Tổng quan nghiên cứu

Thị trường hàng tiêu dùng nhanh tại Việt Nam trong giai đoạn 2015–2018 ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng với mức tăng GDP bình quân trên 6,8%/năm. Sự dịch chuyển kinh tế tích cực cùng cán cân thương mại thặng dư liên tiếp 3 năm đã thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mạnh mẽ, tạo ra dư địa phát triển lớn cho ngành thực phẩm chế biến nhưng cũng đẩy sức ép cạnh tranh lên mức rất cao.

Công ty TNHH Indulge Việt Nam, doanh nghiệp với vốn đầu tư từ tập đoàn Indulge International của Mỹ thành lập từ tháng 6/2012 với số vốn điều lệ hơn 10 tỷ đồng, đang đối diện với nhiều thách thức trong duy trì đà tăng trưởng. Năm 2018, tổng doanh thu của công ty giảm hơn 1,8 tỷ đồng, tương đương mức giảm 4,2% so với năm 2017. Đáng chú ý, ngân sách đầu tư cho hoạt động tiếp thị giai đoạn 2016–2018 giảm 9,1% (tương ứng giảm 787 triệu đồng), phản ánh phối thức Marketing Mix chưa được phát triển tối ưu và còn mang tính thụ động.

Luận văn tập trung đánh giá thực trạng phối thức Marketing Mix (4P) tác động đến kết quả kinh doanh tại Indulge Việt Nam, làm rõ các ưu điểm và điểm nghẽn trong chính sách sản phẩm, giá cả, phân phối và chiêu thị. Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh và các vùng thị trường trọng điểm trong thời gian từ tháng 12/2018 đến tháng 4/2019, sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2018.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình là xây dựng hệ thống giải pháp Marketing Mix đồng bộ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu dẫn đầu thị phần bắp rang toàn quốc giai đoạn 2019–2021, phục hồi tốc độ tăng trưởng doanh thu đạt trên 15%/năm và mở rộng mạng lưới thêm hơn 250 điểm bán mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phối thức Marketing Mix 4P kinh điển của Jerome McCarthy năm 1960 và Philip Kotler năm 1984, bao gồm 4 biến số kiểm soát được: Sản phẩm (Product), Giá cả (Price), Phân phối (Place) và Chiêu thị (Promotion). Kết quả thực hiện kinh doanh của doanh nghiệp được xác định là biến phụ thuộc chịu sự tác động đồng thời của các nỗ lực tiếp thị nội tại, được đo lường thông qua các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, lợi nhuận và các chỉ tiêu phi tài chính như thị phần theo khung phân tích của Appiah-Adu năm 2000.

Mô hình phân tích của đề tài kế thừa từ nghiên cứu của Kanoga năm 2016, chứng minh phân phối giải thích 49,7% và chiêu thị giải thích 26,1% sự biến thiên của hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, tác giả tích hợp các phát hiện từ nghiên cứu của Wahab và cộng sự năm 2015 về vai trò trung gian của sự hài lòng khách hàng, cùng nghiên cứu của Yukti Sharma và cộng sự năm 2018 chỉ ra 4P giải thích 64% hành vi tiêu dùng đối với mặt hàng thực phẩm cốt lõi. Sau khi sàng lọc và loại bỏ các biến dịch vụ không phù hợp với ngành sản xuất hàng tiêu dùng đóng gói, mô hình nghiên cứu gồm 4 nhóm giả thuyết độc lập tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh của Indulge Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng chặt chẽ nhằm đảm bảo độ tin cậy và giá trị ứng dụng cao. Về nghiên cứu định tính, tác giả triển khai 2 đợt thảo luận nhóm tập trung với sự tham gia của 10 chuyên gia gồm Ban Giám đốc, các Trưởng phòng chuyên môn và khách hàng thân thiết nhằm điều chỉnh thang đo phù hợp với thực tế doanh nghiệp và đánh giá tính khả thi của 13 giải pháp đề xuất.

Về nghiên cứu định lượng, nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 200 bảng khảo sát hợp lệ gửi đến đối tượng khách hàng tiêu dùng tại siêu thị, đại lý phân phối và điểm bán lẻ thông qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất. Dữ liệu được xử lý trên phần mềm SPSS thông qua thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha với ngưỡng chấp nhận lớn hơn 0,60 và phân tích nhân tố khám phá (EFA) với kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê cao. Toàn bộ quy trình thu thập và phân tích dữ liệu được triển khai hoàn chỉnh trong thời gian 5 tháng, từ tháng 12/2018 đến tháng 04/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kinh doanh giai đoạn 2016–2018 ghi nhận sự biến động phức tạp và phân hóa rõ rệt theo khu vực địa lý. Doanh thu toàn công ty năm 2017 tăng 8,8% (tăng hơn 3,5 tỷ đồng), nhưng sang năm 2018 giảm 4,2% (giảm hơn 1,8 tỷ đồng). Khu vực miền Bắc chịu sự sụt giảm nghiêm trọng nhất khi doanh thu giảm đột ngột từ 9,803 tỷ đồng (chiếm 22,4% tổng doanh thu năm 2017) xuống còn 3,978 tỷ đồng (chiếm 9,3% năm 2018), tương ứng mức giảm 60,1% (hơn 5,9 tỷ đồng). Trái lại, khu vực TP. Hồ Chí Minh duy trì đà tăng trưởng 14,6% đạt 20,990 tỷ đồng (chiếm 49,3% tổng doanh thu) và miền Tây tăng 9,5% đạt 10,734 tỷ đồng (chiếm 25,2%).

Thứ hai, cơ cấu dòng sản phẩm bộc lộ sự phụ thuộc lớn vào một sản phẩm duy nhất. Dòng bắp rang Uncle Jax với 7 hương vị và 3 kích cỡ đóng góp trên 70% tổng doanh thu, sô-cô-la Malteser chiếm hơn 20%, trong khi dòng sản phẩm mới viên ngũ cốc Wow Bite ra mắt đầu năm 2018 chỉ đóng góp dưới 10% doanh số do chưa đạt kỳ vọng thâm nhập thị trường.

Thứ ba, quy mô lao động toàn công ty tăng từ 265 người năm 2016 lên 350 người năm 2018 (tăng 32,1%), nhưng phòng Marketing chỉ duy trì vỏn vẹn 7 nhân sự. Chi phí tiếp thị trong 3 năm bị cắt giảm 9,1% (giảm 787 triệu đồng), tạo ra nghịch lý lớn giữa định hướng mở rộng kinh doanh và nguồn lực xúc tiến bán hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khủng hoảng doanh thu tại thị trường miền Bắc bắt nguồn từ việc Ban Giám đốc chuyển hướng ngân sách tiếp thị sang dòng ngũ cốc mới Wow Bite và dừng đầu tư cho bắp rang Uncle Jax. Khi nhà phân phối tổng thầu miền Bắc từ chối nhập dòng sản phẩm mới, việc thiếu hụt hỗ trợ khuyến mãi đã khiến họ cắt giảm mạnh đơn đặt hàng bắp rang.

Chính sách giá của công ty còn mang tính thụ động, định giá cộng chi phí theo lợi nhuận mong muốn khiến sản phẩm Wow Bite có giá cao hơn đối thủ cạnh tranh từ 15% đến 20%, làm giảm sức mua của người tiêu dùng. Mạng lưới phân phối phụ thuộc nặng nề vào các chuỗi siêu thị lớn tại miền Nam, trong khi kênh bán lẻ truyền thống ở miền Trung và miền Bắc chưa được bao phủ hiệu quả.

Dữ liệu nghiên cứu khi đối sánh qua bảng cơ cấu doanh thu theo vùng và biểu đồ tương quan chi phí tiếp thị so với doanh số đã khẳng định: sự thiếu linh hoạt trong phối thức 4P trực tiếp làm suy giảm hiệu quả kinh doanh. Kết quả này hoàn toàn phù hợp với các kết luận của Appiah-Adu năm 2000 và Kanoga năm 2016 về vai trò sống còn của việc phối hợp nhịp nhàng các biến số tiếp thị hỗn hợp đối với sự tồn tại của doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào thực trạng phân tích, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện hoạt động Marketing Mix tại Indulge Việt Nam trong giai đoạn 2019–2021:

Nhóm giải pháp 1: Mở rộng và chuyên nghiệp hóa hệ thống phân phối. Phòng Kinh doanh chủ trì phát triển thêm 250 điểm bán lẻ tại khu vực miền Bắc và miền Trung, kết hợp đàm phán hợp đồng cung ứng với 3 hệ thống siêu thị mini nhằm nâng mức tăng trưởng doanh thu khu vực ngoài TP. Hồ Chí Minh thêm 20% trong giai đoạn 2019–2020.

Nhóm giải pháp 2: Tái cấu trúc chính sách giá và chiết khấu linh hoạt. Ban Giám đốc và Phòng Kinh doanh điều chỉnh giá bán niêm yết của viên ngũ cốc Wow Bite giảm từ 10% đến 12% để gia tăng sức cạnh tranh; đồng thời áp dụng chính sách chiết khấu bậc thang từ 5% đến 8% cho các trung gian phân phối đạt doanh số quý, bắt đầu triển khai từ quý 3/2019.

Nhóm giải pháp 3: Nâng cấp chất lượng và cải tiến mẫu mã bao bì. Phòng Marketing phối hợp bộ phận sản xuất cải tiến bao bì dạng túi zip nhôm tiện lợi, nghiên cứu bổ sung 2 hương vị bắp rang Uncle Jax mới phù hợp với thị hiếu ẩm thực địa phương, hoàn thành thử nghiệm và thương mại hóa trong quý 4/2019.

Nhóm giải pháp 4: Đẩy mạnh chiêu thị tích hợp và tiếp thị kỹ thuật số. Phòng Marketing thiết lập ngân sách tiếp thị chiếm 8% đến 10% tổng doanh thu, tổ chức chuỗi sự kiện kích hoạt thương hiệu và phát mẫu dùng thử tại 50 trường đại học cùng các tòa nhà văn phòng, nâng mức độ nhận diện thương hiệu Uncle Jax lên trên 65% trong giai đoạn 2019–2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Giám đốc điều hành và Trưởng bộ phận Tiếp thị các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng nhanh: Vận dụng khung phân tích 4P thực chiến để đánh giá danh mục sản phẩm, phòng tránh rủi ro phân tán nguồn lực khi tung sản phẩm mới và tối ưu hóa ngân sách tiếp thị.

Thứ hai, Chuyên viên Trade Marketing và Quản lý kênh phân phối: Tham khảo case study thực tế về cơ chế điều phối kênh, phương pháp thiết lập chính sách chiết khấu từ 5% đến 8% và chiến lược giữ chân nhà phân phối tổng thầu.

Thứ ba, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu ngành Quản trị kinh doanh: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận kết hợp thảo luận nhóm 10 chuyên gia với phân tích định lượng SPSS trên cỡ mẫu 200 người.

Thứ tư, Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam: Rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc về việc bản địa hóa chiến lược tiếp thị, định giá phù hợp với thu nhập thực tế và thích ứng với thói quen mua sắm đa dạng theo từng vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là nguyên nhân chính khiến doanh thu của Indulge Việt Nam tại miền Bắc giảm 60,1% trong năm 2018? Trả lời: Sự sụt giảm hơn 5,9 tỷ đồng tại miền Bắc xuất phát từ việc doanh nghiệp cắt giảm ngân sách tiếp thị bắp rang Uncle Jax để dồn lực cho sản phẩm mới Wow Bite. Khi nhà phân phối tổng thầu miền Bắc từ chối nhập sản phẩm mới, việc thiếu hụt các chương trình xúc tiến bán hàng đã khiến họ cắt giảm mạnh đơn hàng bắp rang truyền thống.

Câu hỏi 2: Dòng sản phẩm nào giữ vai trò cốt lõi tạo ra doanh thu cho công ty? Trả lời: Bắp rang Uncle Jax với 7 hương vị là dòng sản phẩm chủ lực mang lại trên 70% tổng doanh thu cho công ty trong giai đoạn 2016–2018. Dòng sô-cô-la Malteser đóng góp hơn 20%, trong khi viên ngũ cốc Wow Bite chỉ đóng góp dưới 10% do giá thành cao hơn mặt bằng chung.

Câu hỏi 3: Cỡ mẫu và phương pháp phân tích định lượng trong đề tài được triển khai ra sao? Trả lời: Tác giả thực hiện khảo sát 200 khách hàng bằng bảng câu hỏi cấu trúc theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Dữ liệu sơ cấp được kiểm định độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA trên phần mềm SPSS.

Câu hỏi 4: Ngân sách tiếp thị của công ty biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu? Trả lời: Chi phí tiếp thị ghi nhận xu hướng giảm 9,1% (tương đương giảm 787 triệu đồng) trong giai đoạn 2016–2018. Sự suy giảm ngân sách này làm hạn chế khả năng nhận diện thương hiệu và trực tiếp kéo giảm 4,2% doanh thu toàn công ty trong năm 2018.

Câu hỏi 5: Mục tiêu chiến lược của Indulge Việt Nam giai đoạn 2019–2021 là gì? Trả lời: Doanh nghiệp đặt mục tiêu vươn lên vị trí dẫn đầu thị phần bắp rang trên toàn quốc trong 3 năm, gia tăng tỷ trọng tiêu thụ dòng ngũ cốc Wow Bite và phục hồi tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân trên 15%/năm tại tất cả các khu vực.

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu học thuật và thực tiễn với những đóng góp trọng tâm:

  • Hệ thống hóa cơ sở lý luận Marketing Mix 4P và chứng minh mối quan hệ tác động trực tiếp của các biến số tiếp thị đến kết quả kinh doanh trong ngành hàng tiêu dùng nhanh.
  • Phân tích thực trạng kinh doanh giai đoạn 2016–2018, chỉ rõ nguyên nhân sụt giảm 4,2% doanh thu năm 2018 và mức giảm 60,1% tại thị trường miền Bắc.
  • Kiểm định mô hình thực nghiệm vững chắc thông qua mẫu khảo sát 200 khách hàng kết hợp 2 đợt thảo luận chuyên sâu cùng 10 chuyên gia.
  • Đề xuất hệ thống 13 giải pháp 4P khả thi với lộ trình phân kỳ chi tiết giai đoạn 2019–2021 nhằm khôi phục mức tăng trưởng hai chữ số.
  • Cung cấp bài học kinh nghiệm giá trị cho các doanh nghiệp FDI trong việc định giá linh hoạt và kiểm soát xung đột kênh phân phối.

Về lộ trình triển khai tiếp theo, Ban Giám đốc cần phê duyệt chính sách định giá mới trong quý 3/2019 và kích hoạt chiến dịch Trade Marketing đồng loạt vào quý 4/2019. Hãy chủ động ứng dụng bộ giải pháp Marketing Mix chuẩn hóa ngay hôm nay để bứt phá doanh số và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp của bạn!