Luận án: Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ gắn với Phát triển Du lịch ở Cần Thạnh, Cần Giờ & Sông Đốc, Cà Mau

Khám phá Lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ, gắn liền với phát triển du lịch tại thị trấn Cần Thạnh (Cần Giờ, TP.HCM) và thị trấn Sông Đốc (Trần Văn Thời, Cà Mau).

• Tác giả: Trịnh Minh Chánh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Lễ hội nghinh ông ở nam bộ gắn với phát triển du lịch
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám phá Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ Tín ngưỡng và bản sắc văn hóa biển

Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ, một trong những biểu tượng văn hóa tâm linh đặc sắc của cư dân ven biển, không chỉ là dịp để ngư dân tri ân Cá Ông (Cá Voi) mà còn là cầu nối gắn kết cộng đồng, thể hiện bản sắc văn hóa sông nước miệt vườn. Nghiên cứu của Trịnh Minh Chánh (2022) tại thị trấn Cần Thạnh, huyện Cần Giờ, TP.HCM và thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau đã làm rõ vai trò quan trọng của lễ hội này trong đời sống tinh thần và tiềm năng phát triển du lịch bền vững. Lễ hội Nghinh Ông được xem là sinh hoạt văn hóa, tâm linh đối với thần biển, nơi cộng đồng cầu xin sự may mắn, tài lộc và bình an nơi biển cả. Mỗi địa phương tổ chức lễ hội mang những nét riêng biệt, tạo nên bức tranh đa sắc về văn hóa biển Nam Bộ. Sự kiện này thu hút hàng ngàn du khách mỗi năm, tạo động lực mạnh mẽ cho du lịch Cần Giờ và du lịch Sông Đốc phát triển.

1.1. Nguồn gốc và ý nghĩa sâu sắc của tín ngưỡng thờ Cá Ông

Tín ngưỡng thờ Cá Ông, hay còn gọi là tín ngưỡng thờ thần Nam Hải, đã ăn sâu vào tiềm thức của ngư dân Nam Bộ qua nhiều thế kỷ. Đây là niềm tin thiêng liêng về vị cứu tinh của biển cả, người đã che chở, giúp đỡ ngư dân thoát khỏi hiểm nguy sóng gió. Cá Ông không chỉ là một loài vật mà còn được nhân cách hóa thành vị thần bảo hộ, mang lại điềm lành, mùa màng bội thu. Lễ hội Nghinh Ông là sự kiện trọng đại, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của cộng đồng đối với vị thần này. Theo Trịnh Minh Chánh (2022), thờ cúng Cá Ông là sinh hoạt văn hóa, tâm linh đối với thần biển, cầu xin sự may mắn và tài lộc nơi biển cả. Ý nghĩa tâm linh này là nền tảng vững chắc cho sự tồn tại và phát triển của lễ hội qua thời gian, đồng thời củng cố niềm tin và sự đoàn kết trong cộng đồng ngư nghiệp.

1.2. Các nghi thức chính và giá trị văn hóa độc đáo của Lễ hội Nghinh Ông

Lễ hội Nghinh Ông bao gồm nhiều nghi thức truyền thống độc đáo, phản ánh rõ nét bản sắc văn hóa bản địa. Nghi thức rước Ông (rước kiệu Cá Ông) là phần trọng tâm, với đoàn tàu thuyền được trang hoàng rực rỡ ra khơi để 'nghinh' Ông vào bờ. Tiếp đó là các nghi lễ cúng tế trang trọng tại lăng thờ, cùng với các hoạt động vui chơi, giải trí dân gian như hát bội, múa lân, đua thuyền. Những hoạt động này không chỉ thu hút ngư dân mà còn hấp dẫn du khách gần xa, tạo nên không khí sôi động và đậm đà bản sắc. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những lễ hội này, bên cạnh yếu tố đồng điệu về tín ngưỡng, tâm linh, đối tượng phụng thờ, còn có những nét riêng biệt mang đặc trưng vùng miền (Trịnh Minh Chánh, 2022). Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của các nghi thức này là yếu tố cốt lõi để Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ duy trì sức sống và sức hút lâu dài.

II. Thách thức và cơ hội Lễ hội Nghinh Ông gắn kết Du lịch Cần Giờ Sông Đốc

Việc gắn kết Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ với phát triển du lịch tại Cần Giờ và Sông Đốc mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Các địa điểm này, với lợi thế văn hóa và cảnh quan thiên nhiên, có tiềm năng lớn để trở thành điểm đến du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch cần đi đôi với bảo tồn giá trị lễ hội và đảm bảo du lịch bền vững. Nhiều vấn đề cần được xem xét như nguy cơ thương mại hóa quá mức, ảnh hưởng đến tính thiêng liêng của lễ hội, hay áp lực lên môi trường tự nhiên. Sự cân bằng giữa mục tiêu kinh tế và bảo tồn văn hóa là chìa khóa để Lễ hội Nghinh Ông thực sự trở thành tài sản quý giá cho cả cộng đồng và ngành du lịch. Bài viết cũng tham khảo các công trình nghiên cứu về khai thác lợi thế của di sản để phát triển du lịch trong xu thế hội nhập hiện nay (Trịnh Minh Chánh, 2022), nhằm đưa ra những giải pháp phù hợp.

2.1. Phân tích tác động của Lễ hội Nghinh Ông đến kinh tế và đời sống ngư dân

Lễ hội Nghinh Ông mang lại những tác động tích cực đáng kể đến kinh tế địa phương và đời sống của ngư dân. Trong thời gian diễn ra lễ hội, các dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển và mua sắm đặc sản địa phương trở nên sôi động, tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người dân. Các hộ gia đình có thể kinh doanh nhỏ lẻ, cung cấp dịch vụ cho du khách và người hành hương. Đối với ngư dân, lễ hội là dịp để họ tạm gác lại công việc mưu sinh vất vả, sum vầy cùng gia đình và cộng đồng, đồng thời củng cố niềm tin vào một mùa biển thuận lợi. Đây cũng là cơ hội để quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút đầu tư, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, việc phát triển quá nóng có thể dẫn đến những hệ lụy tiêu cực nếu không có quy hoạch và quản lý chặt chẽ.

2.2. Vấn đề đặt ra Bảo tồn bản sắc và phát triển du lịch cân bằng

Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để bảo tồn bản sắc truyền thống và tính thiêng liêng của Lễ hội Nghinh Ông trong bối cảnh phát triển du lịch mạnh mẽ. Nguy cơ thương mại hóa, biến lễ hội thành một sự kiện giải trí đơn thuần có thể làm mất đi giá trị tâm linh và văn hóa cốt lõi. Bên cạnh đó, áp lực từ lượng lớn du khách cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, an ninh trật tự và không gian sinh hoạt của cộng đồng. Việc tìm kiếm sự cân bằng giữa việc khai thác kinh tế và bảo tồn giá trị lễ hội là cực kỳ quan trọng. Cần có các chính sách quản lý du lịch hiệu quả, giáo dục cộng đồng và du khách về tầm quan trọng của việc gìn giữ di sản văn hóa. Trịnh Minh Chánh (2022) nhấn mạnh việc nhận diện giá trị di sản lễ hội và nâng cao nhận thức, trách nhiệm cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy di sản gắn với phát triển du lịch.

III. Bí quyết phát huy giá trị Du lịch bền vững với Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ

Cần Giờ, với lợi thế là khu dự trữ sinh quyển thế giới, có tiềm năng đặc biệt trong việc kết hợp Lễ hội Nghinh Ông với mô hình du lịch bền vững. Các bí quyết để phát huy giá trị của lễ hội tại đây bao gồm việc tập trung vào du lịch sinh thái, giáo dục văn hóa và sự tham gia của cộng đồng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn gìn giữ được bản sắc của Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ. Phát triển du lịch bền vững không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo lễ hội tiếp tục là điểm nhấn văn hóa độc đáo, thu hút du khách mà không làm ảnh hưởng đến tài nguyên và môi trường. Sự tham gia tích cực của chính quyền và người dân địa phương trong việc quản lý, tổ chức lễ hội và các hoạt động du lịch là yếu tố then chốt, tạo nên một chu trình phát triển hài hòa. Mục tiêu là xây dựng Cần Giờ thành một điểm đến kiểu mẫu về du lịch văn hóa và sinh thái.

3.1. Chiến lược phát triển du lịch sinh thái Cần Giờ dựa trên Lễ hội Nghinh Ông

Cần Giờ có thể xây dựng chiến lược du lịch sinh thái xoay quanh Lễ hội Nghinh Ông bằng cách tích hợp các hoạt động lễ hội vào trải nghiệm khám phá rừng ngập mặn và hệ sinh thái đa dạng. Du khách có thể tham gia vào các tour thuyền tham quan cửa biển, tìm hiểu về cuộc sống ngư dân và lịch sử tín ngưỡng thờ Cá Ông. Các hoạt động này cần được thiết kế để giáo dục du khách về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và văn hóa địa phương. Việc phát triển các sản phẩm du lịch có trách nhiệm, như lưu trú tại nhà dân (homestay), thưởng thức ẩm thực địa phương từ nguồn nguyên liệu bền vững, cũng góp phần tạo nên một trải nghiệm độc đáo và có ý nghĩa. Theo Tourism and Sustainability Development, du lịch bền vững tập trung vào các vấn đề môi trường liên quan đến du lịch sinh thái (Martin Mowforth & Ian Munt, 2016). Cần Giờ có cơ hội lớn để trở thành hình mẫu cho điều này.

3.2. Các hoạt động trải nghiệm du lịch hấp dẫn tại Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ

Tại Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ, du khách có thể trải nghiệm nhiều hoạt động hấp dẫn ngoài các nghi lễ chính. Tham gia nghi thức rước Ông trên biển, chứng kiến cảnh hàng trăm tàu thuyền lung linh cờ hoa là một trải nghiệm khó quên. Ngoài ra, du khách có thể ghé thăm lăng Ông Thủy Tướng tại thị trấn Cần Thạnh, tìm hiểu về lịch sử và những câu chuyện kỳ bí về Cá Ông. Các hoạt động phụ trợ như chợ phiên hải sản, các trò chơi dân gian, trình diễn văn nghệ truyền thống cũng mang lại sự thú vị. Hướng dẫn viên du lịch có thể kể những câu chuyện về tín ngưỡng thờ Cá Ông, giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa của lễ hội. Sự kết hợp giữa lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ và các hoạt động du lịch sinh thái giúp Cần Giờ tạo ra một sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn.

IV. Hướng dẫn khai thác tiềm năng Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc và Du lịch Cà Mau

Sông Đốc, Cà Mau, một trong những cảng cá lớn nhất miền Tây, là điểm đến lý tưởng để khai thác tiềm năng của Lễ hội Nghinh Ông trong phát triển du lịch đặc trưng. Hướng dẫn khai thác cần tập trung vào việc nhấn mạnh bản sắc riêng có của lễ hội tại đây, gắn liền với cuộc sống sôi động của ngư cảng và nét văn hóa phóng khoáng của ngư dân miền đất mũi. Việc phát triển các sản phẩm du lịch cần phải độc đáo, mang đậm dấu ấn địa phương, đồng thời đảm bảo chất lượng dịch vụ để thu hút và giữ chân du khách. Trịnh Minh Chánh (2022) cũng đề xuất các biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị của lễ hội phục vụ cho phát triển du lịch, phục vụ lợi ích vật chất và tinh thần của cộng đồng chủ thể văn hóa. Từ đó, Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc không chỉ là sự kiện văn hóa mà còn là động lực quan trọng cho sự phát triển của du lịch Cà Mau.

4.1. Khai thác tiềm năng văn hóa Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc cho du lịch đặc trưng

Sông Đốc, với đặc thù là một cảng cá sầm uất, có thể khai thác tiềm năng của Lễ hội Nghinh Ông bằng cách xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng gắn liền với hoạt động nghề cá. Du khách có thể trải nghiệm cuộc sống ngư dân thông qua các hoạt động như tham gia chuyến đi biển ngắn, tìm hiểu quy trình đánh bắt và chế biến hải sản. Lễ hội Nghinh Ông tại Sông Đốc mang một vẻ đẹp phóng khoáng, mạnh mẽ hơn, phản ánh cuộc sống vươn khơi bám biển của người dân Cà Mau. Việc xây dựng các chương trình du lịch kết hợp tham quan các làng nghề truyền thống, chợ nổi, và thưởng thức ẩm thực hải sản tươi sống sẽ tạo nên chuỗi giá trị độc đáo. Ý nghĩa lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc là biểu tượng của sự kiên cường và niềm tin vào biển cả, đây là câu chuyện hấp dẫn để kể cho du khách.

4.2. Giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch tại Sông Đốc trong mùa lễ hội

Để du lịch Sông Đốc phát triển bền vững trong mùa Lễ hội Nghinh Ông, việc nâng cao chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng du lịch như chỗ ở, nhà hàng, phương tiện vận chuyển đạt chuẩn. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, thân thiện và có kiến thức sâu rộng về văn hóa địa phương là cực kỳ cần thiết. Việc phát triển các sản phẩm du lịch đa dạng, linh hoạt, phù hợp với nhiều đối tượng khách du lịch cũng là giải pháp quan trọng. Ngoài ra, cần tăng cường công tác vệ sinh môi trường, an ninh trật tự để đảm bảo trải nghiệm tốt nhất cho du khách. Trịnh Minh Chánh (2022) nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, xây dựng môi trường du lịch biển nhân văn và bền vững là yếu tố quan trọng để Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ phát huy giá trị du lịch hiệu quả.

V. Tầm nhìn chiến lược Phát triển Du lịch Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ bền vững

Để Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ thực sự trở thành một thương hiệu du lịch bền vững, cần có một tầm nhìn chiến lược dài hạn, liên kết giữa các địa phương và sự cam kết mạnh mẽ từ cộng đồng. Du lịch bền vững được khái niệm hóa bằng ba trụ cột: môi trường, kinh tế và xã hội, và được cho là diễn ra khi cả ba đều đạt được kết quả tích cực (Me Cool & Keith Bosak, 2016, tr.37, trích từ Trịnh Minh Chánh, 2022). Việc áp dụng các nguyên tắc này sẽ giúp bảo tồn giá trị lễ hội, phát huy kinh tế địa phương và nâng cao đời sống văn hóa xã hội. Tầm nhìn này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành, các doanh nghiệp du lịch và đặc biệt là sự tham gia chủ động của chính cộng đồng ngư dân. Điều này đảm bảo rằng các thế hệ tương lai vẫn có thể tiếp cận và hưởng thụ những giá trị quý báu mà Lễ hội Nghinh Ông mang lại.

5.1. Định hướng liên kết vùng để phát triển Du lịch Lễ hội Nghinh Ông toàn Nam Bộ

Định hướng liên kết vùng là chìa khóa để phát triển Du lịch Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ một cách toàn diện. Thay vì phát triển riêng lẻ, các địa phương như Cần Giờ (TP.HCM) và Sông Đốc (Cà Mau) cần hợp tác để tạo ra một chuỗi sản phẩm du lịch Lễ hội Nghinh Ông đa dạng và hấp dẫn. Các tour du lịch liên tỉnh có thể được xây dựng, cho phép du khách khám phá sự khác biệt và độc đáo của lễ hội ở từng vùng. Việc chia sẻ kinh nghiệm, tài nguyên và quảng bá chung sẽ nâng cao hiệu quả thu hút khách du lịch. Sự liên kết này cũng giúp tối ưu hóa nguồn lực, giải quyết các vấn đề chung về hạ tầng và bảo vệ môi trường. Thông qua liên kết, Lễ hội Nghinh Ông Nam Bộ có thể khẳng định vị thế là một trong những sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh hàng đầu cả nước.

5.2. Cam kết và trách nhiệm cộng đồng trong Du lịch Lễ hội Nghinh Ông bền vững

Cam kết và trách nhiệm của cộng đồng là yếu tố không thể thiếu trong phát triển du lịch bền vững gắn với Lễ hội Nghinh Ông. Cộng đồng ngư dân, với vai trò là chủ thể văn hóa của lễ hội, cần được trao quyền và khuyến khích tham gia vào quá trình quản lý và vận hành các hoạt động du lịch. Điều này bao gồm việc tham gia vào quy hoạch, cung cấp dịch vụ du lịch, và bảo vệ các giá trị truyền thống. Luật Du lịch 2017 của Việt Nam cũng đề cập đến ba trụ cột trong phát triển bền vững, đồng thời nhấn mạnh vai trò lợi ích của các bên liên quan khi tham gia vào du lịch bền vững (Điều 3). Việc nâng cao nhận thức, giáo dục về bảo tồn giá trị lễ hội và ý nghĩa của du lịch có trách nhiệm sẽ giúp cộng đồng trở thành những đại sứ văn hóa hiệu quả, đảm bảo rằng Lễ hội Nghinh Ông sẽ mãi là niềm tự hào của Nam Bộ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Việt Nam sở hữu 3.260 km đường bờ biển cùng hệ thống đảo và quần đảo phong phú, tạo tiền đề cho sự phát triển của nhiều loại hình du lịch như nghỉ dưỡng biển, thể thao biển, du lịch biển đảo và du lịch văn hóa biển. Trong kho tàng di sản văn hóa vùng duyên hải, lễ hội Nghinh Ông giữ vị trí trọng tâm trong đời sống tâm linh của cộng đồng ngư dân. Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (được tác giả dẫn lại từ Báo Lao Động, 2018), cả nước có 7.966 lễ hội, trong đó có 7.039 lễ hội dân gian. Lễ hội Nghinh Ông được tổ chức tại hầu hết các tỉnh ven biển từ Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ đến Tây Nam Bộ.

Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2227/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, nhấn mạnh việc ưu tiên phát triển sản phẩm du lịch đặc thù gắn với lễ hội, văn hóa tâm linh và di sản sông nước, biển đảo. Đến năm 2020, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 tiếp tục khẳng định định hướng phát triển du lịch văn hóa gắn liền với bảo tồn, phát huy giá trị di sản và bản sắc văn hóa dân tộc.

Tuy nhiên, thực tế tổ chức lễ hội Nghinh Ông tại nhiều địa phương Nam Bộ bộc lộ những hạn chế: công tác quản lý chưa đồng bộ, chưa phát huy đầy đủ tính văn hóa và vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương trong hoạt động du lịch, chưa đáp ứng nhu cầu trải nghiệm văn hóa tâm linh của du khách. Qua khảo sát tư liệu, tác giả nhận thấy các công trình trước đây chủ yếu miêu thuật lễ hội ở từng địa phương riêng lẻ hoặc tiếp cận dưới góc độ văn hóa dân gian thuần túy. Hầu như chưa có công trình chuyên sâu nào so sánh đối chiếu giữa lễ hội Nghinh Ông ở bờ biển phía Đông (thị trấn Cần Thạnh, huyện Cần Giờ, TP.HCM thuộc vùng Đông Nam Bộ) với bờ biển phía Tây (thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau thuộc vùng Tây Nam Bộ) dưới góc độ Dân tộc học/Nhân học ứng dụng trong phát triển du lịch bền vững. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận án xác định và tập trung giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là đề xuất các định hướng và nhóm giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ gắn với phát triển du lịch trên cơ sở lý luận dân tộc học và quan điểm phát triển du lịch bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, luận án thực hiện 4 nhiệm vụ cụ thể:

1. Nhận diện các giá trị, đặc trưng của lễ hội Nghinh Ông tại thị trấn Cần Thạnh và thị trấn Sông Đốc qua các chiều kích văn hóa, lịch sử, không gian địa lý và sinh kế biển, xác định các thế mạnh văn hóa phục vụ khai thác du lịch.
2. Khảo sát thực trạng hoạt động tổ chức và khai thác du lịch tại hai địa bàn nghiên cứu theo định hướng phát triển du lịch bền vững và phát triển du lịch cộng đồng.
3. Phân tích vai trò và sự tham gia của các bên liên quan (cộng đồng địa phương, du khách, cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp lữ hành, chuyên gia) trong quá trình bảo tồn và khai thác lễ hội.
4. Xây dựng bản đồ định vị lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ và bản đồ kết nối các điểm du lịch tại Cần Giờ và Trần Văn Thời bằng phần mềm chuyên dụng MapInfo nhằm hỗ trợ quản lý và tra cứu thông tin du lịch.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Lễ hội Nghinh Ông của người Việt ở Nam Bộ trong mối liên hệ với hoạt động phát triển du lịch.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào hai trường hợp nghiên cứu điển hình là thị trấn Cần Thạnh (huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh - đại diện Đông Nam Bộ) và thị trấn Sông Đốc (huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau - đại diện Tây Nam Bộ).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và xử lý dữ liệu điền dã dân tộc học, số liệu thống kê du lịch từ các địa phương khảo sát trong giai đoạn nghiên cứu đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm chủ đề chính:

1. Nhóm công trình lý thuyết Dân tộc học, Nhân học và Nhân học du lịch

• An Introduction to Tourism and Anthropology (1999) của Peter M. Burns: cung cấp góc nhìn nhân học về sự phát triển du lịch, đặc tính du khách và tác động văn hóa - xã hội.
• Nhân học đại cương (2013, nhiều tác giả) và Cultural Anthropology: The Human Challenge (2017) của W. Haviland và cộng sự: đặt nền tảng phương pháp luận điền dã dân tộc học, lý thuyết cấu trúc - chức năng, lý thuyết nghi lễ (nghi thức chuyển đổi, nghi thức tăng cường sức mạnh) và ứng dụng nhân học trong giải quyết vấn đề thực tiễn.
• Các công trình của học giả Việt Nam như Ngô Thị Phương Lan (2014) về mối quan hệ môi trường và sinh kế biển tại huyện đảo Kiên Hải (Kiên Giang); Phan Thị Yên Tuyết (2014, 2020) nghiên cứu kinh tế, xã hội, văn hóa biển đảo Nam Bộ và phương pháp tiếp cận lời kể (narrative research), lịch sử qua lời kể (oral history), lịch sử cuộc đời (life history); Trần Hồng Liên (2014) về bảo tồn bản sắc văn hóa trong du lịch; Phan Hữu Dật (2018) về xu thế toàn cầu hóa và biến đổi văn hóa tộc người; Nguyễn Văn Sửu, Nguyễn Văn Huy, Lâm Bá Nam, Vương Xuân Tình (2016) về nghiên cứu và đào tạo nhân học tại Việt Nam.

2. Nhóm công trình về lễ hội truyền thống, lễ hội dân gian và lễ hội cộng đồng

• Đinh Gia Khánh và Lê Hữu Tầng (chủ biên, 1994) Lễ hội truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại: đặt nền tảng lý luận về vai trò của lễ hội trong xã hội đương đại.
• Huỳnh Quốc Thắng (2003, 2007): nghiên cứu Lễ hội dân gian ở Nam Bộ (khía cạnh giao tiếp văn hóa dân tộc) và Khai thác lễ hội và các sự kiện góp phần phát triển du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh, phân tích tính dung hợp văn hóa và tiềm năng thương mại hóa du lịch của lễ hội.
• Đinh Văn Hạnh và Phan An (2004) Lễ hội dân gian của ngư dân Bà Rịa - Vũng Tàu: chỉ ra sự hỗn dung giữa tín ngưỡng nông nghiệp và ngư nghiệp, quá trình bóc tách các lớp văn hóa của cộng đồng ven biển.
• Sandra Lantz (2009) Whale Worship in Vietnam...: phân tích tục thờ cá Ông tại miền Trung dưới góc nhìn thuyết vật linh và phản ánh áp lực của du lịch nghỉ dưỡng lên không gian lăng miếu.
• Các bài viết trong kỷ yếu Lễ hội cộng đồng: truyền thống và biến đổi (2014) của Nguyễn Thanh Long (lăng Ông Nam Hải - Khánh Hòa), Lê Thị Thanh Tâm (lễ hội Nghinh Ông Vàm Láng - Tiền Giang), Dương Hoàng Lộc (lễ hội Nghinh Ông Ba Tri, Bình Đại - Bến Tre).
• Các khảo sát của Võ Phúc Toàn (2013) về lăng Ông Thủy Tướng Cần Giờ; Lâm Nhân (2010) về lễ hội cổ truyền các huyện ngoại thành TP.HCM.

3. Nhóm công trình về tín ngưỡng, văn hóa biển đảo và lễ hội Nghinh Ông

• Các nghiên cứu của Nguyễn Xuân Hương (2009), Trần Hồng (2014), Nguyễn Thanh Lợi (2014, 2015), Lê Minh và Phạm Đăng Cống (2014), Lê Văn Kỳ (2015), Lê Thế Vịnh (2015), Phan Thị Kim (2017) về phong tục thờ cá Ông, tín ngưỡng thờ thủy thần và văn hóa duyên hải từ Bắc Trung Bộ vào Nam Bộ.
• Tuyển tập Văn hóa biển đảo Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa dân gian (Vũ Quang Dũng tuyển chọn, 2017), nổi bật có bài viết của Nguyễn Anh Cường về lễ hội Nghinh Ông thị trấn Sông Đốc với phát triển du lịch; Phan Đình Dũng và Nguyễn Thị Thu Hà về xây dựng thương hiệu biển.
• Bộ sách Văn hóa biển đảo Việt Nam do Bùi Hoài Sơn (Tập 9, 2018), Nguyễn Chí Bền (Tập 1, 2019), Đinh Văn Hạnh (Tập 6, 2019 - vùng Đông Nam Bộ), Phạm Lan Oanh (Tập 7, 2019 - vùng Nam Bộ) chủ biên: phân tích đặc trưng văn hóa biển, thực trạng quản lý và chính sách bảo vệ di sản.
• Đề tài khoa học cấp Bộ Bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội thờ cúng cá Ông ở Trung Bộ và Nam Bộ gắn với phát triển du lịch do Nguyễn Thị Thu Trang làm chủ nhiệm (2019).
• Các công trình chuyên khảo của Trần Hồng Liên (2004), Phan Thị Yên Tuyết (2014), Nguyễn Phước Bảo Đàn (2016), Trương Thu Trang (2017), Huỳnh Lứa và cộng sự (2017).

4. Nhóm công trình về phát triển du lịch bền vững và quản lý di sản

• Phạm Trung Lương (chủ nhiệm, 2002) Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam: công trình cấp Nhà nước xây dựng hệ thống tiêu chí, mô hình và giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam.
• Tài liệu quốc tế: David Weaver (2006) Sustainable Tourism: Theory and Practice; Peter P. Rogers, Kazi F. Jalal, John A. Boyd (2008) An Introduction to Sustainable Development; UNWTO (2013) Sustainable Tourism for Development Guidebook; C. Michael Hall, Stefan Gössling, Daniel Scott (2015) The Routledge Handbook of Tourism and Sustainability; Stephen F. McCool, Keith Bosak (2016) Reframing Sustainable Tourism; Akhmad Saufi và cộng sự (2017) với các bài nghiên cứu về nhận thức cộng đồng tại Bali (Peita Hillman et al.) và sự tham gia của công chúng tại Malaysia (Ami Abdul Gani et al.).
• Các hội thảo và ấn phẩm trong nước: Kiều Thị Vân Anh, Đoàn Mạnh Cương, Phạm Trung Lương (2015); Nguyễn Thị Thống Nhất (2016); Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2016); Đặng Hoàng Lan, Phạm Thị Thu Nga (2017); Kỷ yếu hội thảo quốc tế năm 2018 của Trường ĐH Văn hóa TP.HCM với các tham luận của Nguyễn Quang Giải, Ngô Văn Hà, Trần Văn Thận, Đoàn Văn Trai, Lê Thị Minh Lý.

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù số lượng công trình nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cá Ông và phát triển du lịch bền vững tương đối lớn, các nghiên cứu trước đây chưa thực hiện việc so sánh trực tiếp hai địa bàn mang tính đại diện cho hai vùng sinh thái - văn hóa khác biệt của Nam Bộ (Cần Thạnh - Đông Nam Bộ và Sông Đốc - Tây Nam Bộ). Luận án của Trịnh Minh Chánh khỏa lấp khoảng trống này bằng cách phân tích cơ cấu tổ chức, thực trạng liên kết tuyến điểm du lịch, sự tham gia của các bên liên quan và đề xuất khung giải pháp quản lý - khai thác dựa trên tiêu chuẩn du lịch bền vững toàn cầu (GSTC) và các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự tích hợp các lý thuyết chuyên ngành Dân tộc học / Nhân học và Du lịch học:

[Khung phân tích của luận án]

1. Lý thuyết cấu trúc - chức năng: Được vận dụng để nhận diện các thành tố cấu thành lễ hội Nghinh Ông (phần lễ, phần hội, chủ thể thực hành, thiết chế lăng miếu) và vai trò của lễ hội trong việc duy trì trật tự xã hội, cố kết cộng đồng ngư dân trước những rủi ro của môi trường sinh kế biển.
2. Lý thuyết nghi lễ trong Nhân học: Vận dụng các khái niệm về nghi thức chuyển đổi (rites of passage) và nghi thức tăng cường sức mạnh (rites of intensification). Nghi thức "ra biển Nghinh Ông" được phân tích như một biểu hiện tăng cường tính liên kết xã hội, giải tỏa tâm lý căng thẳng, âu lo của ngư dân trước thiên tai và tái khẳng định niềm tin tâm linh vào vị thần bảo hộ (Nam Hải Đại Tướng Quân / Thủy Tướng).
3. Lý thuyết phát triển bền vững và du lịch bền vững: Căn cứ báo cáo Brundtland (1987), định nghĩa của UNWTO, Luật Du lịch Việt Nam 2017 và các bộ tiêu chí quốc tế (GSTC, SDGs). Luận án đánh giá sự cân bằng giữa 3 trụ cột: hiệu quả kinh tế cho cộng đồng/doanh nghiệp; bảo tồn tính chân xác văn hóa - công bằng xã hội; và bảo vệ môi trường sinh thái biển - rừng ngập mặn.
4. Lý thuyết du lịch dựa vào cộng đồng (CBT): Xem cộng đồng địa phương là chủ thể sáng tạo, thực hành di sản và là bên thụ hưởng trực tiếp các lợi ích kinh tế - văn hóa từ hoạt động du lịch lễ hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp nghiên cứu định tính dân tộc học làm chủ đạo với các kỹ thuật khảo sát định lượng xã hội học:

• Phương pháp điền dã dân tộc học (Ethnographic Fieldwork):
  • Quan sát tham dự (Participant Observation): Tác giả trực tiếp tham gia các nghi thức tế lễ, đoàn thuyền rước Nghinh Ông trên biển, các hoạt động phần hội và sinh hoạt đời thường của cư dân tại Cần Thạnh và Sông Đốc trong các kỳ lễ hội (được ghi chép tại Phụ lục 7: Trích nhật ký điền dã).
  • Phỏng vấn sâu (In-depth Interview): Sử dụng bảng hỏi bán cấu trúc để phỏng vấn các nhóm đối tượng (được lưu trữ tại Phụ lục 6: Trích biên bản phỏng vấn và dữ liệu khảo sát), bao gồm: Ban trị sự Lăng Ông Thủy Tướng Cần Thạnh, Ban trị sự Lăng Ông Nam Hải Sông Đốc, các bô lão, vạn trưởng, ngư dân lớn tuổi, cán bộ Sở Du lịch TP.HCM, Sở VH-TT&DL tỉnh Cà Mau, lãnh đạo UBND thị trấn, hướng dẫn viên du lịch và giám đốc các công ty lữ hành (PTX, Skytravel, Fiditour, Cà Mau Travel, Happy Tourist, Ánh Nguyệt Cà Mau...).
  • Thảo luận nhóm tập trung (Focus Group Discussion - FGD): Thực hiện với các nhóm ngư dân, tiểu thương, hộ kinh doanh dịch vụ du lịch tại hai thị trấn để ghi nhận ý kiến về cơ chế chia sẻ lợi ích và những trở ngại trong mùa lễ hội.
• Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Thiết kế phiếu khảo sát (Phụ lục 8) để thu thập ý kiến định lượng của khách du lịch và cộng đồng địa phương về chất lượng dịch vụ, kênh tiếp cận thông tin, mức độ hài lòng, chi tiêu và nhận thức về bảo tồn di sản.
• Phương pháp nghiên cứu lịch sử và phân tích văn bản: Khảo cứu các văn bản Hán - Nôm, sắc phong triều Nguyễn, nội dung văn tế (Phụ lục 2), thư tịch cổ, số liệu báo cáo thống kê kinh tế - xã hội của địa phương.
• Phương pháp so sánh Dân tộc học: So sánh đối chiếu có hệ thống giữa hai trường hợp Cần Thạnh và Sông Đốc về lịch sử hình thành, quy trình nghi lễ, đặc điểm không gian, mức độ tham gia của cộng đồng và hiệu quả khai thác du lịch.
• Phương pháp ứng dụng công nghệ GIS (Bản đồ học): Sử dụng phần mềm MapInfo để số hóa, xây dựng bản đồ định vị không gian phân bố lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ (Phụ lục 3), bản đồ tuyến điểm du lịch gắn với lễ hội và ẩm thực tại huyện Cần Giờ và huyện Trần Văn Thời (Phụ lục 1, Phụ lục 9).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Tư liệu thứ cấp: Các công trình nghiên cứu đã xuất bản, báo cáo tổng kết của Tổng cục Du lịch, Sở Du lịch TP.HCM, Sở VH-TT&DL tỉnh Cà Mau, niên giám thống kê huyện Cần Giờ và huyện Trần Văn Thời.
• Tư liệu sơ cấp: Dữ liệu điền dã thực địa, 264 trang phụ lục bao gồm các biên bản phỏng vấn sâu, nhật ký điền dã, phiếu điều tra khảo sát, tư liệu ảnh minh họa (Phụ lục 10) và bài cúng văn tế thực địa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và giới thiệu tổng quan về địa bàn nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết cho toàn bộ luận án và cung cấp bức tranh toàn cảnh về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa của hai địa bàn khảo sát.

• Khái niệm và cơ sở lý luận: Luận án chuẩn hóa hệ thống khái niệm: Nghi lễ (Ritual), Lễ hội truyền thống, Di sản văn hóa phi vật thể, Tài nguyên du lịch văn hóa, Phát triển bền vững (Sustainable Development) và Phát triển du lịch bền vững (Sustainable Tourism Development). Tác giả khẳng định lễ hội Nghinh Ông không thuần túy là hoạt động tôn giáo - tín ngưỡng dân gian mà là nguồn tài nguyên du lịch nhân văn có giá trị cao, đòi hỏi mô hình quản trị kết hợp giữa bảo tồn nguyên vẹn tính thiêng và phát huy giá trị kinh tế.
• Địa bàn thị trấn Cần Thạnh (huyện Cần Giờ, TP.HCM): Nằm ở phía Đông Nam TP.HCM, tiếp giáp biển Đông, có hệ sinh thái Rừng ngập mặn Cần Giờ (Khu Dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận năm 2000). Cư dân Cần Thạnh có truyền thống làm nghề đánh bắt thủy hải sản, cào nghêu, làm muối. Lăng Ông Thủy Tướng Cần Thạnh là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của ngư dân huyện Cần Giờ, có lịch sử gắn liền với quá trình khai phá vùng đất duyên hải Đông Nam Bộ.
• Địa bàn thị trấn Sông Đốc (huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau): Nằm ở bờ biển phía Tây (vùng Tây Nam Bộ), cửa sông Đốc thông ra Vịnh Thái Lan. Đây là một trong những đô thị biển sầm uất, là cửa biển lớn và trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá quy mô hàng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Lăng Ông Nam Hải Sông Đốc là nơi lưu giữ ngọc cốt cá Ông và tổ chức lễ hội Nghinh Ông có quy mô thu hút hàng chục nghìn lượt tàu thuyền, ngư dân khắp các tỉnh Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu, Sóc Trăng.

Chương 2: Giá trị và thực trạng lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ gắn với phát triển du lịch

Chương 2 là phần nội dung thực chứng trọng tâm, so sánh giá trị và thực trạng khai thác du lịch tại hai địa bàn.

1. Giá trị của lễ hội Nghinh Ông

Lễ hội Nghinh Ông tại Cần Thạnh và Sông Đốc chứa đựng 5 nhóm giá trị cốt lõi:

• Giá trị cố kết cộng đồng: Lễ hội là dịp tập hợp ngư dân, củng cố tình làng nghĩa xóm, chia sẻ kinh nghiệm đi biển, liên kết các vạn chài và nghiệp đoàn tàu thuyền.
• Giá trị cân bằng đời sống tâm linh: Giải tỏa những âu lo hiểm nguy của nghề biển, tạo niềm tin vào sự che chở của Thần Nam Hải trước sóng gió.
• Giá trị hướng về nguồn cội: Tưởng nhớ công đức tiền nhân, các bậc tiền hiền, hậu hiền có công khai hoang lập ấp, mở mang nghề biển.
• Giá trị bảo lưu và trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc: Gìn giữ các hình thức diễn xướng dân gian, hát bả trạo, trò chơi dân gian, nghi thức rước kiệu, nghệ thuật ẩm thực biển.
• Giá trị kinh tế và tài nguyên du lịch: Đóng vai trò là hạt nhân thu hút khách du lịch, thúc đẩy các ngành dịch vụ thương mại, lưu trú, ăn uống, vận tải phát triển.

2. Bảng so sánh đặc trưng lễ hội Nghinh Ông tại hai địa bàn

Dưới đây là bảng tổng hợp các nét tương đồng và khác biệt giữa lễ hội Nghinh Ông Cần Thạnh và Sông Đốc dựa trên dữ liệu chương 2:

Tiêu chí so sánh	Lễ hội Nghinh Ông Cần Thạnh (Cần Giờ, TP.HCM)	Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc (Trần Văn Thời, Cà Mau)
Vị trí địa lý & Không gian	Vùng Đông Nam Bộ, bờ biển phía Đông, gắn với rừng ngập mặn Cần Giờ	Vùng Tây Nam Bộ, bờ biển phía Tây, cửa sông lớn thông ra Vịnh Thái Lan
Thời gian tổ chức	Rằm tháng 8 âm lịch hàng năm (14 - 17/8 ÂL, trùng dịp Tết Trung thu)	Ngày 14 - 16 tháng 2 âm lịch hàng năm
Tên cơ sở thờ phụng	Lăng Ông Thủy Tướng	Lăng Ông Nam Hải
Quy mô đoàn tàu rước	Đội tàu thuyền được kiểm soát chặt chẽ, giới hạn số lượng tham gia diễu hành biển vì an toàn luồng lạch	Hàng trăm tàu cá công suất lớn kết đoàn ra khơi, không khí hội nhập rộn ràng mang đậm tính chất thương cảng biển Tây
Đặc trưng phần hội	Kết hợp lễ hội Đèn hoa đăng Tết Trung thu, biểu diễn lân sư rồng, triển lãm ảnh, trò chơi dân gian vùng ngập mặn	Diễu hành tàu thuyền trên sông Đốc, các trò chơi dân gian sông nước, giao lưu đờn ca tài tử
Khách du lịch mục tiêu	Du khách đô thị từ nội thành TP.HCM, các tỉnh lân cận đi tour ngắn ngày hoặc trong ngày	Du khách hành hương tâm linh, ngư dân từ các tỉnh ĐBSCL (Kiên Giang, Bạc Liêu, Sóc Trăng, An Giang...)
Tình trạng công nhận di sản	Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (năm 2013)	Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (năm 2021)

3. Thực trạng khai thác du lịch và số liệu thống kê

Chương 2 trình bày hệ thống bảng biểu thống kê đánh giá sự tăng trưởng khách và doanh thu du lịch:

• Tại Cần Thạnh (TP.HCM): Lượng khách đến lễ hội tăng đều qua các năm (thể hiện qua Bảng 2.4: Lượt khách đến lễ hội Nghinh Ông ở Cần Thạnh và Bảng 2.2, 2.3 về tổng thể du lịch TP.HCM). Lễ hội được TP.HCM nâng cấp thành sự kiện văn hóa - du lịch tiêu biểu cấp thành phố, có sự hỗ trợ của các doanh nghiệp lữ hành lớn tại TP.HCM trong việc thiết kế tour kết hợp Cần Thạnh với các điểm lân cận (Biểu đồ 2.3: Các điểm du lịch ở huyện Cần Giờ và lân cận như Rừng Sác, đảo Khỉ, khu du lịch Vàm Sát).
• Tại Sông Đốc (Cà Mau): Lượng khách hành hương và ngư dân đổ về trong 3 ngày lễ hội rất lớn (thể hiện qua Bảng 2.7: Lượt khách đến lễ hội Nghinh Ông ở Sông Đốc và Bảng 2.5, 2.6 về du lịch Cà Mau), đóng góp quan trọng vào doanh thu thương mại - dịch vụ địa phương. Tuy nhiên, tính chất mùa vụ quá cao dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng đột biến.

4. Thuận lợi, khó khăn và hạn chế trong tổ chức du lịch

Qua phân tích thực trạng (Bảng 2.8, Biểu đồ 2.1, Biểu đồ 2.2), tác giả chỉ ra các rào cản chính:

• Cơ sở hạ tầng lưu trú, giao thông kết nối đến điểm diễn ra lễ hội còn hạn chế (đặc biệt là phà Bình Khánh tại Cần Giờ và các tuyến đường bộ về Sông Đốc).
• Tình trạng ô nhiễm môi trường r

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. 64 CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ• VÀ THỤC • TRẠNG • LẺ HỘI • NGHINH ÔNG Ở NAM BỌ• GÁN VỚI PHÁT TRIẾN Dư LỊCH. KHÁI QƯÁT VÉ LẺ HỘI NGHINH ÔNG Ớ NAM BỘ. Khải quát về lễ hội Nghinh Óng ở cằn Thạnh.

Khái quát về lễ hội Nghinh Ỏng ở Sông Đôc. GIÁ TRỊ LỀ HỘI NGHINH ÒNG Ờ NAM BỘ. Giá trị lễ hội Nghinh Ông ờ cần Thạnh. Giá trị 1c hội Nghinh Ông ờ Sông Đốc.

THỤC • TRẠNG • • NGHINH ÔNG Ô NAM BỌ LẺ HỢI • GẢN VỚI PHÁT TRIÉN Dư LỊCH. Thực trạng lễ hội Nghinh Ông ở Can Thạnh gắn với phát triền du lịch. 86 vi DANH MỤC BẢNG, BIÉU, so ĐÒ Bang Bàng 2.1: So sánh giá trị/đặc trưng lỗ hội Nghinh Ong ờ Can Thạnh và Sông Đốc .2: Lượt khách du lịch đen TP.3: Doanh thu dịch vụ du lịch cua TP.4: Lượt khách đến lễ hội Nghinh Óng ở cần Thạnh.5: Lượt khách du lịch đến tinh Cà Mau.6: Doanh thu dịch vụ du lịch tinh Cà Mau.7: Lượt khách den le hội Nghinh Ồng ơ Sông Đồc.8: So sảnh nhừng thuận lựi và khó khăn trong việc khai thác lễ hội Nghinh Ồng ờ Cần Thạnh và Sông Đốc.1: Những hạn chế cúa lề hội Nghinh Òng ơ Cần Thạnh trong hoạt động du lịch.2: Nhừng hạn chế của lễ hội Nghinh Ông ở Sông Đốc trong hoạt động du lịch.3: Các diem du lịch ở huyện Cần Giờ vả lân cận.4: Các kênh thông tin khách du lịch tiếp cận với lề hội Nghinh Òng ở càn Thạnh.5: Cộng đồng tham gia các hoạt động du lịch tại thị trấn cằn Thạnh.6: Các diêm du lịch ở huyện Trần Vãn Thời và lân cận.7: Cộng đồng tham gia cảc hoạt động du lịch tại thị tran Sông Đốc.1: Phát triển bền vững.2: Phát triển du lịch ben vừng.1: Lâng Ông Thuy Tướng ờ cần Thạnh.2: Lãng Ỏng Nam Hải ớ Sông Dốc.1: Tiêu chí sử dụng trong du lịch bền vừng.2: Mối quan hộ giừa lề hội Nghinh Òng với PTDLBV. Thực trạng lề hội Nghinh Ỏng ờ Sông Đốc gắn với phát triền du lịch.

THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHÃN TRONG VIỆC TÔ CHÚC LẺ HỘI NGHINH ÔNG Ở CẢN THẠNH VÀ SÔNG ĐÓC. Thuận lợi và khỏ khăn trong việc tồ chức lề hội Nghinh Ông ở cằn Thạnh. Thuận lợi và khỏ khăn trong việc tổ chức lề hội Nghinh Ông ở Sông Đốc. 110 Tiểu kết chương 2.

121 CHƯƠNG 3: ĐINH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO TÔN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ LẺ HỘI NGHINH ÔNG Ó NAM Bộ GẤN VỚI PHÁT TRIÉN DU LỊCH. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIÉN LÉ HỘI NGHINH ÔNG Ớ NAM Bộ. Phát triển lễ hội Nghinh Ong gan với bền vừng trong hoạt động du lịch. Phát triẽn lề hội Nghinh Òng gan với cộng đồng trong hoạt động du lịch.

G1Ấ1 PHÁP BẢO TÒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ LẺ HỘI NGHINH ÔNG Ở NAM Bộ 133 3. Nhóm giài pháp đối với cộng đồng địa phương. Nhóm giai pháp đoi với khách du lịch. Nhóm giãi pháp đối với các cơ quan chức năng quăn lý Nhà nước.

Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp lừ hành. 150 Tiếu kết chưoìig 3.158 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 DANH MỤC CÒNG TRÌNH CỦA TẤC GIẢ CÓ LIÊN QUAN DÉN LUẬN ÁN. 180 P11Ụ LỤC 1: BẢN ĐÒ HÀNH CHÍNH, BẢN ĐÒ ĐỊNH VỊ LẺ HỘI NGHINH ỎNG VÀ CÁC ĐIÉM DU LỊCH.

182 PHỤ LỤC 2: NỘI DUNG CÁC BÀI VẤN TÉ. 187 PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH CÁC LÉ HỘI NGHINH ÔNG Ở NAM Bộ. 191 PHỤ LỤC 4: 17 MỤC TIÊU DU LỊCH VÀ PHÁT TRIÉN BỀN VŨNG. 194 PHỤ LỤC 5: TIÊU CHUÁN DU LỊCH BÈN VỮNG GSTC.

198 PHỤ LỤC 6: TRÍCH BIÊN BẢN PHỎNG VẤN VÀ DŨ LIỆU KHÁO SÁT.202 PHỤ LỤC 7: TRÍCH NHẶT KÝ DIÈN DÃ.258 PHỤ LỤC 8: P1IIÉU KHẢO SÁT. 264 PHỤ LỤC 9: TUYẾN ĐIẾM DU LỊCH GÁN VÓI LẺ HỘI NGHINH ÔNG VÀ ÁM THỤC Ó HUYỆN CÀN GIỜ VÀ HUYỆN TRÀN VĂN THỜI.284 PHỤ LỤC 10: HÌNH ÁNH MINH HỌA. 288 V DANH MỤC CÁC TÙ VIẾT TẤT T1ÉNG VIỆT, TIẾNG ANH TIÉNG VIỆT BBPV Bien bân phỏng vân BBTLNTT Biên ban tháo luận nhóm tập tiling ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐNB Đông Nam Bộ PTBV Phát triển bền vừng PTDLBV Phát triển du lịch ben vừng TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh UBND Úy ban Nhân dân VH, TT&DL Văn hỏa, Thê thao và Du lịch T1ÉNG ANH Building Excellence in Tố chức Xảy dựng tính ưu BESTEN Sustainable Tourism Education việt cho hệ thống giáo dục du Network lịch bền vừng Global Sustainable Tourism Hội đồng Du lịch Bồn vũng GSTC Council Toàn cầu Du lịch Thương mại Công FTT Fair Trade Tourism bằng Sustainable Development Mục tiêu phát triển du lịch SDGs Goals bền vừng United Nations Conference on Hội nghị liên hiệp quốc về UNCTAD Trade and Development Thương mại và Phát triển UNWTO World Tourism Organization Tô chức Du lịch Thế giới 1 DẢN LUẬN 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam có 3.260 km đường bờ biên và nhiều đao, quần đao.

Việt Nam thuận lợi trong việc phát triển du lịch gắn với các loại hình du lịch nghi dường biên, du lịch thê thao biển, du lịch biên đao, du lịch tàu biến, du lịch vãn hóa gán với bicn nhằm đáp ứng nhu câu của du khách nội địa và quôc tê. Ben cạnh đỏ có nhiều tài nguyên du lịch, di sản vãn hóa gắn với biên trong đó quan trọng vả nổi bật chính là lễ hội Nghinh Ông. Lề hội Nghinh Õng là một di sàn văn hóa da dạng, phong phú và hấp dần có thê khai thác trong các hoạt động du lịch với mục đích thỏa mãn nhu cầu trâi nghiệm và hường thụ văn hóa cua du khách. Điều đó sè góp phân nâng cao thu nhập cho địa phương; tăng thêm niềm tự hào về di san vãn hóa cho cộng dồng; tạo động lực bao tồn và phát triển di sản văn hóa truyền thống cua cộng đồng địa phương.

Tùy mỗi vùng, mỗi địa phương mà lễ hội Nghinh Ông có những giá trị đặc trưng khác nhau và lễ hội Nghinh Ong ờ Nam Bộ cũng nam trong bức tranh lề hội truyền thong song động của dân tộc Việt. Theo thống kẽ của Bộ Văn hóa, The thao và Du lịch Việt Nam thì hiện nay cá nước có 7.966 lê hội, vậy trung bình mồi ngày khoang 22 lề hội diền ra, bình quân mồi giờ ơ Việt Nam lại có một lề hội được tô chức.039 là lề hội dân gian, 544 lễ hội tôn giáo, 322 lề hội lịch sư, 41 lễ hội du nhập tù’ nước ngoài và 10 lễ hội khác (Báo Lao Động, 2018). Mỗi lễ hội gan với vùng địa lý, lịch sử, cộng dồng dân tộc, môi trường xà hội khác nhau đà tạo nên nhưng giá trị, đặc trưng cho lễ hội cùa Việt Nam. Trong đó lề hội Nghinh Ông ở các vùng ven biên từ Bae Trung Bộ, Duyên Hài Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ đến Tây Nam Bộ cũng có những giá trị, dặc trưng riêng cua nó.

Có thê nói đây là tài nguyên vãn hóa đa dạng, phong phú và hấp dẫn mà chúng ta có thê khai thác trong hoạt dộng du lịch với mục đích tạo thêm nhiều san phấm du lịch, loại hình du lịch nhẩm đáp ứng cho cộng đòng, khách du lịch, doanh nghiệp lừ hành, v. Năm 2016 Thủ tướng phê duyệt Quy hoạch tông thê phát triên du lịch vùng đỏng bằng sông Cưu Long đến năm 2020 tâm nhìn den năm 2030 trong dó có nhấn mạnh đến việc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù gan với lễ hội, tim hiêu về di sản vãn hỏa, nghi dường biển “Ưu tiên phát triển các san phẩm đặc thù, bao gồm: du lịch trái nghiệm đời sống sông nước, du lịch sinh thái, du lịch tìm hiếu di san vãn hóa; cung cố 2 các sàn phâm chính, bao gồm: Nghi dường biên - đao và vui chơi giai trí. Chú trọng thị trường khách du lịch với mục đích tìm hicu đời sống sông nước, miệt vườn, lễ hội, vãn hóa - tâm linh, nghi dường biên - đảo, v.” (Quyết định số 2227/ỌĐ-TTg) Với sự lớn mạnh của ngành du lịch, năm 2017 Việt Nam quyết định chọn du lịch là ngành kinh tế mùi nhọn cùa quốc gia. Trên tinh thần đó, nãm 2020 Thủ tướng phê duyệt chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 trong đó nhấn mạnh phát triên du lịch gắn với bao tồn, phát huy giá trị di sản và ban sắc vãn hóa dân tộc: “Phát triến du lịch thực sự trơ thành ngành kinh tế mùi nhọn, tạo động lực thúc đây sự phát triẻn các ngành và lình vực khác, góp phần quan trọng hình thành cơ cấu kinh tế hiện đại.

Chú trọng phát triên du lịch văn hóa, gan phát triên du lịch với bào tôn, phát huy giá trị di sàn và bản sắc văn hỏa dân tộc V. Chúng tôi nhận thay ơ Nam Bộ Việt Nam có rât nhiêu lề hội cộng dong trong dó lề hội Nghinh Ông được tố chức hầu hết ờ các tinh với quy mô lớn, nho tùy nơi (trừ nhừng tinh thành không có tiếp giáp với biên). Theo đó các công ty du lịch lừ hành đã và đang khai thác câu chuyện tôn thờ cá Òng (cá Voi) - thồ hiện qua các nghi thức hành lồ (tin ngường dân gian) gan với sinh hoạt cộng đong mang những giá trị vân hóa nhât định, như một sàn phâm du lịch đặc thủ đưa du khách đên tham quan lề hội. Tuy nhiên thực tế cho thấy trong thời gian qua tại một số địa phương có lề hội Nghinh ông công tác tô chức còn nhiêu bât cập, chưa phát huy được tính văn hỏa, tính cộng đông trong hoạt động tin ngưỡng và hoạt động du lịch, chưa đáp ứng được nhu cầu cúa du khách đối với du lịch văn hóa nói chung, vãn hóa tâm linh nói riêng, v.

Tôi được sinh ra, lớn lên ờ vùng đất Nam Bộ đang làm việc sinh sống tại TP.HCM, có thời gian dài công tác trong ngành du lịch với vai trò là hướng dần viên, giảng viên du lịch cùng như có sự quan tâm đến các vân đề về văn hóa. Chúng tôi nhận thấy lỗ hội Nghinh Ồng không chỉ là nguồn tài nguyên du lịch văn hóa có tiềm năng phát triển thành sàn phẩm du lịch văn hóa cho ngành du lịch, mà còn là một bộ phận trong các di sán có the góp phần khẳng định bân sắc vãn hóa dân tộc trong quá trình giao lưu, hội nhập quốc tế. Đặc biệt là lề hội truyền thống có vai trò quan trọng đối với đời sống văn hóa tinh thần cua một cộng đồng, một khu vực hơn nừa là một quốc gia - dân tộc. Làm sao để chọn được ten đề tải mang tính mới và ứng dụng là câu hòi trăn trở đầu ticn của nghiên cứu sinh.

Bang việc tông quan tư liệu chúng tôi nhận thấy có nhiều 3 nghiên cứu về lề hội Nghinh Ông ờ TP.