Đặt vấn đề Trải qua nhiều quá trình biến đổi không ngừng của tự nhiên, đất đai luôn được khẳng định là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người. Đất đai có ý nghĩa và vai trò đặc biệt quan trọng cho sự tồn tại, sự phát triển của sự sống trên trái đất và của xã hội loài người. Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn phân bố dân cư, là nơi xây dựng các công trình văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng, là kho tàng dự trữ lớn nhất của nhân loại và sự sống còn của mỗi quốc gia, mỗi con người. Trong những năm vừa qua nền kinh tế đang phát triển một cách vượt bậc thu hút lớn sự đầu tư của nước ngoài.
Để phục vụ cho phát triển kinh tế là mạng lưới giao thông, đô thị, cơ sở hạ tầng phát triển nhanh chóng, nhằm hướng tới CNH-HĐH nước ta vào năm 2020. Đi cùng với sự phát triển là áp lực về đất đai. Nhu cầu về đất đai ngày càng tăng lên diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp. Đồng thời quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh.
Để có mặt bằng thực hiện các dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai. Chính vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai. Thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một khâu quan trọng, then chốt của quá trình phát triển. Bồi thường giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các dự án.
Bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy h 2 cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, đến từng địa phương, cơ sở. Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện nay được thực hiện theo các quy định của chính phủ như: Điều 76 Luật Đất đai 2013; Nghị định 47/2014/NĐ-CP. Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Từ khi ban hành các văn bản trên việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất có tiến bộ hơn, đáp ứng được yêu cầu của nhà nước và phù hợp với nguyện vọng của đại đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồn tại, vướng mắc trước đây.
Tuy nhiên, việc triển khai cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc, có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ chính sách pháp luật liên quan. Vì vậy việc điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá có cơ sở khoa học, trên cơ sở đó đề xuất để sửa đổi bổ sung, hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện về đất đai trong việc bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất là cần thiết. Xuất phát từ lý do đó, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo Ths. Dương Thị Thanh Hà, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án xây dựng khu đô thị mới Nam Từ Sơn ở TX.
Từ Sơn - tỉnh Bắc Ninh”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án xây dựng h 3 khu đô thị mới Nam Từ Sơn, để tìm ra những thuận lợi khó khăn, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thường GPMB của địa phương trong thời gian thực hiện. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá khái quát được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Tx.
- Đánh giá được công tác bồi thường GPMB tại “Dự án xây dựng khu đô thị mới Nam Từ Sơn”. - Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực. - Đề xuất những phương án và giải pháp để giải quyết những khó khăn, nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB dựa trên cơ sở Nghị định, Quy định và kết quả đã nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học. Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án. Ý nghĩa thực tiễn - Đối với bản thân: việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nhanh, đầy đủ và hoàn thiện hơn. - Đối với địa phương: có thể nâng cao hiệu quả và đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho những hộ dân bị nhà nước thu hồi đất.
Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vướng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận Để tiến hành thực hiện các dự án phát triển đất nước đòi hỏi phải có đất đai làm mặt bằng thực hiện dự án. Như chúng ta đã biết đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia là điều kiện sinh tồn và phát triển của mọi sinh vật trong đó có con người.
Đối với hoạt động kinh tế đất đai là nguồn nguyên liệu đầu vào không thể thiếu được. Đối với nông nghiệp đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt là không thể thay thế được, đối với các ngành khác như công nghiệp, xây dựng, dịch vụ. đất đai là nơi đặt trụ sở là điểm đứng chân là nơi cung cấp nguyên liệu để tiến hành thao tác, những hoạt động sản xuất kinh doanh. Để chuẩn bị cho các dự án đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất đã giao cho người sử dụng ổn định và lâu dài là vấn đề không tránh khỏi và gây lên những tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống kinh tế xã- hội.
Do vậy để đảm bảo công bằng xã hội và đảm bảo cuộc sống cho người sử dụng đất, thì khi nhà nước thu hồi đất, phải thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại về mọi mặt có liên quan bị ảnh hưởng cho người bị thu hồi đất. Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Công tác giải phóng mặt bằng kéo dài sẽ làm chậm tiến độ của các dự án, làm ảnh hưởng tới cuộc sống của người dân trong khu vực dự án cũng như đánh mất niềm tin cho các nhà đầu tư.
Bồi thường GPMB là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng. Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của người h 5 dân bị thu hồi, lợi ích của chủ đầu tư dự án và lợi ích của Nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển bền vững đất nước Luật Đất đai năm 1993 đã khẳng định "đất là loại tài sản có giá và giá đó được công nhận ở quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê và cũng là bước đầu mở ra thị trường bất động sản tại Việt Nam". Luật Đất đai năm 2013 đã góp phần hoàn thiện hơn các chính sách pháp Luật Đất đai. Sau đây là một số khái niệm cơ bản trong quá trình bồi thường thiệt hại và hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: 2.
Giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng công trình mới. Thu hồi đất Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất. Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống sản xuất và phát triển.
Tái định cư Là quá trình di dời người dân đến một nơi ở mới. Những văn bản luật của Chính phủ và cơ quan Trung ương - Căn cứ Luật Đất đai năm 2013 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2014 để hướng dẫn việc bồi thường GPMB theo quy định của Luật Đất đai 2013, một số văn bản được ban hành có liên quan đến công tác bồi thường GPMB.[3] - Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2013. - Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. - Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 về phương pháp xác định giá đất.
- Căn cứ Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06 tháng 01 năm 2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai; 2.