Research Methods The Basics: Essential Guide to Theory & Practice by Nicholas Walliman

Khám phá các phương pháp nghiên cứu cơ bản. Hướng dẫn chi tiết thiết kế, thu thập, phân tích dữ liệu. Nền tảng vững chắc cho mọi dự án khoa học.

• Tác giả: Nicholas Walliman
• Trường học: Oxford Brookes University
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội, Nhân văn
• Đề tài: Research Methods The Basics: Guide to Theory & Practice
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Abingdon, New York

Tóm tắt

I. Khám Phá Phương Pháp Nghiên Cứu Cơ Bản Hướng Dẫn Toàn Diện Lý Thuyết Thực Hành

Việc nắm vững các phương pháp nghiên cứu là nền tảng cốt lõi cho mọi hành trình khám phá tri thức, từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội. Bài viết này cung cấp hướng dẫn toàn diện về lý thuyết nghiên cứu và thực hành nghiên cứu, giúp người đọc hiểu rõ bản chất, quy trình và các công cụ cần thiết để thực hiện một dự án khoa học hiệu quả. Từ việc xác định câu hỏi nghiên cứu đến phân tích dữ liệu và trình bày kết quả, mỗi giai đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết sâu sắc về phương pháp luận nghiên cứu. Người đọc sẽ tìm thấy những kiến thức căn bản để bắt đầu hoặc nâng cao năng lực trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

1.1. Định nghĩa và Tầm quan trọng của Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học

Phương pháp nghiên cứu là hệ thống các kỹ thuật, công cụ và quy trình được sử dụng để thu thập, phân tích và diễn giải dữ liệu một cách có hệ thống nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu chính là tạo ra tri thức mới hoặc xác nhận tri thức hiện có. Tầm quan trọng của phương pháp nghiên cứu khoa học không thể phủ nhận; chúng đảm bảo tính khách quan, độ tin cậy và khả năng tái lập của các kết quả nghiên cứu. Một phương pháp phù hợp sẽ giúp nhà nghiên cứu tránh được những sai lệch, tối ưu hóa nguồn lực và đóng góp giá trị thực sự vào kho tàng tri thức chung. Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu chính xác còn ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa và ứng dụng các phát hiện trong thực tiễn.

1.2. Mục đích và Các giai đoạn chính trong Quy trình nghiên cứu khoa học cơ bản

Mục đích của quy trình nghiên cứu khoa học cơ bản là xây dựng và kiểm định các lý thuyết, giải thích các hiện tượng, dự đoán các sự kiện và phát triển các ứng dụng thực tiễn. Quy trình này thường bao gồm các giai đoạn tuần tự. Đầu tiên, xác định vấn đề và đặt câu hỏi nghiên cứu. Tiếp theo là xem xét tài liệu hiện có để xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu và giả thuyết. Sau đó, thiết kế nghiên cứu, bao gồm lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu và mẫu nghiên cứu. Giai đoạn tiếp theo là thu thập dữ liệu thực tế, sau đó tiến hành phân tích dữ liệu để tìm ra các mô hình và mối quan hệ. Cuối cùng, diễn giải kết quả nghiên cứu, rút ra kết luận và trình bày báo cáo. Mỗi giai đoạn đều quan trọng, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ các nguyên tắc khoa học.

II. Nền Tảng Lý Thuyết Nghiên Cứu Giải Mã Bản Chất Tri Thức Và Cách Tiếp Cận

Để thực hiện bất kỳ dự án nào, việc hiểu rõ bản chất của tri thức và các cách thức chúng ta tiếp cận nó là vô cùng cần thiết. Phần này đi sâu vào lý thuyết nghiên cứu, tập trung vào các trường phái tư tưởng chính hình thành nên nền tảng của các phương pháp luận nghiên cứu hiện đại. Việc nắm vững các khái niệm này không chỉ giúp nhà nghiên cứu lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách các kết luận khoa học được xây dựng và chấp nhận. Người đọc sẽ khám phá các cuộc tranh luận lịch sử về nguồn gốc và sự xác thực của tri thức, từ đó hình thành tư duy phản biện cho thực hành nghiên cứu của bản thân.

2.1. Tìm hiểu Lý thuyết tri thức Kinh nghiệm luận và Duy lý luận

Lý thuyết tri thức, hay nhận thức luận, là lĩnh vực nghiên cứu về bản chất, nguồn gốc và giới hạn của tri thức. Hai cách tiếp cận cơ bản trong việc thu nhận tri thức là kinh nghiệm luận và duy lý luận. Kinh nghiệm luận (Empiricism) khẳng định tri thức chủ yếu được hình thành từ kinh nghiệm giác quan và quan sát. Những người theo trường phái này, như Aristotle, tin rằng tri thức có được thông qua quá trình trải nghiệm và suy luận quy nạp. Ngược lại, duy lý luận (Rationalism), được Plato ủng hộ, cho rằng tri thức có được chủ yếu thông qua lý trí, suy luận và các nguyên tắc logic. Tri thức theo duy lý luận là những chân lý phổ quát, có thể khám phá bằng tư duy trừu tượng, thông qua suy luận diễn dịch. Hiểu rõ hai trường phái này giúp định hình cách tiếp cận dữ liệu và xây dựng lập luận trong nghiên cứu khoa học.

2.2. Sự khác biệt giữa Suy luận Quy nạp và Suy luận Diễn dịch trong phương pháp luận nghiên cứu

Suy luận quy nạp (Inductive reasoning) và suy luận diễn dịch (Deductive reasoning) là hai hình thức lý luận chính trong phương pháp luận nghiên cứu. Suy luận quy nạp bắt đầu từ những quan sát cụ thể hoặc kinh nghiệm giác quan để đi đến một kết luận tổng quát. Ví dụ, quan sát nhiều con hươu cao cổ có cổ dài để kết luận 'Tất cả hươu cao cổ đều có cổ dài.' Cách tiếp cận này thường được sử dụng trong các phương pháp nghiên cứu định tính. Ngược lại, suy luận diễn dịch bắt đầu từ một lý thuyết hoặc giả thuyết tổng quát, sau đó kiểm tra nó bằng các quan sát cụ thể. Ví dụ, 'Tất cả con người đều chết (tiền đề tổng quát); Socrates là con người (tiền đề cụ thể); Vậy, Socrates sẽ chết (kết luận cụ thể).' Phương pháp giả thuyết-diễn dịch (Hypothetico-deductive method) kết hợp cả hai, bắt đầu với một giả thuyết (từ lý thuyết), sau đó kiểm tra nó bằng cách thu thập dữ liệu thực nghiệm. Sự kết hợp này là nền tảng của nhiều thực hành nghiên cứu khoa học hiện đại, giúp vượt qua những hạn chế của từng phương pháp riêng lẻ.

III. Hướng Dẫn Thiết Kế Dự Án Nghiên Cứu Từ Cấu Trúc Đến Đạo Đức

Một dự án nghiên cứu thành công bắt nguồn từ một thiết kế nghiên cứu vững chắc. Phần này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách cấu trúc và lập kế hoạch một dự án, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các vấn đề đạo đức ngay từ đầu. Việc lập kế hoạch cẩn thận giúp định hướng toàn bộ quá trình, đảm bảo phương pháp nghiên cứu được áp dụng một cách nhất quán và hiệu quả. Nhà nghiên cứu cần nắm rõ các nguyên tắc để xây dựng một kế hoạch khả thi và tuân thủ các quy định đạo đức, từ đó tạo ra kết quả nghiên cứu đáng tin cậy và có giá trị. Đây là bước quan trọng để đảm bảo tính toàn vẹn của nghiên cứu khoa học.

3.1. Cách xây dựng đề cương nghiên cứu hiệu quả và lập kế hoạch

Xây dựng đề cương nghiên cứu là bước khởi đầu quan trọng, là bản đồ chỉ dẫn cho toàn bộ dự án nghiên cứu. Một đề cương nghiên cứu hiệu quả cần xác định rõ ràng vấn đề nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, khung lý thuyết nghiên cứu, giả thuyết và phương pháp luận nghiên cứu được sử dụng. Cấu trúc một dự án bao gồm việc phân chia thành các giai đoạn cụ thể, ước tính thời gian và nguồn lực cần thiết. Lập kế hoạch còn bao gồm việc xác định các biến số, thiết kế công cụ thu thập dữ liệu và chiến lược phân tích dữ liệu. Kế hoạch chi tiết giúp dự đoán các thách thức tiềm ẩn và chuẩn bị các giải pháp, từ đó tối ưu hóa quá trình thực hiện và đảm bảo khả năng hoàn thành dự án theo đúng tiến độ và mục tiêu đề ra. Việc này rất quan trọng để đảm bảo tính khả thi của nghiên cứu khoa học.

3.2. Đảm bảo Đạo đức nghiên cứu Những vấn đề cần cân nhắc

Đạo đức nghiên cứu là một khía cạnh không thể thiếu trong bất kỳ nghiên cứu khoa học nào. Các vấn đề đạo đức bao gồm việc bảo vệ quyền riêng tư và danh tính của người tham gia, đảm bảo sự đồng thuận có hiểu biết, tránh gây hại về thể chất hoặc tâm lý, và xử lý dữ liệu một cách trung thực. Nhà nghiên cứu phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức để duy trì tính toàn vẹn của nghiên cứu và bảo vệ đối tượng nghiên cứu. Điều này đòi hỏi sự minh bạch trong việc thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu, cũng như trong việc báo cáo kết quả nghiên cứu. Việc xem xét kỹ lưỡng các vấn đề đạo đức ngay từ giai đoạn thiết kế nghiên cứu giúp xây dựng lòng tin, đảm bảo tính hợp pháp và được xã hội chấp nhận đối với thực hành nghiên cứu khoa học. Việc thiếu đạo đức có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về mặt pháp lý và uy tín.

IV. Phương Pháp Thu Thập Phân Tích Dữ Liệu Chìa Khóa Để Đưa Ra Kết Luận Khoa Học

Thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu là hai giai đoạn trung tâm trong quy trình nghiên cứu khoa học cơ bản. Việc lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu phù hợp và kỹ thuật phân tích chính xác là chìa khóa để chuyển đổi dữ liệu thô thành những kết quả nghiên cứu có ý nghĩa và đáng tin cậy. Phần này khám phá các loại dữ liệu khác nhau, các công cụ thu thập phổ biến và các chiến lược phân tích hiệu quả. Nắm vững những kỹ năng này giúp nhà nghiên cứu khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa ra các kết luận vững chắc và đóng góp vào sự phát triển của lý thuyết nghiên cứu. Việc này đòi hỏi sự hiểu biết về cả lý thuyết và thực hành nghiên cứu.

4.1. Các loại dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu hiệu quả

Dữ liệu có thể được phân loại thành dữ liệu định tính và định lượng. Dữ liệu định lượng là các con số, có thể đo lường và thống kê, ví dụ như số liệu khảo sát, kết quả thí nghiệm. Dữ liệu định tính là thông tin phi số, mô tả các đặc điểm, ý kiến, ví dụ như phỏng vấn sâu, quan sát tham gia. Việc lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu phụ thuộc vào loại dữ liệu và câu hỏi nghiên cứu. Các phương pháp phổ biến bao gồm khảo sát (sử dụng bảng hỏi), phỏng vấn (có cấu trúc hoặc bán cấu trúc), quan sát, thử nghiệm và phân tích tài liệu. Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng và đòi hỏi kỹ năng khác nhau. Việc thu thập dữ liệu một cách cẩn trọng và có hệ thống là yếu tố quyết định chất lượng của kết quả nghiên cứu sau này. Các công cụ thu thập cũng cần được kiểm định độ tin cậy và giá trị trước khi triển khai rộng rãi.

4.2. Phân tích dữ liệu để đưa ra kết quả nghiên cứu chính xác

Phân tích dữ liệu là quá trình kiểm tra, làm sạch, biến đổi và mô hình hóa dữ liệu để khám phá thông tin hữu ích, đưa ra kết luận và hỗ trợ ra quyết định. Đối với dữ liệu định lượng, các kỹ thuật thống kê được sử dụng, từ thống kê mô tả (tần số, trung bình, độ lệch chuẩn) đến thống kê suy luận (kiểm định giả thuyết, hồi quy, tương quan). Phần mềm thống kê như SPSS, R, hay Python thường được sử dụng. Đối với dữ liệu định tính, các phương pháp phân tích bao gồm phân tích nội dung, phân tích diễn ngôn, lý thuyết nền tảng. Mục tiêu là tìm kiếm các chủ đề, mẫu hình và ý nghĩa ẩn chứa trong dữ liệu. Việc phân tích dữ liệu kỹ lưỡng giúp xác định mối quan hệ giữa các biến, kiểm định giả thuyết và cuối cùng đưa ra các kết quả nghiên cứu chính xác và có giá trị, góp phần củng cố lý thuyết nghiên cứu hiện có hoặc đề xuất lý thuyết mới.

V. Bí Quyết Viết Đề Xuất và Báo Cáo Nghiên Cứu Từ Giả Thuyết Đến Kết Quả Cuối Cùng

Việc trình bày một đề xuất nghiên cứu thuyết phục và một báo cáo nghiên cứu rõ ràng, súc tích là kỹ năng thiết yếu đối với mọi nhà khoa học. Phần này chia sẻ bí quyết để chuyển đổi ý tưởng trừu tượng thành các giả thuyết có thể kiểm chứng, đồng thời hướng dẫn cách cấu trúc và viết tài liệu nghiên cứu từ khâu đề xuất đến khi công bố kết quả nghiên cứu cuối cùng. Quy trình này đòi hỏi sự chính xác trong cách dùng từ, logic trong lập luận và khả năng truyền đạt thông tin một cách hiệu quả. Nắm vững cách viết sẽ giúp nhà nghiên cứu không chỉ hoàn thành tốt dự án nghiên cứu mà còn nhận được sự công nhận từ cộng đồng khoa học.

5.1. Cách chuyển giả thuyết thành mệnh đề và khái niệm hóa

Một giả thuyết (hypothesis) là một tuyên bố có thể kiểm chứng về mối quan hệ giữa hai hoặc nhiều biến. Tuy nhiên, ở cấp độ ý tưởng, giả thuyết thường quá trừu tượng để kiểm tra trực tiếp. Do đó, cần khái niệm hóa và vận hành hóa (operationalization) giả thuyết, tức là chuyển nó từ cấp độ khái niệm sang cấp độ có thể đo lường được. Bước đầu tiên thường là phân tách giả thuyết chính thành các giả thuyết con. Mỗi giả thuyết con đại diện cho một khía cạnh hoặc thành phần của giả thuyết chính và sẽ gợi ý các phương pháp nghiên cứu phù hợp để kiểm tra. Thay vì giả thuyết, đôi khi nhà nghiên cứu tập trung vào các mệnh đề (propositions), là các phát biểu về mối quan hệ giữa các sự kiện mà không cần tuân thủ các đặc tính nghiêm ngặt của giả thuyết. Quá trình vận hành hóa này bao gồm việc định nghĩa các khái niệm, chỉ số, biến số và giá trị cụ thể, như Walliman (2011) đã nhấn mạnh, để đưa các ý tưởng trừu tượng vào thực tiễn đo lường.

5.2. Hoàn thiện đề xuất nghiên cứu và viết báo cáo

Đề xuất nghiên cứu là tài liệu trình bày kế hoạch chi tiết của dự án nghiên cứu, bao gồm bối cảnh, câu hỏi nghiên cứu, khung lý thuyết nghiên cứu, phương pháp luận nghiên cứu, lịch trình và ngân sách. Việc hoàn thiện đề xuất nghiên cứu đòi hỏi sự rõ ràng, logic và thuyết phục, thường được dùng để xin tài trợ hoặc phê duyệt dự án. Sau khi hoàn thành quá trình thu thập và phân tích dữ liệu, bước cuối cùng là viết báo cáo nghiên cứu. Báo cáo này trình bày toàn bộ quá trình, các kết quả nghiên cứu, thảo luận về ý nghĩa của chúng, và kết luận. Một báo cáo hiệu quả phải có cấu trúc rõ ràng (giới thiệu, tổng quan tài liệu, phương pháp, kết quả, thảo luận, kết luận), ngôn ngữ học thuật chuẩn mực và trích dẫn đầy đủ. Báo cáo là minh chứng cho thực hành nghiên cứu nghiêm túc và là đóng góp cuối cùng vào tri thức khoa học.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Phương Pháp Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Việc hiểu và áp dụng thành thạo các phương pháp nghiên cứu là yếu tố then chốt cho sự phát triển của mọi lĩnh vực khoa học. Từ lý thuyết nghiên cứu đến thực hành nghiên cứu, sự tiến bộ không ngừng đòi hỏi sự đổi mới và thích nghi với các công nghệ và thách thức mới. Phần kết luận này tổng hợp lại những điểm quan trọng đã thảo luận và mở ra góc nhìn về tương lai của phương pháp nghiên cứu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hỏi liên tục và ứng dụng linh hoạt các kỹ thuật để giải quyết các vấn đề phức tạp trong xã hội. Sự phát triển của phương pháp luận nghiên cứu sẽ tiếp tục định hình cách chúng ta khám phá và hiểu thế giới xung quanh.

6.1. Tầm quan trọng của việc liên tục phát triển thực hành nghiên cứu

Thế giới không ngừng thay đổi, và thực hành nghiên cứu cũng vậy. Để duy trì tính phù hợp và hiệu quả, nhà nghiên cứu cần liên tục cập nhật và phát triển các phương pháp nghiên cứu của mình. Điều này bao gồm việc học hỏi các kỹ thuật mới trong thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu, và sử dụng công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo hoặc phân tích dữ liệu lớn. Sự phát triển này không chỉ nâng cao chất lượng của kết quả nghiên cứu mà còn mở ra những khả năng mới trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp mà các phương pháp nghiên cứu truyền thống có thể chưa chạm tới. Việc liên tục cải tiến phương pháp luận nghiên cứu giúp cộng đồng khoa học thích ứng với các thách thức mới và duy trì vai trò dẫn đầu trong việc tạo ra tri thức.

6.2. Ứng dụng phương pháp nghiên cứu trong đa dạng lĩnh vực

Các phương pháp nghiên cứu không chỉ giới hạn trong môi trường học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn rộng rãi trong đa dạng lĩnh vực. Từ kinh doanh (nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm), y tế (thử nghiệm lâm sàng, nghiên cứu dịch tễ học), đến chính sách công (đánh giá chương trình, phân tích tác động), việc áp dụng phương pháp nghiên cứu khoa học giúp đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng, tối ưu hóa quy trình và giải quyết các vấn đề xã hội một cách hiệu quả. Khả năng tùy chỉnh và áp dụng linh hoạt các phương pháp nghiên cứu cho phép các chuyên gia từ nhiều ngành nghề khác nhau khai thác sức mạnh của dữ liệu để thúc đẩy đổi mới và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đây là minh chứng cho giá trị phổ quát của phương pháp luận nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Research Methods: The Basics là giáo trình học thuật nhập môn về phương pháp luận nghiên cứu, do Nicholas Walliman – Giảng viên cao cấp tại Khoa Kiến trúc, Đại học Oxford Brookes (Vương quốc Anh) – biên soạn, được Nhà xuất bản Routledge (thuộc Tập đoàn Taylor & Francis) phát hành năm 2011 (ISBN: 978-0-415-48991-1 [hbk], 978-0-415-48994-2 [pbk], 978-0-203-83607-1 [ebk]).

Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học, học phần Phương pháp nghiên cứu khoa học giữ vị trí tiên quyết, cung cấp công cụ phục vụ việc thực hiện tiểu luận, đồ án, luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ thuộc các khối ngành Khoa học xã hội, Nhân văn, Quản trị, Quy hoạch và Kiến trúc.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Nhận diện nền tảng triết học chi phối quá trình tạo lập tri thức;
• Phân loại và lựa chọn thiết kế nghiên cứu tương thích với câu hỏi nghiên cứu;
• Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức học thuật trong thu thập thông tin;
• Thực hiện kỹ thuật thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu định lượng và định tính;
• Soạn thảo hoàn chỉnh một đề cương nghiên cứu (research proposal) và báo cáo khoa học (research report).

Giáo trình tiếp cận vấn đề theo cấu trúc 2 phần rõ rệt gồm 11 chương: Phần I (Chương 1–5) bao quát nền tảng lý thuyết và tiến trình chuẩn bị đề tài; Phần II (Chương 6–11) đi sâu vào các kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu thực tế. Điểm đặc trưng trong cấu trúc của tài liệu là sự tích hợp hệ thống thuật ngữ chuyên ngành được in đậm trực tiếp trong văn bản, có liên kết đối chiếu với bảng giải nghĩa thuật ngữ (Glossary) và danh mục tài liệu đọc thêm (Where to find out more) tại mỗi chương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình triển khai hệ thống kiến thức qua 11 chương có mối liên hệ logic chặt chẽ:

• Chương 1: Cơ sở nghiên cứu (Research basics): Định nghĩa nghiên cứu và 8 mục đích sử dụng nghiên cứu: Phân loại (Categorise), Mô tả (Describe), Giải thích (Explain), Đánh giá (Evaluate), So sánh (Compare), Tương quan (Correlate), Dự báo (Predict), Kiểm soát (Control). Trình bày 10 mô hình thiết kế nghiên cứu: Lịch sử, Mô tả, Tương quan, So sánh, Thực nghiệm, Mô phỏng, Đánh giá, Hành động, Dân tộc học, Văn hóa/Nữ quyền.
• Chương 2: Lý thuyết nghiên cứu (Research theory): Cơ sở bản thể luận (Metaphysics: Thuyết duy tâm vs Thuyết duy vật) và nhận thức luận (Epistemology: Thuyết kinh nghiệm vs Thuyết duy lý). Phương pháp diễn dịch giả định (Hypothetico-deductive method). So sánh các hệ hình: Thực chứng (Positivism), Tương đối luận (Relativism/Interpretivism), Hậu hiện đại (Postmodernism) và Hiện thực phê phán (Critical realism).
• Chương 3: Cấu trúc dự án nghiên cứu (Structuring the research project): Xây dựng cấu trúc dự án dựa trên 4 câu hỏi (Cái gì, Tại sao, Làm thế nào, Khi nào). Kỹ thuật xác lập vấn đề thông qua câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết (hypothesis) và thao tác hóa khái niệm (operationalization).
• Chương 4: Đạo đức nghiên cứu (Research ethics): Các quy tắc bảo vệ người tham gia nghiên cứu, nguyên tắc không gây hại (cause no harm), tính trung thực và trách nhiệm giải trình.
• Chương 5: Tìm kiếm và tổng quan tài liệu (Finding and reviewing the literature): Kỹ thuật truy xuất nguồn thông tin học thuật, đánh giá và tổng hợp tri thức tiền nghiệm.
• Chương 6–8: Bản chất và phương pháp thu thập dữ liệu (The nature of data & Data collection): Phân biệt dữ liệu định lượng và định tính; 4 thang đo (Nominal, Ordinal, Interval, Ratio). Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp (phân tích nội dung) và dữ liệu sơ cấp (chọn mẫu, phỏng vấn, bảng hỏi, quan sát, thực nghiệm phòng lab và hiện trường).
• Chương 9–10: Phân tích dữ liệu (Quantitative and Qualitative data analysis): Phân tích định lượng (phân phối tần số, đo lường xu hướng tập trung, độ phân tán, hồi quy tương quan) và phân tích định tính (ma trận hiển thị theo thời gian, vai trò, khái niệm; ký hiệu học).
• Chương 11: Soạn thảo đề cương và báo cáo (Writing the proposal and writing up the research): Quy chuẩn lập đề cương dự án và hoàn thiện luận văn, báo cáo kết quả.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên lịch sử tư tưởng học thuật và các khung lý thuyết kinh điển:

• Trường phái nhận thức luận: Phân tích sự đối lập giữa Chủ nghĩa kinh nghiệm (Empiricism - lập luận quy nạp) của Aristotle, Francis Bacon và Chủ nghĩa duy lý (Rationalism - lập luận diễn dịch) của Plato, René Descartes. Đưa vào phương pháp diễn dịch giả định của Karl Popper để dung hòa hai khuynh hướng.
• Tư tưởng của các học giả then chốt: Khái quát các luận điểm triết học của John Locke (sự vật khả đo và nhận thức trừu tượng), George Berkeley (hiện tượng tâm trí), David Hume (giới hạn của quy nạp), Immanuel Kant (tương tác giữa tâm trí và kinh nghiệm), Auguste Comte (thực chứng xã hội), Karl Marx (duy vật biện chứng), Émile Durkheim (sự kiện xã hội), Max Weber (khái niệm Verstehen - sự thấu hiểu), Thomas Kuhn (sự biến đổi chuẩn thức khoa học), Michel Foucault (diễn ngôn và quyền lực), Jacques Derrida (thuyết giải cấu trúc).
• Năm giả định của phương pháp khoa học: Trật tự (Order), Thực tại khách quan (External reality), Độ tin cậy của nhận thức (Reliability), Tính cô đọng tối giản (Parsimony), và Tính phổ quát (Generality).
• Khung thao tác hóa khái niệm: Tiến trình 4 cấp độ từ trừu tượng đến cụ thể: Khái niệm (Concepts) $\rightarrow$ Chỉ báo (Indicators) $\rightarrow$ Biến số (Variables) $\rightarrow$ Giá trị đo lường (Values).

Kỹ năng phát triển

1. Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thiết lập khung chọn mẫu (sampling frame); xử lý số liệu thống kê mô tả (tính số trung bình, trung vị, yếu vị, độ lệch chuẩn); phân loại dữ liệu theo 4 cấp độ thang đo; xây dựng các bảng phân tích nội dung (content analysis) và ma trận định tính (qualitative matrices).
2. Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích phản biện lập luận nghiên cứu; phân định biến độc lập (independent variable) và biến phụ thuộc (dependent variable); phân biệt bản chất giữa mối quan hệ tương quan (correlation) và quan hệ nhân quả (causality); giải mã nghĩa văn bản văn hóa qua ký hiệu học (semiotics).
3. Kỹ năng thực hành (Practical competencies): Lập sơ đồ tiến trình dự án nghiên cứu (Figure 3.1); kiểm soát các rủi ro đạo đức đối với đối tượng khảo sát; viết cấu trúc đề cương nghiên cứu hoàn chỉnh phục vụ xét duyệt học thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn theo phương pháp sư phạm kiến tạo thực hành, kết nối lý thuyết nhận thức luận trừu tượng với các bước triển khai kỹ thuật cụ thể.

Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies)

Tác giả sử dụng các dữ liệu và công trình nghiên cứu thực nghiệm thực tế để minh họa:

• Tình huống đề cương và luận án: Trích đoạn đề cương nghiên cứu thạc sĩ của Marina Muenchenbach và luận án tiến sĩ của Alma Clavin làm mẫu phân tích kỹ thuật hành văn học thuật.
• Mô hình thực nghiệm vật lý và hiện trường: Nghiên cứu mô hình âm học thính phòng Festival Hall của Kirkegaard Associates (Figure 8.5); thực nghiệm hiện trường của Jane Stiles về tác động của cây xanh trong nhà đến mức độ lo âu của bệnh nhân tại phòng chờ bệnh viện (Figure 8.3); mô phỏng luồng nhiệt qua sàn bê tông bằng máy tính (Figure 8.6).

Bài tập thực hành (Practical exercises)

• Thao tác hóa câu hỏi nghiên cứu trừu tượng: Biến đổi câu hỏi "Kết quả thi ở trường có phải là thước đo thực chất về trí thông minh của học sinh?" thành hệ thống các câu hỏi phụ và giả thuyết kiểm định cụ thể.
• Phân định phạm vi nghiên cứu: Xây dựng bản tuyên bố mục đích (statement of intent) với ví dụ về nghiên cứu rào cản phát triển nghề nghiệp của các nữ kỹ sư trong ngành công nghiệp ô tô tại Anh.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập thông qua sản phẩm cụ thể là đề cương nghiên cứu (research proposal), bài tổng quan tài liệu hoặc luận văn hoàn chỉnh thay vì bài kiểm tra lý thuyết thuần túy.
• Chỉ dẫn tự học: Người học có thể đọc tuần tự theo các giai đoạn nghiên cứu hoặc tra cứu độc lập từng kỹ thuật; sử dụng danh mục tài liệu mở rộng cuối mỗi chương (giới thiệu các tài liệu của Robson, Blaxter, Bryman, Mertens) để đào sâu các chủ đề chuyên biệt.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cân bằng giữa các hệ hình nghiên cứu: Giáo trình đối chiếu trực diện giữa hệ hình Thực chứng (Positivism) và Tương đối luận (Relativism) qua Bảng 2.1, đồng thời làm rõ cách tiếp cận của Thuyết hậu hiện đại (Postmodernism) và Hiện thực phê phán (Critical Realism), giúp người học có cái nhìn đa chiều về bản chất tri thức.

Tiêu chí	Tiếp cận Thực chứng (Positivist)	Tiếp cận Tương đối (Relativist)
Cơ sở triết học	Thuyết hiện thực: Thế giới tồn tại khách quan và có thể biết được chính xác.	Thuyết duy tâm: Thế giới tồn tại nhưng con người diễn giải theo nhiều cách khác nhau.
Vai trò nghiên cứu	Phát hiện các quy luật phổ quát và các khái quát hóa.	Làm sáng tỏ các cách diễn giải khác nhau của con người về thế giới.
Vai trò nhà nghiên cứu	Người quan sát trung lập, đứng ngoài hệ thống.	Một phần cấu thành của quá trình nghiên cứu, gắn liền bối cảnh.
Phương pháp thu thập	Thực nghiệm, mô hình toán học, phân tích định lượng.	Khảo sát, quan sát, phân tích định tính, phân tích ngôn ngữ.
Quan điểm về xã hội	Tìm kiếm trật tự và quy luật ổn định chi phối xã hội.	Tìm kiếm động lực tương tác và sự đa dạng của các hệ giá trị.

• Hệ thống hóa thiết kế nghiên cứu: Phân loại chi tiết 10 dạng thiết kế nghiên cứu thực tế kèm theo các điều kiện áp dụng, từ các thiết kế truyền thống (thực nghiệm, mô tả, so sánh) đến các hướng tiếp cận chuyên sâu (nghiên cứu hành động, dân tộc học, phân tích văn hóa).
• Trực quan hóa quy trình và kỹ thuật hiển thị dữ liệu: Cung cấp 16 sơ đồ minh họa, bao gồm sơ đồ tiến trình nghiên cứu (Figure 3.1), khung lấy mẫu (Figure 8.1), và các dạng hiển thị dữ liệu định tính chuyên sâu (ma trận hiển thị có thứ tự theo thời gian, ma trận khái niệm, ma trận vai trò theo Miles & Huberman).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Sinh viên đại học và học viên sau đại học:
   • Sinh viên năm cuối chuẩn bị triển khai khóa luận tốt nghiệp.
   • Học viên thạc sĩ và nghiên cứu sinh tiến sĩ thuộc các ngành Khoa học xã hội, Nhân văn, Quản trị kinh doanh, Kiến trúc, Môi trường, Y tế và Điều dưỡng.
2. Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites):
   • Không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từ trước về triết học hay thống kê toán học phức tạp.
   • Yêu cầu kỹ năng tư duy logic cơ bản và khả năng đọc hiểu tài liệu học thuật.
3. Giảng viên:
   • Sử dụng làm giáo trình khung cho học phần Phương pháp luận nghiên cứu.
   • Sử dụng hệ thống sơ đồ và tình huống mẫu để hướng dẫn sinh viên xây dựng đề cương nghiên cứu.
4. Chuyên viên và nhà nghiên cứu thực hành:
   • Chuyên viên tại các tổ chức, doanh nghiệp cần thực hiện các khảo sát thực tế, đánh giá dự án (evaluation research), hoặc nghiên cứu hành động (action research) phục vụ cải tiến quy trình công việc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn cho người mới bắt đầu tiếp cận nghiên cứu khoa học, bao gồm sinh viên đại học thực hiện niên luận/khóa luận, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuẩn bị đề cương luận án, và các chuyên viên cần thực hiện nghiên cứu ứng dụng trong công việc.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học không cần có nền tảng trước về triết học hay kỹ thuật thống kê nâng cao. Giáo trình cung cấp định nghĩa chi tiết ngay khi thuật ngữ xuất hiện lần đầu và giải thích các khái niệm thống kê ở mức độ cơ sở.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu liên kết trực tiếp giữa các trường phái nhận thức luận triết học (tại Chương 2) với các kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu thực tế (tại Chương 6–10). Toàn bộ quy trình được chuẩn hóa thành các bước triển khai cụ thể, có bảng thuật ngữ đối chiếu và ví dụ trích từ các luận án thực tế.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học có thể theo dõi tuần tự 11 chương theo trình tự thời gian của một dự án nghiên cứu, hoặc tra cứu theo từng vấn đề chuyên biệt thông qua mục lục và bảng Glossary. Cần thực hành trực tiếp bằng cách chuyển đổi các câu hỏi nghiên cứu của bản thân thành giả thuyết và thiết kế nghiên cứu cụ thể.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Cuối mỗi chương đều có mục "Where to find out more" cung cấp danh mục sách đọc thêm có chọn lọc (như các tác phẩm của Thomas Kuhn về cấu trúc các cuộc cách mạng khoa học, Karl Popper về logic phát hiện khoa học, hay Donna Mertens về phương pháp nghiên cứu giáo dục và tâm lý).

---

Kết luận

Giáo trình Research Methods: The Basics của Nicholas Walliman cung cấp khung phương pháp luận nghiên cứu khoa học chuẩn mực, bao quát toàn diện từ nền tảng triết học nhận thức luận đến các kỹ thuật thực thi định tính và định lượng.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận bản chất nghiên cứu và nền tảng triết học (Chương 1–2);
2. Xác lập cấu trúc đề tài, quy chuẩn đạo đức và tổng quan tài liệu (Chương 3–5);
3. Thu thập, phân loại và phân tích dữ liệu (Chương 6–10);
4. Soạn thảo đề cương và báo cáo hoàn chỉnh (Chương 11).

Tài liệu là công cụ tham chiếu tiêu chuẩn cho người học và nhà nghiên cứu trong việc thiết kế và hoàn thiện các công trình học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

RESEARCH METHODS THE BASICS Research Methods: The Basics is an accessible, user-friendly introduction to the different aspects of research theory, methods and practice. Structured in two parts, the first covering the nature of knowledge and the reasons for research, and the second the specific methods used to carry out effective research, this book covers: x structuring and planning a research project x the ethical issues involved in research x different types of data and how they are measured x collecting and analysing data in order to draw sound conclusions x devising a research proposal and writing up the research. Complete with a glossary of key terms and guides to further reading, this book is an essential text for anyone coming to research for the first time, and is widely relevant across the social sciences and humanities. Nicholas Walliman is Senior Lecturer in the Department of Architecture at Oxford Brookes University, UK.

The Basics ACTING HUMAN GENETICS BELLA MERLIN RICKI LEWIS ANTHROPOLOGY INTERNATIONAL RELATIONS PETER METCALF PETER SUTCH AND JUANITA ELIAS ARCHAEOLOGY (SECOND EDITION) INTERNET CLIVE GAMBLE JASON WHITTAKER ART HISTORY ISLAM GRANT POOKE AND DIANA NEWALL COLIN TURNER THE BIBLE JAZZ JOHN BARTON CHRISTOPHER MEEDER BLUES JUDAISM DICK WEISSMAN JACOB NEUSNER BUDDHISM LANGUAGE (SECOND EDITION) CATHY CANTWELL R. TRASK CRIMINAL LAW LITERARY THEORY (SECOND EDITION) JONATHAN HERRING HANS BERTENS CRIMINOLOGY LOGIC SANDRA WALKLATE J. BEALL ECONOMICS (SECOND EDITION) MANAGEMENT TONY CLEAVER MORGEN WITZEL EUROPEAN UNION (SECOND EDITION) MARKETING (SECOND EDITION) ALEX WARLEIGH-LACK KARL MOORE AND NIKETH PAREEK FILM STUDIES OPERA AMY VILLAREJO DENISE GALLO FINANCE (SECOND EDITION) PHILOSOPHY (FOURTH EDITION) ERIK BANKS NIGEL WARBURTON FOLK MUSIC POETRY RONALD COHEN JEFFREY WAINWRIGHT POLITICS (FOURTH EDITION) SOCIOLOGY STEPHEN TANSEY AND NIGEL JACKSON KEN PLUMMER THE QUR’AN TELEVISION STUDIES MASSIMO CAMPANINI TOBY MILLER RELIGION (SECOND EDITION) THEATRE STUDIES MALORY NYE ROBERT LEACH ROMAN CATHOLICISM WORLD HISTORY MICHAEL WALSH PETER STEARNS SEMIOTICS (SECOND EDITION) WORLD MUSIC DANIEL CHANDLER RICHARD NIDEL SHAKESPEARE (SECOND EDITION) SEAN MCEVOY RESEARCH METHODS THE BASICS Nicholas Walliman First published 2011 by Routledge 2 Park Square, Milton Park, Abingdon, Oxon OX14 4RN Simultaneously published in the USA and Canada by Routledge 270 Madison Avenue, New York, NY 10016 Routledge is an imprint of the Taylor & Francis Group, an informa business This edition published in the Taylor & Francis e-Library, 2011. To purchase your own copy of this or any of Taylor & Francis or Routledge’s collection of thousands of eBooks please go to www.

© 2011 Nicholas Walliman The right of Nicholas Walliman to be identified as author of this work has been asserted by him in accordance with sections 77 and 78 of the Copyright, Designs and Patents Act 1988. All rights reserved. No part of this book may be reprinted or reproduced or utilized in any form or by any electronic, mechanical, or other means, now known or hereafter invented, including photocopying and recording, or in any information storage or retrieval system, without permission in writing from the publishers. British Library Cataloguing in Publication Data A catalogue record for this book is available from the British Library Library of Congress Cataloging in Publication Data Walliman, Nicholas S.

Research methods: the basics / Nicholas Walliman.—(The basics) Includes bibliographical references and index. Social sciences—Research—Methodology. Humanities—Research— Methodology.4—dc22 2010022880 ISBN 0-203-83607-3 Master e-book ISBN ISBN13: 978-0-415-48991-1 (hbk) ISBN13: 978-0-415-48994-2 (pbk) ISBN13: 978-0-203-83607-1 (ebk) To Ursula CONTENTS List of illustrations xi Acknowledgements xiii Introduction 1 PART I Research theory and practice 5 1 Research basics 7 2 Research theory 15 3 Structuring the research project 29 4 Research ethics 42 5 Finding and reviewing the literature 52 PART II The main research methods 63 6 The nature of data 65 7 Collecting and analysing secondary data 78 8 Collecting primary data 92 9 Quantitative data analysis 113 10 Qualitative data analysis 128 11 Writing the proposal and writing up the research 146 Glossary 167 Bibliography 179 Index 183 ILLUSTRATIONS Tables 2.1 Comparison between positivist and relativist 22 approaches 2.2 Methods of enquiry – a comparison 25 6.1 Set of quantitative data 72 6.2 Set of qualitative data 74 Figures 3.1 Structure of a typical research project 31 6.1 Diagram of levels of abstraction 69 6.2 Levels of measurement 77 7.3 Tabulation of results of a content analysis 89 8.1 Sampling frame in relation to population and sample 94 8.2 Laboratory experiment: testing the airtightness of a 105 cladding system 8.3 Field experiment: testing the effect of indoor 107 planting on waiting patient anxiety (© Jane Stiles) 8.4 Diagrammatic model: systems map of part of 109 a university 8.5 Physical model: acoustic model of a concert hall 110 (© Kirkegaard Associates) xii ILLUSTRATIONS 8.6 Computer building simulation output of heatflow 111 through a concrete floor slab 9.3 Table to illustrate frequency distribution 117 9.4 Skewness and measures of central tendency 119 9.5 Charts and diagrams 120 9.6 Scattergrams of two variables with different 123 levels of relationships 9.1 Work sequence in qualitative research 129 10.2 Example of a matrix: self-build skills in six projects 136 10.3 Time ordered display 139 10.4 Conceptually ordered display 139 10.5 Role ordered display 140 10.6 The semiotics of a traffic sign 143 ACKNOWLEDGEMENTS My grateful thanks go to Alma Clavin for allowing me to use an extract from her PhD thesis, and Marina Muenchenbach for allow- ing me to use her Masters research proposal to demonstrate aspects of research writing. Also thanks to Kirkegaard Associates for per- mission to use their photographs of the Festival Hall acoustic model and Jane Stiles for permission to use her photographs of the hospital waiting areas.

I would also like to thank Katherine Ong and Sophie Thompson from Routledge for their patience and encouragement. My Masters and Doctorate students have also been an inspiration to me and gave me many insights into the practical problems of engaging in research and demonstrated ways to overcome them. My greatest appreciation goes to my wife, Ursula, for her support and tolerance during the writing of this book. INTRODUCTION Research Methods are the tools and techniques for doing research.

Research is a term used liberally for any kind of investigation that is intended to uncover interesting or new facts. As with all activities, the rigour with which this activity is carried out will be reflected in the quality of the results. This book presents a basic review of the nature of research and the methods which are used to undertake a variety of investigations relevant to a wide range of subjects, such as the natural sciences, social science, social anthropology, psychology, politics, leisure studies and sport, hospitality, healthcare and nursing studies, the environment, business, education and the humanities. Just about every university course includes an element of research that students must carry out independently, in the form of projects, dissertations and theses, and the more advanced the degree, the greater the research content.

In the workplace there is frequently a need to do research in order to develop or improve the business or service, while some types of businesses rely on doing research projects for their very existence. Research methods are a range of tools that are used for different types of enquiry, just as a variety of tools are used for doing differ- ent practical jobs, for example, a pick for breaking up the ground or a rake for clearing leaves. In all cases, it is necessary to know what the correct tools are for doing the job, and how to use them to best effect. This book provides you with the basic information about the tools used in research, the situations in which they are applied and indicates briefly how they are used by giving practical examples.

2 INTRODUCTION I have also included chapters that describe the theoretical background to research and the ways of thinking that lead to the different ways of carrying out investigations and coming to conclusions. Therefore, the book is divided into two basic parts. Part I consists of Chapters 1–5 and provides an introduction to research theory and general practice. Part II contains Chapters 6–11 and explains the main research meth- ods used for collecting and analysing data and gives advice on the practical issues of presenting your research in a clear and attractive manner.

As this book acts as an introduction to the basics of research meth- ods, you will probably want to find out more about many of the issues mentioned, so I have made suggestions for further reading at the end of each chapter (‘Where to find out more’). You will notice that research is riddled with technical terms, or what some people would call jargon. The first time any of the terms are used they are highlighted in bold and then I normally provide an explanation of the meaning. In order to provide a useful way to remind you of the definitions of the main technical terms used in this book (and for that matter elsewhere too), I have included a glossary at the end which includes all those terms highlighted in bold in the main text plus a few extra ones you may come across in your other needing.

You can easily refer to the glossary from anywhere in the book. Not only will reading this book give you an insight into the dif- ferent aspects of research theory and practice and help you to under- stand what is involved in carrying out a research project, it will also help you to evaluate the claims made by academics, experts of all kinds, politicians, advertisers, etc. by judging the quality of the evi- dence provided by the research on which they base their arguments. You don’t have to read the book from the beginning to the end, like a novel.

It can be used as a reference for finding out about the char- acteristics of a particular research method, the meaning of a certain term or about aspects of theory. However, the chapters are arranged in the approximate sequence of the activities required for carrying out a research project, so it can be used as a step-by-step guide to doing your own research. Finding out about things and trying to understand events and situations are activities that symbolize the very essence of humanity. At a time when we are bombarded with information, when press- ing problems are ever present, when the opportunities for discovery INTRODUCTION 3 are all around us, it is really useful, if not essential, to be familiar with the methods for doing research – any research.

This book will help you to think clearly, to structure your enquiries and to come to conclusions based on appropriate evidence and sound argument. It will enable you to consolidate your knowledge and understanding of your surroundings, and will also help you to hold your own in a discussion and to critically analyse the claims and arguments made by others. PART I RESEARCH THEORY AND PRACTICE One reviewer of my first draft of this book suggested that these first five chapters did not deal with research methods at all. Strictly speaking, if you take a purist’s view of what research methods are, he was cor- rect.

If you consider that research methods are only specific tech- niques for collecting and analysing data in such a way that you can come to reliable conclusions, then Part I of this book does not deal with these. However, I believe that unless you know what research is about, and understand the context in which these research methods are used, you will not know which to use and why. Therefore, in Part I of this book, I have provided an overview of the nature of research, its theoretical foundations, what is involved in the process, what you can do with it, and what makes good research. In order to place research within its context, in Chapter 2 I have provided you with a brief review of the theoretical basis of research as an activity.