HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ------------------ ĐỖ HẢI YẾN LIÊN KẾT GIỮA SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ GỖ NGUYÊN LIỆU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TUYÊN QUANG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2022 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ HẢI YẾN LIÊN KẾT GIỮA SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ GỖ NGUYÊN LIỆU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TUYÊN QUANG Ngành : Kinh tế phát triển Mã số : 9 31 01 05 Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Nguyễn Tuấn Sơn PGS. TS Nguyễn Hữu Đạt HÀ NỘI, 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án này là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đều đã đƣợc cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả luận án Đỗ Hải Yến i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận đƣợc sự hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tình từ các chuyên gia, nhà nghiên cứu, giảng viên, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Đến nay luận án đã hoàn thành, cho phép tôi đƣợc bày tỏ lòng trân trọng và biết ơn sâu sắc tới: PGS. TS Nguyễn Tuấn Sơn và PGS. TS Nguyễn Hữu Đạt là ngƣời hƣớng dẫn khoa học, thầy đã tận tình định hƣớng và chỉ dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài; Tập thể Bộ môn Kế hoạch & Đầu tƣ, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã tham gia góp ý và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và sinh hoạt tại Bộ môn; Ban Giám đốc, Ban Quản lý Đào tạo, Ban Chủ nhiệm Khoa Kinh tế & PTNT, Học viện Nông nghiệp Việt Nam ở các nhiệm kỳ đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc học tập và nghiên cứu hoàn thành luận án; Lãnh đạo Trƣờng Đại học Tân Trào, Phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh (đơn vị tôi đang công tác và sinh hoạt, giảng dạy chuyên môn) đã hỗ trợ về mặt vật lực, tạo điều kiện về thời gian để tôi có thể nghiên cứu và hoàn thành luận án thuận lợi nhất; Các giảng viên, nhà khoa học, đồng nghiệp và bạn bè đã nghiêm túc góp ý chân thành cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài; Về phía địa phƣơng, tôi xin trân trọng cảm ơn tới các Sở, Cơ quan, Ban ngành các cấp trong lĩnh vực Lâm nghiệp ở tình Tuyên Quang, Lãnh đạo các Công ty chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh, UBND các xã, huyện tại địa bàn nghiên cứu đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể khảo sát, thu thập số liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài; Cuối cùng, xin đƣợc gửi lời cảm ơn và biết ơn sâu sắc nhất tới gia đình hai bên nội, ngoại; chồng và các con của tôi đã luôn đồng hành, động viên tinh thần và chia sẻ mọi khó khăn với tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án./ Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả luận án Đỗ Hải Yến ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục chữ viết tắt vi Danh mục bảng biểu vii Danh mục biểu đồ x Danh mục hộp xi Danh mục sơ đồ xii Trích yếu luận án xi Thesis abstract xiii PHẦN 1.
Tính cấp thiết 1 1. Mục tiêu nghiên cứu 3 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4 1. Những đóng góp mới của luận án 5 1.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 5 PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT GIỮA SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ GỖ NGUYÊN LIỆU 7 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 7 2. Các công trình nghiên cứu về liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm làm nguyên liệu 7 2.
Các công trình nghiên cứu về liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu giữa doanh nghiệp chế biến và ngƣời trồng rừng 9 2. Khoảng trống trong nghiên cứu 12 2. Cơ sở lý luận về liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 13 2. Khái niệm về liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 13 2.
Các hình thức liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 17 2. Đặc điểm của liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 20 2. Vai trò của liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 22 iii 2. Đặc điểm kinh tế - kĩ thuật của việc sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 25 2.
Nội dung nghiên cứu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 29 2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 32 2. Cơ sở thực tiễn về liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 36 2. Một số hình thức liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu tại các nƣớc trên thế giới 36 2.
Một số hình thức liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu tại các địa phƣơng ở Việt Nam 39 2. Bài học kinh nghiệm cho liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 41 PHẦN 3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 44 3. Phƣơng pháp tiếp cận và khung phân tích 44 3.
Phƣơng pháp tiếp cận 44 3. Khung phân tích 45 3. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu 46 3. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 46 3.
Chọn điểm nghiên cứu 49 3. Phƣơng pháp thu thập và xử lý số liệu 52 3. Thu thập thông tin thứ cấp 52 3. Thu thập thông tin sơ cấp 52 3.
Xử lý số liệu 53 3. Phƣơng pháp phân tích số liệu 54 3. Thống kê mô tả 54 3. Thống kê so sánh 54 3.
Phƣơng pháp phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis - CBA) 54 3. Mô hình Logit (Binary Logit Model) 56 3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 58 3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu của tỉnh Tuyên Quang 58 3.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng phát triển các hình thức liên kết trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 58 3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố ảnh hƣởng đến liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu 59 iv PHẦN 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 61 4. Khái quát tình hình sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 61 4.
Tình hình sản xuất gỗ nguyên liệu tại Tuyên Quang 61 4. Tình hình tiêu thụ gỗ nguyên liệu tại Tuyên Quang 63 4. Thực trạng liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 65 4. Hình thức liên kết trực tiếp: Liên kết giữa Công ty Cổ phần Giấy An Hòa và các hộ trồng rừng 65 4.
Hình thức liên kết qua trung gian trong sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu giữa Công ty Cổ phần Woodsland Tuyên Quang với các hộ trồng rừng 78 4. Hình thức hạt nhân trung tâm trong sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu giữa Công ty Lâm nghiệp với các hộ trồng rừng 93 4. Đánh giá chung phát triển các hình thức liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 105 4. Các yếu tố ảnh hƣởng đến liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 114 4.
Các yếu tố thuộc về phía hộ dân trồng rừng 114 4. Các yếu tố thuộc về phía công ty 117 4. Nhóm các yếu tố thị trƣờng 124 4. Nhóm các yếu tố thuộc cơ chế chính sách 126 4.
Giái pháp đẩy mạnh liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 130 4. Cơ sở đề xuất giải pháp 130 4. Quan điểm và định hƣớng phát triển kinh tế lâm nghiệp của tỉnh Tuyên Quang 131 4. Một số giải pháp đề xuất nhằm tăng cƣờng liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ gỗ nguyên liệu tại Tuyên Quang trong thời gian tới 132 PHẦN 5.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 145 5. Kiến nghị 147 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án 149 Tài liệu tham khảo 150 Phụ lục 158 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCR Tỷ suất thu nhập/ chi phí (Benefits to Cost Ratio) CP Cổ phần CTLN Công ty lâm nghiệp EU Liên minh Châu Âu FSC Hội đồng quản lý rừng (Forest Stewardship Council) GNL Gỗ nguyên liệu HĐND Hội đồng nhân dân HGĐ Hộ gia đình HTX Hợp tác xã IRR Tỷ lệ sinh lợi nội bộ (Internal Rate of Return) KT-XH Kinh tế xã hội MTV Một thành viên NAFOCO Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu Gỗ Nam Định NPV Giá trị hiện tại ròng (Net Present Value) PTNT Phát triển nông thôn SXKD Sản xuất kinh doanh TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân VPA/FLEGT Hiệp định đối tác tự nguyện về thực thi Luật lâm nghiệp, Quản trị rừng và Thƣơng mại lâm sản WB3 Dự án phát triển ngành Lâm nghiệp vi DANH MỤC BẢNG BIỂU TT Tên bảng Trang 2. Quy trình và kĩ thuật lâm sinh trong trồng rừng sản xuất gỗ nguyên liệu 26 3. Hiện trạng sử dụng đất của tỉnh Tuyên Quang năm 2020 47 3.
Hiện trạng tài nguyên rừng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang năm 2020 48 3. Các hình thức liên kết điển hình trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 49 3. Lựa chọn các hình thức liên kết và địa điểm nghiên cứu 51 3. Phân bố mẫu điều tra khảo sát 53 3.
Mô tả các biến độc lập sử dụng trong mô hình 57 4. Diễn biến diện tích rừng trồng và sản lƣợng gỗ khai thác của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2010 - 2020 61 4. Giá trị sản xuất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2016 - 2020 62 4. Nhu cầu tiêu thụ gỗ nguyên liệu của các doanh nghiệp chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang năm 2020 64 4.
Cơ chế liên kết giữa Công ty Cổ phần Giấy An Hòa với các hộ trồng rừng trong vùng nguyên liệu 67 4. Kết quả hỗ trợ cây giống của Công ty Cổ phần Giấy An Hòa 68 4. Kết quả tập huấn kỹ thuật hàng năm của công ty 68 4. Hiện trạng tiêu thụ gỗ của hộ sau khai thác 70 4.
