Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược dạy Lịch sử 10 - Văn minh Việt Nam trước 1858

Khóa luận vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học Lịch sử 10, chủ đề các nền văn minh Việt Nam trước năm 1858 cho trường THPT.

• Tác giả: Lê Trần Quốc Tâm
• Người hướng dẫn: Th.S Đặng Thị Thùy Dương
• Trường học: Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Sư phạm Lịch sử
• Đề tài: Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong chủ đề: Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam trước năm 1858 Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông.
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và bản chất của mô hình lớp học đảo ngược

Lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) là một mô hình dạy học hiện đại đảo chiều các hoạt động học tập truyền thống. Thay vì học sinh tiếp nhận kiến thức từ giáo viên trong lớp, họ sẽ tự học các nội dung lý thuyết trước ở nhà qua các tài liệu số, video bài giảng. Trong lớp học, giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh áp dụng kiến thức vào các hoạt động thực tiễn, thảo luận nhóm, và giải quyết vấn đề. Mô hình này giúp tối ưu hóa thời gian lớp học, tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, đồng thời phát triển kỹ năng tư duy phản biện và hợp tác làm việc.

1.1. Đặc điểm cơ bản của dạy học đảo ngược

Dạy học đảo ngược có ba đặc điểm chính: Thứ nhất, học sinh chủ động học lý thuyết ngoài lớp. Thứ hai, giáo viên lớp 10 tập trung vào hoạt động tương tác trực tiếp. Thứ ba, áp dụng công nghệ giáo dục để chia sẻ nội dung học tập. Mô hình này phù hợp với dạy học lịch sử 10, giúp học sinh hiểu sâu về văn minh Việt Nam.

1.2. Ưu điểm của mô hình lớp học đảo ngược trong dạy lịch sử

Mô hình này nâng cao tính chủ động của học sinh, cho phép các em học theo tốc độ của mình. Giáo viên có thêm thời gian để hướng dẫn cá nhân, giải đáp thắc mắc về lịch sử nền văn minh Việt Nam. Ngoài ra, dạy học đảo ngược khuyến khích hợp tác nhóm, phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng phân tích sự kiện lịch sử một cách sâu sắc.

II. Quy trình vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học lịch sử 10

Quy trình vận dụng mô hình lớp học đảo ngược bao gồm ba giai đoạn chính. Giai đoạn thứ nhất là chuẩn bị trước lớp, nơi giáo viên chuẩn bị các tài liệu học tập số, video giảng dạy về văn minh Việt Nam trước năm 1858. Giai đoạn thứ hai diễn ra trong lớp học, với các hoạt động thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề, và áp dụng kiến thức. Giai đoạn thứ ba là đánh giá và phản hồi, giúp học sinh lớp 10 nhận được hỗ trợ cá nhân từ giáo viên. Quy trình này tạo ra một môi trường dạy học tương tác, nơi mỗi học sinh có cơ hội phát triển toàn diện.

2.1. Giai đoạn chuẩn bị ngoài lớp

Giáo viên cần thiết kế các tài liệu học tập về văn minh Việt Nam, bao gồm video bài giảng, tài liệu đọc thêm, và câu hỏi hướng dẫn. Các tài nguyên này nên được chia sẻ trên nền tảng số để học sinh dễ tiếp cận. Học sinh lớp 10 sẽ tự học, ghi chép và chuẩn bị các câu hỏi để thảo luận trong lớp học.

2.2. Giai đoạn hoạt động trong lớp học

Trong lớp học lịch sử 10, giáo viên tổ chức các hoạt động tương tác như thảo luận nhóm về các nền văn minh Việt Nam, phân tích tài liệu lịch sử, hoặc các dự án nhóm. Các hoạt động này giúp học sinh áp dụng kiến thức đã học, phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc hợp tác.

III. Nội dung chủ đề Một số nền văn minh Việt Nam trước năm 1858

Chủ đề Một số nền văn minh Việt Nam trước năm 1858 là nội dung trọng tâm trong dạy học lịch sử lớp 10. Chủ đề này bao gồm văn minh Đông Sơn, văn minh Óc Eo, văn minh Phù Nam, và nền văn minh Lý-Trần. Mỗi nền văn minh đại diện cho những giai đoạn khác nhau của sự phát triển lịch sử Việt Nam, từ thời kỳ tiền sử đến thời phong kiến. Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược giúp học sinh nắm vững các đặc điểm, thành tựu lịch sử của từng nền văn minh. Điều này không chỉ tăng cường kiến thức lịch sử mà còn giúp các em hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa Việt Nam.

3.1. Văn minh Đông Sơn Một trong những văn minh cổ đại Việt Nam

Văn minh Đông Sơn là nền văn minh cổ đại phát triển trong thời kỳ sơ sử Việt Nam. Nền văn minh này nổi tiếng với những chiếc trống đồng có giá trị lịch sử cao, thể hiện kỹ năng công nghệ và nghệ thuật tinh xảo. Học sinh lớp 10 cần tìm hiểu về đặc điểm kinh tế, xã hội, và văn hóa của văn minh Đông Sơn để hiểu gốc rễ văn hóa Việt.

3.2. Văn minh Óc Eo và nền văn minh Phù Nam

Văn minh Óc Eo và Phù Nam là những nền văn minh phát triển dưới ảnh hưởng Ấn Độ Dương, có vai trò quan trọng trong lịch sử Đông Nam Á. Chúng thể hiện sự giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và các nền văn minh phương Tây. Dạy học hai nền văn minh này giúp học sinh nhận thức về tính mở cửa và thích ứng của nền văn minh Việt.

IV. Ứng dụng công nghệ trong dạy học đảo ngược chủ đề văn minh Việt Nam

Ứng dụng công nghệ là yếu tố then chốt để thực hiện mô hình lớp học đảo ngược hiệu quả. Giáo viên có thể sử dụng các nền tảng giáo dục số như Google Classroom, Edpuzzle để chia sẻ video bài giảng và tài liệu học tập về văn minh Việt Nam. Các phần mềm tạo nội dung như Canva, Prezi giúp tạo những tài liệu trực quan hấp dẫn. Công cụ cộng tác trực tuyến như Google Docs cho phép học sinh lớp 10 làm việc nhóm từ xa. Ngoài ra, ứng dụng đánh giá trực tuyến giúp giáo viên theo dõi tiến độ học tập của từng học sinh. Việc tích hợp công nghệ giáo dục không chỉ tăng cường tính hấp dẫn của bài học mà còn phù hợp với xu hướng dạy học hiện đại.

4.1. Nền tảng số hỗ trợ dạy học đảo ngược

Google Classroom, Edpuzzle, và Moodle là những nền tảng số phổ biến giúp giáo viên chia sẻ nội dung học tập, video giảng dạy và theo dõi hoạt động học tập của học sinh. Các nền tảng này cho phép học sinh lớp 10 tự học theo tốc độ của mình, gửi bài tập và nhận phản hồi từ giáo viên một cách timeily.

4.2. Các công cụ tạo nội dung và đánh giá trực tuyến

Canva, Powtoon, Prezi hỗ trợ giáo viên tạo những tài liệu trực quan về văn minh Việt Nam. Công cụ đánh giá như Quizizz, Kahoot giúp học sinh ôn tập kiến thức một cách vui nhộn và hiệu quả. Các công cụ này tạo ra một môi trường dạy học tương tác, tăng cường sự tham gia của học sinh trong quá trình học tập lịch sử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: VẬN DỤNG MÔ HÌNH LHĐN Ở TRƯỜNG PT - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quan niệm về mô hình LHĐN Quá trình nghiên cứu về mô hình LHĐN đã được tiến hành từ những năm 90 của thế kỉ XX, những phải đến 2000 thuật ngữ “LHĐN” bắt đầu xuất hiện thông qua bài viết của Lage và cộng sự với tiêu đề “Đảo ngược lớp học: Một cửa ngõ để tạo ra một môi trường học tạp hòa nhập” Đăng trên tạp chí "The Journal of Economic Education”. Trong bài viết này nhóm tác giải cũng đã đưa ra một định nghĩa đơn giản và ngắn gọn nhất là đảo ngược/đảo trình lớp học là chuyển đổi những hoạt động trong lớp ra ngoài lớp và ngược lại. Tiếp cận với định nghĩa trên, trong các giai đoạn về sau, nhiều nhà nghiên cứu giáo dục cũng đã đưa ra nhiều định, nghĩa và quan điểm khác nhau về mô hình lHĐN.

Trong nghiên cứu của mình, G. Janson chỉ ra rằng: “Ý tưởng cơ bản trong giảng dạy là đảo ngược trật tự truyền thống, thay vào đó người học được đưa ra bài tập để tìm hiểu kiến thức ở nhà, chuẩn bị trước khi đến lớp học, và sau đó thời gian trên lớp được dành cho hoạt động học tập dưới sự hướng dẫn của GV. Với cách dạy – học như thế này, người học được làm việc một cách chủ động và tích cực, có thể học kiến thức mới tại nhà, thư viện hoặc bất cứ nơi nào. Quá trình tiếp thu kiến thức mới diễn ra độc lập, không bị lệ thuộc quá nhiều vào việc chờ đợi GV truyền tải kiến thức.

Qua việc học trước khi đến lớp, HS, HS được làm việc với video clip, tài liệu được số hóa là cơ hội để rèn luyện và phát triển năng lực nhận thức và tư duy của bản thân. Việc được trao đổi, trình bày quan điểm sẽ tạo cơ hội để người học phát huy tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề. Robert Talabert trong qúa trình nghiên cứu về giờ học đảo ngược đã đưa ra một số định nghĩa khác nhau về mô hình LHĐN. Sau nhiều lần khảo sát, nghiên cứu ông đã đưa ra định nghĩa sau về LHĐN.

Theo Robert Talabert thì “Giờ học đảo ngược là phương pháp sư phạm mà trong đó việc tiếp cận lần đầu với các khái niệm mới đã được chuyển từ không gian nhóm sang không gian cá nhân dưới hình thức hoạt động có cấu trúc, và kết quả, không gian nhóm sẽ trở thành môi trường học tập tương tác năng động, nơi các giảng viên hướng dẫn cho sinh viên khi họ ứng dụng các khái niệm để tham gia một cách sáng tạo vào các chủ để học”. Trọng cách tiếp cận của Robert Talabert đã tập trung làm rõ về những thay đổi về cách thức tổ chức các hoạt động dạy học trong không gian cá nhân và không 10 gian nhóm. Không gian cá nhân liên quan đến hình thức mà người học chủ yếu tự thực hiện giừo học, hoặc có thể là trong một nhóm cá nhân nhỏ mà người học thường gặp gỡ sau buổi học trên lớp. Không gian nhóm liên quan tới hình thức người học thực hiện công việc cùng với các nhóm chính thức trên lớp mà những nhóm chính thức này không phải luôn bao gồm làm việc nhóm mà nó được hiểu là khi người học học cùng với cả lớp hoặc một vài nhóm nhỏ được chia sãn và ổn định trong lớp giống như một khóa học.

Với cách hiểu này, chúng ta có thể hình dung một cách khái quá về quan điểm của Robert Talabert về mô hình LHĐN là quá trình thay đổi về cách thức triển khai các hoạt động học tập trong các không gian học tập khác nhau. Trong đó các hoạt động học tập đơn giản như đọc trước quy trình, khái niệm của một vấn đề. để người học tự nghiên cứu ở nhà và giành nhiều thời gian học tập trên lướp đeer tổ chức các hoạt động dạy học tích cực hơn, đa dạng hơn. Trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu của thế giới, một số nhà giáo dục học ở Việt Nam cũng đã nghiên cứu và đưa ra những quan điểm về mô hình LHĐN như sau: Theo nhóm tác giả Nguyễn Hoài Nam và Vũ Thái Giang, “Đảo ngược lớp học là chuyển đổi những hoạt động bên trong lớp học ra ngoài lớp học và ngược lại”.

Hai tác giả Nguyễn Quốc Vũ, Lê Thị Minh Thanh cho rằng LHĐN là mô hình mà “việc nghe giảng để về nhà còn việc thực hành, ứng dụng làm bài tập được thực hiện ở trên lớp”. Nhìn chung, hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về mô hình LHĐN nhưng hầu như các nhà nghiên cứu giáo dục học đề thốn nhất cho một số điểm chung sau đây khi nghiên cứu về mô hình LHĐN: 1. Trong mô hình LHĐN phải lấy người học làm trung tâm, là chủ thể đóng vai trò qua trọng nhất trong quá trình tự học ở nhà và học tập trên lớp; 2. Trong mô hình LHĐN GV chỉ đóng vai trò là một chuyên gia giáo dục, là người đứng ra tổ chức và định hướng các hoạt động và cung cấp các tài liệu, bài giảng cho HS; 3.

Trong mô hình LHĐN thời gian và không gian học tập được mở rộng hơn so với trước. Tính chất “đảo ngược” của mô hình học tập này thể hiện ở việc “các sự kiện truyền thống diễn ra bên trong lớp học, bây giờ diễn ra bên ngoài lớp học và ngược lại”. Hay nói cách khác, mô hình học tập này đề xuất đảo ngược/đảo trình quy trình dạy học của một lớp học truyền thống. Trong đó, HS sẽ tự làm việc với bài giảng trước thông qua nghiên cứu, đọc, tóm tắt tài liệu, nghe giảng với các phương tiện hỗ trợ như: bài giảng điện tử, bài giảng Elerning, video, tài liệu viết, hình ảnh… do GV cung cấp để tự học, tự nghiên những nội dung kiến thức cơ bản, đơn giản của bài học và bước đầu tiếp cận với một số kiến thức bổ sung để hỗ trợ cho các hoạt động học tập trên lớp.

Toàn bộ thời gian trên lớp sẽ dành cho các hoạt động giải bài tập, ứng dụng lý thuyết vào giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm dưới 11 sự hướng dẫn của GV; thay vì thuyết giảng, GV đóng vai trò là người điều tiết, hướng dẫn, hỗ trợ các em giải quyết những vấn đề khó trong bài học mới. Mô hình LHĐN Về mặt lí luận, mô hình LHĐN dựa trên cơ sở nền tảng lí thuyết của học tập tích cực hay nói cách khác là quan điểm dạy học theo hướng chủ động, tích cực trong việc tiếp cận kiến thức và khám phá kiến thức qua một quá trình tương tác. Có thể nói, học tập tích cực chính là trải nghiệm, tư duy và tham gia. Thông qua việc tìm tòi, học tập một cách chủ động , người học có nhiều hơn về cơ hội trải nghiệm, khám phá một chuỗi các trải nghiệm thú vị và hiệu quả cao.

Song song với đó là việc hình thành nên trách nhiệm với việc học tập của cá nhân từng HS, điều này mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong môi trường học tập thông qua các phần mềm, ứng dụng trực tuyến,. nơi mà người học không cần thiết phải tương tác với GV hay các bạn trong lớp học [6;tr15]. Theo quan điểm của giảng viên đại học Bill Brantley tại hội thảo dạy học chính trị, khoa học của Mĩ chỉ ra 4 trụ cột chính của mô hình học tập đâỏ ngược. Chúng được thể hiện qua các chữ cái đầu tiên trong thuật ngữ đó là F-L-I-P [15;tr23-24].

- F: Môi trường linh hoạt (Flexible environment). Yếu tố đầu tiên phải nói đến là môi trường linh hoạt hay. Với mô hình dạy học LHĐN, người GV có thể kết hợp nhiều phương thức, cách thức dạy học một cách tự do chỉ cần phù với những nội dung kiến thức mà mình muốn truyền đạt. Ở đây, người GV phải nắm vững kiến thức và nắm rõ công việc phân chia và sắp xếp không gian học tập trong một lớp học một cách phù hợp nhất có thể để dễ dàng trong việc hỗ trợ HS làm việc theo nhóm hoặc làm việc cá nhân.

Riêng về phần HS, họ có thể tự lựa chọn không gian để trao đổi, thảo luận kiến thức và học tập. Không những thế, công tác đánh giá và tự đánh giá của GV và HS có thể giúp cho họ biết được những vấn đề không phù hợp một cách kịp thời nhất từ đó điều chỉnh và khắc phục sao cho phù hợp. - L: Văn hoá học tập (Learning culture). Yếu tố thứ hai là văn hóa học tập.

Ở mô hình giảng dạy truyền thống, người GV đóng vai trò là người cung cấp nguồn thông tin 12 chính đồng thời nắm vai trò trung tâm. Thế nhưng, mô hình LHĐN lấy HS làm trung tâm của mọi hoạt động. Việc đến lớp chỉ dừng lại ở việc giảng giải kiến thức thuần túy mà đó còn là nơi giúp HS được tự khám phá sâu hơn về nội dung chủ đề mình được học. Qua quá trình đó, các HS sẽ tự xây dựng kiến thức và đánh giá kết quả học tập mình một cách tường minh và ý nghĩa nhất.

- I: Nội dung có chủ ý (Intentional content). GV phải xác định và nắm rõ những gì cần thiết về mặt nội dung và hoạt động để giúp cho HS tiếp cận bài học và tự bản thân HS sẽ là người khám phá kiến thức. Bên cạnh đó, việc thiết kế và xây dựng các nội dụng bài học phân chia theo khuynh hướng cá nhân hóa hay nhóm hóa sẽ làm tăng tính sáng tạo cũng như tìm tòi kiến thức của HS tốt hơn. - P: Chuyên gia giáo dục (Professional educator).

Cuối cùng là người GV đóng vai trò là chuyên gia. So với các mô hình dạy học trước đây, người GV đóng vai trò là người truyền đạt kiến thức thì ở mô hình LHĐN này người GV chủ yếu nắm vai trò là một người chuyên gia về giáo dục, về các tri thức mà HS tìm hiểu. Khi lên lớp, người GV sẽ phải liên tục quan sát, theo dõi các hoạt động, trình bày của HS, đồng thời sẽ định hướng, giải thích, cung cấp kiến thức, thông tin có liên quan và đánh giá HS lẫn quá trình học tập nghiên cứu của HS. Kế thừa các quan điểm của các nhà nghiên cứu, theo chúng tôi LHĐN là “một hình thức dạy học mà HS sẽ tiến hành nghiên cứu, tìm hiểu một số nội dung kiến thức cơ bản của bài học thông qua các nguồn học liệu được GV cung cấp, hướng dẫn khai thác trước khi đến lớp để có thêm nhiều thời gian tổ chức các hoạt động học tập tích cực, thực tiễn và sáng tạo trên lớp”.