LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bùi Ngọc Quân MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chương TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 9 1 ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 9 1. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học có liên quan và 25 những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết Chương MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TƯ DUY PHẢN BIỆN CỦA 30 2 GIẢNG VIÊN TRẺ KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM 2. Quan niệm về tư duy phản biện và tư duy phản biện của giảng viên trẻ 30 khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam 2. Những nhân tố quy định tư duy phản biện của giảng viên trẻ khoa học xã hội 54 nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam Chương THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN 75 3 TƯ DUY PHẢN BIỆN CỦA GIẢNG VIÊN TRẺ KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Thực trạng tư duy phản biện của giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn 75 trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 3. Những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với phát triển tư duy phản biện của 100 giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Chương GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN CỦA 117 4 GIẢNG VIÊN TRẺ KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY 4. Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng phát triển tư duy phản biện của 117 giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 4. Xây dựng môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển tư duy phản biện của 133 giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 4. Tăng cường rèn luyện tư duy phản biện của giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn 142 trong hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận 4. Tích cực hóa nhân tố chủ quan góp phần phát triển tư duy phản biện của 150 giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay KẾT LUẬN 159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 161 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 163 PHỤ LỤC 176 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Chủ nghĩa xã hội CNXH 2 Đấu tranh tư tưởng, lý luận ĐTTTLL 3 Giáo dục, đào tạo GD, ĐT 4 Khoa học xã hội nhân văn KHXHNV 5 Nghiên cứu khoa học NCKH 6 Quân đội nhân dân Việt Nam QĐNDVN 7 Tư duy phản biện TDPB 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Tư duy phản biện có vai trò quan trọng đối với nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người; biểu hiện sự suy nghĩ đa chiều, độc lập, sáng tạo, vượt qua lối mòn, rập khuôn, máy móc và hướng đến giải quyết hiệu quả các vấn đề nảy sinh, tuân theo quy luật lôgíc và dựa trên cơ sở thực tiễn. Trong lĩnh vực GD, ĐT, việc định hình và phát triển TDPB góp phần xây dựng phương pháp tư duy khoa học giúp con người hiện thực hóa tiềm năng trí tuệ và nâng cao chất lượng hoạt động thực tiễn. Đối với đội ngũ giảng viên nói chung, giảng viên trẻ KHXHNV nói riêng trong QĐNDVN điều này càng cần thiết hơn bao giờ hết. Bởi vì, TDPB là một phẩm chất cốt lõi trong hoạt động trí tuệ của giảng viên trẻ KHXHNV, giúp họ chiếm lĩnh tri thức khoa học, linh hoạt, sáng tạo trong vận dụng và giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn. Do đó, nghiên cứu TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV là yêu cầu khách quan, là một nội dung thiết thực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD, ĐT và xây dựng QĐNDVN cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của năng lực tư duy đối với việc hoàn thiện phẩm chất, năng lực của giảng viên, thời gian qua, các học viện, trường sĩ quan quân đội đã luôn quan tâm đến phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV. Vì vậy, trình độ kiến thức, năng lực và các phẩm chất khác của họ ngày càng được nâng cao. Nhiều giảng viên trẻ KHXHNV vững vàng về bản lĩnh sư phạm, có TDPB sắc sảo trong nhận diện, phân tích, đánh giá và giải quyết các các vấn đề thực tiễn,. Kết quả đó góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Tuy nhiên, TDPB của một bộ phận giảng viên trẻ KHXHNV còn có những hạn chế nhất định. Phương pháp dạy học của một số giảng viên còn thụ động, một chiều, thiếu sự khơi dậy TDPB của người học, chưa vận dụng linh hoạt, sáng tạo TDPB trong thẩm định, đánh giá nội dung giảng dạy và học tập. 6 Bên cạnh đó, khả năng phát hiện và phản biện vấn đề trong NCKH còn yếu; lúng túng trong lựa chọn các phương pháp luận giải, cũng như hạn chế về kỹ năng nhận diện và đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch,. Những biểu hiện đó cho thấy, TDPB của một bộ phận giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN chưa đáp ứng tốt yêu cầu giảng dạy, NCKH và ĐTTTLL hiện nay. Trước sự tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ giảng dạy, NCKH và ĐTTTLL trong tình hình mới, đặt ra vấn đề thời sự cần phải phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong quân đội. Thực tiễn đó đòi hỏi mỗi giảng viên trẻ KHXHNV phải vững vàng về tri thức khoa học, phương pháp, kỹ năng TDPB sắc bén, bản lĩnh phản biện khoa học trong giảng dạy, NCKH và ĐTTTLL nhằm nâng cao chất lượng GD, ĐT ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Vì vậy, nghiên cứu “Tư duy phản biện của giảng viên trẻ khoa học xã hội nhân văn trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết không chỉ đối với việc xây dựng đội ngũ giảng viên trẻ KHXHNV ở các nhà trường quân đội, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới tư duy của đội ngũ cán bộ, giảng viên quân đội, đáp ứng tốt yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Luận giải, làm rõ một số vấn đề lý luận, thực trạng TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp cơ bản phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. 7 Làm rõ bản chất, cấu trúc và những nhân tố quy định TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN. Đánh giá thực trạng TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV, làm rõ những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Đề xuất giải pháp cơ bản phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Bản chất TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN. Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung: Nghiên cứu TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV ở các học viện, trường sĩ quan quân đội, chủ yếu trong giảng dạy, NCKH và ĐTTTLL. Về không gian: Tập trung nghiên cứu, khảo sát ở một số học viện, trường sĩ quan quân đội: Học viện Chính trị; Học viện Hậu cần; Học viện Kỹ thuật quân sự; Học viện Quân y; Học viện Phòng không - Không quân; Trường Sĩ quan Lục quân 1; Trường Sĩ quan Chính trị; Trường Sĩ quan Thông tin; Trường Sĩ quan Pháo binh; Trường Sĩ quan Tăng - Thiết giáp. Về thời gian: Các tư liệu, số liệu phục vụ cho nghiên cứu từ năm 2016 đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhận thức, tư duy, về cơ sở, điều kiện hình thành và phát triển tư duy; tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng về GD, ĐT, về công tác xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo trong các nhà trường quân đội. Cơ sở thực tiễn: Luận án dựa vào thực trạng TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV hiện nay, chủ yếu thông qua các kết quả điều tra, khảo sát của 8 nghiên cứu sinh và những số liệu báo cáo, tổng kết về công tác GD, ĐT ở một số học viện, trường sĩ quan quân đội có liên quan trực tiếp đến đề tài luận án. Phương pháp nghiên cứu: Luận án vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng các phương pháp cụ thể như: phân tích và tổng hợp, khái quát hóa và trừu tượng hóa, hệ thống và cấu trúc, lịch sử và lôgíc, so sánh, thống kê, điều tra xã hội học, thu thập và xử lý thông tin và phương pháp chuyên gia để làm sáng rõ các vấn đề nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án Đưa ra quan niệm, cấu trúc TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN. Phân tích những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Đề xuất giải pháp cơ bản phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án Ý nghĩa lý luận Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm rõ thêm một số vấn đề lý luận về TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN. Ý nghĩa thực tiễn Luận án góp phần cung cấp luận cứ khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển TDPB của giảng viên trẻ KHXHNV trong QĐNDVN hiện nay. Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, NCKH và công tác xây dựng đội ngũ nhà giáo ở các nhà trường quân đội hiện nay.
