Tìm hiểu lễ hội Lồng Tồng của người Tày ở ATK Định Hóa, Thái Nguyên

Khám phá lễ hội Lồng Tồng, nét văn hóa đặc sắc của người Tày ở Định Hóa, Thái Nguyên với các nghi thức cầu mùa và trò chơi dân gian truyền thống.

• Tác giả: Hoàng Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Văn Cần
• Trường học: Trường đại học văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa dân tộc thiểu số
• Đề tài: Tìm hiểu lễ hội Lồng Tồng của người Tày ở ATK Định Hóa, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá Lễ hội Lồng Tồng người Tày tại Thái Nguyên

Lễ hội Lồng Tồng, hay còn gọi là lễ hội xuống đồng, là một trong những sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lớn và đặc sắc nhất của dân tộc Tày Thái Nguyên. Đây không chỉ là một lễ hội nông nghiệp đơn thuần mà còn là một “kho tàng sống” lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần và phong tục tập quán của cộng đồng. Lễ hội là sự kiện mở đầu cho một chu kỳ sản xuất mới, mang theo khát vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Theo nhà thơ Tố Hữu: “Áo em thêu chỉ biếc hồng / Mùa xuân ngày hội Lồng Tồng thêm vui”. Câu thơ đã khắc họa không khí rộn ràng, tươi vui của lễ hội. Sự kiện này được tổ chức với quy mô lớn tại khu di tích lịch sử ATK Định Hóa, một địa danh mang ý nghĩa lịch sử trọng đại, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan đầu não của Đảng từng ở và làm việc trong kháng chiến. Việc tổ chức lễ hội tại đây không chỉ tôn vinh bản sắc văn hóa người Tày mà còn là hoạt động “uống nước nhớ nguồn”, kết nối giá trị văn hóa với lịch sử cách mạng. Lễ hội là một tổ hợp các hoạt động văn hóa nghệ thuật, từ phần lễ trang nghiêm với các nghi thức cúng bái đến phần hội sôi động với các trò chơi dân gian và làn điệu hát Then. Đây là dịp để cộng đồng siết chặt tình đoàn kết, thể hiện tài năng và sự khéo léo, đồng thời là cơ hội để giới thiệu những nét đẹp văn hóa độc đáo đến với du khách, góp phần thúc đẩy du lịch lễ hội Thái Nguyên phát triển.

1.1. Tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội xuống đồng

Lễ hội Lồng Tồng bắt nguồn từ tập quán canh tác lúa nước lâu đời của đồng bào Tày. Người Tày quan niệm rằng có một vị thần cai quản việc đồng áng và chăn nuôi, đó là thần Nông. Mọi sự thành bại trong sản xuất, từ việc cây lúa có trĩu bông hay không, đến việc gia súc có sinh sôi nảy nở, đều do sự phù hộ hay quở phạt của vị thần này. Do đó, vào dịp đầu năm mới, khi đất trời giao hòa, vạn vật sinh sôi, người dân lại cùng nhau tổ chức lễ hội để làm lễ cúng thần Nông. Mục đích chính là để tạ ơn thần linh đã che chở cho một năm cũ qua đi và quan trọng hơn là cầu mưa thuận gió hòa, cầu mùa màng bội thu cho năm mới. Lễ hội là sự khởi đầu linh thiêng cho một mùa vụ, gửi gắm niềm tin và hy vọng của người nông dân vào một tương lai no ấm, hạnh phúc. Đây cũng là dịp để mọi người nghỉ ngơi sau một năm lao động vất vả, cùng nhau vui chơi, giải trí và thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

1.2. Thời gian và địa điểm tổ chức lễ hội đầu năm tại ATK Định Hóa

Lễ hội Lồng Tồng là một lễ hội đầu năm tiêu biểu, thường được tổ chức sau Tết Nguyên Đán. Theo thông lệ, lễ hội diễn ra vào ngày mùng 9 và 10 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Địa điểm tổ chức chính là tại Khu di tích lịch sử ATK Định Hóa, xã Phú Đình, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Việc lựa chọn không gian này mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. ATK Định Hóa không chỉ là vùng đất có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là “Thủ đô gió ngàn”, trái tim của cuộc kháng chiến chống Pháp. Nơi đây gắn liền với những quyết sách lịch sử trọng đại của dân tộc. Do đó, việc tổ chức lễ hội tại đây vừa là cách bảo tồn văn hóa Tày, vừa giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ. Lễ hội thu hút không chỉ người dân địa phương mà còn hàng ngàn du khách thập phương hành hương về nguồn, tạo nên một không gian văn hóa-lịch sử-du lịch độc đáo và ý nghĩa.

II. Bí quyết giữ gìn bản sắc văn hóa Tày qua Lễ hội Lồng Tồng

Lễ hội Lồng Tồng đóng vai trò trung tâm trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa người Tày. Trong bối cảnh xã hội hiện đại hóa, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đối mặt với nguy cơ mai một. Tuy nhiên, lễ hội chính là không gian sống động để các giá trị cốt lõi của dân tộc được tái hiện và trao truyền. Đây là dịp để những phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghệ thuật trình diễn dân gian và các trò chơi dân gian được thực hành một cách tự nhiên nhất. Thông qua các nghi lễ, thế hệ trẻ được tìm hiểu về tín ngưỡng thờ thần Nông, về lòng biết ơn đối với thiên nhiên và trời đất. Qua phần hội, các làn điệu hát Then, tiếng đàn Tính lại được vang lên, những trò chơi như tung còn, kéo co được tổ chức, giúp duy trì và lan tỏa sức sống của di sản văn hóa phi vật thể. Theo nghiên cứu của Hoàng Thị Chung (2010), lễ hội chính là “một cuộc vui lớn của cộng đồng nhằm đáp ứng nhu cầu giải trí, tín ngưỡng, thi thố tài năng, biểu dương sức mạnh”. Nó không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, củng cố ý thức về cội nguồn và lòng tự hào dân tộc trong mỗi người con Tày, góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

2.1. Thách thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể

Việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể như Lễ hội Lồng Tồng đối mặt với không ít thách thức. Sự phát triển của kinh tế thị trường và quá trình giao thoa văn hóa có thể làm phai nhạt đi những giá trị truyền thống. Một thời gian, lễ hội đã có nguy cơ bị mai một, số lượng người tham gia giảm sút và nhiều nghi lễ, trò chơi không được tổ chức đầy đủ. Thách thức lớn nhất là việc trao truyền cho thế hệ trẻ. Lớp trẻ ngày nay có nhiều hình thức giải trí hiện đại, có thể không còn mặn mà với các làn điệu dân ca hay các trò chơi truyền thống. Bên cạnh đó, đội ngũ nghệ nhân dân gian, những người nắm giữ “linh hồn” của lễ hội như các thầy mo, người biết hát Then cổ, đang ngày một già đi. Việc thương mại hóa lễ hội nếu không được kiểm soát tốt cũng có thể làm biến dạng các giá trị nguyên bản. Do đó, việc nghiên cứu, ghi chép và có những giải pháp bảo tồn khoa học, hiệu quả là vô cùng cấp thiết.

2.2. Vai trò cố kết cộng đồng của các phong tục tập quán độc đáo

Một trong những giá trị lớn nhất của Lễ hội Lồng Tồng chính là vai trò cố kết cộng đồng. Lễ hội là không gian sinh hoạt văn hóa chung, nơi mọi người, không phân biệt tuổi tác, giới tính, cùng nhau tham gia chuẩn bị và tận hưởng. Từ việc mỗi gia đình chuẩn bị mâm cỗ cúng đến việc cùng nhau tham gia các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, tất cả đều thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó. Các phong tục tập quán được thực hành trong lễ hội giúp củng cố các mối quan hệ xã hội, từ gia đình, dòng họ đến làng bản. Đây là dịp để giải quyết những mâu thuẫn, tăng cường sự hiểu biết và tương trợ lẫn nhau. Tinh thần cộng mệnh, cộng cảm được thể hiện rõ nét, tạo nên sức mạnh tập thể to lớn, giúp cộng đồng vượt qua khó khăn, cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

III. Quy trình nghi lễ cúng Thần Nông trong Lễ hội Lồng Tồng

Phần lễ trong Lễ hội Lồng Tồng được tiến hành một cách trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với các vị thần linh, đặc biệt là Thần Nông. Đây là phần cốt lõi, mang đậm yếu tố tín ngưỡng nông nghiệp. Toàn bộ nghi lễ là một chuỗi các hoạt động được sắp đặt chặt chẽ, từ khâu chuẩn bị lễ vật đến các bài cúng của thầy mo, nhằm mục đích cầu mùa màng bội thu, cầu mưa thuận gió hòa. Theo tài liệu nghiên cứu, phần lễ bắt đầu bằng lễ cầu mùa, sau đó là lễ cầu phúc và lễ Kỳ Yên. Mỗi gia đình đều chuẩn bị một mâm cỗ cúng thịnh soạn, được bày biện khéo léo, mang ra khu ruộng lớn nhất của bản để làm lễ chung. Trung tâm của khu vực hành lễ là một giàn cúng lớn và một cây Nêu cao sừng sững. Thầy mo, người được cộng đồng kính trọng nhất, sẽ đóng vai trò chủ lễ. Ông sẽ đọc các bài văn cúng cổ bằng tiếng Tày, nội dung cầu xin các vị thần linh ban cho dân làng một năm mới an khang, sản xuất thuận lợi, vật nuôi sinh sôi. Nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn phản ánh thế giới quan của người Tày về mối quan hệ hài hòa giữa con người và tự nhiên, là một phần không thể thiếu tạo nên sự thiêng liêng và độc đáo cho toàn bộ lễ hội.

3.1. Ý nghĩa mâm cỗ cúng và nghi thức cầu mùa màng bội thu

Mâm cỗ cúng trong lễ hội xuống đồng là biểu tượng của lòng thành và sự no đủ. Mỗi gia đình chuẩn bị một mâm cỗ với các sản vật từ chính nền nông nghiệp của mình như gà trống luộc, thịt lợn, xôi ngũ sắc, các loại bánh truyền thống. Đặc biệt, xôi ngũ sắc mang nhiều ý nghĩa: màu đỏ tượng trưng cho mặt trời, màu vàng tượng trưng cho mặt trăng, gửi gắm ước mơ về sự hài hòa của trời đất. Việc chuẩn bị mâm cỗ còn là dịp để phụ nữ Tày thể hiện sự khéo léo, đảm đang. Nghi thức cầu mùa màng bội thu được thầy mo tiến hành một cách trang trọng. Sau bài khấn, thầy mo sẽ vẩy nước sạch và gieo những hạt giống tốt tượng trưng cho việc bắt đầu một mùa gieo trồng mới. Hành động này mang ý nghĩa khởi sự may mắn, hy vọng cây cối tốt tươi, cho năng suất cao.

3.2. Vai trò của thầy mo và cây Nêu trong các nghi lễ linh thiêng

Thầy mo (hoặc thầy cúng) là nhân vật trung tâm, giữ vai trò kết nối giữa thế giới con người và thế giới thần linh. Ông là người am hiểu các phong tục tập quán, thuộc các bài cúng cổ và có uy tín trong cộng đồng. Thầy mo chủ trì toàn bộ phần lễ, từ việc khấn vái, thực hiện các nghi thức đến việc khai hội. Lời khấn của thầy mo là lời thỉnh cầu của cả cộng đồng. Bên cạnh thầy mo, cây Nêu là một biểu tượng không thể thiếu. Đó là một cây tre cao, trên ngọn có treo vòng tròn dán giấy màu (phông còn), các tua rua sặc sỡ và đôi khi là hình chim én bằng giấy. Cây Nêu được xem là cầu nối giữa trời và đất, là nơi các vị thần ngự về tham dự lễ hội. Nó cũng mang biểu tượng của sự sinh sôi, nảy nở và ước vọng vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.

IV. Top các trò chơi dân gian đặc sắc trong Lễ hội Lồng Tồng

Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội của Lễ hội Lồng Tồng bùng nổ với không khí tưng bừng, náo nhiệt qua hàng loạt các trò chơi dân gian và hoạt động văn nghệ đặc sắc. Đây là không gian của niềm vui, sự giao lưu và thể hiện tài năng. Phần hội không chỉ để giải trí mà còn mang nhiều ý nghĩa văn hóa sâu sắc, phản ánh đời sống lao động, tinh thần thượng võ và quan niệm về tình yêu, hạnh phúc của dân tộc Tày Thái Nguyên. Các trò chơi thu hút sự tham gia của đông đảo người dân và du khách, từ thanh niên đến người cao tuổi, tạo nên một bức tranh đa sắc màu. Nổi bật nhất là các trò thi đấu mang tính tập thể như kéo co, đẩy gậy, thể hiện sức mạnh và tinh thần đoàn kết. Bên cạnh đó là những trò chơi đòi hỏi sự khéo léo, tinh tế như tung còn, đánh yến. Đặc biệt, không gian lễ hội còn là sân khấu lớn cho các làn điệu hát Then, Sli, Lượn vang lên, hòa cùng tiếng đàn Tính réo rắt, say đắm lòng người. Tất cả hòa quyện tạo nên một phần hội sôi động, hấp dẫn, là linh hồn không thể thiếu của Lễ hội Lồng Tồng.

4.1. Tung còn Trò chơi cầu duyên và cầu mùa màng bội thu độc đáo

Tung còn là trò chơi quan trọng và mang tính biểu tượng nhất của lễ hội. Sân chơi được dựng một cây Nêu cao, trên đỉnh có một vòng tròn (phông còn). Quả còn được khâu bằng vải nhiều màu, bên trong nhồi hạt bông, hạt thóc, tượng trưng cho sự no đủ, sinh sôi. Người chơi đứng từ hai phía, cố gắng ném quả còn xuyên qua vòng tròn trên đỉnh cột. Theo quan niệm, nếu quả còn được ném thủng vòng tròn, âm dương giao hòa, năm đó dân bản sẽ được mùa màng bội thu, cuộc sống no ấm. Tung còn còn mang ý nghĩa cầu duyên. Thanh niên nam nữ thường chia thành hai đội tung còn qua lại, bên nào không bắt được sẽ bị phạt. Đây là cơ hội để họ làm quen, trao gửi tình cảm, và nhiều đôi đã nên duyên vợ chồng từ trò chơi này.

4.2. Sôi động các trò kéo co đẩy gậy và hoạt động múa Lân

Kéo co và đẩy gậy là hai trò chơi dân gian đề cao sức mạnh tập thể và tinh thần thượng võ. Kéo co thường là cuộc tranh tài giữa các thôn, bản, thu hút đông đảo người tham gia và cổ vũ, tạo không khí vô cùng sôi nổi. Đẩy gậy lại là cuộc đấu sức của các cá nhân, đòi hỏi cả sức mạnh, sự dẻo dai và kỹ thuật. Những trò chơi này không chỉ rèn luyện sức khỏe mà còn củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Bên cạnh đó, các màn múa Lân, múa Sư tử cũng góp phần làm cho không khí lễ hội thêm tưng bừng, rộn rã. Tiếng trống, tiếng thanh la hòa cùng những điệu múa điêu luyện của con Lân mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, mang lại may mắn, bình an cho dân làng trong năm mới.

4.3. Làn điệu hát Then đàn Tính Linh hồn của văn hóa Tày

Sẽ là thiếu sót nếu không nhắc đến hát Then và tiếng đàn Tính trong Lễ hội Lồng Tồng. Đây được coi là “linh hồn” trong đời sống tinh thần và là một hình thức nghệ thuật đặc sắc của văn hóa Tày. Trong không gian lễ hội, các cuộc thi hát dân ca được tổ chức, là nơi để các nghệ nhân và thanh niên nam nữ thể hiện tài năng, đối đáp giao duyên qua các làn điệu Then, Sli, Lượn. Tiếng đàn Tính với âm hưởng lúc trầm bổng, lúc réo rắt đệm cho lời hát đã tạo nên một không gian nghệ thuật say đắm, thể hiện tâm tư, tình cảm, ước mơ của con người. Hát Then không chỉ là nghệ thuật mà còn gắn liền với các nghi lễ tín ngưỡng, là một di sản văn hóa phi vật thể quý giá cần được trân trọng và bảo tồn.

V. Phương pháp phát triển du lịch từ Lễ hội Lồng Tồng Tày

Lễ hội Lồng Tồng không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quý giá mà còn là một tài nguyên dồi dào để phát triển du lịch lễ hội Thái Nguyên. Việc khai thác hiệu quả các giá trị của lễ hội có thể tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách và mang lại lợi ích kinh tế-xã hội cho địa phương. Phương pháp phát triển cần dựa trên nguyên tắc bảo tồn đi đôi với phát huy. Cần xây dựng các tour du lịch kết nối lễ hội với các điểm di tích lịch sử trong khu vực ATK Định Hóa, tạo thành một chuỗi sản phẩm hấp dẫn. Công tác truyền thông, quảng bá cần được đẩy mạnh để giới thiệu nét đẹp của lễ hội đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, cần đầu tư cơ sở hạ tầng, dịch vụ du lịch như lưu trú, ẩm thực, quà lưu niệm mang đậm bản sắc văn hóa người Tày. Việc đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu văn hóa bản địa là yếu tố then chốt để mang lại trải nghiệm sâu sắc cho du khách. Khi được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp, Lễ hội Lồng Tồng sẽ trở thành một thương hiệu du lịch văn hóa đặc trưng của Thái Nguyên, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

5.1. Khai thác tiềm năng du lịch lễ hội tại khu di tích ATK Định Hóa

Khu di tích lịch sử ATK Định Hóa là một lợi thế lớn để phát triển du lịch kết hợp. Du khách đến tham dự Lễ hội Lồng Tồng không chỉ được hòa mình vào không khí văn hóa đặc sắc mà còn có cơ hội tham quan, tìm hiểu về “Thủ đô kháng chiến”. Tiềm năng này cần được khai thác bằng cách xây dựng các chương trình du lịch “Về nguồn” gắn với trải nghiệm lễ hội. Các hoạt động có thể bao gồm: tham quan các địa điểm Bác Hồ và Trung ương Đảng từng làm việc, nghe thuyết minh về lịch sử, sau đó tham gia trực tiếp vào các hoạt động của lễ hội như làm bánh, chơi các trò chơi dân gian, thưởng thức ẩm thực Tày. Sự kết hợp giữa du lịch lịch sử và du lịch văn hóa sẽ tạo ra một sản phẩm độc đáo, có giá trị giáo dục cao và mang lại trải nghiệm đa dạng cho du khách.

5.2. Kết quả thực tiễn trong việc thu hút du khách đến Thái Nguyên

Trong những năm gần đây, với sự quan tâm của chính quyền địa phương, Lễ hội Lồng Tồng đã được phục dựng và tổ chức với quy mô ngày càng lớn, chuyên nghiệp hơn. Kết quả thực tiễn cho thấy lượng du khách đến với Định Hóa, Thái Nguyên trong dịp lễ hội tăng lên đáng kể. Lễ hội đã trở thành một điểm nhấn trong bản đồ du lịch lễ hội Thái Nguyên. Sự kiện không chỉ thu hút khách du lịch nội địa mà còn bắt đầu được sự chú ý của khách quốc tế. Điều này đã góp phần thúc đẩy các ngành dịch vụ địa phương phát triển, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Những kết quả tích cực này là minh chứng cho thấy hướng đi đúng đắn trong việc biến di sản văn hóa thành động lực phát triển kinh tế-xã hội.

VI. Tương lai Lễ hội Lồng Tồng Bảo tồn và phát huy giá trị

Tương lai của Lễ hội Lồng Tồng người Tày gắn liền với công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cốt lõi một cách bền vững. Để lễ hội tiếp tục là niềm tự hào của dân tộc Tày Thái Nguyên và là một điểm đến hấp dẫn, cần có những chiến lược đồng bộ. Theo khuyến nghị trong khóa luận của Hoàng Thị Chung (2010), cần chú trọng vào việc đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa và hướng dẫn viên du lịch am hiểu sâu sắc về lễ hội. Việc xây dựng kịch bản lễ hội chi tiết, vừa giữ được nét truyền thống, vừa có yếu tố sáng tạo để phù hợp với thời đại là rất quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành văn hóa, thể thao và du lịch để tạo ra sức mạnh tổng hợp. Quan trọng nhất, chính cộng đồng người Tày phải là chủ thể trong việc bảo tồn và thực hành di sản. Việc nâng cao nhận thức và lòng tự hào về bản sắc văn hóa người Tày trong chính cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ là nền tảng vững chắc nhất để Lễ hội Lồng Tồng sống mãi với thời gian, tiếp tục lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc.

6.1. Các giải pháp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày

Để bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Lồng Tồng, cần triển khai nhiều giải pháp. Trước hết, cần đẩy mạnh công tác nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa một cách khoa học các nghi lễ, bài cúng cổ, luật chơi của các trò chơi dân gian. Mở các lớp truyền dạy hát Then, chơi đàn Tính cho thế hệ trẻ, do chính các nghệ nhân dân gian đứng lớp. Cần có chính sách đãi ngộ, tôn vinh các nghệ nhân, những người đang nắm giữ di sản. Đồng thời, cần tích hợp nội dung về văn hóa địa phương, về lễ hội Lồng Tồng vào chương trình giáo dục tại các trường học trên địa bàn. Việc tổ chức lễ hội cần đảm bảo tính nguyên bản, tránh sân khấu hóa, thương mại hóa quá mức làm mất đi sự thiêng liêng và tính cộng đồng vốn có.

6.2. Hướng đi bền vững cho Lễ hội Lồng Tồng trong thời đại mới

Hướng đi bền vững cho Lễ hội Lồng Tồng là phát triển hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế du lịch. Cần xây dựng một cơ chế chia sẻ lợi ích hợp lý từ hoạt động du lịch cho cộng đồng địa phương, để người dân thấy được giá trị kinh tế từ việc gìn giữ văn hóa. Khuyến khích phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm gắn với lễ hội. Du khách có thể ở tại nhà dân, cùng tham gia chuẩn bị lễ hội và học hỏi về văn hóa Tày. Việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, giới thiệu lễ hội cũng là một hướng đi cần thiết để tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng. Sự phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi các giá trị văn hóa được tôn trọng, cộng đồng địa phương được hưởng lợi và môi trường sinh thái được bảo vệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Khãa luËn Tèt nghiÖp Tr−êng ®¹i häc v¨n hãa hμ néi Khoa v¨n hãa d©n téc thiÓu sè T×m hiÓu lÔ héi lång tång cña ng−êi tμy ë atk ®Þnh hãa, th¸I nguyªn Khãa luËn tèt nghiÖp cö nh©n v¨n hãa Chuyªn ngµnh: v¨n hãa d©n téc thiÓu sè m∙ sè: 608 Sinh viªn thùc hiÖn: Hoµng ThÞ Chung Gi¸o viªn h−íng dÉn: PGS. TS NguyÔn V¨n CÇn hµ néi- 2010 Hoµng ThÞ Chung 1 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh bµi khãa luËn tèt nghiÖp nµy ngoµi sù cè g¾ng, nç lùc cña m×nh, b¶n th©n em cßn nhËn ®−îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña bµ con huyÖn §Þnh Hãa; c¸c c« chó lµm viÖc t¹i Trung t©m dÞch vô Di s¶n v¨n hãa $ Du lÞch ATK vµ Nhµ tr−ng bµy ATK §Þnh Hãa; c¸c thÇy c« trong khoa VHDT. §Æc biÖt lµ sù h−íng dÉn, chØ b¶o tËn t×nh cña thÇy NguyÔn V¨n CÇn- Phã hiÖu tr−ëng tr−êng i h c V n hoá Hà N i. Qua ®©y em muèn bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c cña m×nh ®Õn toµn thÓ bµ con, c« chó sèng vµ lµm viÖc t¹i ATK §Þnh Hãa, c¸c thÇy c« trong khoa, thÇy NguyÔn V¨n CÇn ®· gióp ®ì vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho em hoµn thµnh bµi luËn v¨n nµy.

Do ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn lµm quen víi viÖc viÕt luËn v¨n, h¬n n÷a l¹i ch−a ph¶i lµ mét nhµ nghiªn cøu, t×m hiÓu chuyªn nghiÖp, thêi gian kh¶o s¸t thùc tÕ ch−a thËt sù ®−îc nhiÒu nªn trong bµi khãa luËn nµy ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt vµ h¹n chÕ. V× vËy em rÊt mong nhËn ®−îc ý kiÕn ®ãng gãp cña héi ®ång gi¸m kh¶o, quý thÇy c« còng nh− c¸c b¹n ®äc, c¸c nhµ nghiªn cøu gÇn xa ®Ó bµi khãa luËn cña em ®−îc hoµn thiÖn h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Hµ Néi, ngµy…. th¸ng 05 n¨m 2010 Sinh viªn Hoµng ThÞ Chung Hoµng ThÞ Chung 2 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp Môc lôc PhÇn më ®Çu.

Môc ®Ých nghiªn cøu. Ph¹m vÞ vµ ®èi t−îng nghiªn cøu. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. Bè côc cña khãa luËn.

5 Ch−¬ng 1: tæng quan vÒ ng−êi tμy ë huyÖn ®Þnh hãa, th¸i nguyªn. §iÒu kiÖn tù nhiªn, lÞch sö cña huyÖn §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn. §iÒu kiÖn tù nhiªn. M«i tr−êng lÞch sö.

Vµi nÐt vÒ ®êi sèng kinh tÕ, v¨n hãa,- x· héi cña ng−êi Tµy huyªn §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn. Ng−êi Tµy huyÖn §Þnh Ho¸, Th¸i Nguyªn. Ho¹t ®éng kinh tÕ. 14 ch−¬ng 2: DiÔn tr×nh lÔ héi Lång Tång cña ng−êi Tμy ë ATK §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn vμ c¸c gi¸ trÞ cña nã.

Môc ®Ých vµ nghi thøc tæ chøc. Môc ®Ých tæ chøc. Nghi thøc tæ chøc. C¸c trß ch¬i d©n gian truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i.

C¸c trß vui ch¬i truyÒn thèng. 36 Hoµng ThÞ Chung 3 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp 2. C¸c trß vui ch¬i hiÖn ®¹i. C¸c gi¸ trÞ cña lÔ héi Lång Tång.

Gi¸ trÞ cè kÕt céng ®ång. Gi¸ trÞ thÈm mü. Gi¸ trÞ khuyÕn khÝch tµi n¨ng lao ®éng s¶n xuÊt vµ vui ch¬i v¨n nghÖ víi ý nghÜa cÇu mïa. 57 Ch−¬ng 3: nhËn xÐt vμ gi¶i ph¸p b¶o tån, ph¸t huy gi¸ trị cña lÔ héi lång tång.

NhËn xÐt, ®¸nh gi¸. Mét vµi khuyÕn nghÞ vÒ gi¶i ph¸p nh»m b¶o tån vµ ph¸t huy gi¸ trÞ cña lÔ héi Lång Tång trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n hãa du lÞch. §µo t¹o båi d−ìng ®éi ngò c¸n bé. §éi ngò c¸n bé qu¶n lý lÔ héi.

§éi ngò h−íng dÉn viªn du lÞch. X©y dùng ®Ò ¸n vµ kÞch b¶n cña lÔ héi. §Çu tõ kinh phÝ. Phèi hîp gi÷a c¸c ngµnh V¨n hãa, ThÓ thao vµ Du lÞch.

§èi víi ®Þa ph−¬ng n¬i tæ chøc lÔ héi. 86 Danh môc tμi liÖu tham kh¶o. 89 Danh s¸ch nh÷ng ng−êi cung cÊp tμi liÖu….89 Phô lôc ¶nH.90 Hoµng ThÞ Chung 4 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp PhÇn më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi Th¸i Nguyªn lµ tØnh miÒn nói n»m trong vïng Trung du miÒn nói B¾c Bé, gåm mét thµnh phè, mét thÞ x· vµ b¶y huyÖn.

§Þnh Hãa lµ mét trong b¶y huyÖn cña tØnh Th¸i Nguyªn. Trªn ®Þa bµn huyÖn cã b¶y d©n téc anh em sinh sèng nh−: Kinh, Tµy, Nïng, Dao, Hoa, M«ng, S¸n Chay, trong ®ã d©n téc Tµy ®«ng nhÊt chiÕm 50% d©n sè. Dï chung sèng ®oµn kÕt vµ gi÷a c¸c d©n téc anh em lu«n v−ît qua mäi khã kh¨n th¸ch thøc ®Ó x©y dùng quª h−¬ng, song mçi d©n téc ®Òu cã phong tôc tËp qu¸n, s¾c th¸i v¨n hãa riªng cña m×nh. D©n téc Tµy vèn cã bÒ dµy truyÒn thèng v¨n hãa d©n téc vµ rÊt giµu vÒ vèn v¨n hãa d©n gian.

NÒn v¨n hãa d©n gian ®ã ra ®êi cïng víi sù h×nh thµnh cña d©n téc vµ ®−îc nu«i d−ìng trong m«i tr−êng sinh th¸i tù nhiªn, m«i tr−êng kinh tÕ x· héi. Trong vèn v¨n hãa d©n gian Êy cã lÔ héi Lång Tång- mét sinh ho¹t v¨n hãa ®Ëm chÊt cña ng−êi Tµy. LÔ héi Lång Tång lµ mét lÔ héi ®Æc s¾c cña ng−êi Tµy ë huyÖn §Þnh Hãa, tØnh Th¸i Nguyªn, lµ mét “ kho tµng sèng” v« cïng quý gi¸ ®Ó g×n gi÷ vµ b¶o l−u nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa truyÒn thèng tèt ®Ñp cña d©n téc. Trong thêi kú ®æi míi ®Êt n−íc hiÖn nay, víi sù më cöa cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, sù du nhËp vµ giao thoa kinh tÕ ®· ¶nh h−ëng kh«ng nhá ®Õn nÒn v¨n hãa, trong ®ã cã lÔ héi d©n gian cæ truyÒn.

Do nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸ch quan vµ chñ quan kh¸c nhau, nªn ®· cã mét thêi lÔ héi nµy ®· bÞ më nh¹t ®i, ng−êi ®Õn víi lÔ héi Lång Tång rÊt Ýt. Ng−êi ®Õn xem còng ch−a hiÓu næi nh÷ng gÝa trÞ ®−îc ph¶n ¸nh trong lÔ héi. Hoµng ThÞ Chung 5 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp Do nhËn thøc ®−îc tÇm quan träng cña lÔ héi trong sinh ho¹t v¨n hãa céng ®ång.Vµ do nh÷ng nç lùc ®Çu t− vµ x©y dùng cña §¶ng, Nhµ n−íc cïng ChÝnh quyÒn Vµ nh©n d©n huyÖn §Þnh Hãa, trong nh÷ng n¨m trë l¹i ®©y sinh ho¹t v¨n hãa nµy ®· vµ ®ang ®−îc phôc dùng. Nghiªn cøu vÒ lÔ héi Lång Tång ë ATK §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn lµ mét viÖc lµm cÇn thiÕt cã ý nghÜa vÒ mÆt khoa häc vµ thùc tiÔn, gãp phÇn nghiªn cøu v¨n hãa téc ng−êi, b¶o l−u nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa truyÒn thèng tèt ®Ñp cña d©n téc.

Môc ®Ých nghiªn cøu T×m hiÓu vÒ ®Æc ®iÓm vµ c¸c h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa trong lÔ héi Lång Tång cña ng−êi Tµy ë ATK §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn, g¾n ho¹t ®éng lÔ héi víi kinh tÕ, x· héi cña ®Þa ph−¬ng trong ®ã cã ho¹t ®éng du lÞch. §ång thêi tæng quan vÒ lÔ héi Lång Tång, rót ra nh÷ng gi¸ trÞ tiªu biÓu, mÆt tÝch cùc vµ h¹n chÕ. §Ò xuÊt khuyÕn nghÞ vÒ gi¶i ph¸p nh»m b¶o tån vµ ph¸t huy c¸c gi¸ trÞ cña lÔ héi nµy trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n hãa du lÞch trªn ®Þa bµn huyÖn §Þnh Hãa vµ tØnh Th¸i Nguyªn. Ph¹m vÞ vµ ®èi t−îng nghiªn cøu Ph¹m vi nghiªn cøu chñ yÕu lµ kh«ng gian ®Þa lý huyÖn §Þnh Hãa.

§èi t−îng nghiªn cøu lµ t×m hiÓu vÒ lÔ héi Lång Tång cña ng−êi Tµy ë ATK §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn( mét phÇn trong ®iÒu tra nghiªn cøu v¨n hãa phi vËt thÓ) 4. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Khãa luËn vËn dông ph−¬ng ph¸p ®iÒn d· d©n téc häc nh− ®iÒu tra kh¶o s¸t trªn ®Þa bµn diÔn ra lÔ héi. C¸c kü thuËt sö dông trong qu¸ tr×nh viÕt khãa luËn lµ: Quan s¸t thùc tÕ, chôp ¶nh, quay video, pháng vÊn s©u, ph©n tÝch so s¸nh, nghiªn cøu th− tÞch, xö lý th«ng tin t− liÖu. Hoµng ThÞ Chung 6 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp VËn dông quan ®iÓm cña NghÞ quyÕt Trung −¬ng V khãa VIII cña §¶ng vÒ V¨n hãa.

Bè côc cña khãa luËn Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, néi dung chÝnh cña khãa luËn gåm ba ch−¬ng: Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ ng−êi Tµy ë huyÖn §Þnh Hãa,Th¸i Nguyªn Ch−¬ng 2: DiÔn tr×nh lÔ héi Lång Tång cña ng−êi Tµy ë ATK §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn vµ c¸c gi¸ trÞ cña nã Ch−¬ng 3: NhËn xÐt vµ gi¶i ph¸p b¶o tån, ph¸t huy gi¸ trÞ cña lễ hội Lồng Tồng Hoµng ThÞ Chung 7 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp Ch−¬ng 1 tæng quan vÒ ng−êi tμy ë huyÖn ®Þnh hãa, th¸i nguyªn 1. §iÒu kiÖn tù nhiªn, lÞch sö cña huyÖn §Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn 1. §iÒu kiÖn tù nhiªn §Þnh Ho¸ lµ mét huyÖn miÒn nói cña tØnh Th¸i Nguyªn, c¸ch thµnh phè Th¸i Nguyªn gÇn 60km vÒ phÝa B¾c, cã 24x· vµ mét thÞ trÊn( thÞ trÊn Chî Chu) vµ cã b¶y d©n téc anh em cïng sinh sèng nh− Kinh,Tµy, Nïng, Dao, S¸n Chay, Hoa, M«ng. Víi vÞ trÝ ®Þa lý ®Æc biÖt quan träng: PhÝa B¾c vµ phÝa §«ng gi¸p tØnh B¾c K¹n, phÝa T©y gi¸p tØnh Tuyªn Quang, phÝa Nam gi¸p huyÖn §¹i Tõ vµ Phó L−¬ng.

DiÖn tÝch tù nhiªn cña huyÖn lµ 52.086 ng−êi(2005), mËt ®é d©n sè lµ 108ng−êi/km2.680 ha ®Êt l©m nghiÖp, rõng tù nhiªn( cä, vÇu, gç) lµ 18.000 ha, rõng trång lµ 4.680ha, ®Êt n«ng nghiÖp lµ 10.544ha, trong ®ã diÖn tÝch lóa n−íc lµ 4800ha. HÖ thèng giao th«ng thuû lîi vµ ®−êng ®iÖn §Þnh Ho¸ cã 94km ®−êng giao th«ng, tuyÕn ®−êng lªn tØnh tõ km sè 31 quèc lé sè 3 ®i Chî §ån( B¾c K¹n) dµi 36km. Ba tuyÕn ®−êng nhùa vµ tuyÕn ®−êng cÊp phèi, hÖ thèng kªnh m−¬ng dµi trªn 60km. Cã 24 x·, thÞ trÊn ®· ®−îc kiªn cè ho¸, 21/24x·, thÞ trÊn cã ®iÖn l−íi quèc qia( 2002).

§Þnh Ho¸ cã ®Þa h×nh phøc t¹p, ®i l¹i khã kh¨n, phÇn nhiÒu lµ ®åi nói, quang c¶nh n¬i ®©y hïng vÜ, nói ®¸ cheo leo… §Þnh Ho¸ kh«ng cã nhiÒu s«ng suèi lín, n−íc ch¶y xiÕt, nhiÒu th¸c ghÒnh, do ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh thÊp dÇn tõ T©y B¾c xuèng §«ng Nam. Tõ xa x−a con ng−êi ®· biÕt lîi dông søc n−íc ®Ó ®−a n−íc lªn ®é cao tõ 5 ®Õn 20m t−íi cho hµng tr¨m ha lóa vµ c©y trång kh¸c hoÆc dïng trong c¸c nghµnh thñ c«ng Hoµng ThÞ Chung 8 VHDT 12A Khãa luËn Tèt nghiÖp nh− cèi gi· g¹o vµ khi nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn c¸c th¸c n−íc ®−îc ®Æt m¸y ph¸t ®iÖn phôc vô nhu cÇu ®êi sèng cña nh©n d©n. Bªn c¹nh ®ã s«ng suèi cßn cung cÊp thuû h¶i s¶n dåi dµo nh− t«m, c¸, cua, èc… Thiªn nhiªn −u ®·i cho huyÖn §Þnh Ho¸ mét nguån tµi nguyªn kho¸ng s¶n phong phó, rõng cã nhiÒu lo¹i gç quý nh−: ®inh, vÇu, tr¸m, nghiÕn, t¸u, sÕn, lim…b¹t ngµn cä, tre, nøa, m©y, mai…vµ nhiÒu lo¹i chim thó quý nh− gµ rõng, lîn rõng, chim rõng… N»m trong vïng cã khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa Ch©u ¸, trùc tiÕp chÞu ¶nh h−ëng cña giã mïa §«ng B¾c, mïa ®«ng ®é Èm thÊp, kh« l¹nh, rÐt m−ít, mïa hÌ ban ngµy nãng bøc, ban ®ªm dÞu m¸t h¬n.