CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐÓNG GÓP CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÙNG KINH TẾ 1. Các nghiên cứu nước ngoài 1. Các nghiên cứu có liên quan đến đóng góp của đầu tư trực tiếp nước ngoài vào phát triển bền vững về kinh tế Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu của các học gỉa và tổ chức nước ngoài về vấn đề FDI và đóng góp của FDI vào phát triển bền vững của các quốc gia, địa phương nhập khẩu FDI. Đóng góp cơ bản của FDI vào phát triển bền vững là thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững.
Mục tiêu này được thực hiện thông qua tác động tích cực của các yếu tố quan trọng quyết định tốc độ tăng trưởng. Bổ sung nguồn vốn trong nước và cải thiện các cân thanh toán quốc tế, tiếp nhận chuyển giao công nghệ hiện đại, kỹ xảo chuyên môn và phát triển khả năng công nghệ nội địa, phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm, thúc đẩy xuất nhập khẩu và tiếp cận với thị trường thế giới, tạo liên kết giữa các ngành công nghiệp. Đây là nội dung nghiên cứu được nhiều học giả nước ngoài quan tâm nhiều nhất và có nhiều công trình nghiên cứu nhất. Tiêu biểu cho nhóm nghiên cứu này bao gồm: Nghiên cứu của De Mello (1999) lấy mẫu ở 16 nước phát triển và 17 nước đang phát triển, ông đã chỉ ra rằng: FDI ròng có hiệu quả tích cực và quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế thời kỳ 1970 - 1990.
Song, đối với các nước đang phát triển thì FDI có tác động đến tăng trưởng kinh tế lớn hơn, còn đối với các nước phát triển thì nhỏ hơn. Nghiên cứu của Campos và Kionoshita (2002) với mẫu nghiên cứu nhỏ hơn, bao gồm 25 nước Trung và Đông Âu, cùng các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi thuộc Liên Xô cũ, các tác giả cho rằng "FDI có tác động tích cực đến tăng 11 trưởng kinh tế tại các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi". Bởi vì, tại các nước đang chuyển đổi có quá trình CNH diễn ra mạnh mẽ hơn và họ có lực lượng lao động được đào tạo tốt hơn. Nghiên cứu của các học giả Berthelemy và Demurger (2000); Graham và Wada (2001) và Buckey et al (2002), sử dụng số liệu FDI phân theo địa phương của Trung Quốc cho thấy, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các tỉnh.
Các tỉnh ven biển, nơi thu hút phần lớn FDI của Trung Quốc đã sử dụng FDI có hiệu quả hơn so với các tỉnh khác. Nghiên cứu của Blomstrom et al (1992) chia các nước đang phát triển thành hai nhóm, đó là: các nước có thu nhập thấp hơn và các nước có thu nhập cao hơn. Ông nhận xét, FDI chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các nước có thu nhập cao hơn. Tác giả kết luận, nước tiếp nhận đầu tư chỉ được hưởng lợi từ FDI, khi đạt được mức độ phát triển nhất định, để có thể tiếp thu được công nghệ mới.
Nói cách khác, mức thu nhập là điều kiện tiên quyết cho sự ảnh hưởng tích cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Dưới mức thu nhập này, FDI hầu như không có ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu của Borensztein et al (1995 - 1998) sử dụng số liệu của 69 nước đang phát triển giai đoạn 1970 - 1989 để hồi quy. Kết quả cho thấy FDI ròng chỉ có ảnh hưởng nhẹ đến tăng trưởng, nhưng khi sử dụng số nhân của FDI với trình độ của lực lượng lao động làm biến độc lập thì biến này có hệ số dương và ý nghĩa thống kê.
Ông kết luận, FDI chỉ mang lại tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế khi nước nhận đầu tư có lực lượng lao động đạt đến trình độ nhất định. Dưới mức đó, FDI hầu như không có tác động đến tăng trưởng kinh tế. Borensztein et al (1995), Hermes và Lensink (2000) lại cho rằng, tốc độ tăng trưởng của các nước đang phát triển phụ thuộc nhiều vào khả năng tiếp nhận và hấp thụ công nghệ mới. Họ cũng đồng ý rằng sự đóng góp chính của FDI là thúc đẩy tiến bộ về công nghệ của nước sở tại.
Hermes và Lensink cho rằng, để khai thác tối đa hiệu quả của FDI, nước tiếp nhận đầu tư cần phát triển thị trường tài chính. Hệ thống tài chính cần phát triển đến một trình độ nhất định để huy động tiết kiệm, khuyến khích các 12 doanh nghiệp trong nước đầu tư đổi mới công nghệ. Có như vậy, doanh nghiệp trong nước mới tận dụng được công nghệ từ các doanh nghiệp FDI nhiều hơn. Nghiên cứu của Ramirez (2000) sử dụng số liệu vốn FDI tích luỹ ước lượng đóng góp FDI đến tăng trưởng kinh tế của Mexico giai đoạn 1960 - 1995.
Ông thấy rằng, vốn FDI tác động tích cực đến xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế thông qua năng suất lao động. Ramirez (2000) đưa ra kết luận, để FDI tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, cần phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thì mới có thể tiếp nhận được công nghệ mới và kinh nghiệm quản lý. Nghiên cứu của Li và Liu (2005) qua khảo sát 88 quốc gia có tiếp nhận FDI (bao gồm cả nước phát triển và đang phát triển) đã chỉ ra rằng, FDI và tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ mật thiết với nhau. Theo các tác giả FDI không những trực tiếp tác động đến tăng trưởng kinh tế, mà còn thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực và công nghệ.
Một điểm đáng lưu ý trong nghiên cứu này là, nước nhận FDI phải có nguồn nhân lực và công nghệ đạt tới trình độ nhất định. Nếu nước nhận FDI có trình độ nguồn nhân lực và công nghệ thấp hơn nước đầu tư thì sẽ tác động tiêu cực đến nước nhận FDI. Nghiên cứu của Buckley et al (2002) là một trong rất ít các nghiên cứu cho rằng FDI tác động đến tăng trưởng kinh tế thấp hơn so với đầu tư trong nước của Trung Quốc. Nghiên cứu đi đến kết luận FDI không có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế bằng các nguồn vốn khác trong nước.
Bài phân tích của ROBERT E.LIPSEY and FREDRIK SJOHOLM, The Impact of Inward FDI on Host Countries: Why Such Different Answers? ( Tác động của FDI lên nước chủ nhà: Tại sao có những tác động khác biệt?) (2002), đã đề cập đến nhiều tác động của FDI tới nước chủ nhà. Theo tác giả, nhìn chung các DN có vốn đầu tư nước ngoài có thể được tiếp cận với công nghệ cao hơn, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ có giá thành thấp hơn, với năng suất cao hơn và kết quả là phúc lợi tiêu dung cao hơn. Một khả năng khác có thể là đầu tư nước ngoài góp phần làm tăng vốn cổ phần của nước chủ nhà, đồng thời thúc đẩy mức sản lượng đầu ra. 13 Với những tác động nhất định tất yếu tới sự tăng trưởng kinh tế của nước chủ nhà, Carkovic và Levine (2002) đã chỉ ra rằng không một tác động cụ thể nào của FDI được thể hiện rõ trong thời gian dài, ví dụ như khảo sát trong giai đoạn 1960 – 1995 và chỉ có một số tác động nổi bật nhưng mang tính nhất thời trong khoảng thời gian 5 năm liên tiếp.
Không có một tài liệu cụ thể nào chỉ ra được những biến số phù hợp hàm chứa tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu của Javorcik (2004), “Does foreign Direct Investment Increase the Productivity of Domestic Firms? In Search of spillovers through Backward Linkages ’’ (FDI có làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước? Tìm kiếm sự lan tỏa thông qua các liên kết ngược), Tạp chí Kinh tế Mỹ, (3). Tác giả cho rằng, tác động lan tỏa của FDI thường diễn ra khi các DN nước ngoài làm tăng năng suất của các DN trong nước của nước tiếp nhận và các DN nước ngoài không nội địa hóa hoàn toàn giá trị của những lợi ích này. Khi các DN lựa chọn đầu tư vào một thị trường một nước thông qua FDI, nó thường mang theo các công nghệ tiên tiến hơn, kinh nghiệm và kỹ năng quản lý hợp lý hơn bởi vì đây là lợi thế so sánh của nó so với các DN trong nước.
Trong quá trình hoạt động, công nghệ và các kinh nghiệm của DN nước ngoài có thể sẽ được chuyển giao cho các cơ sở sản xuất tại nước sở tại. Các hoạt động kinh doanh gắn với các DN nước ngoài sẽ là cơ hội học tập quan trọng cho các DN trong nước, từ đó nâng cao năng suất lao động [125]. Trong nghiên cứu của Sauwaluck Koojaroenprasit (2012), “The impact of foreign direct investment on economic growth: A case study of South Korea’ ’ (Tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế: Nghiên cứu về trường hợp của Hàn Quốc), Tạp chí Quốc tế về Kinh doanh và Khoa học xã hội, (21). Bài viết này là nhằm khám phá tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế Hàn Quốc.Tác giả sử dụng các dữ liệu thứ cấp.
Nghiên cứu trong thời gian từ 1980-2009, tác giả đã cố gắng để xác định tác động thực nghiệm của FDI đến nền kinh tế Hàn Quốc nên đã sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian về kinh tế vĩ mô hàng năm. FDI, đầu tư trong nước, việc làm, xuất khẩu và nguồn nhân lực được coi là các biến nội sinh cho tăng trưởng kinh tế. Các đa hồi quy được sử dụng trong nghiên cứu này. Nghiên cứu này cho thấy có 14 một tác động mạnh mẽ và tích cực của FDI đối với tăng trưởng kinh tế Hàn Quốc.
Hơn nữa, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng vốn con người, việc làm và xuất khẩu cũng có tác động tích cực và đáng kể, trong khi đầu tư trong nước không có tác động đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc [129]. Như vậy có thể thấy rằng các nghiên cứu nước ngoài về đóng góp của FDI vào phát triển bền vững về kinh tế của các tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu đóng góp của FDI vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên phát triển bền vững về kinh tế không chỉ có tăng trưởng kinh tế, do đó vẫn còn thiếu những công trình mang tính toàn diện về đóng góp của FDI vào phát triển kinh tế bền vững.