Phần mở đầu: Án mạng, hoặc sự việc bí ẩn. - Phần thắt nút: Các manh mối vụ án bắt đầu xuất hiện. - Phần mở nút: vụ án khủng khiếp, những tình tiết bí ẩn, một sự kiện gây chấn, yếu tố gây nhiễu (mật mã), các giả thiết và suy luận, hung thủ được xác định. Văn học trinh thám là thể loại thách thức trí não bạn đọc, vì thế hình tượng nhân vật trung tâm luôn được xây dựng với hình mẫu những người tài giỏi thông minh.
Nhân vật thám tử phải sắc bén nhanh nhẹn trong nghiệp vụ, thường điều tra theo hướng riêng không kết hợp với ai. Phiêu lưu mạo hiểm có lòng can đảm, đặc biệt là phải có biệt suy luận logic, phỏng đoán sự việc dưới cái nhìn khách quan chân thật, đưa sự việc ra đời sống sáng tỏ. Tác phẩm văn học trinh thám có thành công hay không hoàn toàn phụ thuộc vào nhân vật, đảm bảo được những nguyên tắc trên thì thám tử mới đủ sức để đánh đố với bạn đọc. Nhân vật trinh thám là một trò chơi trí tuệ, được dẫn dắt với nhiều mưu mẹo, luôn đảm bảo được khả năng quan sát, khả năng thích ứng thì mới có thể hóa giải được vụ án.
Hội tụ được các yếu tố đó thì truyện trinh thám mới có thể lôi cuốn được người đọc. Nguyên tắc để viết truyện trinh thám, cốt truyện, lời văn bao giờ cũng phải trong suốt, đơn giản và vô cùng dễ hiểu, để đảm bảo được tính khách quan của câu chuyện. Tzelva Todorov đã đề ra hai mươi nguyên tác viết truyện trinh thám, các nguyên tắc ấy chủ yếu đề cập đến việc phải đảm bảo được độ trong của tác phẩm trinh thám. “Trong truyện trinh thám không được có ái tình hay diễn biến tâm lí nhân vật không được đi quá sâu.
Mỗi nhân vật mỗi vụ án phải đảm bảo được tính quan trọng cần thiết trong tác phẩm. Các tình tiết, sự việc trong truyện phải được giải đáp một cách khoa học và lí trí, yếu tố hoang đường không được xuất hiện trong tình huống truyện trinh thám. Nút thắt trong truyện trinh thám thường rơi vào các tình huống giải mã các con chữ để tìm ra cách giải quyết, hay hung thủ thường được xây dựng từ người thân thiết của nạn nhân, để tạo ra những bất ngờ trong truyện.”[18] 18 Với đặc điểm chung là dòng văn học đại chúng, văn học trinh thám vận động và phát triển nhanh trong quỹ đạo chung của văn chương thế giới. Đưa là nhiều nhận định và lý thuyết như vậy, để thấy rằng văn học trinh thám vẫn có những quy phạm riêng như những thể loại khác.
Với tính chất đặc thù càng ngày văn học trinh thám càng phát triển tích cực không chỉ ở phương Tây mà trên cả châu Á văn học trinh thám cũng đạt nhiều thành công đáng kể về mặt thể loại. Áp dụng lý thuyết và đặc trung của thể loại phương Tây kết hợp với vùng văn hóa bản địa châu Á, nhiều quốc gia đã có những thành tựu nhất định trong loại hình văn chương trinh thám hiện đại này. Văn học trinh thám Nhật Bản hiện đại và tác giả Higashino Keigo 1. Một số tác giả trinh thám Nhật Bản hiện đại tiêu biểu Dòng văn học trinh thám, thi hành án đã bắt xuất phát khá lâu ở Nhật Bản kể từ thời Edo cho đến thời kỳ hậu chiến, những tác phẩm văn học có tinh thần khai phá vụ án, điều tra kẻ cướp của giết người bắt đầu manh nha ở Nhật Bản từ sớm.
Về sau thời kỳ hậu chiến, Tiểu thuyết trinh thám Nhật tiếp tục phát triển có nhiều ảnh hưởng từ phương Tây, mang màu sắc Mafia của Mỹ vào những năm 1950. Edogawa Rampo (1894-1965), ông tên thật là Hirai Taro nhưng vì ngưỡng mộ nhà văn Mỹ Edgar Allan Poe nên đã lấy bút danh từ phát âm tên tiếng Nhật của Poe. Cha đẻ của trinh thám Nhật. Điểm đặc trưng trong truyện trinh thám của Rampo là có một bầu không khí ma quái và rùng rợn bao trùm, tính siêu nhiên và gợi tình che lấp cái hợp lý của điều tra trinh thám thấy nơi các tác giả Âu Mỹ cùng thời.
Truyện ngắn Hai đồng xu (Nisen dôka) của Rampo đăng trên tờ Shinseinen năm 1923 được coi là cột mốc đánh dấu sự khởi đầu của văn học trinh thám Nhật. Địa ngục trong tấm kính (Kagami jigoku, 1926), Căn buồng đỏ (Akai heya, 1925), Chẩn đoán tâm lý (Shinri shiken, 1925). Những tác phẩm tiêu biểu của ông đã khiến nhân vật thám tử Akechi Kogorô trở thành bất tử như Sherlock Holmes của phương Tây. Seishi Yokomizo (1902-1981), Yokomizo chính thức gia nhập văn đàn trinh thám với tiểu thuyết Án mạng trong lữ quán (Honjin satsujin jiken, 1946) với nhân vật thám tử Kindaichi Kôsuke.
Nhà văn trinh thám lớn nhất thời hậu chiến. Bối cảnh truyện của 19 Yokomizo bao giờ cũng là một không gian bưng bít như một hòn đảo xa, thôn xóm, nội bộ một gia đình. Khúc hát tung cầu của ma quái (Akuma no Temariuta, 1957-59)…Gia tộc Inugami (Inugami-ke no ichizoku, 1950-51), Thôn tám mộ (Yatsuhaka mura, 1949- 50). Seicho Matsumoto (1909-1992), cuối những năm 50 khi truyện trinh thám suy luận có dấu hiệu xuống dốc, nhà văn đã xuất hiện để cứu nguy.
Người sáng lập dòng trinh thám tâm lý xã hội. Matsumoto được coi là cha đẻ của truyện trinh thám tâm lý xã hội, đi sâu vào tìm hiểu căn nguyên của tội ác và tác động của hoàn cảnh xã hội. Khuynh hướng hiện thực phê phán và chủ nghĩa nhân bản khiến truyện của ông giữ được vị trí lâu dài trong lòng người đọc. Đích nhắm số không (Zero no shôten, 1958), Bức tường chắn mắt (Me no kabe, 1957), Điểm và đường (Ten to sen, 1957-58).
Seiichi Morimura (1933), ông khởi đầu nghiệp văn với tác phẩm Điểm mù của nhà cao tầng (Kôsô no shikaku, 1969) đoạt giải Edogawa Rampo. Đỉnh cao của trinh thám xã hội thập niên 70. Ông còn viết nhiều tác phẩm ăn khách khác như Án mạng trong tàu siêu tốc hành (Shinkansen satsujin jiken, 1970) đã được dựng thành phim.Tuy nhiên, tác phẩm được nói đến nhiều nhất của Morimura là Bằng chứng làm người (Ningen no shômei, 1975) nói về vụ án một thanh niên Mỹ lai đen khi đến Nhật tìm người mẹ Nhật lại bị giết chết, vạch trần sự hủ bại của xã hội thượng lưu. Chỉ trong vòng 1 năm sau khi được phát hành, tiểu thuyết này đã được tái bản hơn 30 lần, tổng cộng bán hơn 3 triệu bản, trở thành hiện tượng trinh thám lớn nhất thập niên.
Soji Shimada (1948), người phục hưng trinh thám suy luận Truyện của ông đặc trưng với những kế hoạch gây án tinh vi, độc đáo ngoài sức tưởng tượng của độc giả. Thành công của Shimada cũng tạo ra một “làn sóng mới’’ gồm nhiều nhà văn trẻ tiếp bước với trinh thám suy luận. Năm 1980 ông cho ra mắt quyển tiểu thuyết đầu tayTokyo Hoàng đạo Án (Senseijutsu Satsujin Jiken) được đề cử giải Edogawa Rampo. Dù khi mới ra mắt truyện đã vấp phải sự chỉ trích của nhiều nhà văn theo trường phái trinh thám xã hội nhưng theo thời gian đã khẳng định đây là một tác phẩm trinh thám kinh điển Soji Shimada (1948) Tokyo Hoàng đạo Án (Senseijutsu Satsujin Jiken).
Trong những năm sau 20 đó, Shimada còn tiếp tục viết những tiểu thuyết suy luận xuất sắc như Căn nhà nghiêng (Naname Yashiki no Hanzai, 1982); Kỵ sĩ lạ mặt (Iho no Kishi, 1988)… Về thể loại trinh thám hiện đại Nhật Bản ngày càng phong phú và đa dạng với sự góp mặt của nhiều nhà văn nổi tiếng như Murakami với tác phẩm 3 đêm trước giao thừa, theo đuổi dòng trinh thám hiện đại, nên tác phẩm của ông luôn có màu mới lạ, không chỉ khai phá vụ án mà còn công kích chiều sâu đời sống con người. Những sáng tác của ông không phải là trinh thám thuần tuý, nó mang một màu sắc riêng biệt, nó gửi gắm ở đó thông điệp về căn bệnh vô cảm đang ăn mòn ý chí của con người ở đất nước Nhật Bản nói chúng và xã hội nói riêng. Trong dòng văn học trinh thám Nhật Bản còn có sự góp mặt đáng kể đến là nhà văn nữ trinh thám Natsuto Kirino. Natsuo Kirino (sinh ngày 07 tháng mười năm 1951 tại Kanazawa, Ishikawa Prefecture) là bút danh của Mariko Hashioka, một Nhật Bản tiểu thuyết gia và một nhân vật hàng đầu trong sự bùng nổ gần đây của nhà văn nữ của tiểu thuyết trinh thám của Nhật Bản.
Kirino bắt đầu sự nghiệp viết lách của cô vào năm 1984 khi cô lần đầu tiên sáng tác tiểu thuyết trong thể loại lãng mạn.Tuy nhiên, những loại tiểu thuyết này không phổ biến ở Nhật Bản, vì vậy cô cảm thấy khó kiếm sống khi đang viết chúng. Cô cũng không có niềm đam mê viết tiểu thuyết lãng mạn và muốn tập trung vào các tác phẩm tập trung vào khía cạnh tâm lý của tội ác. Sau đó cô chuyển sự tập trung của mình cho việc viết tiểu thuyết bí ẩn vào đầu những năm 1990. Cho đến nay, cô đã viết nhiều bộ sưu tập truyện ngắn và nhiều tiểu thuyết,và bây giờ là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất của Nhật Bản.
Tác phẩm để đời của bà là Out (1997), Thế giới thực (2003). Thể loại trinh thám ở châu Á, Nhật Bản là quốc gia có thành tựu rực rỡ về nền văn học này, với nhiều tác giả kể trên văn họa trinh thám Nhật Bản luôn trên quá trình vận động phát triển không ngừng, tạo ra những gương mặt mới cho thể loại văn học này. Ngày nay xu hướng thi hiếu của công chúng quay trở lại, con người bắt đầu tìm đọc xem phim có hơi hướng kinh dị trinh thám. Với thời đại phát triển công nghệ vượt bật, đòi hỏi tác giả trinh thám phải luôn luôn đổi mới để kịp tầm đón đợi của bạn đọc, trong tư thế đó 21 nhà văn trinh thám đương đại Higashino Keigo đã thay đổi vị của món ăn trinh thám truyền thống, bằng lối đi riêng của ông, đã được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt.
Tác giả Higashino Keigo và những đóng góp cho dòng văn học trinh thám giả tưởng Nhật Bản Higashino Keigo là nhà văn trinh thám hàng đầu Nhật Bản hiện nay tại Nhật Bản. Sinh năm 1958 tại Osaka, ngay từ hồi còn ngồi trên ghế nhà trường, Higashino Keigo đã luôn yêu tích dòng văn học trinh thám, kỳ bí. Sau khi tốt nghiệp đại học Điện lực Công Nghiệp tại Đại học Osaka, ông vào làm kĩ sư cho công ty điện Nippon Denso. Dẫu viết văn không phải là nghiệp chính, Higashino Keigo vẫn miệt mài chau chuốt những tác phẩm trinh thám đầu tiên của mình.
Liên tiếp trong hai năm 1983 và 1984 chàng kĩ sư trẻ được đề cử giải thưởng văn học Edogawa Rampo.