Luận văn đo lường chi phí xã hội của vốn tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam

Luận văn phân tích, đo lường chi phí xã hội của vốn tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam, làm rõ chỉ số phụ thuộc trợ cấp và đưa ra các khuyến nghị.

• Tác giả: Hồ Quang Đệ
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Thị Quế Giang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đo Lường Chi Phí Xã Hội Của Vốn Tại Ngân Hàng Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan chi phí xã hội của vốn tại NH Phát triển Việt Nam

Chi phí xã hội của vốn là một khái niệm cốt lõi trong phân tích kinh tế, đặc biệt đối với các tổ chức tài chính phát triển (DFI) như Ngân hàng Phát triển Việt Nam. Khác với ngân hàng thương mại, mục tiêu của VDB không chỉ là lợi nhuận mà còn là thực hiện các chính sách đầu tư phát triển của Nhà nước. Do đó, việc đo lường hiệu quả hoạt động không thể chỉ dựa trên các chỉ số tài chính thông thường. Thay vào đó, cần một phương pháp tiếp cận toàn diện hơn, tính đến các khoản trợ cấp mà xã hội cung cấp, để đánh giá chính xác hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và những tác động thực sự đến nền kinh tế.

1.1. Vai trò của Ngân hàng Phát triển Việt Nam VDB trong nền kinh tế

Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) là một tổ chức tài chính phát triển công điển hình, được thành lập để thực hiện chính sách tín dụng chính sách của Nhà nước. VDB huy động vốn trung và dài hạn để hỗ trợ các dự án thuộc ngành, lĩnh vực, và chương trình kinh tế ưu tiên, đặc biệt là ở những vùng khó khăn. Hoạt động của VDB không vì mục tiêu lợi nhuận, được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán và hưởng nhiều ưu đãi như tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0%, miễn thuế và các khoản nộp ngân sách. Dòng vốn chảy từ xã hội thông qua thuế và ngân sách nhà nước, sau đó được chuyển vào VDB để cho vay ưu đãi. Như vậy, xã hội chính là chủ thể chịu chi phí cho các hoạt động đầu tư phát triển này. Do đó, việc đánh giá hiệu quả của VDB đòi hỏi một góc nhìn vượt ra ngoài báo cáo tài chính đơn thuần.

1.2. Khái niệm và tầm quan trọng của chi phí xã hội của vốn

Chi phí xã hội của vốn phản ánh chi phí cơ hội của vốn mà xã hội phải gánh chịu khi nguồn lực được đầu tư vào VDB thay vì các dự án khác. Nếu không đo lường chi phí này, các đánh giá về hiệu quả hoạt động của VDB sẽ thiếu chính xác và không toàn diện. Theo nghiên cứu của Yaron (1992) và Schreiner (1997), việc lượng hóa các khoản trợ cấp mà VDB nhận được giúp làm rõ mức độ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Việc này không chỉ giúp đánh giá đúng hiệu quả mà còn cung cấp cơ sở để các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phù hợp, hướng tới mục tiêu tự chủ tài chính và nâng cao tỷ suất sinh lợi xã hội, đảm bảo nguồn vốn công được sử dụng một cách minh bạch và hiệu quả nhất.

II. Thách thức khi đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại VDB

Việc đánh giá hoạt động của một ngân hàng chính sách như VDB đối mặt với nhiều thách thức đặc thù. Các chỉ số tài chính truyền thống như ROA (Lợi nhuận trên tổng tài sản) hay ROE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) không phản ánh đầy đủ bức tranh hiệu quả, bởi chúng không tính đến các khoản trợ cấp khổng lồ từ Chính phủ. Việc bỏ qua các khoản trợ cấp này có thể dẫn đến những kết luận sai lầm về sức khỏe tài chính và mức độ tự chủ của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến các quyết định trong chính sách tài khóa và chiến lược phát triển dài hạn.

2.1. Hạn chế của các chỉ số tài chính truyền thống

Các báo cáo tài chính của VDB thường ghi nhận lợi nhuận dương. Tuy nhiên, lợi nhuận này có được sau khi đã nhận các khoản trợ cấp lớn dưới nhiều hình thức: cấp bù chênh lệch lãi suất, phí quản lý, bảo lãnh phát hành trái phiếu, và ưu đãi thuế. Nếu loại bỏ các khoản trợ cấp này, hiệu quả hoạt động thực tế có thể hoàn toàn khác. Luận văn gốc chỉ ra rằng, chỉ số ROE của VDB năm 2008 đạt mức 19.5%, nhưng sau khi điều chỉnh loại bỏ trợ cấp, con số này giảm xuống mức âm kỷ lục -272%. Điều này cho thấy sự phụ thuộc nặng nề vào trợ cấp và nếu không có sự hỗ trợ từ Chính phủ, VDB sẽ bị lỗ nặng. Đây là một vấn đề nghiêm trọng trong thẩm định dự án đầu tư công và quản lý vốn.

2.2. Khó khăn trong việc lượng hóa các khoản trợ cấp gián tiếp

Một thách thức lớn khác là việc lượng hóa các khoản trợ cấp gián tiếp. Bên cạnh các khoản cấp bù trực tiếp dễ nhận thấy, VDB còn nhận được các hỗ trợ vô hình như bảo lãnh thanh toán của Chính phủ, giúp ngân hàng huy động vốn với chi phí thấp hơn thị trường. Giá trị của sự bảo lãnh này, hay các chi phí quản lý từ cơ quan chủ quản (Bộ Tài chính) mà VDB không phải trả, là những khoản mục rất khó xác định. Nghiên cứu gốc thừa nhận đã phải giả định một số khoản mục như "Chiết khấu trên chi phí" (DX) bằng 0 do thiếu dữ liệu. Điều này có nghĩa là kết quả tính toán chi phí xã hội của vốn có thể còn thấp hơn thực tế, cho thấy mức độ phụ thuộc trợ cấp của VDB thậm chí còn lớn hơn.

III. Phương pháp đo lường chỉ số phụ thuộc trợ cấp SDI tại VDB

Để khắc phục những hạn chế của phương pháp đánh giá truyền thống, mô hình Chỉ số phụ thuộc trợ cấp (Subsidy Dependence Index - SDI) do Yaron (1992) đề xuất được áp dụng. Đây là một công cụ mạnh mẽ để lượng hóa mức độ một tổ chức tài chính phát triển phụ thuộc vào trợ cấp để duy trì hoạt động. SDI đo lường tổng trợ cấp mà VDB nhận được trong một năm và so sánh nó với thu nhập từ lãi cho vay, từ đó cho biết VDB cần bao nhiêu đồng trợ cấp để tạo ra một đồng thu nhập từ lãi.

3.1. Công thức và cách tính Chỉ số phụ thuộc trợ cấp SDI

Chỉ số SDI được tính bằng tỷ lệ giữa tổng trợ cấp (S) và thu nhập từ lãi vay (LP.i). Tổng trợ cấp (S) là một con số tổng hợp, bao gồm ba thành phần chính. Thứ nhất là chi phí xã hội để cấp vốn chủ sở hữu cho VDB. Thứ hai là phần chênh lệch giữa chi phí vốn kinh tế và lãi suất thực tế VDB trả cho các khoản vốn vay (nợ công). Thứ ba là các khoản trợ cấp trực tiếp (như cấp bù lãi suất) sau khi trừ đi lợi nhuận kế toán. Công thức này giúp bóc tách và lượng hóa từng nguồn hỗ trợ mà VDB nhận được. Một chỉ số SDI dương cho thấy VDB đang phụ thuộc vào trợ cấp; chỉ số càng cao, mức độ phụ thuộc càng lớn. Mục tiêu của VDB là phải giảm dần chỉ số này về 0 hoặc mức âm để đạt được sự tự chủ tài chính.

3.2. Vai trò của chi phí vốn kinh tế trong mô hình tính toán

Yếu tố quan trọng nhất trong mô hình SDI là chi phí vốn kinh tế. Đây là chi phí cơ hội danh nghĩa của các nguồn vốn mà xã hội đã cung cấp cho VDB. Việc lựa chọn một con số chi phí vốn kinh tế hợp lý sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đo lường. Nghiên cứu gốc đã xem xét nhiều kịch bản và lựa chọn chi phí vốn kinh tế thực là 7%, sau đó điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát hàng năm để ra chi phí vốn danh nghĩa. Lựa chọn này dựa trên nghiên cứu của Nguyễn Phi Hùng (2010) và được xem là phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Sự biến động của lạm phát có tác động kinh tế xã hội mạnh mẽ đến chi phí vốn, và do đó, ảnh hưởng lớn đến chỉ số SDI, đặc biệt trong các năm khủng hoảng kinh tế.

IV. Cách tính chi phí hiện tại ròng đối với xã hội NPCS dài hạn

Bên cạnh chỉ số SDI dùng để đánh giá trong ngắn hạn, mô hình Chi phí hiện tại ròng đối với xã hội (Net Present Cost to Society - NPCS) do Schreiner (1997) phát triển cung cấp một góc nhìn dài hạn. NPCS trả lời câu hỏi: Xã hội đã bỏ lỡ những lợi ích gì khi trao nguồn vốn cho VDB thay vì các dự án khác trong một khoảng thời gian dài? Chỉ số này tính toán giá trị hiện tại của toàn bộ dòng tiền trợ cấp, giúp đánh giá tác động kinh tế xã hội một cách bền vững hơn.

4.1. Nguyên tắc chiết khấu dòng tiền và ý nghĩa của NPCS

Mô hình NPCS sử dụng nguyên tắc chiết khấu dòng tiền để đưa tất cả các khoản trợ cấp trong quá khứ và hiện tại về một mặt bằng giá trị chung. Chỉ số này được cấu thành từ ba thành tố chính: (1) giá trị hiện tại của vốn chủ sở hữu ban đầu khi VDB thành lập; (2) tổng giá trị hiện tại của dòng tiền trợ cấp hàng năm; và (3) giá trị hiện tại của lợi nhuận thực tích lũy vào cuối giai đoạn phân tích. Một chỉ số NPCS dương cho thấy xã hội đang phải chịu một chi phí ròng để duy trì hoạt động của VDB. Ngược lại, NPCS âm có nghĩa là khoản đầu tư của xã hội vào VDB đã tạo ra lợi ích ròng. Đây là công cụ hữu hiệu cho phân tích chi phí lợi ích xã hội trong dài hạn.

4.2. Ứng dụng suất chiết khấu xã hội để đánh giá dài hạn

Để chiết khấu các dòng tiền, mô hình NPCS sử dụng suất chiết khấu xã hội. Suất chiết khấu này về cơ bản chính là chi phí vốn kinh tế đã được đề cập trong mô hình SDI. Bằng cách áp dụng suất chiết khấu này, NPCS không chỉ tính toán chi phí mà còn phản ánh giá trị thời gian của tiền tệ. Từ NPCS, luận văn tiếp tục tính toán chỉ số SDI dài hạn (SDIL). SDIL cho biết cần bao nhiêu đồng trợ cấp (tính theo giá trị hiện tại) để VDB tạo ra một đồng thu nhập từ lãi vay trong suốt giai đoạn nghiên cứu. Chỉ số này cung cấp một cái nhìn ổn định hơn về tình trạng phụ thuộc trợ cấp, loại bỏ các biến động ngắn hạn do lạm phát hay các yếu tố thị trường tức thời.

V. Phân tích kết quả đo lường chi phí xã hội của vốn tại VDB

Nghiên cứu áp dụng các mô hình SDI và NPCS trên dữ liệu tài chính của VDB giai đoạn 2005-2011 đã mang lại những kết quả đáng chú ý. Các con số không chỉ lượng hóa được mức độ phụ thuộc trợ cấp mà còn chỉ ra xu hướng biến động của nó qua các năm, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu. Phân tích sâu vào các thành phần của trợ cấp cũng làm rõ đâu là gánh nặng lớn nhất đối với ngân sách nhà nước và đâu là điểm VDB cần cải thiện để hướng tới tự chủ.

5.1. Biến động chỉ số phụ thuộc trợ cấp SDI giai đoạn 2005 2011

Kết quả cho thấy một bức tranh đầy biến động. Chỉ số SDI của VDB đã giảm tích cực từ 5,38 (2005) xuống còn 2,81 (2007), cho thấy những nỗ lực tái cơ cấu ban đầu đã có hiệu quả. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã đẩy chỉ số này lên mức đỉnh 5,81. Điều này có nghĩa là vào năm 2008, để có 1 đồng thu nhập từ lãi, VDB cần tới 5,81 đồng trợ cấp. Sau đó, chỉ số giảm mạnh vào năm 2009 nhưng lại có xu hướng tăng trở lại trong giai đoạn 2010-2011, đạt 3,83 vào năm 2011. Xu hướng này cho thấy VDB vẫn chưa thoát khỏi vòng xoáy phụ thuộc và sự bất ổn trong hoạt động vẫn còn hiện hữu. Nguồn vốn của VDB rõ ràng chưa được sử dụng một cách tối ưu để tạo ra sự bền vững tài chính.

5.2. Phân tích cấu trúc các khoản trợ cấp VDB nhận được

Phân tích sâu hơn cho thấy, khoản trợ cấp lớn nhất mà VDB nhận được đến từ các khoản vốn vay (nợ công). Nhờ bảo lãnh của Chính phủ, VDB có thể huy động vốn với lãi suất thấp hơn nhiều so với chi phí vốn kinh tế thực. Thành phần này chiếm từ 60% đến 75% tổng trợ cấp, thậm chí lên tới 88% vào năm khủng hoảng 2008. Điều này tạo ra một rủi ro hệ thống tiềm tàng: nếu VDB hoạt động kém hiệu quả và mất khả năng thanh toán, gánh nặng trả nợ sẽ đổ lên ngân sách nhà nước. Trong khi đó, trợ cấp trên vốn chủ sở hữu và trợ cấp trực tiếp chiếm tỷ trọng nhỏ hơn. Điều này chỉ ra rằng, để giảm phụ thuộc, VDB cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn huy động.

VI. Bí quyết giảm phụ thuộc trợ cấp và tương lai cho NH Phát triển

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đưa ra những kiến nghị chính sách cụ thể nhằm giúp Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) giảm dần sự phụ thuộc vào trợ cấp, tiến tới mô hình hoạt động tự chủ và bền vững hơn. Các giải pháp không chỉ tập trung vào hoạt động nội tại của VDB mà còn đề xuất những cải cách từ phía Chính phủ để tạo ra một môi trường hoạt động hiệu quả, minh bạch và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế về các ngân hàng phát triển.

6.1. Khuyến nghị chính sách nhằm tăng cường tự chủ tài chính cho VDB

Để giảm phụ thuộc trợ cấp, VDB cần thực hiện đồng bộ các biện pháp. Về ngắn hạn, cần tối ưu hóa chi phí hoạt động và tăng cường quản lý rủi ro hệ thống trong danh mục tín dụng. Về dài hạn, giải pháp căn cơ là tăng quyền tự chủ cho VDB, đặc biệt trong việc quyết định lãi suất cho vay. Thay vì áp dụng một mức lãi suất cố định do Bộ Tài chính quyết định, VDB nên được phép điều chỉnh lãi suất linh hoạt hơn để phản ánh đúng chi phí vốn và rủi ro của từng dự án. Bên cạnh đó, Chính phủ cần cải cách mô hình quản lý, chuyển dần từ hình thức cấp bù lãi suất sang các hình thức hỗ trợ khác như cung cấp dịch vụ tư vấn, bảo lãnh tín dụng, giúp VDB nâng cao năng lực thẩm định dự án đầu tư công.

6.2. Hướng đi tương lai Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước

Tương lai của VDB phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi thành một tổ chức tài chính phát triển hiện đại, hoạt động hiệu quả và minh bạch. Việc tiếp tục đo lường và công khai các chỉ số như SDI và NPCS là cần thiết để giám sát hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Điều này tạo áp lực tích cực để VDB liên tục cải thiện hoạt động. Thay vì đầu tư dàn trải, VDB cần tập trung vào các lĩnh vực thực sự cần sự can thiệp của Nhà nước, nơi có tỷ suất sinh lợi xã hội cao nhưng khu vực tư nhân không muốn đầu tư. Bằng cách này, VDB không chỉ giảm gánh nặng cho ngân sách mà còn thực hiện đúng vai trò là công cụ chính sách, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan và vấn đề chính sách: Nội dung phần này giới thiệu về bối cảnh chính sách và lý do hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Cơ sở lý thuyết: Phần này trình bày khái quát một số phương pháp đo lường chi phí xã hội của vốn cho một tổ chức tài chính phát triển hiện đang được áp dụng, một số ưu điểm và nhược điểm của các phương pháp trên. Từ đó lựa chọn một phương pháp hợp lý sử dụng trong 5 nghiên cứu này.

Đồng thời, nội dung phần này cũng trình bày sơ lược hai công trình nghiên cứu thực nghiệm nhằm đo lường chi phí xã hội của vốn cho một tổ chức tài chính phát triển. Đo lường chi phí xã hội của vốn tại Ngân hàng phát triển Việt Nam: Nội dung phần này dựa trên khung phân tích đã xác đ ịnh để xây dựng công thức đo lường chi phí xã hội của vốn phù hợp với Ngân hàng phát triển Việt Nam, từ đó sử dụng số liệu đã thu thập để đo lường chỉ tiêu này. Kết luận và kiến nghị: Dựa trên phương pháp nghiên cứu tại chương 2, kết quả đo lường tại chương 3, tác giả kết luận nội dung nghiên cứu và đưa ra một số đề xuất và kiến nghị. Một số hạn chế của đề tài cũng được nêu ra trong chương này.

6 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Đo lường chi phí xã hội của vốn của một tổ chức tài chính phát triển Lịch sử hình thành và phát triển của mô hình định chế tài chính phát triển tuy chưa dài song đã đ ạt được nhiều thành công và cũng có những thất bại. Nhiều tổ chức tài chính phát triển ra đời trong những thời điểm rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần không nhỏ thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đơn cử một số Ngân hàng Phát triển Châu Á đạt những thành công nhất định có Ngân hàng phát triển Hàn Quốc thành lập năm 1954, Ngân hàng phát triển Nhật Bản từ những năm 1940 sau chiến tranh thế giới thứ hai, Ngân hàng phát triển Philipin năm 1958, Ngân hàng phát triển Nhà nước Trung Quốc thành lập năm 1994…. Do đặc thù và đặc trưng riêng có của mô hình tổ chức tài chính phát triển nói chung, Ngân hàng phát triển nói riêng, các chuyên gia kinh tế đã cố gắng xây dựng nhiều phương pháp để đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ chức này, để từ đó tạo cơ sở nền tảng giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra những quyết định phù hợp đối với mô hình DFI.1 Chỉ số phụ thuộc trợ cấp Chỉ số phụ thuộc trợ cấp (Subsidy Dependence Index - SDI) được Yaron, chuyên gia kinh tế cấp cao của Ngân hàng thế giới đề xuất lần đầu vào năm 1992.

SDI là chỉ số đánh giá mức độ phụ thuộc trợ cấp nhận được trong quá trình hoạt động của một tổ chức tài chính phát triển, được tính cho khoảng thời gian ngắn, thường là 1 năm. SDI được tính bằng tỉ lệ của tổng các hình thức trợ cấp DFI được nhận trong năm so với thu nhập từ lãi vay của các đối tượng theo chương trình mục tiêu của DFI. SDI đánh giá liệu một tổ chức tài chính phát triển có sử dụng hiệu quả nguồn vốn được xã hội trợ cấp hay không. Để làm được điều này, SDI sử dụng chi phí vốn kinh tế để đo lường mức độ trợ cấp mà xã hội đã cung cấp cho DFI trong quá trình hoạt động.

Ở đây, Yaron sử dụng lý thuyết chi phí cơ hội của vốn để xây dựng công thức tính toán trợ cấp mà DFI nhận được. Đối 7 với một tổ chức tài chính phát triển, xã hội chính là đối tượng chịu mọi chi phí, do trợ cấp dành cho tổ chức thường được lấy từ tiền thuế của các chủ thể trong xã hội. SDI cung cấp một khung phân tích để đánh giá số trợ cấp mà DFI nhận được. SDI dương trong trường hợp DFI phụ thuộc trợ cấp và SDI âm khi DFI độc lập trợ cấp, tức là khi DFI sử dụng các nguồn vốn trợ cấp với chi phí vốn kinh tế mà vẫn có lợi nhuận.

Chỉ số SDI cũng có thể được sử dụng nhằm ước lượng số phần trăm thay đổi trong đường cong lợi suất của các khoản tín dụng DFI cho vay để một DFI độc lập trợ cấp. Kết quả tính SDI có thể được sử dụng để điều chỉnh các chỉ số ROE và ROA của tổ chức tài chính phát triển, từ đó đánh giá hiệu quả hoạt động của DFI khi không có trợ cấp. Theo Schreiner và Yaron (2001), SDI có nhiều ưu điểm (Phụ lục 2), do vậy SDI trở thành một trong những công cụ được dùng đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của các DFI được nhận trợ cấp. Tuy nhiên, SDI không tính toán những chi phí – lợi ích của các nghiệp vụ ngoài tín dụng đầu tư phát triển của DFI, SDI chỉ đánh giá hiệu quả hoạt động chính của một DFI, đó là cho vay theo mục tiêu.2 Chi phí hiện tại ròng đối với xã hội Chi phí hiện tại ròng đ ối với xã hội (NPCS) là một chỉ số đo lường trợ cấp có tính chiết khấu thời gian của dòng tiền, do đó có thể sử dụng trong đánh giá dài hạn cũng như ngắn hạn.

Chỉ số này được Schreiner, một nhà kinh tế đề xuất năm 1997. Chỉ số NPCS trả lời câu hỏi: Xã hội đã b ỏ qua những lợi ích gì khi trao nguồn vốn trợ cấp cho DFI thay vì cho những dự án khác? NPCS đo lường chi phí xã hội của vốn bằng phương pháp tương tự SDI, phương pháp sử dụng chi phí cơ hội của vốn. Trong đó sử dụng chi phí vốn kinh tế trong tính toán như SDI. NPCS cũng h ạn chế nhược điểm của SDI khi sử dụng chiết khấu dòng tiền theo thời gian, do đó NPCS có ý nghĩa trong khoảng thời gian ngắn hạn và dài hạn.

NPCS có dấu âm khi DFI hoạt động hiệu quả, tức là xã hội đã đ ầu tư tốt khi trao nguồn vốn trợ cấp cho DFI. 8 Tương tự SDI, NPCS không tính toán những lợi ích – chi phí của những hoạt động ngoài tín dụng truyền thống của DFI. Nếu những lợi ích này đủ lớn, thì một DFI có NPCS dương vẫn có thể là một DFI hoạt động hiệu quả. Hai chỉ số SDI và NPCS không hoàn hảo, tuy nhiên đây là hai chỉ số nhiều ưu điểm giúp đo lường chi phí xã hội của vốn của một tổ chức tài chính phát triển công.3 Tỷ lệ phụ thuộc trợ cấp Tỷ lệ phụ thuộc trợ cấp SDR được xây dựng với mục đích hoàn thiện chỉ số SDI, từ đó đo lường chi phí xã hội của vốn cho DFI một cách hiệu quả hơn.

(Khandker, Khality, và Khan, 1995) Chỉ số SDI được tính dựa trên tỉ lệ trợ cấp và doanh thu từ các khoản tín dụng của DFI, trong khi một DFI có thể có doanh thu từ các nghiệp vụ khác, ví dụ như các khoản đầu tư (trái phiếu kho bạc…), hay thu phí và lệ phí khi cung cấp dịch vụ ngân hàng… Như vậy, DFI có thể giảm sự phụ thuộc vào trợ cấp bằng cách tăng doanh thu từ tất cả các hoạt động của mình, mà không phải chỉ từ các nghiệp vụ tín dụng. Tỷ lệ phụ thuộc trợ cấp SDR được tính bằng nguồn trợ cấp trên tổng doanh thu từ các khoản tín dụng, đầu tư. Như vậy, SDR luôn nhỏ hơn hoặc bằng với SDI. Sử dụng SDR để đánh giá hiệu quả của DFI, ta sẽ có xu hướng giảm mức phụ thuộc trợ cấp của DFI.

Điều này thể hiện tình trạng tài chính thực tế của DFI tại thời điểm đó, song lại có thể gây những đánh giá sai lầm. (i) DFI là một tổ chức tài chính phát triển với nhiệm vụ chính là cho vay các chương trình mục tiêu, nếu doanh thu từ các hoạt động khác cao, sẽ gây đánh giá sai lầm về hiệu quả hoạt động của các chương trình mục tiêu, (ii) Khi DFI nhận được nhiều lợi nhuận từ hoạt động đầu tư, thì cũng có nghĩa r ủi ro hoạt động của DFI tăng cao. Điều này không có lợi đối với hoạt động bền vững của DFI trong tương lai. Đặc biệt là khi DFI sử dụng nguồn vốn xã hội giá rẻ để đầu tư thu lợi trên thị trường vốn, DFI sẽ thu hẹp nguồn vốn cho vay trong các chương trình mục tiêu (Yaron và Schreiner, 2001).4 Chỉ số tự bền vững về tài chính Một chỉ số khác thường được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động về mặt tài chính của một DFI, đó là Chỉ số tự bền vững về tài chính - FSS.

FSS được tính bằng thu nhập (loại bỏ các khoản trợ cấp) chia cho chi phí (không tính các khoản hỗ trợ) của DFI. Theo Gaul (2009), thì SDI và FSS khá tương tự trong việc đo lường hiệu quả hoạt động, tuy nhiên, có sự khác nhau cơ bản đó là SDI có tính tới nguồn trợ cấp mà DFI được nhận, và không tính tới những nguồn thu khác của DFI ngoài thu nhập từ lãi vay. Do vậy, chỉ số FSS thường đánh giá mức độ độc lập tài chính một cách “hào phóng” hơn SDI, tương tự như SDR. Cũng theo Gaul (WB, 2009), thì FSS thư ờng được sử dụng để đánh giá mức độ độc lập tài chính cho một tổ chức tài chính phát triển “trước khi nhận khoản tài trợ mới”, còn SDI thì thường được sử dụng để đo lường mức độ phụ thuộc trợ cấp “sau khi nhận tài trợ”.

Như vậy FSS thường được các nhân viên của DFI sử dụng, còn SDI thì thư ờng phản ánh cách nhìn của những nhà hoạch định chính sách. Một nhà phân tích cũng s ẽ lựa chọn trong các nhóm nhân tố: doanh thu và chi phí đối với FSS, và thu nhập từ lãi và trợ cấp đối với SDI, nhóm nhân tố nào phù hợp với mục đích phân tích, từ đó lựa chọn mô hình và chỉ số phù hợp.2 Thiết lập công thức đo lường chi phí xã hội của vốn tại một tổ chức tài chính phát triển Do có nhiều ưu điểm, hai chỉ số SDI và NPCS thường được sử dụng để đánh giá mức độ phụ thuộc trợ cấp của một DFI, từ đó đo lường chi phí xã hội của vốn của DFI. Tác giả lựa chọn hai chỉ số này để đo lường chi phí xã hội của vốn cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam.