CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC THỂ CHẤT TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Khi nói về Giáo dục, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc - Khổng Tử đã cho rằng: Giáo dục là cần thiết cho mỗi người, là một thành tố không thể thiếu được của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Còn nói về phương pháp giáo dục, Khổng Tử coi trọng việc tự giáo dục, tự rèn luyện, phát huy mặt tích cực, sáng tạo của người học. Các tác giả nước ngoài đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề dạy học và quản lý hoạt động dạy học một cách hệ thống, đúc kết từ thực tiễn quản lý và phát triển trong từng giai đoạn lịch sử.
Họ khẳng định rằng giáo dục đóng vai trò chủ đạo trong sự phát triển nhân cách con người và có vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội. Kết quả của giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý hoạt động dạy học, bao gồm nhân tố người thầy và tính tích cực, chủ động của học trò nhằm hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của người công dân; đào tạo những người lao động có tay nghề. Để thực hiện mục tiêu GDTC trong trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hết sức quan tâm và tạo điều kiện để các nhà trường và cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân tổ chức nghiên cứu, ứng dụng, phổ biến tiến bộ khoa học về GDTC. Bộ Giáo dục đã chỉ đạo giảng dạy chỉnh khóa và tổ chức các hoạt động ngoại khóa các nội dung GDTC cùng với việc ban hành các văn bản quy định về công tác GDTC trong nhà trường.
Ngày 03 tháng 5 năm 2001, Quyết định số 14/2001/QĐ-BGDĐT đã 10 được ban hành bởi Bộ Giáo dục và Đào tạo, với mục tiêu quy định các hình thức hoạt động GDTC và thể thao trong nhà trường. Năm 2017, Chương trình giáo dục phổ thông được Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành, trong đó môn GDTC là môn học chính khóa được tổ chức dạy và học trên tất cả các cấp học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Môn học này được tổ chức học hằng năm, với mật độ 2 tiết/tuần cho học sinh trung học cơ sở, thời lượng 45 phút/tiết. Các Sở Giáo dục - Đào tạo được yêu cầu căn cứ vào khung phân phối chương trình để xây dựng phân phối chương trình cụ thể cho từng địa phương.
Trong bối cảnh đổi mới Giáo dục và Đào tạo đang được đặt ra những yêu cầu ngày càng cao, việc đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề được nhiều nhà giáo dục và nhà nghiên cứu quan tâm. Hơn nữa, chương trình giảng dạy hiện tại tập trung quá nhiều vào kiến thức lý thuyết, hướng đến tính hàn lâm mà không đáp ứng được nhu cầu thực tế trong cuộc sống và công việc của học sinh. Để giải quyết vấn đề này, tác giả Nguyễn Hữu Chí đề xuất quan tâm đến việc phát triển năng lực cho học sinh bằng cách giảm thiểu thời gian truyền thụ kiến thức và tăng thời gian cho học sinh tham gia vào các hoạt động sáng tạo. Điều này sẽ giúp rèn luyện kỹ năng và năng lực của học sinh, giúp các em trở nên tự chủ hơn và sáng tạo hơn.
Trong công trình nghiên cứu “Động lực học tập và tạo động lực học tập”, tác giả Bùi Văn Quân đã chỉ ra rằng: để áp dụng tri thức vào thực tiễn, ta cần phải áp dụng nó vào từng lĩnh vực hoạt động cụ thể. Cụ thể hóa tri thức sẽ giúp cho việc thực hành được hiệu quả hơn và đạt kết quả tốt hơn. Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể do Bộ GD&ĐT công bố vào tháng 7 năm 2017, năng lực của học sinh được xem như là một thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển thông qua tố chất tự nhiên và quá 11 trình học tập cùng rèn luyện. Nhiều tác giả đã nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý hoạt động dạy học trong trường học một cách khoa học và có hệ thống.
Trong đó, tác giả Trần Kiểm đã đưa ra những nguyên tắc cơ bản và cần thiết cho chủ thể quản lý áp dụng trong quá trình quản lý trường học, được công bố trong công trình nghiên cứu "Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục". Tác giả Nguyễn Kỳ trong “Một số vấn đề quản lý giáo dục” thì lại đi phân tích tổng quan các nội dung quản lý nhà trường. Hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn GDTC tại cấp học THCS. Công trình "Quản lý Giáo dục thể chất cho học sinh THCS" của Nguyễn Thị Mỹ Dung và Trần Thị Thanh Thảo (2020) đã đem đến nhiều hiểu biết cho các nhà quản lý để nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học môn GDTC theo hướng phát triển năng lực học sinh.
Lí luận về Giáo dục thể chất 1. Khái niệm về Giáo dục thể chất Giáo dục thể chất (tiếng Anh là Physical education) là một loại hình giáo dục có nội dung chuyên biệt là dạy học vận động (dạy học động tác) và phát triển có chủ định các tố chất vận động của con người. GDTC là loại hình giáo dục có hệ thống, có mục đích, tổ chức nhằm truyền đạt tri thức, kỹ năng liên quan đến vận động. Lĩnh vực này có đầy đủ kiến thức về nghiệp vụ sư phạm, với vai trò quan trọng của giáo viên trong việc tổ chức và thực hiện hoạt động giảng dạy phù hợp với đặc điểm của học sinh, với sự tôn trọng và áp dụng nguyên tắc sư phạm trong quá trình giảng dạy.
GDTC được kết hợp với các mặt khác của giáo dục để nâng cao đức, trí, thể, mĩ … Điều này tạo nên sự phát triển cân đối, hài hòa và toàn diện của 12 mỗi người khi học GDTC. Giáo dục thể chất là một hình thức giáo dục được đào tạo một cách bài bản và có hệ thống. Trong đó các môn học chủ yếu là dạy học sinh vận động thông qua các động tác có nhịp điệu nhằm khai thác các tố chất vận động tiềm ẩn bên trong con người. Qua đó để xác định được những khả năng thích nghi thể lực của con người trong việc cải thiện sức khỏe tinh thần.
GDTC được chia thành 2 phương diện là dạy học động tác và giáo dục về kiến thức. Nếu dạy học động tác là những bài tập thể dục, thể dục nhịp điệu thì giáo dục kiến thức lại đi sâu vào việc khai thác tố chất vận động trong cơ thể con người. Hai khía cạnh luôn song hành với nhau và không ngừng đổi mới để phù hợp với nhu cầu của xã hội. Có thể khẳng định GDTC là quá trình kiểm tra, chuẩn bị thể lực cho con người để thực hiện các hoạt động sống và làm việc đem lại lợi ích cho cộng đồng xã hội.
Ở mỗi giai đoạn học tập, GDTC hướng người học đến mục tiêu khác nhau. Phát triển GDTC toàn diện là việc chinh phục các mục tiêu đã đặt ra và đem lại bước chuyển biến về nhận thức, sức khỏe trong xã hội. Ngoài khái niệm này, chúng ta còn được nghe đến các thuật ngữ khác như chuẩn bị thể lực. Chuẩn bị thể lực là thuật ngữ thường được nhắc tới khi nhấn mạnh tính thực dụng đối với lao động hoặc các hoạt động khác.
GDTC còn được kết hợp chặt chẽ các mặt giáo dục khác như: đức, trí, thể, mĩ. để có thể khai thác phát triển cân đối, tổng thể và toàn diện con người. Khái niệm này xuất hiện và không ngừng đổi mới phát triển song song với sự xuất hiện của xã hội, luôn luôn tuân theo sự phát triển xã hội. Theo quan điểm cá nhân trong nghiên cứu này, môn Giáo dục Thể chất là một môn học chính khóa của chương trình giáo dục, nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức và kỹ năng cơ bản về vận động thông qua các bài tập và trò 13 chơi thể chất, đóng góp vào mục tiêu giáo dục toàn diện.
Sự hình thành của Giáo dục thể chất Chúng ta có thể hiểu là trong đời sống, thức ăn nuôi sống con người ngày càng trở nên khan hiếm. Chính vì vậy để đáp ứng được yêu cầu của cuộc sống ngày một tốt hơn, trong thời gian làm việc lao động, con người nhận thức được tầm quan trọng của việc chuẩn bị tinh thần, sức khỏe trước khi lao động sẽ giúp công việc đạt kết quả tốt hơn. Từ đó các bài tập thể chất được hình thành nhằm cải thiện tinh thần con người trước khi làm việc. Chính vì vậy, ta có thể thấy nhiều công ty, doanh nghiệp cho nhân viên tập các bài thể dục trước khi vào làm.
Cũng như ở các trường học thường cho các em học sinh tập thể dục vào mỗi buổi sáng, giữa giờ ra chơi hoặc các môn thể dục khác song song với các môn học văn hóa. Có thể hiểu ngắn gọn, GDTC là quá trình kiểm tra, chuẩn bị thể lực cho con người để thực hiện các hoạt động sống và làm việc đem lại lợi ích cho cộng đồng xã hội. Mục đích của Giáo dục thể chất Trong việc xây dựng ngành GDTC, một trong những mục tiêu chính là phát triển năng lực chăm sóc sức khỏe và vận động cơ bản của các cá nhân. Điều này được thể hiện thông qua việc thúc đẩy hoạt động thể thao nhằm tăng cường thể lực cho học sinh và phát triển một cơ thể hài hòa về thể chất và tinh thần.
Giáo dục thể chất còn đặt mục tiêu hướng đến việc giáo dục và phát triển các phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành những công dân có trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước. Ngoài ra mục tiêu chung của GDTC mong muốn người lao động có sức khỏe, văn hóa, cần cù sáng tạo để tạo nên giá trị kinh tế lớn. Suy cho cùng phát triển GDTC hướng đến những mục tiêu cụ thể như sau: 14 - GDTC gồm 2 khía cạnh hoạt động giúp mọi người cải thiên, nâng cao sức khỏe mỗi ngày. Đồng thời phát triển năng lực chăm sóc sức khỏe toàn diện tạo nên sức mạnh tổng hợp khẳng định vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.
- Mục đích của dạy học môn Giáo dục thể chất là hướng đến bài tập vận động cơ bản và phát triển các tố chất thể lực sâu rộng. - Giúp mọi người hình thành và rèn luyện phẩm chất cần cù, siêng năng hướng mỗi người đến lối sống lành mạnh, hình thành thói quen rèn luyện thể dục thể thao thường xuyên.