắc cho công tác quy hoạch sử dụng đất Quảng Trạch. Thông qua việc so sánh giá trị sản xuất, chi phí đầu tư, và thu nhập trên một đơn vị diện tích, luận văn đã vẽ nên một bức tranh tổng thể về thực trạng sản xuất tại vùng gò đồi, từ đó làm nổi bật sự cần thiết của việc tái cơ cấu nông nghiệp.

3.1. Phân tích hiệu quả kinh tế các mô hình canh tác chính

Nghiên cứu của Bùi Văn Lương (2018) đã lượng hóa hiệu quả kinh tế sử dụng đất của các kiểu canh tác phổ biến. Kết quả ấn tượng cho thấy kiểu sử dụng đất trồng lạc mang lại giá trị sản xuất trung bình cao nhất, đạt 202,224 triệu đồng/ha. Theo sau là trồng rau với 59,871 triệu đồng/ha. Ngược lại, các mô hình truyền thống lại cho hiệu quả rất thấp: trồng ngô chỉ đạt 12,074 triệu đồng/ha và đặc biệt trồng sắn chỉ mang lại 3,821 triệu đồng/ha. Những con số này chứng minh rằng việc tiếp tục duy trì các mô hình canh tác trên đất dốc với cây sắn, ngô là không bền vững về mặt kinh tế. Sự chênh lệch lớn về hiệu quả là tín hiệu rõ ràng cho sự cần thiết phải chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng gò đồi.

3.2. Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường trong sử dụng đất

Bên cạnh kinh tế, hiệu quả xã hội và môi trường cũng là tiêu chí quan trọng. Về mặt xã hội, các mô hình trồng lạc (230 ngày công/ha) và rau (200 ngày công/ha) thu hút nhiều lao động nhất, góp phần giải quyết việc làm hiệu quả. Giá trị ngày công từ trồng lạc cũng cao vượt trội (879,24 nghìn đồng), trong khi trồng sắn chỉ đạt mức rất thấp (38,21 nghìn đồng). Về môi trường, kiểu canh tác lạc có khả năng cải tạo đất nông nghiệp tốt nhất nhờ khả năng cố định đạm của cây họ đậu. Ngược lại, trồng sắn được xác định là gây ảnh hưởng xấu, làm suy giảm độ phì của đất. Những phân tích này cung cấp luận cứ đa chiều cho việc lựa chọn giải pháp sử dụng đất hợp lý, cân bằng giữa lợi ích kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

IV. Hướng dẫn quy hoạch sử dụng đất gò đồi Quảng Trạch tối ưu

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và hiệu quả, việc đề xuất định hướng quy hoạch sử dụng đất Quảng Trạch cho vùng gò đồi là nhiệm vụ trọng tâm. Mục tiêu là xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa, phát triển bền vững, và nâng cao thu nhập cho người dân. Các giải pháp sử dụng đất hợp lý không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn cây trồng phù hợp mà còn bao gồm việc bố trí không gian sản xuất khoa học, áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật và hoàn thiện cơ sở hạ tầng. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng gò đồi cần được thực hiện theo một lộ trình rõ ràng, có sự hỗ trợ từ chính quyền và các cơ quan chuyên môn để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lâu dài.

4.1. Định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng gò đồi

Định hướng chiến lược là giảm dần diện tích các cây trồng hiệu quả thấp và gây thoái hóa đất như sắn, ngô. Thay vào đó, ưu tiên mở rộng diện tích các loại cây có giá trị kinh tế cao và thân thiện với môi trường. Cụ thể, đề xuất tập trung phát triển các mô hình chuyên canh màu (933,80 ha), chuyên canh rau (322,08 ha) và đặc biệt là các vùng trồng cây ăn quả chất lượng cao. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng này phải gắn liền với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của từng tiểu vùng. Đồng thời, cần xây dựng các vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện cho việc áp dụng cơ giới hóa, quản lý chất lượng sản phẩm và kết nối với thị trường tiêu thụ. Đây là bước đi then chốt để nâng cao hiệu quả kinh tế sử dụng đất.

4.2. Xây dựng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp hợp lý

Để hiện thực hóa định hướng quy hoạch, cần xây dựng và nhân rộng các loại hình sử dụng đất (LUT) hiệu quả. Luận văn đã đề xuất 4 LUT chính cho vùng gò đồi. Bên cạnh các mô hình chuyên canh, cần khuyến khích các mô hình canh tác trên đất dốc theo hướng nông-lâm kết hợp. Mô hình này vừa mang lại thu nhập từ cây nông nghiệp ngắn ngày, vừa có tác dụng bảo vệ đất, chống xói mòn nhờ các hàng cây lâm nghiệp hoặc cây ăn quả lâu năm. Việc phát triển các mô hình canh tác đa tầng, đa mục đích không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm, giảm rủi ro mà còn góp phần quan trọng vào việc quản lý tài nguyên đất một cách bền vững, cải thiện môi trường sinh thái.

V. Bí quyết cải tạo và sử dụng đất nông nghiệp bền vững

Để đảm bảo hiệu quả lâu dài, việc sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch phải đi đôi với các biện pháp bảo vệ và cải tạo đất. Phát triển nông nghiệp bền vững trên đất dốc đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa các giải pháp kỹ thuật canh tác, chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức của người dân. Các kỹ thuật canh tác tiên tiến không chỉ giúp tăng năng suất mà còn có vai trò quyết định trong việc chống xói mòn, duy trì và phục hồi độ phì nhiêu của đất. Việc áp dụng thành công các giải pháp này sẽ biến những thách thức của địa hình dốc thành lợi thế để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc thù, có giá trị cao.

5.1. Các mô hình canh tác trên đất dốc hiệu quả bền vững

Các giải pháp kỹ thuật cần được ưu tiên hàng đầu. Đối với mô hình canh tác trên đất dốc, cần áp dụng các biện pháp như làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức, và duy trì thảm phủ thực vật. Kỹ thuật xen canh, luân canh giữa cây lương thực với cây họ đậu (như lạc) là một giải pháp sử dụng đất hợp lý đã được chứng minh hiệu quả tại địa phương. Ngoài ra, mô hình nông-lâm kết hợp (agroforestry), trồng xen các dải cây cỏ hoặc cây phân xanh để tạo thành các hàng rào tự nhiên chống xói mòn cũng cần được nhân rộng. Những biện pháp này giúp giảm tốc độ dòng chảy, tăng khả năng giữ nước và chất dinh dưỡng cho đất, hướng tới một hệ thống canh tác ổn định.

5.2. Giải pháp kỹ thuật cải tạo đất nông nghiệp bị thoái hóa

Đối với những diện tích đất đã bị suy thoái, cần có các biện pháp can thiệp tích cực. Quá trình cải tạo đất nông nghiệp bắt đầu bằng việc tăng cường sử dụng phân hữu cơ, phân chuồng ủ hoai mục để bổ sung chất hữu cơ và cải thiện cấu trúc đất. Việc trồng các loại cây che phủ đất, cây phân xanh cũng giúp phục hồi hệ vi sinh vật đất và tăng độ phì tự nhiên. Hạn chế tối đa việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, thay vào đó là các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Các giải pháp này không chỉ giúp phục hồi sức sản xuất của đất mà còn tạo ra các sản phẩm nông nghiệp an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

VI. Triển vọng sử dụng đất nông nghiệp Quảng Trạch và giải pháp

Tương lai của việc sử dụng đất nông nghiệp vùng gò đồi Quảng Trạch phụ thuộc lớn vào việc triển khai đồng bộ các giải pháp đã đề xuất. Để các định hướng quy hoạch và kỹ thuật canh tác đi vào thực tiễn, vai trò của chính sách là vô cùng quan trọng. Nhà nước cần có những cơ chế hỗ trợ cụ thể về vốn, kỹ thuật, và thị trường để khuyến khích người dân mạnh dạn đầu tư, thay đổi tập quán sản xuất. Tăng cường công tác quản lý tài nguyên đất và nâng cao năng lực cho người dân là chìa khóa để khai thác bền vững tiềm năng của vùng đất này, đảm bảo mục tiêu kép là phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, góp phần ổn định đời sống và đảm bảo an ninh lương thực.

6.1. Hoàn thiện chính sách đất đai nông nghiệp cho người dân

Chính sách là động lực cốt lõi. Cần có chính sách đất đai nông nghiệp rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích tụ, tập trung ruộng đất để sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các hộ gia đình khi thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ví dụ như hỗ trợ về giống cây chất lượng cao, phân bón hữu cơ, và tập huấn kỹ thuật. Các chính sách về tín dụng ưu đãi, bảo hiểm nông nghiệp cũng cần được triển khai để giảm thiểu rủi ro cho người sản xuất. Một khung chính sách đồng bộ và thực tiễn sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để các mô hình sản xuất hiệu quả được nhân rộng.

6.2. Giải pháp về vốn thị trường và nguồn nhân lực

Ba yếu tố then chốt để thành công là vốn, thị trường và con người. Cần tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi cho sản xuất. Về thị trường, cần tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của Quảng Trạch, kết nối nông dân với doanh nghiệp và hệ thống siêu thị. Song song đó, việc đào tạo, tập huấn, nâng cao trình độ cho người lao động nông thôn là cực kỳ quan trọng. Khi người dân được trang bị kiến thức về kỹ thuật canh tác bền vững và tư duy kinh tế thị trường, họ sẽ trở thành chủ thể tích cực trong quá trình quản lý tài nguyên đất và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về đánh giá và sử dụng đất vùng gò đồi 1. Khái quát về vùng gò đồi Để có những can thiệp, tác động lên sản xuất nông nghiệp nói chung và hệ thống trồng trọt vùng gò đồi nói riêng phải bắt đầu từ những quan niệm đúng và nghiên cứu sâu hơn về nó. Hiện nay nhiều tác giả nghiên cứu về vùng gò đồi nhưng sự phân bố, ranh giới về điều kiện tự nhiên thậm chí cả tên gọi cũng khác nhau.

Vùng gò đồi có khi được gọi là vùng trung du, vùng bán sơn địa, vùng đồng bằng xen đồi hay vùng đồi xen đồng bằng. Danh từ trung du được dùng trước hết để chỉ vùng chuyển tiếp về địa hình và có thể phân biệt với vùng thượng du (vùng núi) và vùng hạ du (đồng bằng). Như vậy vùng trung du được xác định bởi một dải không gian chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng và vùng núi [35]. Lê Bá Thảo (1990) [31] cho rằng “vùng trung du là một bề mặt san bằng cổ tương đối ổn định về mặt kiến tạo, đã bị xâm thực chia cắt từ lâu và hiện đang nằm trung sự đi xuống của địa hình.

Sự phát triển đi xuống đó thể hiện ở chỗ các đỉnh đồi ngày càng bị san bằng hơn, các thung lũng mở rộng hơn”. Theo Vũ Tự Lập (1990) [38] “Đặc điểm chung nhất của đồi là có độ cao tương đồi dưới 500m, do đó tại vùng gò đồi qui luật đai cao chưa có tác dụng quyết định, khiến cho địa hình nói riêng và tự nhiên nói chung mang sắc thái nội chí tuyến, và về cơ bản lãnh thổ Việt Nam mang sắc thái một vùng rộng lớn, trong đó núi là đỉnh nhô cao”. Lưu Đức Hồng và Cs (1994) [35], đã đưa ra tiêu thức xác định về vùng gò đồi: Về vị trí địa lý ở vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi, về độ cao 25 - 700m so với mặt nước biển, trong đó trên 80% diện tích lãnh thổ dưới 500m. Theo nhà địa mạo Nga I.

Spiridonov (1970) các chỉ tiêu phân chia đồng bằng, đồi, núi chi tiết như bảng 1.1 dưới đây [21]: PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Bảng 1. Các chỉ tiêu phân chia cấp địa hình Ngoại mạo Trắc lượng hình thái Độ chênh Kiểu hình cao địa Độ cao Độ chia Độ chia Độ dốc sườn thái hình (m) tuyệt đối Địa mạo cắt sâu cắt ngang không nghiêng (m) (m) km/km2 (độ) Thấp <10 Bằng phẳng Rất yếu Rất yếu < 30 Đồng <10 Cao bằng Lượn sóng, Yếu 10 Yếu 0,5 Sườn thoải 10- 40 nghiêng Đồi thấp 30 0 – 800 Sườn Bát úp 10 – 150 0,5 – 1 50-150 thoải vừa Đồi cao Trung bình Trung bình Đồi 10- 150 Dãy đồi 8 0 – 150 150 – 200 150 – 400 1 – 1,5 Thấp Sườn rất dốc <1000 30 – 40 0 Rất mạnh Khối,dãy núi Rất mạnh Núi >150 700 Với vách dốc Trung bình 1000-2000 > 40 0 Qua bảng trên, đồi được hiểu là dạng địa hình lồi, kích thước không lớn, đường nét mềm mại ít dốc, độ cao tương đối so với mặt địa hình vây quanh không vượt quá 200 m, dao động độ cao từ 10 – 150 m [21]. Chỉ tiêu độ cao tuyệt đối và hình thái phân chia thành đồi thấp, đồi cao, đồi bát úp dãy đồi. Qua những quan điểm trên chúng ta có thể hiểu rằng gò đồi bản thân nó là một vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi, ranh giới giữa gò đồi và đồng bằng, gò đồi và miền núi cũng có tính chuyển tiếp.

hai khu vực hoàn toàn khác nhau nằm cạnh nhau bao giờ cũng tồn tại một giải chuyển tiếp. Khu vực chuyển tiếp tùy theo những đặc điểm tự nhiên cụ thể của từng nơi mà có ranh giới rộng hay hẹp. Do đó việc xác định ranh giới không thể vạch theo một đường bình độ nhất định mà phải chú ý đến quá trình hình thành và phát triển tự nhiên của nó, nhất là quá trình hình thành đất, xói mòn, rửa trôi. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 1.

Đặc trưng chủ yếu của vùng gò đồi ở Việt Nam a. Địa hình Vùng gò đồi là vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi nên có địa hình chủ yếu là đồi bát úp hay lượn sóng. Xen kẽ giữa các đồi là các thung lũng dọc theo các sông suối tạo thành những cánh đồng nhỏ hẹp từ vài ba đến hàng trăm ha. Nhìn chung như vậy, nhưng trên thực tế do vùng gò đồi nước ta kéo dài từ Bắc chí Nam nên địa hình không đồng nhất mà mang tính đa dạng theo các tiểu vùng khác nhau [35].

Khí hậu Khí hậu vùng gò đồi mang tính chuyển tiếp riêng biệt. Đặc điểm chung so với đồng bằng trong vùng là có biên độ nhiệt lớn hơn do sự giảm tốc độ gió và sự phản chiếu bức xạ của sườn đồi núi. Nhiệt độ về mùa hè thường thường cao hơn 10 và mùa đông thấp hơn 1 - 20. Lượng mưa giảm sút cùng với sự hạ thấp của độ ẩm tương đối.

Gió địa hình mạnh, ít chịu ảnh hưởng của bão. Mỗi tiểu vùng gò đồi nằm trong các miền khí hậu khác nhau vừa mang dấu ấn đặc trưng chung của vùng trung du, vừa mang đặc trưng chung của mỗi vùng. Quá trình hình thành đất vùng gò đồi - Quá trình feralit - laterit hoá Đây là quá trình đặc trưng và phổ biến của đất nhiệt đới ẩm. Quá trình này có thể chia làm hai giai đoạn: + Giai đoạn đầu phong hoá phá huỷ các khoáng nguyên sinh của đá mẹ một cách triệt để trong điều kiện nhiệt ẩm cao, phong hoá hoá học chiếm ưu thế.

Trong giai đoạn này các cation kiềm, kiềm thổ bị giải phóng rửa trôi theo chiều ngang và thẳng đứng. Đồng thời các secquioxyt (R2O3 của Fe, Al, Mn.) được tích luỹ ở tầng B của phẫu diện đất. + Giai đoạn tiếp theo hình thành các khoáng thứ sinh trong môi trường axit, trong đó khoáng caolinit chiếm ưu thế. Tầng B tích luỹ sét màu vàng đỏ được hình thành.

Tầng mùn A mỏng với hàm lượng mùn thấp, axit fulvic chiếm ưu thế. Do phong hoá hoá học triệt để nên các khoáng vật tàn dư nguyên sinh ít. Tỷ số SiO2/R2O3 trong keo sét < 2. Hàm lượng limon trong đất rất thấp, các đoàn lạp có độ bền tương đối cao.

Trong điều kiện có mạch nước ngầm nâng lên hạ xuống xuất hiện trong mùa mưa và mất trong mùa khô như ở các gò đồi thấp hoặc chân núi thì các secquioxyt (R2O3) được tích luỹ tuyệt đối. Các secquioxyt không chỉ hình thành tại chỗ mà còn được đưa tới từ các sườn cao hơn vào trong nước ngầm. Nhiều kết von rời rạc được liên kết với nhau tạo thành sản phẩm đá ong (laterit). Quá trình laterit hoá diễn ra liên PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 tục trong nhiều năm có thể tạo thành đá ong ngăn cách quá trình trao đổi vật chất và năng lượng giữa đá mẹ và tầng đất mặt.

Theo thời gian tầng đất mặt bị rửa trôi bạc màu nghèo dinh dưỡng, nghèo cả secquioxyt. Tầng đất mặt “bạc màu” rất dễ dàng bị nước xói mòn trong mùa mưa làm trơ lộ lớp đá ong kết von đã hình thành trước đó. Tầng đá ong lộ trên bề mặt sẽ bị khô cứng lại như gạch đá và tạo ra một vùng “đất chết”. Hiện tượng này phổ biến ở vùng thềm đồi, gò chuyển tiếp, nơi tiếp giáp với đồng bằng hoặc ở các bề mặt san bằng trước núi.

Quá trình feralit tạo ra các đất vàng đỏ, đỏ vàng (Ferralsols), hoặc đất xám feralit (Feralic Acrisols). Quá trình laterit hoá tạo ra các đất: Đất xám có tầng loang lổ mạnh (Plinthic Acrisols hay Leptosols). - Quá trình xói mòn, rửa trôi do nước Xói mòn đất là một quá trình phá huỷ lớp phủ thổ nhưỡng (bao gồm cả phá huỷ thành phần cơ, lý, hoá, chất dinh dưỡng.của đất) dưới tác động của các nhân tố tự nhiên và nhân sinh, làm giảm độ phì nhiêu đất, gây ra bạc màu, thoái hoá đất, laterit hoá, trơ sỏi đá., ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống và phát triển của thảm thực vật rừng, thảm cây trồng khác [22]. Xói mòn được thể hiện 2 dạng: bào mòn theo lớp và xói mòn khe rãnh.

Dạng đầu phổ biến ở các đỉnh ít dốc và dạng thứ 2 xuất hiện ở các sườn xói mòn và xói mòn ở vùng núi đạt tới hàng trăm tấn/ha/năm. Khu vực đồi núi ở Việt Nam, thường có độ dốc > 250 hoặc từ 150-250, điều kiện địa hình đồi núi, chia cắt mạnh, mạng lưới sông suối phát triển dày đặc, tiết diện dọc dốc, chế độ mưa mùa lại tập trung (lượng mưa trong mùa mưa chiếm 80 - 90% lượng mưa cả năm) do đó xói mòn có điều kiện hoạt động mạnh [22]. Quá trình xói mòn đất không chỉ rửa trôi các cation, các hợp phần vi lượng chất dễ tiêu, mùn ra khỏi tầng đất làm giảm chất dinh dưỡng độ phì nhiêu mà xói mòn còn làm giảm đi độ dày của tầng canh tác một cách rõ rệt. Không gian sinh trưởng của bộ rễ bị thu hẹp, độ ẩm đất giảm… Dẫn đến suy giảm tốc độ sinh trưởng của cây trồng.

Chiều dài của sườn và lượng mưa hình thành dòng chảy mặt là những yếu tố ảnh hưởng mạnh tới xói mòn, rửa trôi do nước của đất đai vùng đồi núi. Vì tại các khu vực địa hình chia cắt mạnh độ dài của sườn lớn, dòng chảy càng mạnh, năng lượng càng lớn và xói mòn đất sẽ tăng, qua nghiên cứu các tác giả cho rằng nếu tăng chiều dài của sườn dốc lên 2 lần thì tổn thất về đất sẽ tăng lên từ 2 - 7,5 lần và xói mòn trên các sườn lồi tăng 2-3 lần so với sườn thẳng, sườn lõm xói mòn yếu, sườn bậc thang xói mòn không đáng kể. Nhìn chung quá trình xói mòn đang xảy ra mạnh mẽ trên các loại đất xám feralit. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 d.

Diện tích và phân bố Vùng đồi núi nước ta phân bố rộng khắp từ Bắc vào Nam đã tạo nên các điều kiện tự nhiên, hình thành nên các loại đất hết sức phong phú và da dạng. Theo bảng phân loại đất Việt Nam năm 1996 của Hội khoa học đất Việt Nam [14], vùng đồi núi Việt Nam có những nhóm đất chính: đất đá bọt, đất đen, đất nâu bán khô hạn, đất tích vôi, đất xám, đất đỏ, đất mùn alit núi cao và đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá. Trong đó nhóm đất xám và nhóm đất đỏ có diện tích rất lớn. - Đất đá bọt (RK) - ANDOSOLS (AN) diện tích: 171.