CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại. Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về NHTM, song nhìn chung các định nghĩa đều thể hiện những đặc trưng cơ bản của một NHTM đó là: - Là một tổ chức được phép nhận tiền gửi với trách nhiệm hoàn trả. - Sử dụng tiền gửi của khách hàng để cho vay, chiết khấu và đầu tư. - Thực hiện khoản thanh toán và các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng.
Ngân hàng thương mại là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ - tín dụng, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế quốc dân.2 Chức năng của ngân hàng thương mại.1 Chức năng trung gian tín dụng. Xuất phát từ đặc điểm tuần hoàn vốn tiền tệ trong quá trình tái sản xuất xã hội, có một mâu thuẫn đã phát sinh là hiện tượng vốn tiền tệ nhàn rỗi ở chủ thể kinh tế này trong khi chủ thể kinh tế khác có nhu cầu lại thiếu vốn, cần được bổ sung. Giải quyết vấn đề này NHTM đóng vai trò là trung gian tín dụng, là cầu nối để người có vốn và người cần vốn gặp nhau. Đối với chức năng này, NHTM thực hiện các nghiệp vụ: - Thứ nhất: NHTM huy động các khoản tiền nhàn rỗi của các chủ thể kinh tế trong xã hội, từ các doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân, cơ quan Nhà nước, Ngân hàng Trung ương, Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác.
để hình thành nguồn vốn cho vay. SV: Trần Thị Diễm Mi 3 Lớp: CQ48/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Chuyên đề tốt nghiệp - Thứ hai: NHTM dùng nguồn vốn đã huy động được để cho vay đối với chủ thể kinh tế thiếu vốn, có nhu cầu bổ sung vốn, gửi vào tài khoản dự trữ bắt buộc hoặc tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Trung ương, NHTM hoặc các tổ chức tín dụng khác. Như vậy, NHTM vừa đóng vai trò là người đi vay vừa đóng vai trò là người cho vay. Do NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ - tín dụng, có khả năng nắm bắt tình hình cung cầu tín dụng nên việc thu hút vốn tiền gửi với khối lượng lớn, NHTM có thể giải quyết mối quan hệ giữa cung và cầu tín dụng cả về khối lượng cho vay và thời hạn cho vay.
Chức năng trung gian tín dụng có ý nghĩa rất quan trọng đối với tất cả các đối tác trong quan hệ tín dụng: Người gửi tiền thu được lợi từ vốn tạm thời nhàn rỗi với khoản lãi tiền gửi. Hơn nữa, ngân hàng còn đảm bảo an toàn cho các khoản tiền gửi và cung cấp cho khách hàng các dịch vụ thanh toán tiện lợi. Người đi vay thỏa mãn được nhu cầu vay vốn cho sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng, mà không phải tốn kém nhiều chi phí và thời gian cho việc tìm kiếm nơi cung cấp vốn. Bản thân ngân hàng sẽ thu được lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi.
Lợi nhuận này là cơ sở để tồn tại và phát triển ngân hàng. Đối với nền kinh tế, chức năng này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, điều hòa và lưu thông tiền tệ, ổn định sức mua đồng tiền và kiềm chế lạm phát. Từ những nội dung trên, có thể kết luận rằng chức năng trung gian tín dụng là chức năng cơ bản và quan trọng nhất của NHTM.2 Chức năng trung gian thanh toán. NHTM thực hiện chức năng trung gian thanh toán trên cơ sở thực hiện chức năng trung gian tín dụng.
Thông qua việc nhận tiền gửi của khách hàng, SV: Trần Thị Diễm Mi 4 Lớp: CQ48/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Chuyên đề tốt nghiệp NHTM thực hiện các khoản thanh toán chi trả cho khách hàng. Hơn nữa, việc thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt giữa các chủ thể kinh tế có nhiều hạn chế như không an toàn, chi phí lớn. đã tạo nên nhu cầu thanh toán qua ngân hàng. Đóng vai trò là trung gian thanh toán, NHTM thực hiện các nghiệp vụ như: mở tài khoản tiền gửi, nhận vốn tiền gửi vào tài khoản và thanh toán theo yêu cầu của khách hàng.
Trong khi đó, thanh toán theo yêu cầu của khách hàng là kết quả sau khi thực hiện hai công việc trên. Ngân hàng trích tiền từ tài khoản tiền gửi của khách hàng để thanh toán tiền hàng hóa, tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của khách hàng. Với sự ra đời và phát triển của ngân hàng thương mại, phần lớn các khoản tiền gửi thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ của xã hội được thực hiện qua ngân hàng với những hình thức thanh toán tiên tiến và thủ tục ngày càng đơn giản. Chức năng trung gian thanh toán có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động kinh tế: Nhờ tập trung công việc thanh toán của xã hội vào ngân hàng, nên mọi tài khoản thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ trở nên thuận tiện, nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm chi phí.
Điều này góp phần tăng nhanh tốc độ lưu thông hàng hóa, tốc độ luân chuyển vốn và hiệu quả của quá trình tái sản xuất xã hội. Do thực hiện chức năng trung gian thanh toán, NHTM có điều kiện huy động tiền gửi của khách hàng tới mức tối đa, mở rộng cho vay và đầu tư, đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Qua chức năng này, NHTM đã góp phần giám sát kỷ luật hợp đồng kinh tế, tài chính và thanh toán đúng theo quy định của pháp luật Nhà nước. SV: Trần Thị Diễm Mi 5 Lớp: CQ48/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Chuyên đề tốt nghiệp 1.3 Chức năng tạo tiền.
Chức năng này được thực hiện trên cơ sở: Khi hệ thống ngân hàng hai cấp đã được hình thành, các ngân hàng không còn hoạt động riêng lẻ mà theo hệ thống. Trong đó NHTW giữ độc quyền phát hành giấy bạc ngân hàng và với vai trò ngân hàng của các ngân hàng. Còn các NHTM chuyên kinh doanh tiền tệ trong mối quan hệ với các doanh nghiệp và cá nhân. Với chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán, NHTM có khả năng tạo ra tiền gửi thanh toán.
Thông qua chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng sử dụng số tiền vốn huy động được để cho vay, số tiền vay lại được khách hàng sử dụng để thanh toán chuyển khoản cho khách hàng ở ngân hàng khác và chỉ khi thực hiện nghiệp vụ cho vay, ngân hàng mới bắt đầu tạo tiền.Từ một khoản tiền gửi ban đầu, thông qua cho vay bằng chuyển khoản trong hệ thống NHTM, số tiền gửi đã tăng lên gấp bội so với số tiền gửi ban đầu. Khả năng tạo tiền của NHTM phụ thuộc vào các yếu tố như: tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ dự trữ dư thừa và tỷ lệ giữa tiền mặt so với tiền gửi thanh toán. Mở rộng tiền gửi là chức năng vốn có của hệ thống NHTM, gắn liền với hoạt động tín dụng và thanh toán. Hay nói cách khác khi ngân hàng cung ứng tín dụng bằng chuyển khoản là nó tạo ra tiền và tăng lượng tiền cung ứng, khi thu nợ lượng tiền cung ứng giảm xuống.
Như vậy, lượng tiền giao dịch không chỉ là giấy bạc ngân hàng do NHTW phát hành, mà bộ phận quan trọng là do các NHTM tạo ra. Chức năng tạo tiền có ý nghĩa quan trọng: Khối lượng tiền do các NHTM tạo ra có ý nghĩa lớn, tạo ra sự thuận lợi cho quá trình sản xuất kinh doanh đáp ứng nhu cầu sử dụng tiền của xã hội. Việc tạo ra tiền chuyển khoản để thay thế cho tiền mặt là một sáng kiến quan trọng thứ hai của lịch sử hoạt động ngân hàng. Chính nhờ phương thức SV: Trần Thị Diễm Mi 6 Lớp: CQ48/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Chuyên đề tốt nghiệp tạo tiền đã tiết kiệm được chi phí lưu thông và ngân hàng trở thành trung tâm của đời sống kinh tế xã hội.3 Vai trò của ngân hàng thương mại.1 Ngân hàng thương mại góp phần thúc đẩy sự phát triển và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, để mở rộng quy mô sản xuất, đòi hỏi các doanh nghiệp phải có lượng vốn lớn để đổi mới thiết bị và công nghệ, áp dụng những tiến bộ khoa học – kỹ thuật hiện đại, bổ sung vốn huy động thiếu cho các phương án sản xuất kinh doanh. Trong điều kiện đó NHTM cung cấp đầy đủ và kịp thời vốn tín dụng, các dịch vụ ngân hàng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện tốt kế hoạch sản xuất kinh doanh. Mặt khác, thông qua cung ứng vốn tín dụng và các dịch vụ ngân hàng nhanh chóng, thuận tiện đã thúc đẩy quá trình luân chuyển hàng hóa, luân chuyển vốn, tiết kiệm chi phí và từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho từng doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.2 Ngân hàng thương mại góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhờ có hệ thống NHTM mà các khoản tiền nhàn rỗi trong xã hội được huy động để đầu tư cho các doanh nghiệp, cá nhân cần vốn.
Ngân hàng thương mại còn có khả năng điều chuyển vốn giữa các chi nhánh trong hệ thống để đảm bảo cân đối vốn cần thiết. Như vậy, từ hoạt động tín dụng của NHTM góp phần hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý giữa các ngành, vùng, thành phần kinh tế. Đó là một trong những yếu tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. SV: Trần Thị Diễm Mi 7 Lớp: CQ48/15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Chuyên đề tốt nghiệp 1.3 Ngân hàng thương mại tạo lập môi trường cho việc thực thi chính sách tiền tệ của NHTW.
Để thực thi chính sách tiền tệ, NHTW phải sử dụng các công cụ lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, thị trường mở.Chính các NHTM là môi trường để NHTW sử dụng các công cụ này. Nói cụ thể hơn, NHTM còn là tổ chức phải chấp hành những quy định trong nội dung của các công cụ chính sách tiền tệ và đóng vai trò cầu nối trong việc chuyển tiếp các tác động của chính sách tiền tệ đến nền kinh tế. Thông qua các NHTM, NHTW phát hành thêm hoặc thu hồi bớt tiền từ lưu thông về.