Phát triển Dịch vụ Thuế tại Việt Nam: Những Kết luận Mới từ Luận án Tiến sĩ Kinh tế

Nghiên cứu toàn diện về quá trình phát triển và cải cách hệ thống dịch vụ thuế tại Việt Nam, phân tích các yếu tố kinh tế, chính sách và tác động đến nền kinh

• Tác giả: Nguyễn Cẩm Tâm
• Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Công Nghiệp
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển dịch vụ thuế ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển dịch vụ thuế ở Việt Nam

Dịch vụ thuế là hoạt động cung cấp hỗ trợ cho người nộp thuế trong việc hiểu và thực thi pháp luật thuế. Dịch vụ này bao gồm hai loại hình chính: dịch vụ thuế công và dịch vụ thuế tư. Dịch vụ thuế công do cơ quan quản lý thuế cung cấp, gắn liền với chức năng nhiệm vụ của cơ quan thuế. Dịch vụ thuế tư do các tổ chức, cá nhân hành nghề dịch vụ thuế thực hiện. Tại Việt Nam, dịch vụ thuế đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Nghị định 126/2020/NĐ-CP đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý. Dịch vụ thuế đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ. Hoạt động này giúp giảm thiểu thời gian và chi phí quản lý. Dịch vụ thuế cũng là cầu nối giữa cơ quan thuế và cộng đồng doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và phân loại dịch vụ thuế

Dịch vụ thuế được định nghĩa là việc cung cấp dịch vụ của cơ quan thuế hoặc tổ chức, cá nhân cho người nộp thuế. Dịch vụ này hỗ trợ trong việc tìm hiểu chính sách pháp luật thuế và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Căn cứ vào chủ thể cung cấp, dịch vụ thuế được phân thành hai loại. Dịch vụ thuế công do cơ quan quản lý thuế thực hiện. Dịch vụ thuế tư do các tổ chức, cá nhân hành nghề dịch vụ thuế cung cấp. Mỗi loại hình có đặc điểm và vai trò riêng biệt trong hệ thống thuế.

1.2. Vai trò của dịch vụ thuế trong nền kinh tế

Dịch vụ thuế đóng vai trò quan trọng trong quản lý thuế hiện đại. Dịch vụ thuế công giúp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người nộp thuế. Dịch vụ thuế tư hoạt động như cầu nối giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp. Dịch vụ thuế giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Đồng thời giảm áp lực cho cơ quan quản lý thuế. Dịch vụ thuế còn hỗ trợ phản hồi chính sách thuế kịp thời. Điều này góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế quốc gia.

II. Phân tích thực trạng dịch vụ thuế tại Việt Nam hiện nay

Thực trạng dịch vụ thuế ở Việt Nam thời gian qua đạt được nhiều kết quả tích cực. Dịch vụ thuế công đã có những bước tiến đáng kể về quy mô và chất lượng. Cơ quan thuế đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế qua nhiều kênh khác nhau. Dịch vụ thuế tư cũng phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều tổ chức hành nghề. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần được giải quyết. Việc phân loại người nộp thuế để áp dụng hình thức hỗ trợ phù hợp chưa thực hiện hiệu quả. Thiếu cơ sở đánh giá chất lượng và hiệu quả công tác hỗ trợ. Trang thiết bị, cơ sở vật chất còn hạn chế. Các quy định pháp luật liên quan đến hành nghề dịch vụ thuế vẫn còn bất cập. Người dân và doanh nghiệp chưa hoàn toàn tin tưởng vào chất lượng dịch vụ thuế tư. Dịch vụ thuế tư là hoạt động khá mới mẻ tại Việt Nam.

2.1. Kết quả đạt được trong cung cấp dịch vụ thuế công

Dịch vụ thuế công tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Cơ quan thuế triển khai đa dạng hình thức hỗ trợ người nộp thuế. Các kênh tuyên truyền chính sách thuế ngày càng phong phú. Ứng dụng công nghệ thông tin trong hỗ trợ người nộp thuế được đẩy mạnh. Hệ thống khai thuế điện tử được triển khai rộng rãi trên toàn quốc. Thời gian giải quyết hồ sơ thuế được rút ngắn đáng kể. Số lượng người nộp thuế tiếp cận dịch vụ thuế công tăng trưởng ổn định qua các năm.

2.2. Hạn chế của dịch vụ thuế tư tại Việt Nam

Dịch vụ thuế tư tại Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Thị trường dịch vụ thuế tư phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều doanh nghiệp và người dân chưa có thói quen sử dụng dịch vụ thuế tư. Chất lượng dịch vụ giữa các tổ chức hành nghề chưa đồng đều. Khung pháp lý cho hoạt động đại lý thuế còn nhiều bất cập. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực dịch vụ thuế tư còn thiếu. Sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề ảnh hưởng đến uy tín ngành.

III. Giải pháp phát triển dịch vụ thuế ở Việt Nam giai đoạn hiện nay

Phát triển dịch vụ thuế đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động dịch vụ thuế. Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng dịch vụ thuế rõ ràng. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ thuế. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác hỗ trợ người nộp thuế. Tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm phát triển dịch vụ thuế. Tổ chức bộ máy cung cấp dịch vụ thuế công cần được kiện toàn. Phát triển thị trường dịch vụ thuế tư lành mạnh và bền vững. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành dịch vụ thuế. Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về lợi ích của dịch vụ thuế tư. Thiết lập cơ chế giám sát chất lượng dịch vụ thuế hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện hành lang pháp lý cho dịch vụ thuế

Hoàn thiện hành lang pháp lý là giải pháp quan trọng hàng đầu. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về đại lý thuế. Xây dựng tiêu chuẩn rõ ràng cho tổ chức hành nghề dịch vụ thuế. Quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của đại lý thuế. Ban hành quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho người hành nghề dịch vụ thuế. Tăng cường chế tài xử lý vi phạm trong hoạt động dịch vụ thuế tư. Đồng thời tạo cơ chế khuyến khích phát triển dịch vụ thuế tư bền vững.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong phát triển dịch vụ thuế

Công nghệ thông tin đóng vai trò then chốt trong phát triển dịch vụ thuế. Cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động hỗ trợ người nộp thuế. Phát triển hệ thống khai thuế điện tử toàn diện và thân thiện. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích và tư vấn thuế. Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về người nộp thuế. Phát triển ứng dụng di động hỗ trợ người nộp thuế tra cứu thông tin. Tích hợp dịch vụ thuế với các nền tảng quản trị doanh nghiệp số.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu dịch vụ thuế

Nghiên cứu phát triển dịch vụ thuế ở Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn. Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa toàn diện vấn đề về dịch vụ thuế. Bao gồm khái niệm, phân loại, hình thức cung cấp và tiêu chí đánh giá chất lượng. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp đánh giá toàn diện thực trạng dịch vụ thuế. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển dịch vụ thuế. Kinh nghiệm quốc tế được tổng hợp và rút ra bài học quý báu cho Việt Nam. Các giải pháp đề xuất tập trung giải quyết những vấn đề trọng tâm. Phát triển dịch vụ thuế góp phần hiện đại hóa hệ thống quản lý thuế quốc gia. Dịch vụ thuế phát triển sẽ giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Đồng thời nâng cao hiệu quả thu ngân sách nhà nước. Đây là hướng đi tất yếu trong tiến trình cải cách hành chính thuế.

4.1. Ý nghĩa lý luận của nghiên cứu dịch vụ thuế

Nghiên cứu đóng góp quan trọng vào hệ thống lý luận về dịch vụ thuế. Luận án đã hệ thống hóa khái niệm dịch vụ thuế một cách toàn diện. Phân loại dịch vụ thuế theo nhiều tiêu thức khác nhau được làm rõ. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng và hiệu quả dịch vụ thuế được xây dựng. Mối quan hệ giữa dịch vụ thuế công và dịch vụ thuế tư được phân tích. Nghiên cứu tạo nền tảng khoa học cho các công trình nghiên cứu tiếp theo. Đây là đóng góp mới trên phương diện lý luận về dịch vụ thuế.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong cải cách hành chính thuế

Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Các giải pháp đề xuất phù hợp với điều kiện thực tế Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế được vận dụng sáng tạo vào bối cảnh trong nước. Nghiên cứu hỗ trợ cơ quan thuế trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ. Doanh nghiệp và người nộp thuế được hưởng lợi từ dịch vụ thuế cải tiến. Ngân sách nhà nước được đảm bảo nhờ nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu, theo đó những đóng góp mới của đề tài này mang ý nghĩa về mặt khoa học và thực tiễn như sau: 1. Về ý nghĩa khoa học: Thông qua việc sưu tầm, tổng hợp và phân tích đánh giá từ các nguồn tài liệu liên quan sẽ hệ thống hoá được các vấn đề cơ sở lý luận về dịch vụ thuế. Ý nghĩa thực tiễn: Đã nghiên cứu, đề xuất được các giải pháp phát triển dịch vụ thuế ở Việt Nam hiện nay (định hướng đến năm 2020) nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý thuế, xã hội hoá dịch vụ hỗ trợ người nộp thuế, nâng cao ý thức pháp luật của xã hội nói chung, góp phần tạo ra công bằng trong xã hội. Cụ thể đã đưa ra được các giải pháp để phát triển dịch vụ thuế công: Hoàn thiện khung pháp lý; Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thông tin về người nộp thuế theo từng cấp quản lý; Đổi mới và nâng cao chất lượng cán bộ làm công tác hỗ trợ người nộp thuế; Xây dựng tiêu chí đánh giá và biện pháp kiểm soát chất lượng công tác hỗ trợ người nộp thuế của cán bộ thuế và bộ phận hỗ trợ người nộp thuế; Tăng cường đầu tư cho công nghệ thông tin nhằm phục vụ công tác hỗ trợ người nộp thuế; Thực hiện tốt công tác thống kê nhu cầu dịch vụ thuế của người nộp thuế; Cần có chính sách đào tạo, đãi ngộ phù hợp đối với cán bộ thuế làm công tác hỗ trợ người nộp thuế và các giải pháp nhằm phát triển dịch vụ thuế tư: Hoàn thiện cơ sở pháp lý nhằm phát triển và quản lý hoạt động của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thuế; Hoàn thiện hình thức tổ chức chuyên cung cấp dịch vụ làm thủ tục về thuế tư (đại lý thuế); Ban hành quy chế kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ thuế (doanh nghiệp, công ty, đại lý…); Hoàn thiện quy trình quản lý thuế, công khai những nội dung của quy trình có liên quan đến người nộp thuế; Nâng cao chất lượng hoạt động của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thủ tục về thuế.

13 Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN VÀ SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THUẾ Ở VIỆT NAM 2. Cơ sở lý luận về dịch vụ thuế 2. Khái niệm dịch vụ Sự phát triển của nền sản xuất xã hội và quá trình phân công lao động xã hội dẫn đến việc xuất hiện ngày càng nhiều hơn chủng loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng. Trên thế giới ngày nay, nền kinh tế không chỉ đơn thuần với các sản phẩm vật chất cụ thể, mà bên cạnh đó còn tồn tại các sản phẩm dịch vụ.

Dịch vụ được coi là ngành công nghiệp không khói. Xã hội càng phát triển thì các loại hình dịch vụ càng đa dạng và phong phú. Nếu như sản xuất hàng hóa tạo ra các vật phẩm cụ thể, có hình thái vật chất rõ ràng với những giá trị sử dụng nhất định thì hoạt động dịch vụ cũng thỏa mãn được yêu cầu nào đó của con người, dù nó không thể hiện dưới hình thức hiện vật. Dịch vụ theo nghĩa hẹp không sản xuất ra vật chất, người bỏ sức lao động cung cấp hiệu quả vô hình mà không có sản phẩm hữu hình.

Tuy nhiên, theo nghĩa rộng, thì dịch vụ bao hàm cả việc đưa lao động vào sản phẩm vật chất, dịch vụ hoàn thành còn bao gồm cả những vật phẩm, hàng hóa để thoả mãn nhu cầu của người trả tiền mua nó [2]. Dịch vụ nói chung trong nền kinh tế thị trường được nhà kinh tế học Philip Kotler cho rằng: Dịch vụ là một giải pháp hay lợi ích mà một bên có thể cung ứng cho bên kia chủ yếu là vô hình và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu. Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền với sản phẩm vật chất [33]. Cùng với sự phát triển và đa dạng hóa nhu cầu tiêu dùng xã hội, sự phát triển nền kinh tế trong bối cảnh phân công lao động xã hội theo hướng chuyên môn hóa chuyên sâu, tăng cường hợp tác hóa trên phạm vi toàn cầu, cơ cấu giữa sản xuất và dịch vụ cũng có sự thay đổi đáng kể.

Theo đó, ở các nước 14 phát triển, các nước có thu nhập cao, giá trị dịch vụ thường chiếm tỷ trọng cao trong GDP hơn nhiều so với các nước có thu nhập thấp. Ngay cả ở những nước kém phát triển, các ngành dịch vụ cũng đóng góp không dưới 35 - 40% GDP. Dịch vụ mang tính vô hình nhưng lại đóng vai trò quan trọng để thúc đẩy hoạt động kinh tế. Dịch vụ hỗ trợ kinh doanh giúp tăng cường tính chuyên môn hóa.

Theo nhận định của nhiều nhà sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ, dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và dịch vụ chuyên môn là những yếu tố đầu vào quan trọng, giúp cho doanh nghiệp cắt giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vì vậy, chú trọng phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh sẽ có lợi cho nền kinh tế. Như vậy, từ sự phân tích trên, ta có khái niệm: Dịch vụ là sản phẩm không có hình thái vật chất của tổ chức hoặc cá nhân này cung cấp cho tổ chức hoặc cá nhân khác có thu tiền hoặc không thu tiền nhằm mang đến một giá trị nhất định cho cả bên cung cấp và bên nhận được dịch vụ. Khái niệm dịch vụ thuế Có quan điểm cho rằng, dịch vụ thuế là dịch vụ tư vấn thuế và kê khai thuế.

Hoặc dịch vụ thuế là dịch vụ hỗ trợ người nộp thuế của cơ quan thuế, theo đó, đây là loại dịch vụ công do cơ quan thuế cung cấp miễn phí để hỗ trợ người nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, bao gồm các dịch vụ giải thích và tư vấn pháp luật, hỗ trợ việc chuẩn bị kê khai, tính thuế và xác định nghĩa vụ thuế; qua đó góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác quản lý thuế. Cũng có cách hiểu về dịch vụ thuế đang chủ yếu nghiêng về xu hướng xem xét dịch vụ thuế như là sản phẩm được cung cấp bởi các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước và chưa đề cập đến dịch vụ thuế do cơ quan thuế cung cấp. Với quan điểm điểm này, việc xem xét dịch vụ thuế được tiếp cận thông qua khái niệm về dịch vụ làm thủ tục về thuế và đại lý thuế - chủ thể cung cấp chủ yếu dịch vụ làm thủ tục về thuế trong xã hội. Trên thực tế có một số khái niệm như: 15 - Ở Nhật Bản, theo quy định của Luật Kế toán công có chứng chỉ, đại lý thuế là những chuyên gia về thuế với công việc là hỗ trợ các đối tượng nộp thuế có sứ mệnh là “những người có chuyên môn về thuế, đứng trên lập trường độc lập và công bằng, dựa theo quan điểm của chế độ kê khai, đóng thuế, có trách nhiệm đáp lại sự tín nhiệm của đối tượng nộp thuế và đảm bảo hướng dẫn thực hiện các nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật” [53].

- Theo điều 20, Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11 có quy định “Tổ chức kinh doanh dịch vụ thủ tục về thuế là doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ có điều kiện được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp, thực hiện các thủ tục về thuế theo thỏa thuận với người nộp thuế” [3]. - Theo Thông tư số 117/2012/TT-BTC ngày 19/7/2012 của Bộ Tài chính hướng dẫn hành nghề dịch vụ làm thủ tục về thuế “Dịch vụ làm thủ tục về thuế là hoạt động của đại lý thuế thực hiện các thủ tục đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, quyết toán thuế, lập hồ sơ đề nghị miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế và các thủ tục hành chính thuế khác thay người nộp thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế và hợp đồng dịch vụ đã ký kết” và “Đại lý thuế là doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện để kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế theo quy định tại Luật Quản lý thuế và các quy định khác của pháp luật có liên quan” [22]. - Theo Hội tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA): “Dịch vụ làm các thủ tục về thuế là hoạt động chuyên nghiệp có trình độ chuyên môn về thuế của các cá nhân, chịu sự điều chỉnh của pháp luật và quản lý của cơ quan nhà nước”. Quan điểm này đã chỉ rõ được tính chất của dịch vụ thuế, xem đó là một hoạt động chuyên nghiệp đảm bảo theo một cấp độ chuyên môn nhất định, đồng thời đặt ra yêu cầu có sự quản lý, giám sát của các cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, khái niệm này mới chỉ đề cập đến đối tượng cung cấp dịch vụ thuế là các cá nhân và cũng chưa đưa ra được nội dung của dịch vụ bao gồm những vấn đề gì. 16 Hoặc dịch vụ thuế được hiểu là dịch vụ tư vấn thuế, theo quan điểm này, dịch vụ tư vấn được cung cấp bởi các tổ chức, cá nhân có trình độ chuyên môn giúp người nộp thuế hiểu biết rõ ràng hơn về các quy định của pháp luật thuế hoặc đảm bảo sự thuận lợi, mang lại lợi ích tối ưu nhất cho người nộp thuế khi thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước. Người nộp thuế nhận được những lời khuyên từ các nhà tư vấn và nhà tư vấn cũng không chịu trách nhiệm về kết quả xảy ra khi người nộp thuế thực hiện theo lời khuyên đó. Cơ chế ràng buộc trong trường hợp này, hầu như lỏng lẻo, tùy thuộc vào hợp đồng giao kết giữa các bên.

Tuy nhiên, nếu hiểu dịch vụ thuế theo chiều hướng này, việc quản lý, tạo ra hành lang pháp lý để giám sát hoạt động của người nộp thuế rất khó khăn bởi thuế là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến quyền lợi “sát sườn” của cả người nộp thuế và nhà nước. Quản lý thuế nói chung và tư vấn thuế nói riêng cần đặt trong khuôn khổ pháp luật nghiêm ngặt và có cái nhìn toàn diện. Có thể nói hiện nay có khá nhiều cách hiểu khác nhau về dịch vụ thuế. Song, tựu chung lại, tất cả các quan điểm trên đúng nhưng chưa đầy đủ, chưa phản ánh đúng nội hàm của khái niệm dịch vụ thuế.

Các quan điểm chưa phản ánh hết nội dung về chủ thể cung cấp dịch vụ thuế, nội dung của dịch vụ thuế cũng như tính chất của dịch vụ thuế.