Luận án tiến sĩ nghiên cứu tác động của nợ công tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia trên thế giới

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu tác động của nợ công tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia trên thế giới, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Hoàng Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại học Tài chính - Marketing
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của nợ công, tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia trên thế giới
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu của luận án
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 1.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN KHUNG LÝ THUYẾT VỀ NỢ CÔNG, THAM NHŨNG, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1.1. Khái niệm và phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1.2. Phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2. Lý thuyết và mô hình về các yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2.1. Lý thuyết tăng trưởng theo trường phái Keynes. Mô hình Harrod- Domar
• 2.1.2.2. Lý thuyết tân cổ điển về tăng trưởng kinh tế và một số mô hình tiêu biểu
• 2.1.2.3. Lý thuyết và mô hình tăng trưởng hiện đại
• 2.2. LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.2.1. Khái niệm và phương pháp đo lường nợ công
• 2.2.1.1. Khái niệm nợ công
• 2.2.1.2. Phương pháp đo lường nợ công
• 2.2.2. Lý thuyết về tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.1. Lý thuyết nợ công tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.2. Lý thuyết nợ công tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.3. Lý thuyết cân bằng Ricardo
• 2.2.2.4. Nợ công có quan hệ phi tuyến với tăng trưởng kinh tế
• 2.3. LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA THAM NHŨNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.3.1. Khái niệm và phương pháp đo lường
• 2.3.1.1. Khái niệm tham nhũng
• 2.3.1.2. Các phương pháp đo lường tham nhũng
• 2.3.2. Lý thuyết về tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4. LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG, THAM NHŨNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.5. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.5.1. Các nghiên cứu về tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.5.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.5.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Các nghiên cứu về tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.5.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.5.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5.3. Các nghiên cứu về tác động của nợ công, tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.5.3.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.5.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.6. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHÁT TRIỂN GIẢ THUYẾT VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Phát triển giả thuyết nghiên cứu và mô tả biến
• 3.2.2.1. Biến phụ thuộc – Tăng trưởng kinh tế
• 3.2.2.2. Biến độc lập và biến kiểm soát
• 3.2.2.3. Đo lường biến nghiên cứu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG
• 3.3.1. Các phương pháp ước lượng dữ liệu bảng
• 3.3.1.1. Phương pháp ước lượng Pooled – OLS
• 3.3.1.2. Mô hình tác động cố định (FEM)
• 3.3.1.3. Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM)
• 3.3.2. Kiểm định lựa chọn phương pháp ước lượng
• 3.3.2.1. Kiểm định Hausman
• 3.3.3. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 3.3.3.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 3.3.3.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.3.3.3. Kiểm định tự tương quan
• 3.3.3.4. Kiểm tra hiện tượng nội sinh bằng phương pháp Durbin-Wu-Hausman
• 3.4. Phương pháp ước lượng theo moment tổng quát (GMM)
• 3.5. Quy trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.1.1. Phân tích thống kê mô tả chung
• 4.1.2. Đặc điểm chung của các nhóm nước nghiên cứu
• 4.1.3. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN
• 4.3. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Kết quả kiểm tra tác động phi tuyến của nợ công đến tăng trưởng kinh tế
• 4.3.2. Kết quả nghiên cứu tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế
• 4.3.3. Kết quả nghiên cứu tác động của nợ công, tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. KẾT LUẬN
• 5.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Đối với các nước thuộc nhóm thu nhập cao
• 5.2.2. Đối với các nước thuộc nhóm thu nhập trung bình cao
• 5.2.3. Đối với các nước thu nhập trung bình thấp
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN
• 5.4. HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giải mã tác động của nợ công tham nhũng đến tăng trưởng

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Thị Hạnh mang đến một góc nhìn chuyên sâu về mối quan hệ phức tạp giữa nợ công, tham nhũng và tăng trưởng kinh tế trên phạm vi toàn cầu. Công trình này không chỉ là một tài liệu học thuật giá trị mà còn là cơ sở tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy, vay nợ đã trở thành một công cụ tài chính tất yếu của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, việc sử dụng nợ chính phủ luôn tồn tại hai mặt: vừa có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP, vừa có thể trở thành gánh nặng nợ nếu vượt ngưỡng. Đặc biệt, khi các khoản chi tiêu công gia tăng, nguy cơ tham nhũng cũng xuất hiện, làm sai lệch hiệu quả đầu tư và gây thất thoát ngân sách. Luận án tập trung giải quyết câu hỏi cốt lõi: Nợ công và tham nhũng thực sự tác động như thế nào đến sự thịnh vượng của một quốc gia? Liệu có tồn tại một ngưỡng nợ công tối ưu, và vai trò của chất lượng thể chế trong việc điều tiết mối quan hệ này là gì? Bằng cách sử dụng các phương pháp phân tích định lượng hiện đại, nghiên cứu đã đưa ra những kết luận sắc bén, đóng góp vào khoảng trống lý thuyết và thực tiễn hiện có.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu về nợ chính phủ và tăng trưởng kinh tế

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, nợ chính phủ đã gia tăng đáng kể, đặc biệt sau các cuộc khủng hoảng tài chính và gần đây là đại dịch Covid-19. Các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) liên tục đưa ra các cảnh báo về rủi ro bền vững nợ công. Các lý thuyết kinh tế kinh điển, từ Keynes đến tân cổ điển, đã đưa ra những quan điểm trái chiều về vai trò của nợ. Một số cho rằng nợ công là đòn bẩy cho đầu tư cơ sở hạ tầng, kích thích tổng cầu. Số khác lại cảnh báo về hiệu ứng lấn át đầu tư tư nhân và gánh nặng thuế trong tương lai. Luận án này đặt vấn đề trong bối cảnh thực tiễn đó, nhằm kiểm chứng lại các khung lý thuyết bằng dữ liệu thực nghiệm từ nhiều quốc gia.

1.2. Mục tiêu và đóng góp mới của luận án tiến sĩ

Mục tiêu chính của luận án là xác định mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế, từ đó tìm ra ngưỡng nợ tối ưu cho các nhóm quốc gia khác nhau. Đồng thời, nghiên cứu phân tích tác động điều tiết của tham nhũng, được đo lường qua Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (CPI), lên mối quan hệ này. Đóng góp mới của luận án nằm ở việc (1) phân tích đồng thời cả hai yếu tố nợ công và tham nhũng; (2) xác định các ngưỡng nợ cụ thể cho từng nhóm nước theo thu nhập; và (3) chứng minh rằng hiệu quả của nợ công phụ thuộc rất nhiều vào mức độ quản trị công và minh bạch ngân sách. Những phát hiện này cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng, làm rõ hơn cơ chế tác động phức tạp đang diễn ra.

II. Gánh nặng nợ công và tham nhũng Rào cản tăng trưởng KT

Vấn đề cốt lõi mà luận án giải quyết là những thách thức do gánh nặng nợ và tham nhũng gây ra đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Khi tỷ lệ nợ công trên GDP tăng cao vượt ngưỡng, nó không còn là động lực mà trở thành lực cản. Chi phí trả lãi vay tăng lên, chiếm một phần lớn ngân sách quốc gia, làm giảm nguồn lực cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế. Hơn nữa, mức nợ cao có thể gây ra hiệu ứng lấn át, khiến lãi suất trong nước tăng, làm giảm đầu tư của khu vực tư nhân. Song song đó, tham nhũng hoạt động như một loại “thuế ẩn”, làm xói mòn hiệu quả của các chính sách tài khóa. Nó dẫn đến việc phân bổ nguồn lực sai lệch, ưu tiên các dự án dễ trục lợi thay vì các dự án mang lại lợi ích xã hội cao. Sự kết hợp giữa nợ công cao và tham nhũng tràn lan tạo ra một vòng xoáy tiêu cực: nợ tăng để bù đắp thất thoát ngân sách, nhưng nguồn vốn vay lại tiếp tục bị sử dụng kém hiệu quả do tham nhũng, cuối cùng kìm hãm tăng trưởng GDP bền vững.

2.1. Tác động tiêu cực của gánh nặng nợ đến ổn định kinh tế

Khi nợ công vượt qua một giới hạn an toàn, nó bắt đầu gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng. Thứ nhất, rủi ro vỡ nợ gia tăng, làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và gây bất ổn thị trường tài chính. Thứ hai, chính phủ có thể buộc phải thực hiện các chính sách thắt lưng buộc bụng, cắt giảm chi tiêu công và tăng thuế, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh. Các nghiên cứu được trích dẫn trong luận án, như của Reinhart & Rogoff (2010), đã chỉ ra rằng khi nợ vượt 90% GDP, tốc độ tăng trưởng của các quốc gia phát triển có xu hướng chậm lại đáng kể. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy sự cần thiết phải kiểm soát gánh nặng nợ.

2.2. Tham nhũng và rủi ro thất thoát ngân sách quốc gia

Tham nhũng là một trong những nguyên nhân chính gây thất thoát ngân sách và làm giảm hiệu quả đầu tư công. Nguồn vốn, dù là từ thuế hay vay nợ, khi đi qua các dự án do các quan chức tham nhũng quản lý, thường bị thổi phồng chi phí, rút ruột hoặc phân bổ không đúng mục tiêu. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế, tham nhũng không chỉ làm tăng chi phí các dịch vụ công mà còn làm giảm chất lượng cơ sở hạ tầng. Điều này lý giải tại sao ở nhiều quốc gia, dù mức đầu tư công rất lớn nhưng kết quả mang lại cho tăng trưởng kinh tế lại không như kỳ vọng. Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng tại các nước đang phát triển, nơi chất lượng thể chế còn yếu kém.

III. Cách luận án phân tích nợ công tham nhũng đến tăng trưởng

Để đưa ra những kết luận đáng tin cậy, luận án đã áp dụng phương pháp phân tích định lượng với các công cụ kinh tế lượng hiện đại. Cách tiếp cận này cho phép lượng hóa chính xác mức độ tác động của nợ công và tham nhũng lên tăng trưởng kinh tế. Dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu bảng (panel data) của 86 quốc gia, được phân thành ba nhóm: thu nhập cao, thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp, trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2019. Việc phân nhóm này giúp kết quả phân tích phản ánh đúng đặc thù của từng nền kinh tế. Nguồn dữ liệu được tổng hợp từ các tổ chức uy tín như IMF, World Bank và Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Mô hình nghiên cứu không chỉ bao gồm các biến chính là nợ công và tham nhũng mà còn có các biến kiểm soát quan trọng khác như độ mở thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và lạm phát, nhằm đảm bảo kết quả không bị chệch lệch bởi các yếu tố nhiễu.

3.1. Xây dựng mô hình kinh tế lượng và các giả thuyết

Luận án xây dựng mô hình kinh tế lượng dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế tân cổ điển và nội sinh. Mô hình gốc được mở rộng để kiểm định mối quan hệ phi tuyến bằng cách thêm biến bình phương của nợ công (debt^2). Các giả thuyết chính bao gồm: (1) Nợ công có tác động phi tuyến hình chữ U ngược lên tăng trưởng; (2) Tham nhũng có tác động tiêu cực đến tăng trưởng; và (3) Tác động tích cực của nợ công sẽ suy yếu ở những quốc gia có mức độ tham nhũng cao. Các giả thuyết này được phát triển dựa trên tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đó, tạo nên một khung phân tích chặt chẽ và logic.

3.2. Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng panel data ứng dụng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát sai phân (Difference GMM - DGMM), một kỹ thuật tiên tiến cho hồi quy dữ liệu bảng (panel data). Phương pháp này được lựa chọn vì khả năng giải quyết các vấn đề cố hữu trong mô hình tăng trưởng như hiện tượng nội sinh (endogeneity) và tự tương quan. So với các phương pháp truyền thống như OLS, FEM hay REM, DGMM cho kết quả ước lượng vững và hiệu quả hơn, đặc biệt khi mô hình có chứa biến trễ của biến phụ thuộc. Việc áp dụng phương pháp này thể hiện tính học thuật và sự cẩn trọng trong quá trình nghiên cứu, đảm bảo các kết quả thu được có độ tin cậy cao, làm cơ sở vững chắc cho các hàm ý chính sách sau này.

IV. Bí quyết xác định ngưỡng nợ công tối ưu cho tăng trưởng

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của luận án là việc xác định ngưỡng nợ công – mức nợ mà tại đó tác động tích cực của việc vay nợ lên tăng trưởng kinh tế bắt đầu đảo chiều thành tiêu cực. Việc tìm ra ngưỡng này là “bí quyết” giúp các chính phủ xây dựng chiến lược quản lý nợ hiệu quả, nhằm tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro. Luận án tiếp cận vấn đề này dựa trên lý thuyết về đường cong Laffer nợ, cho rằng ban đầu, việc tăng nợ sẽ thúc đẩy tăng trưởng, nhưng sau khi vượt qua một điểm tối ưu, gánh nặng trả lãi và các rủi ro vĩ mô sẽ lớn hơn lợi ích thu được. Thông qua mô hình kinh tế lượng, nghiên cứu đã tính toán cụ thể các ngưỡng này cho từng nhóm quốc gia. Phát hiện này nhấn mạnh rằng không có một ngưỡng nợ chung cho tất cả mọi người; thay vào đó, mỗi quốc gia cần xác định giới hạn an toàn của riêng mình dựa trên trình độ phát triển, chất lượng thể chế và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

4.1. Lý thuyết về mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và GDP

Mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng GDP được giải thích như sau: Ở mức nợ thấp, vốn vay được dùng cho hiệu quả đầu tư công, xây dựng cơ sở hạ tầng, thúc đẩy sản xuất. Tuy nhiên, khi nợ tăng cao, chi phí cơ hội cũng tăng theo. Lãi suất cao hơn, rủi ro lạm phát, và sự thiếu chắc chắn về chính sách tài khóa trong tương lai khiến các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước trở nên ngần ngại. Lúc này, tác động tích cực ban đầu bị triệt tiêu và thay thế bằng tác động tiêu cực. Mô hình toán học trong luận án đã xác nhận sự tồn tại của mối quan hệ hình chữ U ngược này một cách có ý nghĩa thống kê.

4.2. Cách xác định ngưỡng nợ công qua phân tích định lượng

Ngưỡng nợ được xác định bằng cách giải đạo hàm bậc nhất của hàm hồi quy tăng trưởng theo biến nợ công. Cụ thể, trong mô hình có cả biến nợ (debt) và bình phương của nợ (debt^2), điểm cực đại của đường cong (tức ngưỡng nợ công) được tính bằng công thức: Ngưỡng = -β1 / (2*β2), trong đó β1 là hệ số của biến nợ (dương) và β2 là hệ số của biến bình phương của nợ (âm). Bằng cách áp dụng công thức này vào kết quả hồi quy dữ liệu bảng, luận án đã tính toán được các con số cụ thể cho từng nhóm nước, cung cấp một chỉ báo định lượng rõ ràng cho các nhà hoạch định chính sách.

V. Top kết quả nghiên cứu về nợ công tham nhũng và GDP

Luận án mang lại những kết quả thực nghiệm nổi bật, cung cấp bằng chứng rõ ràng về tác động phức hợp của nợ công và tham nhũng đến tăng trưởng GDP. Những phát hiện chính này có thể được xem là kim chỉ nam cho việc điều hành kinh tế vĩ mô. Kết quả quan trọng nhất là sự khác biệt rõ rệt về ngưỡng nợ công giữa các nhóm nước. Điều này cho thấy chính sách quản lý nợ cần được tùy chỉnh theo bối cảnh cụ thể thay vì áp dụng một công thức chung. Bên cạnh đó, nghiên cứu khẳng định vai trò phá hoại của tham nhũng. Nó không chỉ trực tiếp kìm hãm tăng trưởng mà còn gián tiếp làm giảm hiệu quả của các chính sách tài khóa, đặc biệt là chính sách vay nợ. Tác động tương tác giữa nợ công và tham nhũng cho thấy, cùng một mức nợ nhưng ở quốc gia có thể chế minh bạch, hiệu quả mang lại cho nền kinh tế sẽ cao hơn nhiều so với quốc gia có mức độ tham nhũng cao. Đây là lời cảnh báo mạnh mẽ về tầm quan trọng của việc cải cách thể chế và tăng cường quản trị công.

5.1. Kết quả ngưỡng nợ công ở các nhóm nước thu nhập khác nhau

Kết quả phân tích định lượng từ luận án chỉ ra các ngưỡng nợ công khác nhau: (1) Nhóm nước thu nhập cao có ngưỡng cao nhất, khoảng 120% GDP; (2) Nhóm nước thu nhập trung bình cao có ngưỡng khoảng 93% GDP; (3) Nhóm nước thu nhập trung bình thấp có ngưỡng thấp nhất, chỉ khoảng 67% GDP. Sự khác biệt này có thể được giải thích bởi chất lượng thể chế, sự phát triển của thị trường tài chính và khả năng quản lý rủi ro tốt hơn ở các nước giàu. Kết quả này là một tham chiếu hữu ích cho các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, trong việc thiết lập các giới hạn an toàn nợ công.

5.2. Phân tích vai trò của chỉ số nhận thức tham nhũng CPI

Nghiên cứu cho thấy Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (CPI) có tác động âm và ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế ở nhóm nước thu nhập trung bình. Điều này có nghĩa là khi mức độ nhận thức về tham nhũng càng tăng (chỉ số CPI càng thấp), tốc độ tăng trưởng kinh tế càng bị ảnh hưởng tiêu cực. Một phát hiện đáng chú ý là tác động tích cực của nợ công lên tăng trưởng sẽ giảm dần khi mức độ tham nhũng gia tăng. Nói cách khác, tham nhũng bào mòn lợi ích mà lẽ ra nợ công có thể mang lại cho nền kinh tế.

VI. Hướng đi chính sách Quản trị nợ công tham nhũng hiệu quả

Từ những kết quả nghiên cứu sâu sắc, luận án đã đề xuất các hàm ý chính sách quan trọng, vạch ra hướng đi cho việc quản trị nợ công và chống tham nhũng một cách hiệu quả. Thay vì chỉ tập trung vào quy mô nợ, các quốc gia cần chú trọng đến hiệu quả đầu tư công và chất lượng thể chế. Một chiến lược bền vững nợ công không chỉ là giữ tỷ lệ nợ/GDP ở mức an toàn mà còn là đảm bảo rằng mỗi đồng vốn vay được sử dụng một cách minh bạch và tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế. Điều này đòi hỏi phải có một khung pháp lý chặt chẽ, các cơ chế giám sát độc lập và sự tham gia của công chúng vào việc theo dõi chi tiêu ngân sách. Cuộc chiến chống tham nhũng phải được coi là một ưu tiên hàng đầu, song hành với quản lý nợ. Việc cải thiện quản trị công, tăng cường minh bạch ngân sách và xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh là những điều kiện tiên quyết để tối ưu hóa tác động của chính sách tài khóa và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong dài hạn.

6.1. Khuyến nghị chính sách tài khóa và bền vững nợ công

Luận án khuyến nghị các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển, cần xây dựng một chiến lược quản lý nợ chủ động. Chính sách này nên bao gồm việc thiết lập ngưỡng nợ an toàn dựa trên đặc thù kinh tế của mình, đa dạng hóa nguồn vay để giảm rủi ro và ưu tiên sử dụng vốn vay cho các dự án có khả năng lan tỏa cao, tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Việc cải thiện hiệu quả thu thuế và cơ cấu lại chi tiêu công cũng là những giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc vào vay nợ, đảm bảo bền vững nợ công.

6.2. Giải pháp tăng cường minh bạch ngân sách và quản trị công

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của tham nhũng, các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao minh bạch ngân sách và cải cách quản trị công. Cần công khai, minh bạch các thông tin về ngân sách, từ khâu lập dự toán đến quyết toán, đặc biệt là các dự án đầu tư công lớn. Đồng thời, cần tăng cường vai trò giám sát của các cơ quan độc lập và xã hội dân sự. Xây dựng một hệ thống công vụ chuyên nghiệp, liêm chính và có trách nhiệm giải trình cao là nền tảng để đảm bảo nguồn lực quốc gia được sử dụng một cách hiệu quả nhất vì lợi ích chung.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số 9340201) của nghiên cứu sinh Hoàng Thị Hạnh, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đặng Thị Ngọc Lan và PGS. TS. Diệp Gia Luật tại Trường Đại học Tài chính - Marketing (hoàn thành vào tháng 01 năm 2022), mang tiêu đề: "Nghiên cứu tác động của nợ công, tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia trên thế giới".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong cơ cấu tài chính quốc gia, vay nợ công là công cụ tài trợ cho các khoản chi tiêu và đầu tư phát triển của chính phủ, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với thiên tai, dịch bệnh hay các cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, nợ công mang tính hai mặt: vừa có khả năng thúc đẩy tổng cầu và tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, vừa có thể làm gia tăng chi phí vay nợ, lấn át đầu tư khu vực tư nhân và đe dọa tính bền vững tài khóa trong dài hạn. Bên cạnh đó, việc gia tăng quy mô chi tiêu công thường tạo điều kiện phát sinh tham nhũng, làm sai lệch phân bổ nguồn lực và suy yếu nền tảng thể chế.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: phần lớn các công trình trước đây chỉ phân tích riêng lẻ tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế hoặc tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế; rất ít nghiên cứu xem xét tác động đồng thời của nợ công và tham nhũng, cũng như chưa phân tích tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế dưới dạng một hàm số phụ thuộc vào mức độ cảm nhận tham nhũng theo từng nhóm quốc gia phân loại theo thu nhập.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích tác động tách biệt của nợ công, tham nhũng và tác động đồng thời của cả hai yếu tố này đến tăng trưởng kinh tế đối với ba nhóm quốc gia phân theo thu nhập; đồng thời kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế để xác định ngưỡng nợ công tối ưu, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách. Các mục tiêu cụ thể bao gồm:

1. Kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế, xác định ngưỡng nợ công của ba nhóm quốc gia: thu nhập cao, thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp.
2. Phân tích tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế ở từng nhóm quốc gia.
3. Phân tích tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế như một hàm số theo tham nhũng ở các nhóm quốc gia.
4. Đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nợ công và kiểm soát tham nhũng.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu được đánh số trong văn bản:

1. Mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế của ba nhóm quốc gia: thu nhập cao, thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp có phải là quan hệ phi tuyến hay không? Nếu có thì ngưỡng nợ công hợp lý cho mỗi nhóm quốc gia có sự khác biệt hay không?
2. Chiều hướng tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế của ba nhóm quốc gia: thu nhập cao, thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp như thế nào và có sự khác biệt giữa các nhóm nước nghiên cứu hay không?
3. Chiều hướng tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế có phải là một hàm số theo tham nhũng hay không trong giai đoạn nghiên cứu đối với ba nhóm quốc gia: thu nhập cao, thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp? Nếu có thì tham nhũng có ảnh hưởng như thế nào?
4. Từ các kết quả nghiên cứu nhận được thì hàm ý chính sách nào cần thực hiện để nâng cao hiệu quả sử dụng nợ công và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng cho các nhóm nước?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nợ công, tham nhũng, tăng trưởng kinh tế và các mối quan hệ tác động qua lại giữa nợ công, tham nhũng với tăng trưởng kinh tế.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 86 quốc gia trên thế giới, được phân thành ba nhóm theo tiêu chí phân loại thu nhập của Ngân hàng Thế giới (năm 2018): 36 quốc gia thu nhập cao (GNI bình quân đầu người từ 12.376 USD trở lên), 29 quốc gia thu nhập trung bình cao (GNI bình quân từ 3.996 đến 12.375 USD), và 21 quốc gia thu nhập trung bình thấp (GNI bình quân từ 1.026 đến 3.995 USD). Nhóm quốc gia thu nhập thấp (dưới 1.025 USD) không được đưa vào phân tích do thiếu hụt dữ liệu thống kê, đặc biệt là dữ liệu về tham nhũng.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2019 (20 năm). Khoảng thời gian này được chọn nhằm đảm bảo tính sẵn có và tương đối đầy đủ của chuỗi dữ liệu tham nhũng, tận dụng nguồn dữ liệu cập nhật từ Ngân hàng Thế giới đến thời điểm nghiên cứu, đồng thời tránh điểm gãy cấu trúc do đại dịch Covid-19 bùng phát từ năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về nợ công, tham nhũng và tăng trưởng kinh tế theo ba nhóm chủ đề chính:

Hướng nghiên cứu về tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế

Các nghiên cứu thực nghiệm được điểm lại cho thấy kết quả phân tán theo nhiều chiều hướng:

• Tác động tích cực: Abbas và cộng sự (2007), Dreger (2013) ghi nhận nợ công hỗ trợ nguồn vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, kích thích tổng cầu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Tác động tiêu cực: Elmendorf và Mankiw (1999), Diamond (1965), Barro (1990), Teles và Mussolini (2014), Laubach (2009) chỉ ra nợ công làm tăng lãi suất thực, lấn át đầu tư tư nhân, giảm tích lũy vốn dài hạn và tạo áp lực tăng thuế trong tương lai.
• Tác động trung lập: Barro (1974) củng cố định đề cân bằng Ricardo, lập luận rằng việc chính phủ tài trợ chi tiêu bằng vay nợ hay thuế không làm thay đổi tổng tiết kiệm quốc gia và tiêu dùng dài hạn.
• Mối quan hệ phi tuyến và ngưỡng nợ công: Các nghiên cứu chứng minh tác động đảo chiều của nợ công khi vượt ngưỡng an toàn bao gồm: Checherita và cộng sự (2010) tìm thấy ngưỡng 90–100% GDP cho các nước châu Âu giai đoạn 1970–2001; Baum và cộng sự (2013) xác định ngưỡng 67% GDP cho châu Âu giai đoạn 1990–2010; Padoan và cộng sự (2012) xác định các ngưỡng 82%, 86%, 91% cho khối OECD giai đoạn 1960–2011; Presbitero (2012), Kumar và Woo (2010, 2015), Reinhart và Rogoff (2010) ghi nhận ngưỡng 90% GDP cho mẫu hỗn hợp; Minea và Parent (2012) tìm ra ngưỡng 115% GDP; Caner và cộng sự (2010) cùng Lê Phan Thị Diệu Thảo và Hứa Hán Vinh (2015) ghi nhận ngưỡng 64% GDP cho các nước đang phát triển; Cecchetti và cộng sự (2011), Greenlaw và cộng sự (2013), Tikiri N. Herath (2016) cũng phân tích tính phi tuyến dựa trên quy mô chính phủ và thuế suất.

Hướng nghiên cứu về tác động của tham nhũng đến nợ công và tăng trưởng kinh tế

Các nghiên cứu của Mauro (1998), Tanzi và Davoodi (2000) chỉ ra rằng tham nhũng làm tăng quy mô chi tiêu công và làm biến dạng cơ cấu phân bổ ngân sách cho y tế, giáo dục và quốc phòng. Các bằng chứng thực nghiệm từ Grechyna (2012) ở các nước OECD, González-Fernández và González-Velasco (2014) tại Tây Ban Nha, Cooray và cộng sự (2017) trên 126 quốc gia, Benfratello và cộng sự (2017) và Njangang Ndieupa Henri (2018) trên 29 quốc gia châu Phi cận Sahara đều xác nhận tham nhũng làm gia tăng quy mô nợ công và cản trở tăng trưởng kinh tế.

Khoảng trống luận án giải quyết

Luận án đặt vị trí nghiên cứu vào việc kết hợp đồng thời hai biến độc lập nợ công và tham nhũng, kiểm tra tính phi tuyến của nợ công thông qua mô hình đường cong Laffer nợ công, đồng thời ước lượng tác động điều tiết của tham nhũng đối với mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế trên ba nhóm nước phân theo thu nhập riêng biệt trong giai đoạn 2000–2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Lý thuyết tăng trưởng kinh tế:
  • Mô hình Harrod - Domar: Đầu ra nền kinh tế phụ thuộc vào tổng vốn đầu tư, tương quan thuận với tỷ lệ tiết kiệm và tương quan nghịch với hệ số vốn trên đơn vị đầu ra (ICOR).
  • Lý thuyết tân cổ điển: Mô hình Solow - Swan (1956) với hàm sản xuất hiệu suất không đổi theo quy mô, giải thích tăng trưởng dài hạn bằng tích lũy vốn, gia tăng dân số và tiến bộ công nghệ ngoại sinh, đồng thời đưa ra dự báo về hiệu ứng đuổi kịp; Mô hình tăng trưởng tối ưu Ramsey - Cass - Koopmans tối đa hóa hữu dụng tiêu dùng liên thời gian; Mô hình thế hệ chồng chéo (OLG) của Peter Diamond (1965) chia đời sống cá nhân thành hai thời kỳ để phân tích tích lũy vốn và vai trò nợ công.
  • Lý thuyết tăng trưởng nội sinh: Mô hình Romer (1986, 1990, 1994) đưa vốn tri thức và hoạt động nghiên cứu & phát triển (R&D) vào hàm sản xuất với năng suất biên tăng dần; Mô hình Barro (1990) tích hợp khu vực chính phủ và chi tiêu công như yếu tố đầu vào sản xuất cạnh tranh.
  • Giả thuyết hội tụ thu nhập: Barro và cộng sự (1991) chỉ ra sự hội tụ thu nhập giữa các nền kinh tế xảy ra khi hệ số của biến trễ thu nhập mang dấu âm (tốc độ hội tụ khoảng 2%/năm).
• Lý thuyết về nợ công: Định nghĩa theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về nợ thô của khu vực chính phủ chung (General government gross debt) bao gồm toàn bộ nghĩa vụ nợ trực tiếp của chính phủ trung ương, liên bang, địa phương và các tổ chức công. Cơ sở phân tích phi tuyến dựa trên lý thuyết đường cong Laffer nợ công (Krugman, 1988) dạng chữ U ngược: ban đầu nợ công thúc đẩy tăng trưởng, nhưng vượt qua đỉnh tối ưu, chi phí vay và rủi ro vỡ nợ tăng làm đảo chiều tác động. Ngưỡng nợ công được xác định theo công thức cực trị: $$\text{Ngưỡng nợ công} = -\frac{\beta_{\text{NC}}}{2 \times \beta_{\text{NC}^2}}$$
• Lý thuyết và đo lường tham nhũng: Khái niệm tham nhũng là hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khu vực công vì mục đích tư lợi. Các thước đo chính được điểm luận gồm: Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (CPI) của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (thang điểm 0–100, quy trình 4 bước tổng hợp từ 13 nguồn khảo sát); Chỉ số Kiểm soát Tham nhũng thuộc bộ Chỉ số Quản trị Toàn cầu (WGI) của Ngân hàng Thế giới (xây dựng bởi Kaufmann và cộng sự qua 3 bước chuẩn hóa); và Chỉ số Đánh giá Rủi ro Quốc gia (ICRG) của PRS Group.

Phương pháp nghiên cứu định lượng

• Dữ liệu: Dữ liệu bảng động không cân bằng (unbalanced dynamic panel data) của 86 quốc gia giai đoạn 2000–2019.
• Quy trình và kỹ thuật ước lượng:
  1. Ước lượng ban đầu bằng các phương pháp dữ liệu bảng thông thường: Bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS - POLS), Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  2. Thực hiện kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM; kiểm định F để so sánh POLS và FEM.
  3. Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình: kiểm định đa cộng tuyến (hệ số tương quan/VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi, kiểm định tự tương quan chuỗi và kiểm định hiện tượng nội sinh bằng phương pháp Durbin-Wu-Hausman.
  4. Xử lý các khuyết tật mô hình: Sử dụng Hồi quy hai giai đoạn (2SLS) khi có hiện tượng nội sinh đơn thuần; sử dụng phương pháp Moment tổng quát sai phân (Difference GMM - DGMM) của Arellano và Bond (1991) để khắc phục đồng thời hiện tượng nội sinh từ biến trễ tăng trưởng kinh tế, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi nhằm đảm bảo tính vững và tính hiệu quả của các ước lượng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương này thiết lập cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài, trình bày lý do lựa chọn nghiên cứu mối quan hệ giữa nợ công, tham nhũng và tăng trưởng kinh tế. Tác giả nêu rõ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian (86 quốc gia chia 3 nhóm thu nhập) và thời gian (2000–2019). Chương 1 cũng trình bày phương pháp tiếp cận định lượng bằng dữ liệu bảng động DGMM, chỉ rõ ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đồng thời giới thiệu cấu trúc 5 chương của luận án.

Nhóm nước	GDP BQĐN (USD) năm 2000	Nợ công/GDP (%) năm 2000	Nợ công/GDP (%) năm 2019	Tham nhũng năm 2000	Tham nhũng năm 2019
Thu nhập cao (TNC)	24.593,35	49,0	67,8	3,0	2,9
Thu nhập trung bình cao (TBC)	6.348,23	46,8	48,3	6,5	5,9
Thu nhập trung bình thấp (TBT)	3.792,16	73,0	55,3	7,2	6,7

Nguồn: Tác giả tổng hợp và tính toán từ dữ liệu IMF, WB (trích Bảng 1.1 trong luận án)

Chương 2: Tổng quan khung lý thuyết về nợ công, tham nhũng, tăng trưởng kinh tế

Chương 2 cung cấp cơ sở lý luận toàn diện:

• Hệ thống hóa các khái niệm, phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế (GNP, GDP theo phương pháp chi tiêu, trực tiếp, gián tiếp, và GDP bình quân đầu người) và các mô hình tăng trưởng (Harrod-Domar, Solow-Swan, Ramsey-Cass-Koopmans, Diamond OLG, Romer, Barro 1990).
• Trình bày khái niệm nợ công theo IMF, WB, Luật Quản lý nợ công Việt Nam 2017; các phương pháp đo lường nợ công (cuối kỳ và trung bình); các quan điểm tác động tích cực (Keynes), tiêu cực (Elmendorf-Mankiw), trung lập (Ricardo-Barro) và quan hệ phi tuyến dựa trên đường cong Laffer nợ công (Hình 2.1).
• Trình bày khái niệm tham nhũng (tham nhũng vặt, tham nhũng lớn, tham nhũng chính sách) và các thang đo (CPI, WGI, ICRG).
• Tổng hợp bảng ngưỡng nợ công từ các nghiên cứu thực nghiệm tiền bối (Bảng 2.1) và xác định khoảng trống nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Mô tả nguồn dữ liệu thứ cấp từ WB, IMF, PRS, Transparency International giai đoạn 2000–2019.
• Xây dựng mô hình kinh tế lượng gồm biến phụ thuộc (Tăng trưởng kinh tế đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP thực hoặc GDP bình quân đầu người), các biến độc lập chính (Nợ công trên GDP, Nợ công bình phương, Tham nhũng, Biến tương tác giữa Nợ công và Tham nhũng) và các biến kiểm soát vĩ mô. Bảng 3.1 tổng hợp mô tả biến và kỳ vọng dấu.
• Trình bày các kỹ thuật ước lượng POLS, FEM, REM, kiểm định Hausman, các kiểm định chẩn đoán khuyết tật (đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan, kiểm định nội sinh Durbin-Wu-Hausman), mô hình 2SLS và phương pháp DGMM theo Arellano và Bond (1991).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng thực nghiệm:

• Thống kê mô tả và phân tích bối cảnh: Trình bày dữ liệu nợ công và tham nhũng năm 2020 của nhóm TNC (Bảng 4.1), nhóm TBC (Bảng 4.2), nhóm TBT (Bảng 4.3); phân tích các chỉ tiêu an toàn nợ công và cơ cấu nợ nước ngoài của Việt Nam giai đoạn 2010–2019 (Bảng 4.4, Bảng 4.5); thống kê mô tả biến cho mẫu tổng thể và 3 nhóm nước (Bảng 4.6 đến Bảng 4.9); ma trận hệ số tương quan giữa các biến (Bảng 4.10 đến Bảng 4.12); các đồ thị xu hướng nợ công, CPI, GDP thực và tăng trưởng trung bình (Hình 4.1 đến Hình 4.5).
• Kết quả ước lượng DGMM về tính phi tuyến của nợ công (Bảng 4.13): Xác nhận quan hệ dạng chữ U ngược giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế trên cả ba nhóm nước, xác định ngưỡng nợ công tối ưu: nhóm TNC đạt 120% GDP; nhóm TBC đạt 93% GDP; nhóm TBT đạt 67% GDP.
• Kết quả ước lượng tác động của tham nhũng (Bảng 4.14): Tham nhũng có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế đối với nhóm TBC và nhóm TBT; ngược lại, ở nhóm TNC, tác động ghi nhận chiều hướng ngược lại.
• Kết quả ước lượng tác động đồng thời và tương tác giữa nợ công và tham nhũng (Bảng 4.15): Tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế là một hàm số phụ thuộc vào mức độ cảm nhận tham nhũng; khi mức độ cảm nhận tham nhũng tăng lên, tác động tích cực của nợ công đến tăng trưởng kinh tế bị suy giảm.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ kết quả hồi quy và đề xuất các giải pháp thực thi chính sách:

• Đề xuất nhóm chính sách quản trị nợ công và kiểm soát tham nhũng cho các quốc gia thuộc nhóm thu nhập cao (duy trì kiểm soát ngưỡng trần 120% GDP, nâng cao kỷ luật tài khóa).
• Đề xuất chính sách cho nhóm các quốc gia thu nhập trung bình cao (kiểm soát nợ dưới ngưỡng 93% GDP, tăng cường giám sát chi tiêu công).
• Đề xuất chính sách cho nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp và trường hợp Việt Nam (kiểm soát nợ dưới ngưỡng 67% GDP, hoàn thiện khung pháp lý quản lý nợ công, minh bạch hóa đấu thầu và đầu tư công nhằm ngăn ngừa tham nhũng).
• Trình bày các hạn chế của đề tài và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động đồng thời của nợ công và tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế, làm rõ cơ chế tác động tương tác mà các nghiên cứu trước đây ít đề cập.
2. Chứng minh rằng tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế là một hàm số theo mức độ cảm nhận tham nhũng: hiệu quả thúc đẩy tăng trưởng của quy mô nợ công bị suy giảm tỷ lệ thuận với sự gia tăng của mức độ tham nhũng.
3. Luận án khẳng định tính phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế theo mô hình đường cong Laffer nợ công, cung cấp bằng chứng thực nghiệm rằng ngưỡng nợ công không cố định mà biến thiên theo trình độ phát triển kinh tế của từng nhóm nước.

Nhóm quốc gia	Ngưỡng nợ công tối ưu (% GDP)	Tác động của tham nhũng đến TTKT	Tác động của biến tương tác (Nợ công × Tham nhũng)
Thu nhập cao (HICs)	120%	Dương (ngược chiều nhóm khác)	Làm giảm tác động tích cực của nợ công khi tham nhũng tăng
Thu nhập trung bình cao (UMICs)	93%	Tiêu cực	Làm giảm tác động tích cực của nợ công khi tham nhũng tăng
Thu nhập trung bình thấp (LMICs)	67%	Tiêu cực	Làm giảm tác động tích cực của nợ công khi tham nhũng tăng

Nguồn: Tổng hợp từ kết quả ước lượng DGMM tại Chương 4 của luận án

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và kiến nghị chính sách

1. Xác lập căn cứ định lượng ngưỡng an toàn nợ công: Cung cấp mốc tham chiếu cụ thể (120% GDP cho nước thu nhập cao, 93% GDP cho nước thu nhập trung bình cao, 67% GDP cho nước thu nhập trung bình thấp) giúp các nhà hoạch định chính sách tài khóa thiết lập trần nợ công phù hợp.
2. Khẳng định chính sách nợ công của Việt Nam: Kết quả nghiên cứu khẳng định chính sách kiểm soát nợ công mà Việt Nam đang thực thi (duy trì dưới ngưỡng trần an toàn theo quy định pháp luật) là tương đối phù hợp với lý thuyết và kết quả thực nghiệm của nhóm nước thu nhập trung bình thấp (ngưỡng 67% GDP).
3. Đề xuất giải pháp quản trị nợ công kết hợp phòng chống tham nhũng: Khuyến nghị các chính phủ không chỉ chú trọng quy mô vay nợ mà phải đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị công, minh bạch hóa quy trình phê duyệt và giải ngân các dự án đầu tư công nhằm triệt tiêu thất thoát do tham nhũng, tối đa hóa hiệu quả sinh lời của nguồn vốn vay.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Luận án chưa thể đưa nhóm các quốc gia có thu nhập thấp (GNI bình quân đầu người dưới 1.025 USD) vào mẫu phân tích do số liệu thống kê vĩ mô bị khuyết giá trị nghiêm trọng, đặc biệt là chuỗi dữ liệu về tham nhũng.
• Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2019 do hạn chế về tính sẵn có của dữ liệu công bố từ Ngân hàng Thế giới tại thời điểm nghiên cứu, do đó chưa đo lường và đánh giá được tác động của cú sốc đại dịch Covid-19 (từ năm 2020) đến mối quan hệ giữa nợ công, tham nhũng và tăng trưởng kinh tế.
• Việc đo lường tham nhũng chủ yếu dựa trên các chỉ số cảm nhận (như CPI, WGI, ICRG), vốn phản ánh đánh giá định tính của các chuyên gia và doanh nghiệp nên có thể chịu ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang nhóm quốc gia thu nhập thấp khi nguồn dữ liệu được cập nhật đầy đủ hơn trong tương lai.
• Cập nhật chuỗi dữ liệu sau năm 2020 để kiểm tra tác động của điểm gãy cấu trúc do đại dịch Covid-19 và các cuộc khủng hoảng kinh tế mới đối với ngưỡng nợ công.
• Kết hợp thêm các chỉ báo đo lường chất lượng thể chế và quản trị công khác để đánh giá sâu hơn tác động điều tiết đến hiệu quả sử dụng nợ công.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách tài chính - kinh tế: Các bộ, ngành quản lý kinh tế vĩ mô (như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) có thể sử dụng các kết quả ước lượng về ngưỡng nợ công (đặc biệt là mức 67% GDP cho nhóm thu nhập trung bình thấp) và tác động tương tác của tham nhũng làm căn cứ tham khảo trong việc xây dựng chiến lược quản lý nợ công và giám sát an toàn tài khóa.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Phần tổng quan lý thuyết (Chương 2) và quy trình xử lý kinh tế lượng bằng mô hình DGMM trên dữ liệu bảng động (Chương 3, Chương 4) là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc thiết kế mô hình nghiên cứu thực nghiệm và xử lý hiện tượng nội sinh.
• Các tổ chức nghiên cứu kinh tế và phòng chống tham nhũng: Cung cấp thêm góc nhìn thực nghiệm về mối liên hệ giữa quản trị công, tham nhũng và hiệu quả kinh tế vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Ngưỡng nợ công tối ưu được xác định cho từng nhóm quốc gia trong luận án là bao nhiêu?

Theo kết quả ước lượng mô hình hồi quy DGMM tại Chương 4, mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế là phi tuyến dạng chữ U ngược. Ngưỡng nợ công tối ưu được xác định cụ thể là:

• Nhóm quốc gia thu nhập cao: 120% GDP
• Nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao: 93% GDP
• Nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp: 67% GDP

2. Tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế có sự khác biệt như thế nào giữa các nhóm nước?

Kết quả nghiên cứu tại Bảng 4.14 cho thấy:

• Đối với nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp: Tham nhũng có tác động tiêu cực đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.
• Đối với nhóm quốc gia thu nhập cao: Tham nhũng lại ghi nhận chiều hướng tác động ngược lại so với hai nhóm trên.

3. Tác động tương tác giữa nợ công và tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế được kết luận như thế nào?

Luận án kết luận rằng tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế là một hàm số phụ thuộc vào tham nhũng. Khi mức độ cảm nhận tham nhũng của một quốc gia càng tăng thì tác động tích cực của việc sử dụng nợ công đối với tăng trưởng kinh tế càng bị suy giảm.

4. Vì sao luận án không đưa nhóm quốc gia có thu nhập thấp vào mẫu phân tích?

Theo tiêu chuẩn phân loại của Ngân hàng Thế giới năm 2018, các nước có GNI bình quân đầu người dưới 1.025 USD thuộc nhóm thu nhập thấp. Nhóm này bị loại khỏi mẫu nghiên cứu do hầu hết các biến số vĩ mô trong giai đoạn 2000–2019 bị khuyết dữ liệu nghiêm trọng, đặc biệt là các chỉ số đo lường về tham nhũng.

5. Phương pháp kinh tế lượng chính được sử dụng để ước lượng mô hình trong luận án là gì?

Luận án sử dụng Phương pháp Moment tổng quát sai phân (DGMM - Difference Generalized Method of Moments) theo chuẩn Arellano và Bond (1991) cho dữ liệu bảng động không cân bằng. Phương pháp này được lựa chọn sau khi các kiểm định chẩn đoán cho thấy các mô hình hồi quy truyền thống (POLS, FEM, REM) gặp phải hiện tượng nội sinh, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Hoàng Thị Hạnh (2022) đã phân tích thực nghiệm tác động của nợ công và tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế trên mẫu dữ liệu bảng 86 quốc gia giai đoạn 2000–2019 bằng phương pháp DGMM. Công trình xác nhận mối quan hệ phi tuyến dạng chữ U ngược giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế với các ngưỡng nợ tối ưu lần lượt là 120% GDP (nhóm thu nhập cao), 93% GDP (nhóm thu nhập trung bình cao) và 67% GDP (nhóm thu nhập trung bình thấp). Đồng thời, luận án làm rõ cơ chế tương tác khi chỉ ra rằng tác động tích cực của nợ công đến tăng trưởng kinh tế sẽ suy giảm khi mức độ cảm nhận tham nhũng gia tăng, cung cấp cơ sở tham khảo cho việc hoạch định chính sách quản trị nợ công và cải cách quản trị thể chế tại các quốc gia đang phát triển và Việt Nam.