B Ọ G I A O D Ụ C VA D A O T Ạ O DẠI BỌC Ql ố c GIA IIẢ NỘr TRƯỜNG DẠI HỌC KHOA HỌC XÃ Hội VÀ NHÂN VĂN PHAN MẬU CẢN H V- ưi& CÁC PHẤT NGÔN ĐON PJIAN TIÊNG VIỆT Chityéỉi Iiịịànỉi: / V ỉiự in Hịịôìi nịỊír M ã sô : 5.0H LUẬN ÁN PHÓ TIẾN Sĩ k h o a h ọ c n g ữ v ă n N í ỉ ư ò l H Ư Ở N tỉ DẨN K H O A H Ọ C : ( Ỉ S . Đ i n h T r ọ n g L ạ c llA \Ọ I 1 9 9 (ì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Kí hiẽu: - Tài ỉiệu trích dẫn để trong [ ]; trong đó. chữ số đầu chỉ tài liệu tham k h ả o đ á n h the o thứ tự ở m ụ c TÀI LIỆU THAM KHẢO c u ố i luận án; s au d ấ u c h ấ m phẩy là số trang (tr), ví dụ: [7; tr. - Dấu: - > đọc là chuyển thành. Chữ viết tát: - Viết tất thuật ngữ. BN : Bổ ngữ PN Đ P Phát ngôn đơn phần CĐP : Câu đơn phần PNSP Phát ngôn song phần CSP : Câu song phần PNBL Phát ngôn biệt lập CN : Chủ ngữ PNTL Phát ngôn lính lược IC Thành tố trực tiếp PNTB Phát ngôn tách biệt ; (Immediỉ-te Constituents) TĐ Tiêu đề PN • Phát ngôn VB Vãn bản - Viết tất tên các nhà văn, nhà thơ có câu (phát ngổn) iấv dẫn chứng (đế trong ngoặc đơn sau các ví dụ). Lan ÍĐHC) Đào Hồng Cẩm (TNL; Tạ Ngọc Liễn (ĐBC) Đỗ Bảo Châu (LLi Lè Lựu (NMC) N guyễn M inh Châu (VTP) Vũ Trọng Phụng (PNC) Phạm N gọc Chiểu (NĐT) N guyễn Đ ình TIji (HHĐ) H à Huy Đức (NHT) N guyen Huy Thiệp (VTH) Vũ Thư H iên (VTT) Vũ Thị Thường (PTH) Phạm Thị Hoài (PNT) Phạm N gọc Tiến (TH) Tổ Hoài (NTT) N gỏ Tut Tố (NCH) N guyễn C ông H oan (TT) Tran Tự (Tr.H) Triệu H uấn (NKT) N guyễn Khắc Tnrờng íNTTH) N guyễn Thị Thu H uệ (NTNT) N guyễn Thị Ngọc Tú (KH) Khái Hưng (ST) Sơn TÙQ2 (TH) Tố Hữu (NH Tư) N guyễn H uy Tưởng (NK) N guyễn Khải (CLV) C hế Lan Vìèn (MVK) M a Văn Kháng (VN) Báo Văn Níĩhê (LQK) Lưu Q uí Kỳ (VNQĐ) Tạp chí Văn N ghệ Q uân đội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐAU 0. Tính cấp thiết của đề tài 1 0. M ục đích nghiên cứu của đề tài 2 0. Đ ối tượng, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu 2 ■-y 0. Phương pháp nghiên cứu J 0. Bố cục của luận án J Chương 1. KHÁI NIỆM PHÁT NGÔN ĐƠN PHÀN 1. Phát ngôn đnn phần là gì? 4 1 . Khái niệm phát ngôn 4 1. Tiêu chí nh ìn diện phát ngôn đ ơ i phần 6 1. Phạm vi phát ngôn đơn phàn 18 1. Phát ngôn tôn tại 18 1. Phát ngôn tỉnh lược 20 1. Phát ngôn tách biệt 1. Phân loại phát ngôn đơn phản 1. Vấn đề phàn loại phát ngôn đơn p lần Ịn 1. Tiêu chí và kết quả phân loại 26 1. Tiểu kết _ / Chương 2. PHÁT NGÒN BIỆT LẬP 2. Khái niệm phát ngôn biệt lập 29 2. Phát ngôn biệt lập là gì 29 2. Phân loại phát ngôn biệt lập 29 2. Kháo s á t các loại phát ngôn biệt lập 31 2.2 Phát ngôn tượng thanh 37 2. Phát ngôn định vị 41 2. Phát ngôn lièt kê 50 2. Phát ngôn gọi đáp 56 2. Phát ngôn cảm thán 65 2. Phát ngôn bình xét, đánh giá 70 2. Phát ngôn phản ứng 78 2. Phát ngôn thông báo 82 1. Hoạt động của phát ngôn biệt lập trong văn bán 85 2. Đ oạn văn đặc biệt là "Phát ngôn - từ" S5 2. Đ oạn văn đặc biệt là "Phát ngôn - cum từ" 87 !. Tiểu kết 88 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 3. PHÁT NGÔN TỈNH LƯỢC 3. Khái niệm vê phát ngôn tỉnh lược 91 3. Vấn đề rút gọn và lỉnh lược trong phát ngôn 91 3. P há t n g ô n tỉnh lược là gì? 92 3. Phân loại phát ngôn tỉnh lược 92 3. Kháo sát các phát ngôn tỉnh lược 93 3. Phát ngôn tỉnh lược chủ ngữ 93 3. Phát ngôn tỉnh lược chủ ngữ và phát ngôn tinh lược chủ n g ữ - v ị ngữ 130 3. Phát ngôn tỉnh lược và phát ngôn phát ngòn thiếu thành phần (càu sai ngữ pháp). Tiểu ket ' 143 Chương 4. PHÁT NGÔN TÁCH BIÈT 4. Khái niệm phát ngôn tách biệt 146 4. Vấn đề tách biệt và tỉnh lược phát ngôn 146 4. Phát ngôn tách biệt là gì 147 4. Phân loại phát ngôn tách biệt 148 4. Khảo sát các ỉoại phát ngôn tách biệt 148 4. Phát ngôn tách biệt tương đương vị ngữ 148 4. Phát ngôn tách biệt tương đương trạng ngữ 149 4. Phát ngôn tách biệt tưGĩig đương bổ ngữ 150 4. Phát ngôn tách biệt tương đương dịnh ngữ 151 4. Tác dụng của phát ngôn tách biệt trong vàn ban 152 4. Điêu kiện và quy tắc của phát ngôn tách biệt 155 4. Nhữnơ vấn đê đặt ra trong việc nghiên cứu phát ngôn tách biệt 158 4. Tiểu kết 160 KẾT LUẬN 161 TÀI LIỆU TH KHẢO 165 T u LIỆU TRICH DẪN 176 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com M ỏ IM ll 0. T Í N H c â V t h i ê t c ú a t)f; TÀI LuẠn án này dặl van (JC tiỊỉhiCn cứu các pluíl ngôn dơn phiìn (PNĐP) Irong ti ống ViỌi. lỉn/ìiỊnhớ chuyên ìa di nvư y ílánh Mỹ. c ÙIIỊỊ the nà y dây. (NMC) (5) (Mo i người N y a /lõm lìơv d(J!( ihíi h lủtìì iỊÌừu. ì Tôn, (Jó là nutc í/Ích) I)av nlìiil C a o nhai ih‘ p lìhal. P N Đ P dã dược yiới imtiiổn OIL! cluì ý từ líUi, HIV mỏi lác giá liọi chiina Ixtiiií nhĩnm lliLiại ngữ lém ’ và Hỏi tluim các lluiíU 11Uữ Ay cìitm không hoàn lo;'m ihôniỉ, nỉiAt với nhau. Lo Vãn Lý khi nèu i;i kitii càu l rúc ciui (.11 nói (ới kicu c;ìu chí (.!() m ộ t từ tiay niộl n g ữ clỉính p h ụ dám iihiỌin. 11541 H oàng Tuệ đủ Clip (Jen càu đ(m ỉ)ộ cú Ị 134; lr. Niiiiyõn Kim TI lán noi đèn cáu d o n p h à n , cá u d a n h xititỆ và câu rút ỉ>ọn 110 3 ; Ir. DiỌp Q h iiim Ran bàn khá k ĩ v'c loại câu dặc biệt và câu dư ới bậc ị7; Ir. I Mil N ụ o c T h è m khi bàn vê (Mill liCn kêl Ironi’ văn bán dã nói tới ngữ trực thuộc | l !<); II. 231 I- C ao X liíìii ỉ lao n.ọi d íìy là câu dặc biệt và cáu kh ó tiịi dê 14 1: lu. N h ìn c lu in g , lừ n h itu Ị Ịồc cỉộ quail sái. các nhà TỊighicn cú LI (Jã dim ia nluÌ!ii> ý kiến dání» dill ý. Nhưnii co Ihổ nhận lliiVy: Vê q uy mô imhiOii cứu.tên nay chưa cỏ dược mòi cluiyOn luận nào dành riC'iig cho các PNDP. 1lâu hói các lik' giá chỉ till cẠp đèn c h ú n g Ironiĩ, mọt vài hài ntihiên cú 11 n iiắn hoặc bàn đen elìÚMii nluìn nói vê n liũ iií; ván do CLÌU càu nói clu in g . LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vc kết qua nghiCn cứu, còn nliiOu ý kiốn chưa Ihổng nhítì trong viôc xác định khái niCin, p h ạ m vi và plifln loại P N Đ P liống ViCl. Các bài viốt mới chỉ dô cẠp dốn sự phíin loại và cííu lạo ớ T11ỎI srt mặt cơ lúm, chưa cluì ý thỏa đáng lới mặt nôi dung biổu liiỌn, dặc diổm hoại dổng và các hoàn cánh sử dụng của P N Đ P với lư cách là một dơn vị giao liCp như các cjifil vị kluíc. M Ụ C Đ ÍC H N GH lf cN c ứ u c ủ a đ ề t à i Nghi&n cứu P N Đ P là một viỌc làm có ý ni>hìa cả vO phưang diCn lí liiẠn lãn úng dụng thực lien. Vc lí luận: Với viỌc imhiCn cứu hiỌn tượng này, có Ihè làm sáng lỏ lliêm mối quan họ giữa ngỏn ngữ với lời nói, góp phíìn bổ sung, di'Cu chỉnh quan niệm phát ngrtn, làm rõ IhCm hoạt tlỌng lùmh chức cùa P N Đ P trong các lĩnh vực giao liốp. Vỏ Ilụrc liỗn: Nluìni; kCi quá cua viỌc ngiiiổM cứu P N Đ P góp philn soi Siíng cho nhiều víĩn dồ v'c sử đụniĩ ngổn ngữ, (ran dôi rèn kiyỌn tiếng ViỌl, lí líiải và phan lích CÌÍC vẩn dồ v'ô niũr pháp và giảng văti tm ng nhà trường và các lĩnh vực khííc Irong đời sốni> xã hội. Đối tượriỊỊ nj>liiên c ứ u cúii luẠn An Lù các P N Đ P liúim Việl. T r o n ^ dó, p h ạ m VI n g h iê n c ữ u cluì yốu là c;k loại PN doll tlcm p h i n xuất hiện tron li lới nói hàng ngày dã dược vãn hãn hóa và các 1JN imiiii vãn bủn. NiỊuồn lir liẹu dua ra kháo s ll lấy từ các lác phđni văn học lìiỌn đai cũ it các nhà vãn quen bicì và mội sô loại Villi bản khác. Khảo sál P N Đ P chúny [ôi tlậi cho mình những n h i ệ m vụ nhu sau: a. Xác địnĩì liổn c h í nhẠn diCn P N Đ P . Phan loại PNĐP. MiCu lả cấu lạo, ý nghĩa và hoàn cảnh sử dụ ng các loại PNĐP. I»HƯƠN(Ì THÁP N(ỈHIÍ;N c ú t ) Đó’ Ihực hiện các nhiCm vụ irCn, cluing lỏi sir (Jung và phôi hợp các phương pháp khảo sái, n g h iê n cứu khác nhau. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mội mặt, luẠn án dựa Vao plurơng pháp miCu là cấu liuc hmh llnrc, mật khác áp dụng phitMig pháp nghiCn cứu ngữ pháp chức nang dò lìm hiổu ý nghĩa và diêu kiện sử dụng P N Đ P trong hoíit dỏng giao liOp. Trong quá liinh 111ực hiOn <J'Ổ lài, luẠii án sử dụng cả phương pháp quy nạp lán phưưng pháp diõn dịch, dìing các Ihú pháp hình lluíc chuyển hóa, cái biốn, Ihay Ihố. I ì ố C Ụ C C Ủ A 1,UẬN ÁN Ngoài phìln m ờ đầu và kốt luẠn, kốt quả nghiCn cứu cùa luẠn án dược liình bày Irong bốn chương. NhiỌm vụ của chiRnig này là xác định CÍÍC liCu chí nhạn d 5cn PNĐP, thảo luẠn về phạm vi và .sự phan loại chúm; .
Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Các phát ngôn đơn phần tiếng Việt - Phan Mậu Cảnh
Luận án tiến sĩ nghiên cứu các phát ngôn đơn phần tiếng việt, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.
1996
Phí lưu trữ
45 PointMục lục chi tiết
Tóm tắt
I. Tổng quan về phát ngôn đơn phần tiếng Việt
Phát ngôn đơn phần (PNĐP) là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học tiếng Việt. PNĐP được định nghĩa là những phát ngôn không có cấu trúc phức tạp, thường chỉ bao gồm một thành phần duy nhất. Điều này giúp cho việc giao tiếp trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Trong bối cảnh ngôn ngữ học, việc nghiên cứu PNĐP không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc ngôn ngữ mà còn phản ánh cách thức mà người Việt sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hàng ngày. Theo nghiên cứu của Diệp Quang Ban, PNĐP có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau dựa trên cấu trúc và chức năng của chúng.
1.1. Khái niệm và đặc điểm của phát ngôn đơn phần
Phát ngôn đơn phần là những câu nói có cấu trúc đơn giản, thường chỉ chứa một từ hoặc một cụm từ. Đặc điểm nổi bật của PNĐP là tính ngắn gọn và dễ hiểu. Chúng thường được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày, giúp người nói truyền đạt ý tưởng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Theo nghiên cứu của Hoàng Trọng Phiến, PNĐP có thể được coi là một đơn vị giao tiếp độc lập, có khả năng truyền tải thông tin mà không cần phải có các thành phần phức tạp khác.
1.2. Vai trò của phát ngôn đơn phần trong giao tiếp
PNĐP đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự linh hoạt trong giao tiếp. Chúng cho phép người nói thể hiện ý kiến, cảm xúc một cách trực tiếp mà không cần phải sử dụng nhiều từ ngữ. Điều này đặc biệt hữu ích trong các tình huống giao tiếp không chính thức, nơi mà sự ngắn gọn và rõ ràng là cần thiết. Nghiên cứu của Nguyễn Minh Châu cho thấy rằng, việc sử dụng PNĐP có thể giúp tăng cường sự hiểu biết giữa các bên trong cuộc trò chuyện.
II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu phát ngôn đơn phần
Mặc dù PNĐP là một khái niệm phổ biến trong ngôn ngữ học, nhưng việc nghiên cứu chúng vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc xác định ranh giới giữa PNĐP và các loại phát ngôn khác. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, việc phân loại không rõ ràng có thể dẫn đến những hiểu lầm trong việc áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ. Theo nghiên cứu của Đào Hồng Cẩm, việc thiếu các tiêu chí rõ ràng để phân loại PNĐP có thể gây khó khăn trong việc áp dụng chúng vào thực tiễn.
2.1. Khó khăn trong việc xác định tiêu chí phân loại
Một trong những khó khăn lớn nhất trong nghiên cứu PNĐP là việc xác định các tiêu chí phân loại. Các nhà nghiên cứu thường sử dụng các tiêu chí khác nhau, dẫn đến sự không đồng nhất trong các kết quả nghiên cứu. Điều này có thể gây khó khăn cho việc tổng hợp và so sánh các nghiên cứu khác nhau. Theo nghiên cứu của Vũ Trọng Phụng, việc thiếu sự đồng thuận trong các tiêu chí phân loại có thể làm giảm tính chính xác của các kết quả nghiên cứu.
2.2. Ảnh hưởng của ngữ cảnh đến phát ngôn đơn phần
Ngữ cảnh là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cách thức mà PNĐP được sử dụng. Trong nhiều trường hợp, ý nghĩa của PNĐP có thể thay đổi tùy thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp. Nghiên cứu của Phạm Ngọc Chiểu chỉ ra rằng, việc không xem xét ngữ cảnh có thể dẫn đến những hiểu lầm trong việc giải thích ý nghĩa của PNĐP. Do đó, việc nghiên cứu PNĐP cần phải được thực hiện trong bối cảnh cụ thể để đảm bảo tính chính xác.
III. Phương pháp nghiên cứu phát ngôn đơn phần hiệu quả
Để nghiên cứu PNĐP một cách hiệu quả, các nhà nghiên cứu cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Một trong những phương pháp phổ biến là phân tích ngữ liệu từ các văn bản thực tế. Phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu thu thập dữ liệu phong phú và đa dạng về cách thức mà PNĐP được sử dụng trong thực tế. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đình Tiến, việc phân tích ngữ liệu thực tế giúp làm rõ hơn các đặc điểm và chức năng của PNĐP trong giao tiếp.
3.1. Phân tích ngữ liệu từ văn bản
Phân tích ngữ liệu từ văn bản là một phương pháp hiệu quả để nghiên cứu PNĐP. Bằng cách thu thập và phân tích các văn bản từ nhiều nguồn khác nhau, các nhà nghiên cứu có thể xác định được các mẫu sử dụng PNĐP trong thực tế. Nghiên cứu của Vũ Thư Hiền cho thấy rằng, việc phân tích ngữ liệu từ văn bản giúp làm rõ hơn các đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ pháp của PNĐP.
3.2. Sử dụng phương pháp khảo sát
Phương pháp khảo sát cũng là một công cụ hữu ích trong nghiên cứu PNĐP. Bằng cách thu thập ý kiến từ người sử dụng ngôn ngữ, các nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn về cách thức mà PNĐP được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Hoài, việc sử dụng phương pháp khảo sát giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về thói quen ngôn ngữ của người Việt.
IV. Ứng dụng thực tiễn của phát ngôn đơn phần trong giao tiếp
PNĐP không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giao tiếp hàng ngày. Chúng giúp người nói truyền đạt ý tưởng một cách nhanh chóng và hiệu quả, đặc biệt trong các tình huống giao tiếp không chính thức. Theo nghiên cứu của Nguyễn Huy Thiệp, việc sử dụng PNĐP có thể giúp tăng cường sự hiểu biết và kết nối giữa các bên trong cuộc trò chuyện.
4.1. Tăng cường hiệu quả giao tiếp
Việc sử dụng PNĐP trong giao tiếp hàng ngày giúp tăng cường hiệu quả truyền đạt thông tin. Chúng cho phép người nói thể hiện ý kiến một cách trực tiếp và rõ ràng, giảm thiểu khả năng hiểu lầm. Nghiên cứu của Tố Hữu cho thấy rằng, trong nhiều tình huống, việc sử dụng PNĐP có thể giúp tiết kiệm thời gian và công sức trong giao tiếp.
4.2. Ứng dụng trong giáo dục và giảng dạy
PNĐP cũng có thể được ứng dụng trong giáo dục và giảng dạy ngôn ngữ. Việc dạy và học PNĐP giúp học sinh hiểu rõ hơn về cấu trúc ngôn ngữ và cách thức sử dụng chúng trong giao tiếp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Huyền, việc tích hợp PNĐP vào chương trình giảng dạy có thể giúp nâng cao khả năng giao tiếp của học sinh.
V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu phát ngôn đơn phần
Nghiên cứu PNĐP là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học tiếng Việt. Mặc dù còn nhiều thách thức trong việc xác định và phân loại, nhưng PNĐP vẫn đóng vai trò quan trọng trong giao tiếp hàng ngày. Triển vọng nghiên cứu PNĐP trong tương lai có thể mở ra nhiều hướng đi mới, giúp làm rõ hơn về cấu trúc và chức năng của chúng trong ngôn ngữ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Khắc Tường, việc tiếp tục nghiên cứu PNĐP sẽ góp phần làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ học tiếng Việt.
5.1. Hướng nghiên cứu trong tương lai
Trong tương lai, nghiên cứu PNĐP có thể được mở rộng để bao quát nhiều khía cạnh khác nhau, từ ngữ nghĩa đến ngữ pháp. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò và chức năng của PNĐP trong giao tiếp. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Tú cho thấy rằng, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu PNĐP.
5.2. Tầm quan trọng của phát ngôn đơn phần trong ngôn ngữ học
PNĐP không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hiểu và sử dụng ngôn ngữ. Chúng giúp người học ngôn ngữ nắm bắt được cách thức giao tiếp hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ trong cuộc sống hàng ngày. Theo nghiên cứu của Khái Hưng, việc hiểu rõ về PNĐP sẽ giúp người học có cái nhìn sâu sắc hơn về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.
TÀI LIỆU LIÊN QUAN
Bạn đang xem trước tài liệu:
Luận án tiến sĩ các phát ngôn đơn phần tiếng việt
THÔNG TIN CHI TIẾT
Tác giả: Phan Mậu Cảnh
Người hướng dẫn: PTS. Đinh Trọng Lạc
Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành: Ngữ văn
Đề tài: Các Phát Ngôn Đơn Phần Tiếng Việt
Loại tài liệu: Luận án phó tiến sĩ
Năm xuất bản: 1996
Địa điểm: Hà Nội
Trích đoạn nội dung tài liệu
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ