Luận án tiến sĩ của NCS Quách Văn Tuấn về quản lý đào tạo Đại học Phòng cháy chữa cháy

Tìm hiểu quy trình quản lý đào tạo chuẩn đầu ra tại Đại học PCCC. Nắm bắt các phương pháp hiệu quả, mục tiêu và lợi ích của việc đào tạo theo chuẩn đầu ra.

• Tác giả: Quách Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS Phan Văn Tỵ
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý đào tạo ở Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy theo tiếp cận chuẩn đầu ra
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra

Quản lý đào tạo ở trường đại học phòng cháy chữa cháy theo tiếp cận chuẩn đầu ra là hướng nghiên cứu mới. Phương pháp này đặt người học làm trung tâm. Kết quả đào tạo được đo lường bằng chuẩn đầu ra cụ thể. Chuẩn đầu ra định nghĩa rõ ràng kiến thức, kỹ năng, thái độ cần đạt. Hệ thống quản lý đào tạo phải đảm bảo đạt được các chuẩn này. Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy có đặc thù riêng. Đào tạo gắn liền với thực tiễn công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Quản lý đào tạo cần bao quát toàn bộ quy trình từ đầu vào đến đầu ra. Các yếu tố tác động gồm đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo, phương pháp dạy học và hệ thống đánh giá. Nghiên cứu này đề xuất mô hình quản lý đào tạo phù hợp với thực tiễn tại trường.

1.1. Khái niệm chuẩn đầu ra trong đào tạo đại học

Chuẩn đầu ra là tập hợp các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người học phải đạt được sau khi hoàn thành chương trình đào tạo. Chuẩn đầu ra là cơ sở để xây dựng chương trình, thiết kế bài giảng, đánh giá kết quả học tập. Tiếp cận chuẩn đầu ra đảm bảo tính hệ thống, minh bạch trong đào tạo. Người học biết rõ mình cần đạt được gì. Giảng viên có định hướng giảng dạy rõ ràng. Quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra giúp kiểm soát chất lượng hiệu quả hơn.

1.2. Đặc điểm đào tạo tại trường Đại học Phòng cháy chữa cháy

Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy đào tạo cán bộ chuyên trách công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Chương trình đào tạo kết hợp lý thuyết với thực hành chuyên sâu. Học viên phải thành thục kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp. Đội ngũ giảng viên cần có kinh nghiệm thực tế tại các đơn vị chữa cháy. Cơ sở vật chất đòi hỏi trang thiết bị chuyên dụng hiện đại. Học viên đến từ nhiều vùng miền, trình độ không đồng đều. Điều này đặt ra thách thức lớn cho quản lý đào tạo.

II. Phân tích thực trạng quản lý đào tạo tại trường PCCC

Thực trạng quản lý đào tạo tại Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy còn nhiều hạn chế. Chương trình đào tạo chưa đồng bộ với chuẩn đầu ra. Phương pháp giảng dạy chủ yếu theo lối truyền thụ kiến thức. Đánh giá kết quả học tập chưa đo lường được đầy đủ chuẩn đầu ra. Cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đội ngũ giảng viên thiếu kinh nghiệm thực tế tại các đơn vị chữa cháy. Nhận thức về tiếp cận chuẩn đầu ra chưa đầy đủ. Công tác xây dựng chuẩn đầu ra thiếu sự tham gia của các bên liên quan. Hệ thống đảm bảo chất lượng chưa được xây dựng hoàn chỉnh. Khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn công tác còn lớn.

2.1. Hạn chế trong xây dựng và triển khai chuẩn đầu ra

Chuẩn đầu ra chưa được xây dựng khoa học, thiếu tính thực tiễn. Quá trình xây dựng thiếu sự tham gia của cơ quan sử dụng lao động. Chuẩn đầu ra chưa gắn chặt với yêu cầu nhiệm vụ PCCC và cứu nạn cứu hộ. Việc rà soát, cập nhật chuẩn đầu ra chưa được thực hiện thường xuyên. Chương trình đào tạo chưa được điều chỉnh theo chuẩn đầu ra. Phương pháp đánh giá còn đơn điệu, chưa đo lường được năng lực thực hành. Điều này dẫn đến chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

2.2. Vấn đề về đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất

Đội ngũ giảng viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp tiếp cận chuẩn đầu ra. Giảng viên thỉnh giảng chưa đáp ứng yêu cầu chất lượng giảng dạy. Cơ sở vật chất, trang thiết bị PCCC còn thiếu và lạc hậu. Phòng học, bãi tập thực hành chưa đạt chuẩn đào tạo. Thư viện, học liệu số chưa phong phú phục vụ tự học. Ngân sách đầu tư cho đào tạo còn hạn chế. Giảng viên mới thiếu kinh nghiệm thực tế tại các đơn vị chữa cháy chuyên nghiệp.

III. Biện pháp quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra

Biện pháp quản lý đào tạo cần triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện. Thứ nhất, nâng cao nhận thức cho cán bộ, giảng viên về đào tạo theo chuẩn đầu ra. Thứ hai, xây dựng chuẩn đầu ra gắn với yêu cầu nhiệm vụ PCCC và cứu nạn cứu hộ. Thứ ba, rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp chuẩn đầu ra. Thứ tư, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy người học làm trung tâm. Thứ năm, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo. Thứ sáu, xây dựng hệ thống đánh giá kết quả học tập toàn diện. Thứ bảy, phát triển đội ngũ giảng viên đạt chuẩn năng lực. Các biện pháp phải được thực hiện có lộ trình, phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường.

3.1. Đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả

Phương pháp dạy học cần chuyển từ truyền thụ sang phát huy tính chủ động của học viên. Áp dụng phương pháp học tập qua tình huống, mô phỏng, thực hành chữa cháy. Đánh giá kết quả học tập phải đo lường được chuẩn đầu ra. Sử dụng đa dạng hình thức đánh giá: đánh giá quá trình, đánh giá cuối kỳ, đánh giá thực hành kỹ năng. Xây dựng ngân hàng câu hỏi, bài thi gắn với chuẩn đầu ra. Tổ chức cho học viên tham gia thực tế tại các đơn vị chữa cháy.

3.2. Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên giảng dạy

Đào tạo, bồi dưỡng giảng viên về lý luận và phương pháp tiếp cận chuẩn đầu ra. Tổ chức cho giảng viên đi thực tế tại các đơn vị PCCC chuyên nghiệp. Xây dựng cơ chế khuyến khích giảng viên nghiên cứu khoa học. Tuyển chọn giảng viên thỉnh giảng có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn lâu năm. Đánh giá năng lực giảng viên định kỳ theo tiêu chuẩn. Tạo điều kiện giảng viên tích lũy kinh nghiệm từ tình huống chữa cháy thực tế.

IV. Kết luận và ứng dụng quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra tại Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy. Kết quả nghiên cứu chỉ ra thực trạng và nguyên nhân hạn chế trong quản lý đào tạo. Các biện pháp đề xuất mang tính khả thi cao, phù hợp điều kiện thực tế. Ứng dụng kết quả nghiên cứu giúp nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ PCCC. Mô hình quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra có thể áp dụng tại các cơ sở đào tạo khối an ninh, quốc phòng. Từ đó, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ trong tình hình mới.

4.1. Giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra. Làm rõ khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc quản lý đào tạo tại trường PCCC. Phân tích các yếu tố tác động đến quản lý đào tạo. Xây dựng khung lý thuyết về quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra. Góp phần bổ sung kho tàng lý luận quản lý giáo dục Việt Nam. Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực tiễn để nhà trường đổi mới quản lý đào tạo.

4.2. Hướng phát triển và mở rộng ứng dụng

Các biện pháp đề xuất có thể áp dụng tại các cơ sở đào tạo khối an ninh, quốc phòng. Hướng phát triển cần tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả áp dụng thực tế. Mở rộng nghiên cứu sang đào tạo sau đại học tại trường. Xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra. Hợp tác quốc tế trong đào tạo cán bộ PCCC. Nghiên cứu áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, 5 chương, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các công trình khoa học đã công bố và phụ lục. 13 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc có liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về đào tạo và đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra 1.

Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Trong cuốn “The Life and Times of Victor Karlovich Della-Vos” [97] (Cuộc đời và sự nghiệp của Victor Karlovich Della-Vos) Schenk, John P. Victor Vos Della, Hiệu trưởng Trường Kỹ thuật Hoàng Gia Nga đã có nói về nội dung phân tích nghề nghiệp. Với quan điểm muốn đào tạo nghề có hiệu quả thì phải phân tích nghề để nhận biết các năng lực cần thiết phải trang bị cho người hành nghề. Các yêu cầu năng lực đó phải có trong mục tiêu đào tạo và cũng coi như CĐR thoả mãn nhu cầu xã hội đối với người đã qua đào tạo; đồng thời tác giả cũng đề xuất một số biện pháp quản lý quá trình đào tạo nhằm vào mục tiêu hoàn thiện các năng lực cho người được đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động trong phát triển kinh tế xã hội.

Các biện pháp của tác giả tập trung vào các lĩnh vực chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, phương thức đánh giá trong đào tạo. Quan điểm khoa học trên được coi là một trong những sáng kiến của Della Vos đặt nền tảng khoa học xây dựng nội dung chương trình đào tạo và CĐR. Blank (1982) trong tác phẩm “Handbook for Developing Competency - Based Training Programs” (Sổ tay về phát triển năng lực - cơ sở cho một chương trình đào tạo) [83] đã đề cập đến đào tạo theo phát triển năng lực không quy định thời gian cho khoá học mà sử dụng các chuẩn về kiến thức, kỹ năng chuyên môn nghề nghiệp đã quy định (Standard of Profession) để làm đơn vị đo (chuẩn đánh giá) kết quả đào tạo, đào tạo phát triển theo năng lực mà sử dụng các chuẩn về kiến thức, kỹ năng chuyên môn nghề nghệp chính là đào 14 tạo theo CĐR. Cuốn sách này cũng đề cập những vấn đề cơ bản của GD&ĐT dựa trên năng lực thực hiện, phân tích nghề và phân tích nhu cầu người học, nhu cầu của các tổ chức và doanh nghiệp sử dụng lao động về kiến thức, kỹ năng và thái độ của người học theo mục tiêu đào tạo.

Shirley Fletcher (1997) trong cuốn “Designing Competence - Based Training” [99], (Thiết kế năng lực - cơ sở đào tạo) đã đề cập đến các cơ sở khoa học của việc xây dựng các tiêu chuẩn trong đào tạo, các kỹ thuật phân tích nhu cầu người học và phân tích công việc, xây dựng mô đun của chương trình đào tạo để đạt tới CĐR đây là một tác phẩm bàn về đào tạo gắn với CĐR. (1999) trong cuốn “Competency identification modeling and assessment in the USA” [96] (Xác định mô hình năng lực và đánh giá tại Hoa Kỳ) đã nhận định trong những thập niên cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đã đòi hỏi phải gia tăng năng suất và hiệu quả lao động. Tuy nhiên, việc đào tạo nhân lực để trực tiếp tham gia vào quá trình lao động sản xuất còn thuần túy theo cách mô phỏng, bắt chước, máy móc rập khuôn. Đứng trước đòi hỏi đó, các nhà giáo dục chuyên nghiệp phải suy nghĩ về dạy học trong quá trình đào tạo như thế nào cho có hiệu quả để đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và lưu thông hàng hoá.

Vì vậy, để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cần phải dựa trên phân tích quá trình lao động từng ngành nghề cụ thể để khám phá ra những cách thức trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng tốt nhất cho người được đào tạo có được năng lực thực hành nghề, mà các năng lực này được coi như CĐR của người được đào tạo của cơ sở đào tạo. Theo các tác giả, hệ thống mô hình năng lực có trong tài liệu này là những yêu cầu của xã hội đối với hoạt động đào tạo nhân lực cho một ngành nghề cụ thể nhằm mục tiêu đáp ứng nhu cầu của xã hội về đào tạo nguồn nhân lực. Québec (2002) trong cuốn “Technologie et l'enseignement technique et la formation professionnelle” [102] (Công nghệ và kỹ thuật GD&ĐT nghề) đã đưa ra hệ thống chuẩn kỹ năng nghề được quy định cụ thể trong các bộ chuẩn 15 đào tạo nói chung và CĐR ngành đào tạo của mỗi nghề nói riêng. Để có được các bộ CĐR cho đào tạo, các cơ sở đào tạo phải xác định hệ thống các kiến thức, kỹ năng của người hành nghề trên cơ sở phân tích nghề để xác định được CĐR và coi chuẩn đó là yêu cầu bắt buộc đối với người học khi ra trường.

Trong cuốn “A Competency-based model fordeveloping human reource professionals” (Mô hình dựa trên năng lực để phát triển nguồn nhân lực chuyên gia) [84] Glenn M., Mary Jo Blahna (2005) cho rằng bối cảnh thời đại mới, xu thế phát triển giáo dục và cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã tác động và làm biến đổi nhanh chóng, sâu sắc đến tất cả các lĩnh vực của xã hội, trong đó có giáo dục và việc làm. Mô hình nhân cách của người lao động được xây dựng dựa trên năng lực (Human Resources Competency), bao gồm 03 thành tố cấu trúc cơ bản: Kiến thức (Knowledge), Kỹ năng (Skills) và Thái độ (Traits). Các kiến thức và kỹ năng nền tảng bao gồm: - Tư duy và kiến thức công nghệ (Technical Knowiedge and Reasoning). - Kỹ năng chuyên môn nghề nghiệp và các phẩm chất cá nhân (Personal and Professional Skills).

- Các kỹ năng liên nhân cách: làm việc nhóm, giao tiếp (Interpersonal Skills: Teamwork and Communication). Báo cáo của OECD dựa trên nghiên cứu tại 17 quốc gia riêng lẻ được thực hiện trên toàn cầu trong giai đoạn 2011- 2012 “OECD reviews of vocational education and training, Learning for Jobs” (Đánh giá của OECD về GD&ĐT nghề. Học vì việc làm) (2011) [93] đã đánh giá những người tốt nghiệp các chương trình dạy nghề cần được trang bị không chỉ với những kỹ 16 năng giúp họ có được công việc đầu tiên, mà còn với những kỹ năng khác về năng lực hỗ trợ sự nghiệp phát triển trong một thị trường lao động rộng lớn cho quá trình phát triển nhanh chóng. Các chương trình dạy nghề cần có chất lượng cao, với đội ngũ giáo viên và giảng viên là những người hiểu nhu cầu của ngành công nghiệp hiện đại.

Học tập tại nơi làm việc đóng vai trò quan trọng trong tất cả các chương trình dạy nghề. Trên hết, cần một quan hệ đối tác hiệu quả giữa hệ thống GD&ĐT và với thị trường lao động để đảm bảo rằng các kỹ năng của người học thực sự mức độ phù hợp với thị trường lao động. Leesa Wheelahan (2012) trong tác phẩm “The problem with competency-based training, Educating for the knowledge economy: critical perspectives?” (Vấn đề giáo dục đào tạo dựa trên năng lực trong nền kinh tế tri thức quan điểm phản biện) [100] đã có một góc nhìn thực tế khác về đào tạo theo năng lực. Luận cứ quan trọng mà tác giả đưa ra là sự hiểu biết (kiến thức) của người học phải được đặt vào vị trí trung tâm của chương trình đào tạo nhưng đào tạo theo năng lực thực hiện lại không làm được điều đó.

Bằng việc mô tả lại những yêu cầu của xã hội đối với một hoạt động nghề nghiệp, cách tiếp cận này đặt sự thực hiện công việc nghề nghiệp của người học vào vị trí trung tâm thay cho việc phải bắt đầu từ việc tiếp nhận hệ thống tri thức khoa học chuyên sâu. Tác giả đã chỉ ra hạn chế của phương pháp xây dựng chương trình đào tạo theo năng lực thực hiện và đề xuất cần phải có những nghiên cứu sâu hơn trong các lý thuyết xây dựng chương trình đào tạo. Okoye Michael (2015) trong công trình “Enhancing Technical and Vocational Education and Training (TVET) in Nigeria for Sustainable Development: CompetencyBased Training (CBT) Approach” (Tăng cường GD&ĐT kỹ thuật và dạy nghề (TVET) ở Nigeria để phát triển bền vững: Phương pháp đào tạo dựa trên năng lực), [91] đã đặc biệt nhấn mạnh tới yếu tố “thực hiện được (performing) chứ không phải chỉ “biết” (knowing), kết quả đầu ra được tuyên bố rõ ràng để người học biết chính xác những gì họ có thể làm, giáo viên biết cần dạy gì và các tổ chức biết mức độ kỹ năng cần tới theo tuyên bố về kết quả đầu ra trong đào tạo theo tiếp cận năng lực. 17 Như vậy, trong lịch sử giáo dục thế giới, những tư tưởng và công trình nghiên cứu về đào tạo theo tiếp cận CĐR đã xuất hiện từ rất sớm và hiện nay đã được nghiên cứu rộng rãi ở nhiều nước với đặc điểm và thành tựu giáo dục khác nhau.

Cách tiếp cận CĐR trong đào tạo đặt trọng tâm chính vào những gì (năng lực, khả năng) một người có thể làm sau khi tốt nghiệp (kết quả đào tạo được lượng hóa bằng các tiêu chuẩn của ngành đào tạo). Tuy còn nhiều cách tiếp cận và có những quan niệm khác nhau về đào tạo theo tiếp cận CĐR. Song các tư tưởng và công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã tập trung vào một số vấn đề: nhấn mạnh vai trò đào tạo theo tiếp cận CĐR khẳng định tầm quan trọng của việc tổ chức dạy học cho sinh viên và sự cần thiết phải thay đổi cách dạy của giảng viên để đáp ứng theo yêu cầu của mục tiêu đào tạo. Những tư tưởng và công trình nghiên cứu về đào tạo theo CĐR của các tác giả nước ngoài được xem như là cơ sở lý luận hết sức quan trọng, cần phải được nghiên cứu, kế thừa và phát triển trong quá trình xây dựng luận án.

Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước Phạm Minh Hạc (2001) trong cuốn “Phát triển toàn diện con người trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hoá” [35] đã bàn đến yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển và hưng thịnh của mỗi quốc gia. Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, Đảng và Nhà nước ta hết sức chú trọng đến nguồn lực con người, nhất là vai trò của GD&ĐT. GD&ĐT con người có đạo đức, tri thức, kỹ năng. được coi là điều kiện tiên quyết để phát triển nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững.