Luận án tiến sĩ lịch sử căn cứ địa cách mạng ở trung trung bộ trong kháng chiến chống mỹ 19541975

Luận án tiến sĩ nghiên cứu căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ 1954-1975, làm rõ vai trò lịch sử và chiến lược.

• Người hướng dẫn: TS Trần Ngọc Long
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Căn Cứ Địa Cách Mạng Ở Trung Trung Bộ Trong Kháng Chiến Chống Mỹ (1954-1975)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng nói chung
• 1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ
• 1.1.3. Nhóm các công trình trực tiếp phản ánh hoạt động xây dựng và bảo vệ căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ
• 1.2. Những vấn đề luận án kế thừa từ các công trình nghiên cứu đã xuất bản
• 1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KHÔI PHỤC VÀ BẢO VỆ CĂN CỨ ĐỊA CÁCH MẠNG Ở TRUNG TRUNG BỘ (1954-1960)
• 2.1. Những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế – xã hội
• 2.1.2. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Trung Trung Bộ
• 2.1.3. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong quá trình vận động Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp
• 2.2. Quá trình phục hồi căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung bộ (1954- 1960)
• 2.2.1. Âm mưu và thủ đoạn xóa bỏ căn cứ địa cách mạng của địch
• 2.2.2. Chủ trương của ta
• 2.2.3. Quá trình phục hồi căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
• 2.3. Cuộc đấu tranh bảo vệ căn cứ địa cách mạng
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT HỢP XÂY DỰNG VỚI BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CĂN CỨ ĐỊA CÁCH MẠNG Ở TRUNG TRUNG BỘ (1961-1975)
• 3.1. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong giai đoạn chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965)
• 3.1.1. Tiếp tục củng cố các căn cứ địa miền núi, phát triển căn cứ địa ở vùng đồng bằng
• 3.1.2. Đẩy mạnh cuộc chiến đấu bảo vệ căn cứ địa
• 3.2. Chủ động xây dựng kết hợp với bảo vệ căn cứ địa cách mạng, góp phần đánh thắng chiến lược “Chiến tranh cục bộ” (1965-1968)
• 3.2.1. Phát triển thực lực căn cứ địa cách mạng đáp ứng yêu cầu chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ”
• 3.2.2. Tổ chức chiến đấu, đánh thắng các cuộc hành quân càn quét của địch vào căn cứ
• 3.2.3. Phát huy vai trò hậu phương tại chỗ của căn cứ địa cách mạng
• 3.3. Khôi phục căn cứ địa cách mạng, tạo thế và lực mới góp phần kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến (1969-1975)
• 3.3.1. Củng cố căn cứ địa cách mạng sau Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 (1969-1973)
• 3.3.2. Đẩy mạnh phát triển thực lực căn cứ địa cách mạng (1973-1975)
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 4.1. Một số đặc điểm của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ
• 4.1.1. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ phong phú về loại hình, đa dạng về quy mô và hình thức tổ chức
• 4.1.2. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ thường xuyên có sự biến động
• 4.1.3. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ có khả năng đảm bảo sản xuất tự túc, tự cấp
• 4.1.4. Hệ thống căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ dễ bị chia cắt, cô lập khi địch tập trung lực lượng đánh phá mạnh
• 4.2. Vai trò của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ
• 4.2.1. Nơi đứng chân và hoạt động của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy kháng chiến của Khu V và các tỉnh trên địa bàn
• 4.2.2. Là hậu phương tại chỗ, trực tiếp bảo đảm cung cấp sức người, sức của cho các lực lượng kháng chiến; nơi nhân dân gửi gắm niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng
• 4.2.3. Là bàn đạp xuất phát tiến công của các LLVT tổ chức các chiến dịch, trận đánh tiêu hao sinh lực địch và phát triển chiến tranh du kích
• 4.2.4. Là nơi tiếp nhận sự chi viện bằng đường bộ, đường biển cho chiến trường Khu V, góp phần hình thành thế bao vây chia cắt, trực tiếp uy hiếp lực lượng của địch ở Trung Trung Bộ
• 4.3. Một số bài học kinh nghiệm
• 4.3.1. Xây dựng căn cứ địa cách mạng phải chú trọng đặc điểm địa – chính trị, địa – quân sự, địa – kinh tế, địa – văn hoá của địa phương
• 4.3.2. Phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ căn cứ địa cách mạng
• 4.3.3. Tăng cường xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng
• 4.3.4. Xây dựng căn cứ địa cách mạng vững mạnh toàn diện, kết hợp xây dựng với bảo vệ, bảo vệ để xây dựng
• 4.3.5. Kết hợp đồng thời việc xây dựng căn cứ địa cách mạng ở miền núi với xây dựng căn cứ du kích ở vùng địch tạm chiếm, các cơ sở, “lõm chính trị” trong nội đô
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NHÂN CHỨNG LỊCH SỬ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu về Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau. Các công trình này không chỉ phản ánh sự phát triển của cách mạng mà còn chỉ ra vai trò quan trọng của căn cứ địa trong cuộc kháng chiến. Đặc biệt, các tác phẩm như 'Chiến thuật du kích của Hồ Chí Minh' và 'Chọn căn cứ địa của Trường Chinh' đã khẳng định rằng căn cứ địa là yếu tố quyết định cho sự thành công của lực lượng du kích. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc xây dựng căn cứ địa không chỉ dựa vào địa hình mà còn phụ thuộc vào sự ủng hộ của quần chúng nhân dân. Điều này cho thấy sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn trong việc xây dựng căn cứ địa cách mạng.

1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng nói chung

Các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng đã chỉ ra rằng việc lựa chọn địa bàn xây dựng căn cứ địa cần phải có sự ủng hộ từ quần chúng. Điều này không chỉ giúp củng cố lực lượng mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho hoạt động kháng chiến. Các tác giả đã nhấn mạnh rằng căn cứ địa không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là trung tâm chỉ huy, nơi tập hợp lực lượng và tổ chức các hoạt động kháng chiến. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn trong việc xây dựng căn cứ địa đã được thể hiện rõ trong các công trình nghiên cứu này.

1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ

Nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ đã chỉ ra rằng các căn cứ địa không chỉ có vai trò chiến lược mà còn là biểu tượng của tinh thần kháng chiến. Các công trình này đã phân tích sâu về các yếu tố tác động đến sự hình thành và phát triển của căn cứ địa. Đặc biệt, sự kết hợp giữa các lực lượng vũ trang và quần chúng nhân dân đã tạo ra sức mạnh to lớn cho cuộc kháng chiến. Những nghiên cứu này đã làm rõ vai trò của căn cứ địa trong việc tổ chức và chỉ huy các hoạt động kháng chiến, từ đó góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

II. Khôi phục và bảo vệ căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ 1954 1960

Giai đoạn 1954-1960 là thời kỳ quan trọng trong việc khôi phục và bảo vệ căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đã ảnh hưởng lớn đến quá trình này. Căn cứ địa không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là trung tâm tổ chức các hoạt động kháng chiến. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và bảo vệ căn cứ địa trở thành nhiệm vụ hàng đầu. Các âm mưu và thủ đoạn của địch nhằm xóa bỏ căn cứ địa đã được phân tích kỹ lưỡng. Chủ trương của ta trong việc khôi phục và bảo vệ căn cứ địa đã thể hiện sự linh hoạt và sáng tạo trong chiến lược kháng chiến.

2.1 Những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa cách mạng

Các yếu tố tác động đến quá trình xây dựng căn cứ địa cách mạng bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống yêu nước của nhân dân. Những yếu tố này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc xây dựng và bảo vệ căn cứ địa. Đặc biệt, truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Trung Trung Bộ đã góp phần quan trọng trong việc củng cố căn cứ địa. Sự kết hợp giữa các yếu tố này đã tạo ra sức mạnh cho cuộc kháng chiến, giúp căn cứ địa phát huy vai trò của mình trong bối cảnh kháng chiến chống Mỹ.

2.2 Âm mưu và thủ đoạn xóa bỏ căn cứ địa cách mạng của địch

Địch đã thực hiện nhiều âm mưu và thủ đoạn nhằm xóa bỏ căn cứ địa cách mạng. Những chiến dịch càn quét, đánh phá của địch đã gây ra nhiều khó khăn cho việc bảo vệ căn cứ địa. Tuy nhiên, với sự lãnh đạo của Đảng và sự ủng hộ của quần chúng, các lực lượng kháng chiến đã kiên cường chống lại các âm mưu này. Việc phân tích các âm mưu của địch không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình kháng chiến mà còn rút ra bài học kinh nghiệm cho các giai đoạn sau.

III. Kết hợp xây dựng với bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ 1961 1975

Giai đoạn 1961-1975 là thời kỳ mà căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ phát huy vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Việc kết hợp giữa xây dựng và bảo vệ căn cứ địa đã tạo ra sức mạnh cho lực lượng kháng chiến. Các hoạt động tổ chức chiến đấu, bảo vệ căn cứ địa đã được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Đặc biệt, sự phát triển thực lực của căn cứ địa đã đáp ứng yêu cầu chống lại các chiến lược chiến tranh của địch. Những thành công trong việc bảo vệ và phát huy vai trò của căn cứ địa đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.

3.1 Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong giai đoạn chống chiến lược Chiến tranh đặc biệt 1961 1965

Trong giai đoạn này, căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ đã phải đối mặt với nhiều thách thức từ chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của địch. Tuy nhiên, với sự lãnh đạo của Đảng và sự ủng hộ của quần chúng, các lực lượng kháng chiến đã kiên cường bảo vệ căn cứ địa. Việc củng cố các căn cứ địa miền núi và phát triển căn cứ địa ở vùng đồng bằng đã tạo ra một thế trận vững chắc cho cuộc kháng chiến. Những hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ căn cứ địa mà còn tạo ra sức mạnh cho lực lượng kháng chiến trong bối cảnh khó khăn.

3.2 Chủ động xây dựng kết hợp với bảo vệ căn cứ địa cách mạng góp phần đánh thắng chiến lược Chiến tranh cục bộ 1965 1968

Giai đoạn 1965-1968, căn cứ địa cách mạng đã phát huy vai trò quan trọng trong việc đánh bại chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của địch. Các hoạt động xây dựng và bảo vệ căn cứ địa đã được thực hiện một cách đồng bộ, từ việc củng cố lực lượng đến tổ chức các chiến dịch tấn công. Sự kết hợp giữa xây dựng và bảo vệ đã tạo ra sức mạnh cho lực lượng kháng chiến, giúp đánh bại các cuộc hành quân càn quét của địch. Những thành công này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.

IV. Đặc điểm vai trò và bài học kinh nghiệm

Nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ đã chỉ ra nhiều đặc điểm nổi bật. Căn cứ địa ở đây phong phú về loại hình và đa dạng về quy mô. Sự biến động của căn cứ địa trong bối cảnh chiến tranh đã tạo ra những thách thức lớn cho việc bảo vệ và phát huy vai trò của nó. Tuy nhiên, căn cứ địa cũng đã thể hiện vai trò quan trọng trong việc tổ chức và chỉ huy các hoạt động kháng chiến. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình xây dựng và bảo vệ căn cứ địa sẽ là cơ sở quan trọng cho việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng thế trận an ninh - quốc phòng hiện nay.

4.1 Một số đặc điểm của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ

Các căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ có nhiều đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, chúng phong phú về loại hình và đa dạng về quy mô. Thứ hai, căn cứ địa thường xuyên có sự biến động do tác động của chiến tranh. Thứ ba, khả năng tự túc, tự cấp của căn cứ địa đã giúp duy trì hoạt động kháng chiến trong bối cảnh khó khăn. Những đặc điểm này đã tạo ra sức mạnh cho căn cứ địa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

4.2 Vai trò của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ

Vai trò của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ là rất quan trọng. Đây là nơi đứng chân và hoạt động của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo kháng chiến. Căn cứ địa cũng là hậu phương tại chỗ, cung cấp sức người, sức của cho các lực lượng kháng chiến. Hơn nữa, căn cứ địa còn là bàn đạp xuất phát tiến công của các lực lượng vũ trang, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Những vai trò này đã khẳng định tầm quan trọng của căn cứ địa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng giữ vị trí trọng tâm trong khoa học lịch sử quân sự và lý luận chiến tranh nhân dân Việt Nam. Trong giai đoạn 1954–1975, Trung Trung Bộ (gồm các tỉnh, thành phố: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên) là chiến trường có tính chất đặc thù: địa hình dải đất hẹp ven biển bị chia cắt mạnh, lưng tựa dãy Trường Sơn, mặt hướng ra Biển Đông, đồng thời là nơi đối phương bố trí lực lượng quân sự dày đặc cùng hệ thống liên hợp căn cứ khổng lồ (điển hình như căn cứ liên hợp quân sự Đà Nẵng, cảng Quy Nhơn, Chu Lai). Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc lần đầu tiên phục dựng một cách toàn diện, có hệ thống cấu trúc không gian, cơ chế vận hành và vai trò chiến lược của toàn bộ mạng lưới căn cứ địa tại địa bàn trọng yếu này trong suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ.

Khoảng trống học thuật (Research Gap) được xác định rõ nét: Các công trình trước đây của BTL Quân khu 5 (1982, 1999), Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2005, 2013) hoặc các nghiên cứu đơn lẻ của Trần Hữu Đính (1986), Hồ Sơn Đài (1996), Trần Thị Nhung (2001) chủ yếu khảo cứu căn cứ địa ở phạm vi toàn miền Nam, vùng Đông Nam Bộ hoặc chỉ dừng lại ở từng căn cứ, từng trận đánh cục bộ (như khởi nghĩa Trà Bồng, căn cứ Nước Là - Đỗ Xá, Nước Oa). Chưa có công trình chuyên khảo nào giải mã bản chất đa hình thái, khả năng chuyển hóa linh hoạt giữa căn cứ miền núi, căn cứ đồng bằng và "căn cứ lõm" đô thị tại Trung Trung Bộ dưới góc độ kết hợp giữa lịch sử quân sự, địa - chính trị và địa - kinh tế.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu và 4 giả thuyết khoa học cốt lõi:

• RQ1: Những nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống lịch sử nào chi phối quá trình hình thành, phát triển căn cứ địa ở Trung Trung Bộ?
• RQ2: Đảng bộ Khu V và các cấp ủy địa phương đã vận dụng đường lối chiến tranh nhân dân để chỉ đạo xây dựng, bảo vệ căn cứ địa qua từng giai đoạn chiến lược (1954–1960, 1961–1965, 1965–1968, 1969–1975) như thế nào?
• RQ3: Mạng lưới căn cứ địa Trung Trung Bộ mang những đặc điểm cấu trúc và chức năng đặc thù nào so với các chiến trường khác ở miền Nam?
• RQ4: Mối quan hệ biện chứng giữa xây dựng căn cứ hậu phương tại chỗ với nhiệm vụ tác chiến tiêu hao sinh lực địch và tiếp nhận chi viện chiến lược diễn ra ra sao?

Hệ thống giả thuyết tương ứng:

• H1: Căn cứ địa Trung Trung Bộ không chỉ đơn thuần là nơi trú ẩn quân sự mà là một thực thể kinh tế - chính trị - xã hội hoàn chỉnh mang tính "hậu phương tại chỗ".
• H2: Sự chuyển hóa linh hoạt từ các "khu bất hợp pháp" sang hệ thống căn cứ liên hoàn là nhân tố quyết định bảo tồn lực lượng trước các chiến dịch "Tố Cộng, Diệt Cộng" và bình định nông thôn.
• H3: Mô hình "căn cứ lõm" và "vành đai diệt Mỹ" là bước phát triển đột phá về không gian tác chiến phi đối xứng trong lòng vùng địch kiểm soát.
• H4: Khả năng tự túc, tự cấp kết hợp với bảo vệ hành lang tiếp nhận chi viện (đường Đông Trường Sơn và tuyến đường biển Vũng Rô, Sông Đà) quyết định sức bền chiến lược của chiến trường Khu V.

Khung lý thuyết của công trình dựa trên lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về khởi nghĩa vũ trang, tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về "hậu phương chiến tranh nhân dân". Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 5 tỉnh/thành phố Trung Trung Bộ với quy mô dân số thời kỳ đó hơn 3 triệu người (trong đó 95% là người Kinh, 5% là đồng bào các dân tộc thiểu số Cơtu, Xơđăng, Cor, Hrê, Ba Na, Chăm), đối đầu trực tiếp với bộ máy chiến tranh khổng lồ của Mỹ - Việt Nam Cộng hòa (cuối năm 1968 lên tới 248.000 quân Mỹ - đồng minh và 98.100 quân quân đội Sài Gòn).

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu chỉ ra ba dòng nghiên cứu chính trong lịch sử học quân sự Việt Nam:

1. Nhóm công trình lý luận chung về hậu phương và căn cứ địa: Võ Nguyên Giáp (1974) trong Bài giảng về đường lối quân sự của Đảng đã đặt nền móng lý luận về quy luật phát triển căn cứ địa từ không đến có, từ cơ sở chính trị quần chúng đến căn cứ hoàn chỉnh. Ngô Vi Thiện (1986) và Văn Tạo (1995) phân tích các thuộc tính địa - chính trị, địa - quân sự của căn cứ địa cách mạng. Các công trình này cung cấp khung lý thuyết tổng quát nhưng chưa đi sâu vào thực tiễn vi mô của chiến trường Trung Trung Bộ.
2. Nhóm công trình chuyên khảo về căn cứ địa chiến trường miền Nam: Điển hình là luận án của Hồ Sơn Đài (1996) về chiến khu miền Đông Nam Bộ (1945–1954), Trần Thị Nhung (2001) về căn cứ miền Đông Nam Bộ (1954–1975), Trần Ngọc Long (2006) về căn cứ U Minh, Chu Đình Lộc (2011) về căn cứ Cực Nam Trung Bộ. Các nghiên cứu này làm sáng tỏ hình thái căn cứ rừng ngập mặn (U Minh) hoặc rừng rậm bán sơn địa (Đông Nam Bộ), song điều kiện địa hình và tương quan lực lượng ở các vùng này khác biệt căn bản với thế hẹp, dốc và bị chia cắt sâu của Trung Trung Bộ.
3. Nhóm công trình lịch sử chiến sự và địa phương Khu V: Các công trình của Trần Quý Cát (1989), BTL Quân khu 5 (1999, 2002), Nguyễn Duy Luân và cộng sự (2013) tái hiện tiến trình chiến tranh và các sự kiện tiêu biểu. Tuy nhiên, các tư liệu này còn phân tán, mang tính chất biên niên sự kiện hoặc kỷ yếu hội thảo (như hội thảo Căn cứ Nước Oa, Bầu Bính, Bến Hiên - Bến Giằng), chưa có sự tổng hợp lý luận đa chiều.

Trong y giới và học giới lịch sử tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận:

• Quan điểm thứ nhất: Nhấn mạnh tính quyết định của căn cứ địa miền núi hiểm trở như một "pháo đài bất khả xâm phạm", coi căn cứ vùng rừng núi Tây Trường Sơn là nhân tố cốt tử duy nhất duy trì sự tồn tại của cơ quan lãnh đạo.
• Quan điểm thứ hai: Nhấn mạnh yếu tố "lòng dân" và các cấu trúc căn cứ đồng bằng, căn cứ nổi ven biển (Khu Sông Đà B36) và căn cứ lõm nội đô (Đa Mặn - Mỹ Thị, Thạc Gián), xem đây mới là nhân tố tạo nên tính liên hoàn và khả năng bám trụ của chiến tranh du kích.

Positioning của luận án: Luận án hóa giải tranh luận trên bằng cách chứng minh sự kết hợp biện chứng giữa căn cứ địa rừng núi (hậu phương chiến lược chiều sâu) và căn cứ du kích/căn cứ lõm đồng bằng - đô thị (bàn đạp tiến công trực tiếp), tạo nên một chỉnh thể "thế cài răng lược" độc nhất vô nhị.

So sánh quốc tế:

• So với mô hình căn cứ địa nông thôn của Mao Trạch Đông (Diên An, Tỉnh Cương Sơn - Trung Quốc): Căn cứ địa Trung Quốc dựa trên chiều sâu không gian lục địa mênh mông, cách xa trung tâm quyền lực của đối phương. Ngược lại, căn cứ địa Trung Trung Bộ tồn tại ngay sát nách các căn cứ quân sự hỏa lực cực mạnh của Mỹ, nằm trong tầm bắn của pháo binh và bán kính hoạt động dày đặc của máy bay trực thăng vận, đòi hỏi cấu trúc phòng thủ lòng đất và tính cơ động phân tán cao độ.
• So với mô hình 6 Wilayas của Mặt trận Giải phóng Quốc gia Algérie (FLN, 1954–1962): FLN dựa phần lớn vào hậu cứ an toàn bên kia biên giới Tunisia và Maroc (hậu phương ngoại biên). Trong khi đó, căn cứ địa Trung Trung Bộ vừa phải tiếp nhận sự chi viện chiến lược từ miền Bắc, vừa phải tự vận hành như một "hậu phương tại chỗ" hoàn chỉnh, tự túc lương thực và đạn dược trong điều kiện bị bao vây cô lập bốn phía.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và làm sâu sắc hơn học thuyết quân sự Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về căn cứ cách mạng thông qua 4 luận điểm lý thuyết (Propositions):

• Proposition 1 (Tính đa hình thái không gian): Căn cứ địa trong chiến tranh hiện đại chống đế quốc không cố định về mặt cơ học mà là một mạng lưới không gian đa tầng (Multi-layered spatial network), biến đổi linh hoạt giữa căn cứ miền núi vững chắc, căn cứ căn cước giải phóng nông thôn, căn cứ nổi mặt nước và căn cứ lõm đô thị.
• Proposition 2 (Quy luật tự cân đối nội sinh): Sức mạnh của căn cứ địa tỷ lệ thuận với khả năng chuyển hóa mô hình sản xuất nông - lâm nghiệp tự cấp và mạng lưới hậu cần nhân dân tại chỗ, bù đắp sự gián đoạn của các tuyến hành lang chi viện ngoại vi.
• Proposition 3 (Mối quan hệ Biện chứng Giữa Phòng ngự và Tiến công): Căn cứ địa không chỉ có chức năng bảo toàn lực lượng (phòng ngự tiêu cực) mà đóng vai trò là "bàn đạp xuất phát tiến công" (Offensive springboard), liên tục bức rút, chia cắt thế trận quân sự hiện đại của đối phương.
• Proposition 4 (Căn cứ lòng dân là hạt nhân trung tâm): Địa hình hiểm trở chỉ là điều kiện cần; cấu trúc chính trị - xã hội của khối liên minh công - nông - trí thức và sự đồng thuận của đồng bào các dân tộc thiểu số mới là điều kiện đủ quyết định sự tồn vong của căn cứ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp ba lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết Địa lý Quân sự (Military Geography Theory): Phân tích tương quan giữa địa mạo karst, thung lũng, mạng lưới sông ngòi duyên hải với nghệ thuật bố phòng hầm hào, địa đạo, làng chiến đấu.
2. Lý thuyết Chiến tranh Phi đối xứng (Asymmetric Warfare Theory): Giải thích cơ chế một lực lượng có vũ bị yếu hơn bẻ gãy ưu thế hỏa lực (B-52, pháo binh, trực thăng vận, chất độc hóa học) bằng thế trận chiến tranh nhân dân cài răng lược.
3. Lý thuyết Động viên Xã hội (Social Mobilization Theory): Khảo sát phương thức Đảng bộ và Mặt trận Dân tộc Giải phóng vận động các cộng đồng thiểu số (Cơtu, Cor, Hrê, Ba Na) và quần chúng nhân dân đô thị tham gia vào chuỗi cung ứng kháng chiến.

Khái niệm công cụ:

• Căn cứ lõm: Căn cứ của lực lượng kháng chiến nằm sâu trong vùng kiểm soát của đối phương, quy mô diện tích hẹp nhưng chiếm giữ vị trí xung yếu, dựa hoàn toàn vào sự che chở của quần chúng để phát triển lực lượng vũ trang và cơ sở chính trị.
• Hậu phương tại chỗ: Vùng căn cứ tự đảm bảo các nhu cầu tối thiểu về lương thực, vũ khí tự tạo, y tế, văn hóa và bổ sung quân số ngay tại chiến trường mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hậu phương chiến lược miền Bắc.

Boundary Conditions (Điều kiện biên): Khung phân tích áp dụng chuẩn xác cho các chiến trường có sự chia cắt sâu sắc về mặt địa hình, quy mô hỏa lực đối phương áp đảo và tồn tại sự đan xen giữa đồng bằng đông dân và miền núi hiểm trở.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt nguyên lý của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (Historical Materialism). Thiết kế nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa hai phương pháp chuyên ngành cốt lõi:

• Phương pháp Lịch sử: Phục dựng tiến trình vận động cụ thể của hệ thống căn cứ theo trình tự thời gian gắn với 4 giai đoạn kháng chiến (1954–1960, 1961–1965, 1965–1968, 1969–1975).
• Phương pháp Logic: Phân tích bản chất, quy luật vận động nội tại, phân loại hình thái và rút ra bài học kinh nghiệm về xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ:

1. Macro level: Quyết sách chiến lược của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Quân ủy Trung ương và sự chỉ đạo của Đảng ủy - BTL Quân khu V.
2. Meso level: Tổ chức xây dựng căn cứ của Đảng bộ 5 tỉnh (Quảng Nam, Quảng Đà, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên).
3. Micro level: Hoạt động thực tiễn tại các căn cứ cụ thể (Nước Oa, Nước Là, Sông Đà, Trà Bồng, Thồ Lồ, Ma Dú, Bầu Bính, K20).

Quy trình nghiên cứu và Nguồn tư liệu

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu đảm bảo tính chuẩn mực khoa học lịch sử:

Nhóm nguồn tư liệu	Đơn vị lưu trữ / Thể loại	Nội dung & Phương pháp xử lý
Văn kiện & Lưu trữ Cách mạng	Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP.HCM), Viện Lịch sử Đảng, BTL Quân khu 5, Ban Tuyên giáo các Tỉnh ủy.	Khai thác các chỉ thị, nghị quyết tuyệt mật, báo cáo tổng kết chiến dịch, biên niên sự kiện hậu cần, an ninh Khu V.
Tài liệu đối phương	Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, tài liệu của Phủ Thủ tướng, Bộ Tổng Tham mưu Việt Nam Cộng hòa và Quân đội Mỹ.	Đối chiếu, kiểm chứng âm mưu, bản đồ hành quân càn quét, báo cáo tình báo giải mật của đối phương đối với các chiến khu.
Khảo sát thực địa	Di tích căn cứ tại Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên.	Đo đạc, định vị không gian, khảo sát hệ thống hầm hào, địa đạo, bia tích lịch sử tại thực địa.
Lịch sử truyền khẩu (Oral History)	Tiếp xúc trực tiếp các cán bộ lão thành cách mạng, tướng lĩnh, chỉ huy và đồng bào nhân chứng.	Phỏng vấn sâu, ghi âm, cross-check (đối chiếu chéo) hồi ức cá nhân với hồ sơ văn bản lưu trữ để loại bỏ sai lệch thời gian.

Phương pháp phân tích và kiểm định

Áp dụng phương pháp tam giác đạc tư liệu (Source Triangulation): Đối chiếu chéo 3 nguồn độc lập: Tài liệu lưu trữ Đảng/Quân sự + Báo cáo tình báo phía đối phương + Lời kể nhân chứng lịch sử. Mọi số liệu về quân số, số lượng căn cứ, kết quả các trận đánh bảo vệ căn cứ đều được kiểm tra tính nhất quán trước khi đưa vào luận án.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đạt được 4 phát hiện mang tính đột phá về mặt khoa học:

1. Chứng minh sự hình thành mô hình mạng lưới căn cứ địa "Liên hoàn - Đa hình thái": Luận án chứng minh căn cứ địa Trung Trung Bộ không tồn tại biệt lập mà kết nối thành mạng lưới hữu cơ từ miền núi xuống đồng bằng và vươn vào đô thị. Điển hình là việc xác lập vị trí của Căn cứ nổi Sông Đà (mật danh B36) thành lập tháng 3/1950 gồm 11.000 dân, 20.000 ghe thuyền hoạt động công khai trên sông Hàn và vịnh Đà Nẵng, thực hiện xuất sắc nhiệm vụ tiếp nhận cán bộ và phá hoại kinh tế địch.
2. Khái quát quy luật chuyển hóa căn cứ để bẻ gãy các chiến lược chiến tranh:
   • Giai đoạn 1954–1960: Từ các "khu bất hợp pháp" chuyển hóa thành căn cứ khởi nghĩa vũ trang từng phần (tiêu biểu như khởi nghĩa Trà Bồng tháng 8/1959, Vĩnh Thạnh tháng 2/1959).
   • Giai đoạn 1961–1968: Mở rộng căn cứ miền núi kết hợp lập các "vành đai diệt Mỹ" (như Hòa Vang, Chu Lai), đập tan các cuộc hành quân càn quét lớn đánh vào mật khu Đỗ Xá (4/1963) và các chiến dịch "Tìm và diệt".
   • Giai đoạn 1969–1975: Khôi phục thực lực căn cứ sau Mậu Thân 1968, tạo bàn đạp cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 giải phóng hoàn toàn địa bàn.
3. Làm rõ cơ chế kinh tế "Tự túc, tự cấp" độc đáo dưới hỏa lực khốc liệt: Luận án cung cấp chứng cứ lịch sử về phương thức sản xuất tự túc của cán bộ, chiến sĩ và đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi (Cor, Hrê, Ba Na, Cơtu). Dù chịu đựng nạn đói giáp hạt kéo dài từ 4 đến 6 tháng mỗi năm cùng hàng triệu lít chất độc da cam/dioxin do Mỹ rải xuống, các căn cứ vẫn duy trì sản xuất rẫy bí mật, thiết lập trạm xưởng rèn đúc vũ khí tự tạo, bảo đảm cung ứng hậu cần tại chỗ.
4. Giải mã vai trò "Đầu mối tiếp nhận lưỡng hợp thủy - bộ": Luận án chỉ rõ Trung Trung Bộ là điểm tiếp nhận của tuyến đường Đông Trường Sơn và bến đỗ lịch sử của các "Tàu không số" thuộc tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển tại Vũng Rô (Phú Yên), biến các căn cứ địa phương thành trạm trung chuyển huyết mạch cho toàn Khu V và Tây Nguyên.

"Căn cứ địa là những vùng ta đã giải phóng và đã được xây dựng toàn diện cả về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội."
(BTL Quân khu 5 – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, 1999, tr. 140)

"Trong chiến tranh cách mạng Việt Nam, căn cứ địa đã tồn tại như một biểu tượng của cuộc kháng chiến, tiêu biểu cho ý chí, sức mạnh tinh thần của toàn dân; là chỗ dựa về mặt chính trị tinh thần, nơi hướng về, hy vọng và khích lệ đồng bào khắp nơi kháng chiến."
(Trần Đơn, Tạp chí Phát triển Nhân lực, số 3, 2012, tr. 16)

"Tổ chức cho đồng bào Kinh trong các dinh điền đi ăn cắp tài sản, lấy hoa màu của đồng bào Thượng, tổ chức đồng bào Thượng giết trâu bò của đồng bào Kinh, thâm độc hơn nữa chúng xúi giục đồng bào Kinh làm những việc để va chạm đến phong tục tập quán của đồng bào Thượng. Dùng người dân tộc này cai trị người dân tộc khác, dùng binh lính của dân tộc này đàn áp bắt giết dân tộc khác."
(Trích dẫn tài liệu lưu trữ về thủ đoạn chia rẽ của Mỹ - Diệm tại miền núi Khu V)

Implications đa chiều

• Về mặt Lý luận: Làm phong phú kho tàng lý luận quân sự Việt Nam về nghệ thuật tổ chức không gian chiến tranh nhân dân; khẳng định tính đúng đắn của đường lối kết hợp hai chân (chính trị, quân sự), ba mũi giáp công (quân sự, chính trị, binh vận) trên cả ba vùng chiến lược (rừng núi, nông thôn đồng bằng, đô thị).
• Về mặt Thực tiễn Quốc phòng: Cung cấp luận cứ khoa học sắc bén cho việc quy hoạch, xây dựng "Khu vực phòng thủ then chốt", thế trận an ninh nhân dân và khu kinh tế - quốc phòng trên địa bàn Quân khu 5 trong bối cảnh tác chiến công nghệ cao hiện nay.
• Về mặt Chính sách và Di sản: Cung cấp hồ sơ khoa học phục vụ việc xếp hạng, khoanh vùng bảo vệ, trùng tu và phát huy giá trị các di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu như Căn cứ Nước Oa, Mật khu Đỗ Xá, Căn cứ Bầu Bính, Vũng Rô, K20.

---

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về nguồn tư liệu giải mật chi tiết cấp vi mô: Mặc dù đã tiếp cận nhiều nguồn lưu trữ, song một số hồ sơ quân báo, bản đồ tác chiến cấp tiểu đoàn của quân đội Mỹ và VNCH can dự trực tiếp vào từng cuộc càn quét tại các căn cứ nhỏ vùng sâu vẫn chưa được khai thác trọn vẹn do rào cản phân loại tài liệu mật quốc tế.
2. Hạn chế về phương pháp lịch sử truyền khẩu: Sau hơn 40 năm, một bộ phận nhân chứng lịch sử cao tuổi đã qua đời hoặc suy giảm trí nhớ, dẫn đến sự thiếu hụt các chi tiết đời sống sinh hoạt nội bộ tại các "làng bí mật" trong giai đoạn 1954–1960.
3. Giới hạn không gian so sánh: Luận án tập trung chuyên sâu vào 5 tỉnh đồng bằng duyên hải Trung Trung Bộ, chưa có điều kiện mở rộng định lượng so sánh toàn diện với hệ thống căn cứ của các nước bạn Lào và Campuchia trên cùng dải Trường Sơn.

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng công nghệ GIS (Geographic Information System) và mô hình hóa 3D để tái lập bản đồ số hóa biến thiên ranh giới các căn cứ địa cách mạng Trung Trung Bộ qua từng tháng trong giai đoạn khốc liệt 1965–1972.
• Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Comparative Transnational History) giữa mạng lưới căn cứ địa cách mạng Đông Dương (Việt Nam - Lào - Campuchia) trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
• Khai thác sâu hơn mảng đề tài lịch sử xã hội, nhân học quân sự: đời sống văn hóa, tâm lý, sinh hoạt thường nhật và vai trò của phụ nữ, thanh niên dân tộc thiểu số tại các chiến khu miền núi.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu chuyên ngành (Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Viện Lịch sử Đảng), các trường đại học khối sư phạm và khoa học xã hội; ước tính đóng góp giá trị trích dẫn học thuật cao trong các công trình tổng kết chiến tranh giải phóng.
• Tác động đối với quy hoạch quốc phòng: Đóng góp cơ sở lý luận thực chứng cho Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Quân khu 5 trong việc hoạch định thế trận chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là nghệ thuật kết hợp phòng thủ bờ biển với chiều sâu chiến lược Tây Trường Sơn.
• Tác động giáo dục truyền thống và du lịch lịch sử: Định hình cơ sở dữ liệu để ngành văn hóa - du lịch các tỉnh miền Trung (Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên) phát triển các tuyến du lịch "về nguồn", giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên Lịch sử: Nhận diện phương pháp tiếp cận đa ngành (kết hợp lịch sử, địa lý quân sự và tài liệu lưu trữ đa chiều) để ứng dụng vào nghiên cứu lịch sử địa phương và lịch sử chiến tranh.
• Các nhà hoạch định chiến lược quân sự: Kế thừa bài học kinh nghiệm về xây dựng căn cứ hậu phương tại chỗ, thế trận lòng dân và nghệ thuật tác chiến phi đối xứng.
• Cơ quan quản lý di sản & văn hóa: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh miền Trung có căn cứ khoa học chính xác để lập hồ sơ di tích quốc gia đặc biệt, bảo tồn không gian văn hóa chiến khu.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Hậu phương Chiến tranh Nhân dân bằng việc chứng minh và xác lập khái niệm Cấu trúc liên hoàn Đa tầng của Hậu phương tại chỗ. Luận án chứng minh rằng trong điều kiện lãnh thổ hẹp bị chia cắt ngang và đối phương chiếm ưu thế hỏa lực tuyệt đối, hậu phương kháng chiến không chỉ là một vùng địa lý biệt lập an toàn ở phía sau mà là một thực thể vận động lồng ghép ngay trong lòng chiến trường, kết nối từ căn cứ miền núi hiểm trở đến căn cứ nổi ven biển và các căn cứ lõm đô thị.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các công trình trước đây của BTL Quân khu 5 (1982) hay Trần Thị Nhung (2001) chủ yếu dựa vào nguồn văn kiện cách mạng, luận án thực hiện phương pháp Tam giác đạc tư liệu lịch sử (Historical Source Triangulation): kết hợp đối chứng văn bản lưu trữ chỉ đạo của Đảng ủy Khu V với tài liệu tác chiến giải mật của quân đội Sài Gòn/Mỹ (tại TTLTQG II), khảo sát thực địa địa hình quân sự và phỏng vấn sâu nhân chứng lịch sử.

3. Phát hiện bất ngờ và thuyết phục nhất từ dữ liệu thực tế là gì?

Đó là sự tồn tại và hiệu quả hoạt động phi thường của mô hình Căn cứ nổi Sông Đà (mật danh B36) tại Đà Nẵng. Với 11.000 dân sinh sống trên 20.000 ghe thuyền ngay cửa vịnh Đà Nẵng – nơi đặt căn cứ liên hợp quân sự khổng lồ của Mỹ, căn cứ này vừa tổ chức các phong trào đấu tranh dân sinh công khai, vừa bí mật làm đứt xích cẩu, đánh rơi vũ khí của Pháp và Mỹ xuống biển để trục vớt chi viện cho chiến khu.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức tái lặp (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy trình phục dựng căn cứ địa gồm 4 bước chuẩn hóa: (1) Khảo sát địa - quân sự và địa lý tự nhiên; (2) Thu thập, đối chiếu văn bản lưu trữ hai phía đối kháng; (3) Khảo sát thực địa dấu tích hầm hào, làng chiến đấu; (4) Phỏng vấn kiểm chứng qua nhân chứng lịch sử và già làng trưởng bản.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Chương trình tập trung vào: (1) Số hóa không gian GIS toàn bộ hệ thống địa đạo, kho tàng chiến khu Trung Trung Bộ; (2) Khai thác nguồn tài liệu lưu trữ quốc tế tại National Archives (NARA - Mỹ) về các chiến dịch càn quét mật khu; (3) Nghiên cứu chuyên đề về sinh thái học chiến tranh và sự phục hồi thảm thực vật tại các căn cứ bị rải thảm chất độc hóa học.

---

Kết luận

1. Phục dựng toàn diện hệ thống căn cứ địa: Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên tái hiện hoàn chỉnh quá trình hình thành, phát triển và cơ chế hoạt động của toàn bộ mạng lưới căn cứ địa tại 5 tỉnh Trung Trung Bộ suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ (1954–1975).
2. Khẳng định tính sáng tạo của đường lối chiến tranh nhân dân: Làm sáng tỏ sự lãnh đạo đúng đắn, linh hoạt của Trung ương Đảng và Khu ủy V trong việc vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc xây dựng "đất đứng chân" vững chắc.
3. Đúc kết hệ thống đặc thù và bài học lịch sử: Khái quát 4 đặc điểm lớn (đa dạng loại hình, thường xuyên biến động, năng lực tự cấp tự túc cao, dễ bị chia cắt) và 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc về xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với đặc điểm địa - chính trị, địa - quân sự của địa phương.
4. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới: Mở đường cho các tiếp cận liên ngành giữa lịch sử quân sự, địa lý nhân văn, nhân học văn hóa và công nghệ số hóa di sản chiến tranh.
5. Giá trị thực tiễn bền vững: Cung cấp nguồn cứ liệu khoa học tin cậy phục vụ nghiên cứu, giảng dạy lịch sử, giáo dục truyền thống yêu nước và củng cố vững chắc thế trận quốc phòng - an ninh trên địa bàn chiến lược miền Trung trong tình hình mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu Liên quan đến nội dung luận án đã có một số công trình trong nước phản ánh, đề cập với nhiều cấp độ và từ nhiều cách tiếp cận khác nhau. Trong đó, tựu trung lại có thể khu trú vào các nhóm như sau: 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng nói chung Vấn đề căn cứ địa được đề cập trước hết phải kể đến là công trình Chiến thuật du kích của Hồ Chí Minh (Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 3, Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 2011) và Chọn căn cứ địa của Trường Chinh (Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam, Tập 1, Nxb Sự Thật, HN, 1976).

Các công trình này xác định căn cứ địa là nơi có địa thế hiểm yếu, vừa có lợi cho việc tiến công, vừa có lợi cho việc phòng ngự của lực lượng du kích. Việc xây dựng căn cứ địa gắn liền với xây dựng lực lượng vũ trang (LLVT). Một trong những vấn đề có ý nghĩa quyết định trong việc lựa chọn địa bàn xây dựng căn cứ địa là phải có sự ủng hộ, giúp đỡ của đông đảo quần chúng nhân dân. Vấn đề căn cứ địa còn được đề cập khá cụ thể ở một số công trình, trong đó có thể kể đến là Bài giảng về đường lối quân sự của Đảng của Võ Nguyên Giáp (Viện Khoa học Quân sự, HN, 1974).

Ở công trình này, tác giả đã khái quát những đặc trưng cơ bản của căn cứ địa cách mạng trong chiến tranh giải phóng; phân tích và luận giải về vai trò của căn cứ địa cách mạng. Trong đó, nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết vấn đề xây dựng địa bàn đứng chân và tiềm lực kháng chiến, nếu không có đường lối đúng đắn để thực hiện vấn đề này thì không thể tiến hành chiến tranh cách mạng lâu dài nhằm đi đến thắng lợi. Tác giả khẳng định chỗ đứng chân của cách mạng để tiến hành khởi nghĩa và chiến tranh là cơ sở chính trị, căn cứ địa, hậu phương. Đây là vấn đề quan trọng trong đường lối quân sự của Đảng.

Bên cạnh đó, tác giả cũng vạch ra quy luật hình thành và phát triển của cơ sở chính trị, căn cứ 13 địa, hậu phương trong chiến tranh nhân dân ở nước ta là phải triệt để dựa vào nhân dân, đi từ xây dựng cơ sở chính trị của quần chúng đến xây dựng căn cứ địa, hậu phương từ không đến có, từ nhỏ đến lớn, từ chưa hoàn chỉnh đến ngày càng hoàn chỉnh. Bài giảng xác định trong chiến tranh nhân dân rộng lớn, địa bàn nông thôn là chỗ dựa vững chắc và lâu dài của cách mạng. Do vậy, việc xây dựng căn cứ địa, hậu phương vững mạnh ở nông thôn rừng núi và đồng bằng là yêu cầu “có tính chất chiến lược của chiến tranh nhân dân” [103, tr. Ngoài ra, cũng phải hết sức coi trọng việc xây dựng cơ sở chính trị ở thành thị.

Có xây dựng được căn cứ địa, hậu phương tại chỗ ở khắp nơi, cách mạng mới có thể xây dựng, phát huy được tiềm lực của từng địa phương, từng chiến trường để đánh địch một cách rộng khắp, tạo thành thế cài răng lược giữa ta và địch. Do đó, có thể uy hiếp và tiến công địch một cách thường xuyên. Tập Bài giảng đường lối quân sự của Đảng thể hiện sự chỉ đạo hết sức sâu sắc của Võ Nguyên Giáp đối với vấn đề xây dựng căn cứ địa – hậu phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trong công trình Nghiên cứu văn kiện của Đảng về chống Mỹ, cứu nước của Viện Mác – Lênin và Viện Lịch sử Quân sự – Bộ Quốc phòng, (Nxb Sự Thật, HN, 1986) có bài Vấn đề hậu phương – căn cứ địa và tuyến hậu cần chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Ngô Vi Thiện.

Bài viết phân tích chủ trương của Đảng trong việc lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng hậu phương lớn miền Bắc, xây dựng căn cứ địa ở chiến trường miền Nam và tuyến hậu cần vận tải – chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ. Căn cứ địa cách mạng: truyền thống và hiện tại của Văn Tạo đăng trên Tạp chí Lịch sử quân sự số 4-1995, phân tích nội dung và bản chất của căn cứ địa cách mạng. Trong đó, tác giả luận giải điều kiện hình thành căn cứ địa, tính chất dân tộc và cách mạng của căn cứ địa thể hiện trên các mặt: địa – chính trị, địa – quân sự, địa – kinh tế, địa – văn hóa; đặc điểm, vai trò của căn cứ địa cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Nhìn chung, những công trình trên đã khái quát những điều kiện hình thành cũng như việc lựa chọn địa bàn xây dựng căn cứ địa; đồng thời luận giải, phân tích 14 vai trò của căn cứ địa trong chiến tranh giải phóng.

Những vấn đề mang tính lý luận này sẽ trở thành tư tưởng chỉ đạo và “kim chỉ nam” cho quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa cách mạng. Vấn đề căn cứ địa cách mạng cũng được đề cập cụ thể hơn trong một số công trình lịch sử trong đó có thể kể đến như: Quân khu 5. Thắng lợi và những bài học trong kháng chiến chống Mỹ, Tập Hai, (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 1982); Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thắng lợi và bài học (Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 1996); Chiến tranh cách mạng Việt Nam (1945-1975).

Thắng lợi và bài học (Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 2000). Đây là những công trình tổng kết sự lãnh đạo của Đảng đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trong đó tập trung vào một số nội dung cơ bản và cốt yếu: đường lối chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng; những bài học kinh nghiệm được đúc kết trong quá trình tiến hành chiến tranh cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ở các công trình này, vấn đề căn cứ địa được luận giải, phân tích dưới góc độ là “một vấn đề lớn trong đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” [11, tr.

237], “vấn đề cốt tử trong chiến tranh cách mạng” [61, tr. Vai trò của căn cứ địa trong quá trình kháng chiến được làm rõ: là nơi đứng chân của các cơ quan lãnh đạo, chỉ huy kháng chiến, nơi xây dựng lực lượng cách mạng; là bàn đạp xuất phát của LLVT tiến công địch, nơi tiếp nhận mọi nguồn chi viện và khai thác tại chỗ ngày càng nhiều sức người sức của phục vụ cho nhu cầu chiến trường. Một trong những bài học cơ bản được các công trình luận giải khá sâu sắc là phải dựa vào nhân dân, phát huy sức mạnh nhân dân trong xây dựng và bảo vệ căn cứ vững mạnh. Đánh giá về vấn đề xây dựng hệ thống căn cứ địa và hậu phương trong hai cuộc kháng chiến, các công trình khẳng định đây là bước phát triển mới về lý luận chiến tranh nhân dân, chiến tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Bộ Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) gồm 9 tập của Bộ Quốc phòng – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (Nxb Chính trị Quốc gia – Sự Thật, HN, 2013) là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ở Tập IX của bộ sách này có đề cập khá sâu vấn đề căn cứ 15 địa cách mạng ở miền Nam với tư cách là “nhân tố trực tiếp bảo đảm thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ ”[44, tr. Công trình khái quát những đóng góp của căn cứ địa cách mạng miền Nam: cung cấp sức người, sức của cho chiến trường; cơ sở để xây dựng, duy trì và phát triển lực lượng cách mạng; địa bàn đứng chân của bộ đội chủ lực; một trong những nhân tố cơ bản để xây dựng thế chiến lược của chiến tranh nhân dân; nơi tiếp nhận, bảo quản, phân phối vũ khí, phương tiện chiến tranh, hàng hóa từ miền Bắc chi viện cho miền Nam; một trong những nhân tố cơ bản để xây dựng và tăng cường tiềm lực, sức mạnh của cách mạng. Tuy nhiên, do đối tượng nghiên cứu và phạm vi phản ánh rộng, bao gồm các chiều cạnh của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nên vấn đề căn cứ địa cách mạng chỉ được đề cập, phản ánh một cách khái lược, chủ yếu tập trung vào đánh giá vai trò của căn cứ địa cách mạng, chưa có điều kiện tập trung khảo cứu quá trình phát triển cũng như đặc điểm của căn cứ địa cách mạng trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Dưới góc độ nghiên cứu sâu về hậu phương – căn cứ địa trong chiến tranh cách mạng Việt Nam, cuốn Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945- 1975) (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 1997) là công trình nghiên cứu có tính chất hệ thống và toàn diện nhất về quá trình xây dựng và phát huy vai trò của hậu phương trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Công trình tập trung kiến giải về vai trò của các căn cứ địa cách mạng với tư cách là hậu phương tại chỗ ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ; đồng thời khẳng định hậu phương tại chỗ là một trong những nhân tố cơ bản để xây dựng và tăng cường tiềm lực, sức mạnh của cách mạng và phát triển chiến tranh nhân dân trên khắp ba vùng chiến lược. Thế và lực của cách mạng có thể chuyển hóa từ yếu sang mạnh dựa trên cơ sở của việc xây dựng hệ thống căn cứ địa – hậu phương vững chắc. Công trình đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhân dân trong việc xây dựng căn cứ địa – hậu phương vững mạnh: nói đến căn cứ địa – hậu phương là nói đến vai trò của nhân dân, căn cứ địa – hậu phương vững chắc trước hết và chủ yếu là ở lòng dân.

Có dân là có tất cả [33, tr.