CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm quá trình bán hàng và kết quả kinh doanh a.
Quá trình bán hàng - Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. - Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất - kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán. - Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có các đặc điểm sau đây: Thứ nhất, quá trình bán hàng được xem là sự mua bán có thỏa thuận: doanh nghiệp đồng ý bán và khách hàng đồng ý mua, đã trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Thứ hai, trong quá trình này có sự thay đổi quyền sở hữu và quyền sử dụng hàng hóa: từ doanh nghiệp sang khách hàng.
Thứ ba, doanh nghiệp giao cho khách hàng một lượng hàng hóa và nhận từ khách hàng một khoản tiền hay một khoản nợ gọi là doanh thu bán hàng, dùng để bù đắp các khoản chi phí bỏ ra trong quá trình kinh doanh. - Quá trình bán hàng có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với các doanh nghiệp. Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nếu thực hiện không tốt khâu bán hàng thì mọi cố gắng của doanh nghiệp trong các giai đoạn trước đều trở thành vô nghĩa. Quá trình bán Sinh viên: Hồ Thị Cẩm Vân – CQ54/21.12 4 Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp hàng sẽ quyết định đến khả năng tài chính, khả năng thu hồi vốn để tái sản xuất ở doanh nghiệp.
Quá trình xác định kết quả kinh doanh. - Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, được biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh thông thường và kết quả hoạt động khác. - Kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là kết quả từ những hoạt động tạo ra doanh thu của doanh nghiệp, đây là hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính: Kết quả hoạt Tổng Doanh thu Giá vốn của Chi phí bán động SXKD thuần về bán hàng xuất đã hàng và chi phí (bán hàng và = hàng và cung - bán và chi phí - quản lý doanh cung cấp dịch cấp dịch vụ thuế TNDN nghiệp vụ) Kết quả từ hoạt Tổng Doanh thu thuần Chi phí về hoạt = - động tài chính về hoạt động tài chính động tài chính Trong đó: Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ tính bằng tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trừ đi (-) các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, doanh thu hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT tính theo phương pháp trực tiếp).
- Kết quả hoạt động khác là kết quả được tính bằng chênh lệch giữa thu nhập thuần khác và chi phí khác: Kết quả hoạt động khác = Thu nhập thuần khác - Chi phí khác Sinh viên: Hồ Thị Cẩm Vân – CQ54/21.12 5 Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp c. Mối quan hệ giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối liên hệ mật thiết và tác động qua lại với nhau. Bán hàng là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh. Xác định kết quả kinh doanh là cơ sở để đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nghĩa vụ của doanh nghiệp với Nhà nước….
Ngoài ra việc xác định kết quả kinh doanh còn là cơ sở để lập kế hoạch cho kỳ tiếp theo. Đồng thời nó cũng là số liệu cung cấp cho các đối tượng quan tâm như các nhà đầu tư, các ngân hàng 2. Ý nghĩa của hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. - Quá trình bán hàng là một trong những khâu quan trọng của hoạt động SXKD.
Bán hàng có ý nghĩa hết sức to lớn, nó là giai đoạn tái sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp khi thực hiện tốt bán hàng sẽ tạo điều kiện thu hồi vốn, bù đắp chi phí, thực hiện nghĩa vụ với Ngân sách Nhà nước thông qua việc nộp thuế, đầu tư phát triển tiếp, nâng cao đời sống của người lao động. - Việc xác định kết quả sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp đánh giá được hiệu quả từ hoạt động kinh doanh trong kỳ, từ đó có những hướng đi phù hợp trong tương lai. Đồng thời, là căn cứ quan trọng để Nhà nước đánh giá khả năng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, qua đó xây dựng và kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước của doanh nghiệp.
Xác định kết quả kinh doanh giúp thúc đẩy sử dụng nguồn nhân lực và phân bổ các nguồn lực có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân nói chung và đối với mỗi doanh nghiệp nói riêng. Yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Nghiệp vụ bán hàng liên quan đến từng khách hàng, từng phương thức thanh toán và từng mặt hàng, từng loại dịch vụ nhất định. Do đó, quản lý nghiệp vụ bán hàng, cung cấp dịch vụ đòi hỏi phải quản lý các chỉ tiêu như Sinh viên: Hồ Thị Cẩm Vân – CQ54/21.12 6 Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp quản lý doanh thu, quản lý các khoản giảm trừ doanh thu, tình hình thay đổi trách nhiệm vật chất ở khâu bán, tình hình tiêu thụ và thu hồi tiền, tình hình công nợ và thanh toán công nợ về các khoản thanh toán công nợ về các khoản phải thu của người mua, quản lý giá vốn của hàng hoá đã tiêu thụ…Quản lý nghiệp vụ bán hàng, xác định kết quả kinh doanh cần bám sát các yêu cầu sau: - Thứ nhất, doanh nghiệp phải nắm bắt sự vận động của từng loại hàng hóa trong quá trình nhập xuất trên các chỉ tiêu số lượng, chất lượng và giá trị.
- Thứ hai, doanh nghiệp phải nắm bắt, theo dõi chặt chẽ từng hình thức bán hàng, từng thể thức thanh toán của từng loại sản phẩm được tiêu thụ và từng khách hàng, đôn đốc thu hồi nhanh chóng và đầy đủ tiền vốn. - Thứ ba, doanh nghiệp phải tổ chức tốt thăm dò, nghiên cứu thị trường tiêu thụ sản phẩm, đồng thời giám sát chặt chẽ chi phí lưu thông, tập hợp và phân bổ hợp lý để tính toán và xác định đúng đắn kết quả tiêu thụ. Thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, vì khâu bán hàng quyết định trực tiếp đến doanh thu của doanh nghiệp. Việc quản lý bán hàng có vị trí quan trọng vì nó quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trong sự cạnh tranh gay gắt của thị trường.
Thực hiện tốt việc bán hàng và xác định kết quả sẽ đảm bảo cho doanh nghiệp thu hồi vốn nhanh, sử dụng hiệu quả vốn lưu động, tích lũy sản xuất để tái mở rộng sản xuất. Nhiệm vụ kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Để đáp ứng yêu cầu quản lý về hàng hóa, bán hàng, xác định và phân phối kết quả kinh doanh, kế toán phải đảm bảo tốt các nhiệm vụ sau: Sinh viên: Hồ Thị Cẩm Vân – CQ54/21.12 7 Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng loại hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng.
- Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả các hoạt động. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập Báo cáo Tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả. Các phương thức bán hàng và tính giá vốn trong doanh nghiệp 4. Các phương thức bán hàng a.
Phương thức bán buôn Bán buôn hàng hoá là hình thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất. Đặc điểm của hàng hoá bán buôn là hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá chưa được thực hiện. Hàng bán buôn thường được bán theo lô hàng hoặc bán với số lượng lớn. Giá bán biến động tuỳ thuộc vào số lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
Trong bán buôn thường bao gồm hai phương thức: - Phương thức bán buôn hàng hoá qua kho: Bán buôn hàng hoá qua kho là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó, hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn hàng hoá qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức: Sinh viên: Hồ Thị Cẩm Vân – CQ54/21.12 8 Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp + Bán buôn hàng hoá qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hoá giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hoá được xác định là tiêu thụ.
+ Bán buôn hàng hoá qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hoá, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng. Hàng hoá chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại.