Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài luận án Chương 2: Những vấn đề lý luận của việc giải quyết KNHC về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam Chương 3: Thực trạng giải quyết KNHC về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam hiện nay. Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường đảm bảo giải quyết KNHC về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam hiện nay. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 1.
Nhóm công trình nghiên cứu về pháp luật và thực hiện pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về nội dung pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là một chế định quan trọng của pháp luật đất đai. Chế định này khi đi vào cuộc sống trực tiếp đụng chạm đến lợi ích của người bị thu hồi đất, lợi ích của cộng đồng và lợi ích của nhà đầu tư, là một trong nguyên nhân dẫn đến tranh chấp, khiếu nại gay gắt nên đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu ở Việt Nam. Trong đó có một số công trình tiểu biểu sau: - Các bài viết trao đổi về “khái niệm bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”, các nghiên cứu đã đưa ra những cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Đồng thời, các tác giả cũng cho rằng, trong quan hệ bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, cần phải giải quyết thấu đáo mối quan hệ giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi.
Cụ thể như bài viết:“Vấn đề lý luận xung quanh khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất” của TS Nguyễn Quang Tuyến - Tạp chí Luật học, số 1/2009; Bài viết: “Pháp luật về thu hồi đất khi thực hiện quy hoạch và chế định trưng dụng đất trong pháp luật Việt Nam” của TS Phan Trung Hiền - Tạp chí Luật học, số 3/2011; Bài viết “Một số ý kiến hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất” của Ths. Lê Ngọc Thạnh - Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 6/2009; Bài viết “Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo luật Đất đai năm 2013” của TS Phạm Thị Thủy - Tạp chí Luật học, số 11/2014;… - Các nghiên cứu về vấn đề giá đất, các tác giả đã đưa ra những bình luận, đánh giá về giá đất, tìm hiểu và phân tích sâu về giá đất trên thị trường, cũng như giá đất tính bồi thường, để từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị hoàn thiện giá đất do Nhà nước quy định làm căn cứ tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Cụ thể như bài viết “Bàn về giá đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2003” của ThS. Phạm Xuân 8 Hoàng - Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 7/2004; Bài viết “Bàn về giá đất khi bồi thường nên cao hay thấp” của Ths.
Đặng Anh Quân - Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 8/2005; Bài viết “Bàn về giá đất của Nhà nước” của Ths Đặng Anh Quân - Tạp chí Khoa học và Pháp lý, số 5/2006; Bài viết “Đánh giá thực trạng giá đất do Nhà nước quy định và giải pháp” của Ths. Nguyễn Văn Hồng tại Hội thảo “Tài chính đất đai, giá đất và cơ chế, chính sách trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức tại Hà Nội, ngày12/7/2011. Đồng thời trên cơ sở phân tích hệ thống pháp luật đất đai hiện hành ở Việt Nam về định giá đất phục vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, các nghiên cứu đã đề xuất một số việc cần làm để hoàn chỉnh và vận hành cơ chế định giá đất theo thị trường để áp dụng cho việc tính toán bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Cụ thể như đề tài: “Nghiên cứu về cơ chế xác định giá đất phục vụ bồi thường giải phóng mặt bằng tại Việt Nam” của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam thực hiện năm 2009.
- Các nghiên cứu về các phương thức bồi thường: + Trong việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng để triển khai những dự án đầu tư, lợi ích của 3 “nhà” luôn “chạm trán” với nhau, đó là: Nhà nước, nhà đầu tư và nhà dân. Làm thế nào để đảm bảo quyền lợi của người có đất bị thu hồi, thỏa mãn nhu cầu sử dụng đất của nhà đầu tư và phù hợp với lợi ích của Nhà nước. Bài viết “Nông dân góp vốn bằng đất: Giải pháp đột phá trong đền bù, giải tỏa” của Hoàng Lộc - Thời báo Kinh tế Việt Nam số 253 ngày 21/12/2005. đã đưa ra nhiều giải pháp và một trong những giải pháp mang tính đột phá đó là cho phép các hộ dân bị thu hồi đất trong khu vực của dự án góp vốn vào dự án (dưới dạng cổ phần) bằng giá trị quyền sử dụng đất của họ thay vì được nhận tiền bồi thường.
Họ sẽ nhận được tiền lợi tức cổ phần hàng năm. + Bài viết “Những tồn tại, vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng các phương thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất” của TS. Nguyễn Thị Nga và Bùi Mai Liên - Tạp chí Luật học, số 5/2011. Bài viết đã khẳng định tính tất yếu khách quan của việc thu hồi đất nông nghiệp sử dụng cho mục đích phi nông nghiệp vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Từ đó, đặt ra vấn đề Nhà nước cần có trách nhiệm trong việc bù đắp những tổn thất, thiệt hại về vật chất và tinh thần cho người dân khi mất đất. Sự bù đắp đó được biểu hiện trước hết bằng việc đưa ra các phương thức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân một cách hợp lý, đảm 9 bảo các nguyện vọng chính đáng của họ. - Các nghiên cứu về vấn đề hỗ trợ cho người bị thu hồi đất: Bài viết “Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất” của TS. Trần Quang Huy - Tạp chí Luật học, số 10/2010.
Bài viết cho thấy nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp cho công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam là rất lớn. Từ đó lý giải sự cần thiết của việc xây dựng chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Tác giả đưa ra những cơ sở pháp lý cho việc thực thi chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; đồng thời có những dẫn chứng cụ thể trong các quy định pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. - Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu chung về pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất như Bài viết: “Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư- nhìn từ phía người dân có đất bị thu hồi trên địa bàn Cần Thơ » của Phan Trung Hiền đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Văn phòng Quốc hội, 2013, Số 11 Đề tài khoa học cấp trường (2013) của TS.
Nguyễn Thị Nga về: "Pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất - thực trạng và hướng hoàn thiện”. Đề tài "Đánh giá các quy định của pháp luật đất đai hiện hành và một số giải pháp hoàn thiện pháp luật đất đai về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất" của Văn phòng Quốc hội (2012).Các công trình trên đã mô tả được thực trạng pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đặc biệt là chỉ ra những vướng mắc, những câu hỏi mà bản thân pháp luật chưa có lời giải, đồng thời có đề xuất một số giải pháp khắc phục. Điểm qua các nghiên cứu nội dung pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã được các tác giả nghiên cứu và giải đáp có hệ thống, có giá trị khoa học và thực tiễn. Đa số các quan điểm của các tác giả đều cho rằng, việc Nhà nước thu hồi đất để phục vụ cho nhu cầu của Nhà nước của những người đang khai thác, sử dụng mà không do lỗi của họ gây ra, thì Nhà nước phải có trách nhiệm bồi thường và bù đắp cho họ những thiệt hại mà họ phải đối mặt ở cả khía cạnh vật chất và phi vật chất.
Đồng thời, các tác giả ở các công trình nghiên cứu đều nhận định rằng, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hiện nay chưa thực sự thỏa đáng, thấp xa so với thực tế, chưa bù đắp được những thiệt hại mà người có đất bị thu hồi phải gánh chịu. Các kết quả nghiên cứu này sẽ được nghiên cứu sinh kế thừa khi đề cập đến những vấn đề lý luận về giải quyết KNHC về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. 10 Thứ hai, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tổ chức thực thi pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất - Đề tài nghiên cứu cấp bộ (2011), của TS Phan Trung Hiền về: “Nghiên cứu, giải quyết những khó khăn trong giải phóng mặt bằng khi thực hiện các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố Cần Thơ”. Thông qua kết quả phỏng vấn 376 hộ dân có đất bị thu hồi, đề tài đã chỉ ra những khó khăn trong giải phóng mặt bằng khi thực hiện các dự án đầu tư, đặc biệt là những vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn thành phố Cần Thơ, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục.
- Đề tài nghiên cứu cấp bộ (2013), của TS Lê Văn Trung “Thực hiện pháp luật bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và hộ gia đình trong việc thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay”. Đề tài trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và hộ gia đình trong việc thu hồi đất, từ đó đề xuất và luận giải các quan điểm, giải pháp nhằm đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, hộ gia đình trong quá trình thực hiện pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp ở nước ta hiện nay.