mở đầu cuộc khủng hoảng của TTCK New York, từ đó cuộc khủng hoảng kéo sang TTCK Tây Âu, Bắc Âu và Nhật Bản. Sau thế chiến thứ hai, TTCK đã phục hồi và phát triển mạnh. Đến năm 1987, khủng hoảng tài chính một lần nữa đã làm cho TTCK thế giới suy sụp nặng nề. Cuộc khủng hoảng này để lại hậu quả nghiêm trọng hơn cuộc khủng hoảng năm 1929.
Tuy nhiên, chỉ sau hai năm, TTCK thế giới tiếp tục đi vào hoạt động ổn định, phát triển và trở thành một kênh huy động vốn đầu tư hiệu quả. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các chức năng chủ yếu của TTCK là huy động vốn cho nền kinh tế, cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng, tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán, đánh giá hoạt động của doanh nghiệp và tạo môi trường giúp chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô. Thị trường chứng khoán hình thành và phát triển đã mang đến một kênh huy động vốn đầu tư hiệu quả cho nền kinh tế. Nếu trước đây, khi cần vốn để mở rộng và phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp thường tìm đến kênh tài chính gián tiếp thông qua các trung gian tài chính như ngân hàng, tổ chức tín dụng để vay vốn, thì nay với sự hình thành và phát triển của TTCK, các doanh nghiệp khi cần vốn có thể phát hành chứng khoán thông qua TTCK để thu hút vốn đầu tư của những cá nhân có vốn nhàn rỗi trong xã hội.
Hay nói cách khác, vốn đầu tư của các nhà đầu tư trong xã hội đã được đưa trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà không phải thông qua trung gian tài chính. Hoạt động của doanh nghiệp có thể được mở rộng nhờ có vốn đầu tư đúng lúc, qua đó góp phần phát triển nền kinh tế nói chung. Tham gia vào việc huy động vốn thông qua TTCK không chỉ có các doanh nghiệp mà còn có cả chính phủ và chính quyền địa phương. Vốn đầu tư huy động được qua TTCK từ việc phát hành trái phiếu sẽ giúp chính phủ và chính quyền địa phương đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế xã hội, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội, qua đó thúc đẩy kinh tế phát triển, nâng cao đời sống người dân.
Thị trường chứng khoán là nơi cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng. Tham gia vào TTCK, công chúng đầu tư có thể lựa chọn rất nhiều loại chứng khoán với các đặc điểm khác nhau, độ rủi ro khác nhau với thời hạn khác nhau. Với nhiều loại chứng khoán đó, nhà đầu tư có thể cân nhắc và chọn cho mình loại chứng khoán phù hợp để thực hiện đầu tư. Có thể nói, TTCK với nhiều loại chứng khoán giao dịch trên đó đã cung cấp cho công chúng đầu tư một môi trường đầu tư lành mạnh với nhiều lựa chọn và cơ hội 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đầu tư phong phú.
Vì thế, TTCK đã góp phần đáng kể trong việc làm tăng mức tiết kiệm quốc gia. Thị trường chứng khoán hoạt động góp phần tạo tính thanh khoản cho chứng khoán. Thông qua TTCK các nhà đầu tư có thể chuyển đổi các chứng khoán mà họ nắm giữ thành tiền mặt hoặc loại chứng khoán khác khi có nhu cầu. Khả năng thanh khoản hay khả năng chuyển đổi thành tiền mặt là một trong những đặc tính tạo nên sự hấp dẫn của các loại chứng khoán đối với nhà đầu tư.
Sự chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại cho thấy sự linh hoạt của vốn đầu tư. Các nhà đầu tư tham gia vào TTCK hoàn toàn có thể đầu tư vốn vào doanh nghiệp, sau đó họ đổi chứng khoán do doanh nghiệp phát hành thành tiền mặt để phục vụ các nhu cầu cần thiết của mình khi có nhu cầu. TTCK hoạt động ngày càng năng động và hiệu quả thì càng góp phần nâng cao tính thanh khoản của các loại chứng khoán tham gia giao dịch trên thị trường. Thị trường chứng khoán có chức năng đánh giá hoạt động của doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp tham gia niêm yết chứng khoán của họ trên TTCK, các nhà đầu tư có thể mua bán trao đổi chứng khoán của các doanh nghiệp. Mức giá chứng khoán mà các nhà đầu tư chấp nhận để mua bán xác định trên cơ sở đánh giá hoạt động của doanh nghiệp. Nói cách khác, thông qua giá cả của chứng khoán, các nhà đầu tư có thể đánh giá được hoạt động của doanh nghiệp cũng như so sánh giữa các doanh nghiệp một cách thuận lợi và nhanh chóng. Nếu giá của một chứng khoán cao trên thị trường thì có nghĩa là các nhà đầu tư đánh giá cao hoạt động của doanh nghiệp đó và ngược lại.
Với chức năng đánh giá hoạt động của doanh nghiệp, TTCK đã góp phần tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp tham gia vào thị trường, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cải tiến sản phẩm tại các doanh nghiệp. Thị trường chứng khoán còn giúp chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô. TTCK là nơi cung và cầu vốn dài hạn gặp nhau. Bên cạnh đó, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TTCK cũng có mối quan hệ chặt chẽ với các thị trường khác như thị trường tiền tệ, thị trường bất động sản cũng như các lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Các chỉ số của TTCK luôn phản ánh một cách nhạy bén và chính xác mọi động thái của nền kinh tế cũng như các chính sách kinh tế vĩ mô của chính phủ. Khi giá chứng khoán tăng lên cho thấy hoạt động đầu tư đang được mở rộng, nền kinh tế tăng trưởng tốt; và ngược lại, khi giá chứng khoán giảm xuống sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cực của nền kinh tế. Chính vì vậy, TTCK từ lâu đã được coi là “phong vũ biểu” của nền kinh tế. Thông qua TTCK, chính phủ có thể thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô để tác động đến nền kinh tế.
Chính phủ có thể mua và bán trái phiếu chính phủ để huy động vốn đầu tư, tạo ra nguồn thu bù đắp thâm hụt ngân sách nhà nước và quản lý lạm phát. Bên cạnh đó, chính phủ có thể sử dụng một số biện pháp để tác động đến TTCK nhằm định hướng đầu tư, đảm bảo cho sự phát triển cân đối và bền vững của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần phải nhận thức rõ ràng rằng TTCK cũng ẩn chứa những khuyết tật, đó là mang tính đầu cơ rất cao. Vì thế, nếu thị trường không được tổ chức tốt, sự vận hành của nó không được đảm bảo bằng một khung pháp lý đủ hiệu lực và một bộ máy điều hành năng lực thì TTCK có thể rơi vào tình trạng trục trặc, rối loạn, từ đó gây ra những tác động tiêu cực không nhỏ, đe dọa sự ổn định và phát triển của nền kinh tế, cũng như thiệt hại đến lợi ích của đông đảo nhà đầu tư.4 Một số chủ thể tham gia vào thị trường chứng khoán Một số chủ thể tham gia vào TTCK là nhà phát hành, nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước Nhà phát hành: Là các tổ chức cần vốn và thực hiện huy động vốn thông qua TTCK.
Nhà phát hành là người cung cấp các chứng khoán – hàng hóa trên TTCK. Thông thường, nhà phát hành bao gồm: Chính phủ và chính quyền địa phương: Là nhà phát hành các trái phiếu chính phủ và chính quyền địa phương Doanh nghiệp: Là nhà phát hành các cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các tổ chức tài chính: Là nhà phát hành các công cụ tài chính như trái phiếu…phục vụ cho hoạt động của họ Nhà đầu tư: Nhà đầu tư là những người bỏ tiền đầu tư vào chứng khoán nhằm mục đích thu lời. Có nhiều tiêu chí để phân loại nhà đầu tư. Theo loại hình: Nếu theo loại hình có thể phân chia nhà đầu tư trên TTCK thành nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Nhà đầu tư cá nhân là những cá nhân tham gia mua bán chứng khoán trên TTCK với mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Còn nhà đầu tư chuyên nghiệp hay còn gọi là các tổ chức đầu tư là các tổ chức thường xuyên mua bán chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường. Các nhà đầu tư chuyên nghiệp chính trên TTCK là các quỹ đầu tư, các công ty bảo hiểm, các công ty tài chính, các quỹ hưu trí và các quỹ bảo hiểm xã hội khác. Theo quốc tịch: Nếu theo quốc tịch có thể chia nhà đầu tư trên TTCK thành nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài.
Theo luật đầu tư năm 2005, nhà đầu tư nước ngoài là các tổ chức, cá nhân nước ngoài bỏ vốn để thực hiện đầu tư tại Việt Nam. Cơ quan quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán Hoạt động của cơ quan này nhằm đảm bảo cho thị trường hoạt động trật tự, công bằng và đúng pháp luật. Có hai loại mô hình phổ biến về cơ quan quản lý nhà nước đối với thị trường đó là: Một số nước giao công tác quản lý nhà nước đối với TTCK cho một bộ của chính phủ, ví dụ như ở Hàn Quốc, Nhật Bản, trách nhiệm này được giao cho Bộ Tài Chính; còn một số nước lại thành lập cơ quan quản lý độc lập trực thuộc Chính phủ, ví dụ ở Mỹ có Ủy ban chứng khoán và giao dịch. Ở Việt Nam, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán.
Bộ Tài Chính chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán. Ủy ban Chứng khoán nhà nước là cơ quan thuộc Bộ Tài chính trực tiếp quản lý và điều hành thị trường chứng khoán. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Lý luận chung về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài qua thị trường chứng khoán 1.1 Khái niệm và phân loại vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài Hoạt động đầu tư là quá trình huy động và sử dụng các nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh nhằm sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và xã hội. Theo luật đầu tư năm 2005, đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư.