Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Trước khi thực hiện nghiên cứu thủ tục pháp luật về đầu tư đối với doanh nghiệp tư nhân ở nước ta cần có cái nhìn tổng quát, toàn diện về kết quả nghiên cứu gần nhất của giới khoa học về chủ đề này. Điều này chỉ có thể đạt được thông qua việc sưu tầm, tập hợp, phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp nhiều loại tài liệu khác nhau đã được công bố trong nước và ngoài nước có liên quan trực tiếp đến đề tài. Qua tổng quan luận án xác định những nội dung liên quan trực tiếp đến luận án đã được nghiên cứu thấu đáo và luận án có thể kế thừa; những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc đã được nghiên cứu nhưng toàn diện, hệ thống và sâu sắc và những vấn đề cần tập trung nghiên cứu, giải quyết trong luận án. Luận án chỉ chọn những tài liệu liên quan trực tiếp đến TTĐT đối với doanh nghiệp tư nhân để tổng quan.
Một số tài liệu về "doanh nghiệp tư nhân", "kinh tế thị trường đầy đủ" chỉ được tổng quan nếu những tài liệu đó gắn với TTĐT đối với doanh nghiệp tư nhân. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về thủ tục hành chính và thủ tục đầu tư - Nghiên cứu lý luận về TTHC như phạm trù "mũ" của TTĐT: Là một nhóm của TTHC, TTĐT có những điểm chung của TTHC. Hiện nay, trong khoa học pháp lý và khoa học quản lý hành chính ở trong và ngoài nước đã có nhiều tài liệu nghiên cứu và làm rõ phương diện lý luận của TTHC.
Thuật ngữ TTHC được giải thích trước hết trong Nguyễn Như Ý (1998), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb.Văn hóa- Thông tin, Hà Nội [95]; Nguyễn Như Ý (Chủ biên) (1995), Từ điển tiếng Việt thông dụng, Nxb.Giáo dục, Hà Nội [96]; Nguyễn Như Ý (2011), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb.Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh [94]. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về phạm vi của TTHC. Loại ý kiến thứ nhất cho rằng: TTHC là trình tự mà luật hành chính quy định, theo đó các cơ quan quản lý hành chính nhà nước giải quyết các tranh chấp về quyền và xử lý các 11 vi phạm pháp luật. Theo nhóm ý kiến thứ hai, TTHC là thủ tục được luật hành chính xác lập bất kỳ việc cá biệt, cụ thể nào.
Loại ý kiến thứ ba hiểu TTHC một cách rộng nhất, xem TTHC do luật hành chính quy định trong thực hiện mọi hình thức hoạt động của mọi cơ quan quản lý nhà nước, tức là ngoài các hoạt động giải quyết các việc cá biệt, cụ thể còn bao gồm cả trình tự hoạt động sáng tạo pháp luật. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của TTHC được trình bày và phân tích trong cuốn sách của Nguyễn Văn Thâm, TTHC: Lý luận và thực tiễn, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2002 [70]. Nguyễn Văn Thâm (chủ biên) (2007), Giáo trình Thủ tục hành chính, Nxb.
Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội [71]. Những vấn đề chung mang tính giáo trình về TTHC được trình bày trong Giáo trình TTHC (dùng cho đào tạo Đại học Hành chính ở Học viện Hành chính quốc gia) do Nguyễn Văn Thâm chủ biên, Võ Kim Sơn biên soạn, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội 2007 [71]. Ngoài ra, TTHC là nội dung của Chương XII của Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội, Nxb.Đại Học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội 2013 [47].
Ở đó, trong các giáo trình đã giải thích khái niệm TTHC, các nguyên tắc của TTHC, phân loại TTHC, các giai đoạn của TTHC v. Những vấn đề lý luận về TTHC đã được trình bày trong 01 chương của Giáo trình Hành chính học đại cương của nhóm tác giả do Đoàn Trọng Truyến chủ biên [76]. Ở đó, Giáo trình đã giải thích khái niệm TTHC, ý nghĩa, phân loại, các nguyên tắc và thực hiện TTHC. Những nghiên cứu khác về lý luận về TTHC đã được tác giả Nguyễn Văn Linh tổng quan khá đầy đủ trong luận án tiến sỹ luật học đã bảo vệ năm 2015 tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về "Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay" [50, tr.
Khái niệm TTHC, khái niệm TTHC về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền trên đất, cũng như nội dung của thủ tục này đã được phân tích, giải thích trong luận văn thạc sĩ luật học của Huỳnh Thị Liễu Hoa, TTHC về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản 12 gắn liền trên đất từ thực tiễn Thành phố Đà Nẵng, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội năm 2013. Khái niệm TTHC về thu hồi đất nông nghiệp và nội dung của thủ tục này đã được giải thích trong luận văn thạc sĩ luật học của Trương Công Hiếu, TTHC về thu hồi đất nông nghiệp từ thực tiễn thực hiện Quận Liên Chiểu, Thành phố Đà Nẵng, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội năm 2013. Chủ thể của TTHC, trong đó có chủ thể của TTĐT được nói đến trong bài viết "Một số vấn đề về chủ thể của TTHC" của Nguyễn Ngọc Bích, công bố trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề 3/2010, trang 2-6 [8]. - Khái niệm thủ tục đăng ký đầu tư, vai trò của thủ tục đăng ký đầu tư: Một số khía cạnh lý thuyết của TTĐT và thủ tục đăng ký đầu tư được trình bày trong Giáo trình Luật Đầu tư của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb.Công an Nhân dân, Hà Nội 2011 [86]; Giáo trình Kinh tế đầu tư của Bộ môn Kinh tế Đầu tư thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Chủ biên: Nguyễn Bạch Nguyệt, Từ Quang Phương; Biên soạn: Phạm Văn Hùng, .], Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội 2007 [89].
Khái niệm thủ tục đăng ký đầu tư, vai trò của thủ tục đăng ký đầu tư được phân tích trong luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Đình Tuấn, Pháp luật về thủ tục đăng ký đầu tư từ thực tiễn tỉnh Nghệ An, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội năm 2014. Vai trò của TTĐT tư nhân phản ánh gián tiếp qua vai trò của đầu tư tư nhân. Trong nghiên cứu "Investment Matters The Role and Patterns of Investment in Southeast Europe" ấn phẩm của The World Bank, Washington, DC 2009 tác giả Borko Handjiski đã phân tích vai trò của đầu tư tư nhân đối với tăng trưởng và tác động của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân [104]. Vai trò của TTĐT trong mối quan hệ với quyền công dân được phản ánh gián tiếp trong nghiên cứu của Lê Hồng Sơn, "Thủ tục hành chính - Phương tiện quan trọng đảm bảo thực hiện quyền công dân ở nước ta trong giai đoạn hiện nay", Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 6/2000, trang 10-11, 15 [66].
Vũ Thư, "Thủ tục 13 hành chính với việc bảo đảm thực hiện quyền con người, quyền công dân", Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề 3/2010, trang 13-15 [75]. Trần Thanh Hương, "Thủ tục hành chính và hoạt động của cơ quan hành chính với việc bảo đảm quyền của công dân", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 10/2005, trang 14-19 [43]. Tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận của pháp luật về thủ tục đầu tư Ở nước ta đã có một số nghiên cứu, bàn luận về đối tượng, phạm vi điều chỉnh và nội dung của luật TTHC. Phạm vi điều chỉnh và nội dung chủ yếu của luật TTHC được tác giả Hoàng Văn Tú bàn luận trong bài viết "Xác định phạm vi điều chỉnh và nội dung chủ yếu cần quy định trong luật TTHC", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 12/2007, trang 27-32, 49 [77].
Ngoài ra, trong bài viết "Xác định đối tượng điều chỉnh của luật TTHC", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 12/2008, trang 27- 30 tác giả Vũ Thư đã phân tích và trao đổi về đối tượng điều chỉnh của luật TTHC [73]. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật quản lý nhà nước về đầu tư được Nguyễn Duy Nam trình bày, phân tích trong luận văn thạc sĩ luật học về Pháp luật quản lý nhà nước về đầu tư - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2013. Nghiên cứu thủ tục đầu tư gắn với thủ tục đăng ký kinh doanh Thủ tục đầu tư gắn với thủ tục đăng ký kinh doanh được đề cập trong một số cuốn sách và trong nhiều luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân. - Một số vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về thủ tục đăng ký kinh doanh qua lăng kính của một địa phương được phân tích ở mức độ hạn chế trong luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Đăng Khuyến, Pháp luật về đăng ký kinh doanh từ thực tiễn Thành phố Hà Nội, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội năm 2014; Đỗ Công Diện, Pháp luật về đăng ký kinh doanh từ thực tiễn tỉnh Hà Nam, luận văn thạc sĩ luật học bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội năm 2014.
- Cuốn sách của Lê Đăng Doanh, TTHC: Hành trang doanh nghiệp Việt, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội 2008 đề cập đến các thủ tục doanh nghiệp cần thực hiện và các vấn đề cần lưu ý ngay sau khi đăng ký kinh doanh [21]. Các thủ tục 14 doanh nghiệp phải thực hiện định kỳ hàng tháng, hàng quý, hàng năm. Các thủ tục doanh nghiệp phải thực hiện khi phát sinh một số hoạt động đặc thù. Nghiên cứu tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến thủ tục đầu tư Gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO và tính minh bạch trong TTHC là chủ đề tọa đàm được Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Nagoya tổ chức ở Hà Nội năm 2007.
Một số thách thức đối với Việt Nam khi gia nhập WTO, trong đó có những thách thức liên quan đến đảm bảo sự minh bạch và đơn giản hóa TTĐT, kinh doanh đã được phân tích trong cuốn sách của Nguyễn Văn Thường "Tăng trưởng kinh tế Việt Nam những rào cản cần phải vượt qua", Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội 2005 [75]. Mối quan hệ giữa pháp luật đầu tư và hội nhập quốc tế đã được luận bàn bởi Bùi Xuân Hải trong bài viết Pháp luật doanh nghiệp và đầu tư với vấn đề hội nhập, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 1/2008, trang 37-43 [40].