Chương 1 Đặc điểm tình hình thị xã Móng Cái và những yêu cầu đặt ra với sự lãnh đạo của Đảng bộ thị xã Móng Cái. Đặc điểm tình hình thị xã Móng Cái. Múng Cỏi là thị xó địa đầu phớa Đông Bắc của tỉnh Quảng Ninh, cũng là địa đầu phớa Đông Bắc Việt Nam, cú 70 km đường biờn giới trờn bộ tiếp giỏp với tỉnh Quảng Tõy, Trung Quốc. Phớa Đông giỏp Vịnh Bắc Bộ, phớa Tõy giỏp huyện Hải Hà, phớa Nam giỏp huyện Cụ Tụ và phớa Bắc giỏp biờn giới Việt Nam – Trung Quốc.
Thị xó Múng Cỏi hiện nay cú diện tớch đất tự nhiờn là 518,278 km2, trải rộng từ 107o10’ đến 108o05’ kinh độ Đông và từ 21o10’ đến 21o40’ vĩ độ Bắc. 85% diện tớch của thị xó là đất liền, trong đó 71% diện tớch tự nhiờn là đồi và nỳi xen kẽ giữa cỏc thung lũng, sụng suối, bói biển, thấp dần từ bắc tới nam. Xó vựng cao Hải Sơn cú dóy Pan Nai với đỉnh cao nhất là 710 m. 15% diện tớch của thị xó là đảo đó tạo thành nhiều cửa đầm, vũng, bói, thuận lợi cho việc nuụi trồng và đánh bắt hải sản.
Đảo Vĩnh Thực (3500 ha) là một dóy nỳi chạy dài gần 20 km từ đông sang tõy, cỏch đất liền trờn 2km tạo thành vịnh lớn, đỉnh cao nhất là 170m. Tổng dõn số thị xó năm 2006 là gần 8 vạn người gồm 5 dõn tộc anh em: Kinh, Dao, Tày, Sỏn Chay và Hoa. Mật độ dân số trung bỡnh đạt 154 người/km2. Về địa lý hành chớnh, theo sách “Khâm định Việt sử thông giám Cương mục” thỡ Múng Cỏi xa xưa được gọi là trấn Triều Dương.
Đến đời Lý Thái Tổ năm Thuận Thiên thứ 14 được gọi là châu Vĩnh An. Đời hậu Lê năm Thuận Thiờn thứ 1 (1426) gọi là Yờn Bang. Thế kỷ thứ XVII gọi là chõu Vạn Ninh và thế kỷ thứ XVIII gọi là chõu Mang Nhai. Đến đầu thế kỷ XIX, thị xó Múng Cỏi bõy giờ gồm tổng Vạn Ninh, tổng Bỏt Trang và một phần tổng Hà Mụn thuộc chõu Vạn Ninh, phủ Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đụng, trấn An Quảng.
Thỏng 6 – 1888, chõu Vạn Ninh chia thành ba chõu (Múng Cỏi, Hà Cối, Tiờn Yờn) của phủ Hải Ninh thuộc tỉnh Quảng Yờn. Thỏng 6 – 1906, thực dõn Phỏp tỏch phủ Hải Ninh khỏi tỉnh Quảng Yờn, thành lập tỉnh Hải Ninh gồm 3 chõu: Múng Cỏi, Hà Cối, Tiờn Yờn. Sau Cỏch mạng Thỏng Tỏm 1945, để phự hợp với việc lónh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng và Chớnh phủ đối với cỏc địa phương, thỏng 10 – 1945 Chớnh phủ Việt Nam Dõn chủ Cộng hũa quyết định thành lập cỏc chiến khu. Theo đó, tỉnh Hải Ninh (gồm cả Múng Cỏi) là một trong bảy tỉnh thuộc Chiến khu 3 [27,tr.
Ngày 19-7-1946, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ra Nghị định tạm lập lại tỉnh Quảng Yờn và khu đặc biệt Hũn Gai [2,tr. Khoảng cuối năm 1946, việc phõn định địa giới cỏc chiến khu được điều chỉnh lại: Tỉnh Quảng Yờn, tỉnh Hải Ninh và Đặc khu Hũn Gai tỏch khỏi Chiến khu 3 trực thuộc Chiến khu 12; cỏc Liờn khu ủy lónh đạo các chiến khu và các tỉnh, tổ chức Đảng Đặc khu Hũn Gai và hai tỉnh Quảng Yờn, Hải Ninh do Liờn khu ủy 12 lónh đạo.Đến thỏng 1 – 1950, cỏc tỉnh Quảng Yên, Hải Ninh và Đặc khu Hũn Gai thuộc Liờn khu Việt Bắc; tỉnh Hải Ninh lỳc này gồm 7 huyện: Múng Cỏi, Hà Cối, Đầm Hà, Tiên Yên, Bỡnh Liờu, Đỡnh Lập và Hải Chi. Trong khỏng chiến chống Phỏp, Múng Cỏi nằm trong vựng địch chiếm đóng, là thủ phủ của “xứ Nựng tự trị”. Hũa bỡnh lập lại, “ngày 01-02-1955, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 449-TTg về tái lập thị xó Múng Cỏi trực thuộc tỉnh Hải Ninh” [1,tr.
“Ngày 30-10-1963, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hũa khúa II, kỳ họp thứ 7 đó phờ chuẩn việc hợp nhất tỉnh Hải Ninh và khu Hồng Quảng thành một đơn vị hành chính mới lấy tên là tỉnh Quảng Ninh” [1,tr. Ngày 2-7-1964, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 106-CP đổi thị xó Múng Cỏi thành thị trấn Múng Cỏi thuộc huyện Múng Cỏi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Ngày 18-01-1979, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 22-CP đổi tên huyện Móng Cái thành huyện Hải Ninh” [1,tr. Ngày 28-5-1991, Bộ trưởng – Trưởng ban Ban tổ chức Chính phủ ra Quyết định số 284/TCCP đổi tên thị trấn Hải Ninh thành thị trấn Móng Cái, thị trấn Móng Cái là huyện lỵ huyện Hải Ninh.
Ngày 20-7-1998, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 52/1998/NĐ-CP tái lập thị xó Múng Cỏi (trờn cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Hải Ninh cũ) thuộc tỉnh Quảng Ninh bao gồm 5 phường: Hũa Lạc, Trần Phỳ, Ka Long, Ninh Dương, Trà Cổ và 11 xó: Quảng Nghĩa, Hải Tiến, Hải Đông, Hải Yên, Hải Hũa, Hải Xuõn, Vạn Ninh, Hải Sơn, Bỡnh Ngọc, Vĩnh Trung và Vĩnh Thực. Là một vùng đất biên giới nơi địa đầu của Tổ quốc, gắn với những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam trong việc đấu tranh bảo vệ chủ quyền lónh thổ nờn Múng Cỏi cú bề dày truyền thống chống giặc ngoại xõm. Thị xó Múng Cỏi là địa bàn có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về kinh tế, chính trị và an ninh, quốc phũng. Trải qua cỏc thời kỳ lịch sử của dõn tộc, tất cả lực lượng xâm lược nước ta đều coi Móng Cái là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu.
Với vị trớ cửa ngừ tuyến đầu vùng Đông Bắc Tổ quốc, thị xó Múng Cỏi đó từng ghi dấu ấn nhiều chiến cụng giữ nước oanh liệt của dân tộc. Vào thế kỷ XI, Lý Thường Kiệt từ Móng Cái chủ động tiến công diệt giặc Tống ở châu Khâm, châu Liêm, người dân nơi đây đó tham gia vào đạo quân diệt giặc Tống. Thế kỷ thứ XIII, vào năm 1287 cánh quân thủy của quân Nguyên – Mông từ Khâm Châu tiến theo đường biển vào xâm lược nước ta khi đi qua cửa Vạn Ninh (Móng Cái) bị quan quân nhà Trần do Nhân đức hầu Trần Toàn chỉ huy, phục kích chặn đánh chiến thuyền của Ô Mó Nhi gõy cho địch thiệt hại nặng. Móng Cái cũn là căn cứ của nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại áp bức bóc lột của triều đỡnh phong kiến.
Thế kỷ XVII, triều đỡnh Món Thanh cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quõn sang xõm lược nước ta, nhân dân các dân tộc Móng Cái đó nổi dậy tham gia phong trào Quang Lónh, Quang Khỏnh chiến đấu anh dũng, chống giặc ngoại xâm. Thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta, ngay từ những ngày đầu nhân dân các dân tộc Móng Cái đó anh dũng đứng lên đánh Pháp. Các nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền đó gõy dựng ở Múng Cỏi một cơ sở của Việt Nam Quang phục hội. Múng Cỏi cũn là cửa ngừ ra nước ngoài hoạt động của nhiều chiến sĩ cách mạng.
Ngày 17-7-1926, đồng chí Trần Phú cùng chín đồng chí khác đến Móng Cái và qua biên giới để liên lạc với tổ chức Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên. Ngoài ra, cũn nhiều đồng chí khác trong ban lónh đạo Tâm tâm xó và Hội Việt Nam cỏch mạng Thanh niên như Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu… cũng được các cơ sở cách mạng của Móng Cái đưa đón ra nước ngoài tỡm đường cứu nước. Là thị xó được thiên nhiên ưu đói cú cả đồi núi và biển nên khí hậu của Móng Cái rất ôn hũa và dễ chịu. Múng Cỏi là vựng cú lượng mưa lớn so với bỡnh quõn cả nước, bỡnh quõn đạt 2.788mm, cao nhất là 4.110mm, mưa phần lớn tập trung vào tháng 7-8 hàng năm.
Nhiệt độ trung bỡnh trong năm là 22 oC. Hệ thống sụng ngũi, hồ đập của Móng Cái rất phong phú. Móng Cái xưa vốn là nơi buôn bán trao đổi hàng hóa giữa người Trung Quốc với Việt Nam. Ngay từ đầu Công nguyên, con đường biển đi từ Khâm Châu (Quảng Tây – Trung Quốc) theo hướng Tây Nam vào Việt Nam xuyên qua tuyến đảo Quảng Ninh, từ châu Vĩnh An (Móng Cái) qua Vân Đồn, vịnh Hạ Long, vào cửa Bạch Đằng, lặng sóng kín gió, yên tĩnh như một con kênh trong đất liền nên sử cũ mệnh danh là Đông Kênh, là con đường giao thông ven biển lý tưởng.
Lúc thuận gió đi một mạch từ Khâm Châu đến Vân Đồn chỉ mất 3 ngày. Đây chính là con đường mà thuyền buôn Trung Quốc mỗi khi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào nước ta buôn bán thường đi qua, cũng chính là con đường mà các đạo thủy quân phương Bắc như Nam Hán, Tống và Nguyên Mông đó tiến vào xõm lược nước ta những năm 938, 981, 1288. Di chỉ Thoi Giếng (xó Vạn Ninh) là một trong những di tích nổi tiếng thương cảng thời Trần. Vào thế kỷ XII, sau khi thành lập thương cảng Vân Đồn, vua Lý Anh Tụng lập bến Vạn Ninh (thuộc thôn Đông xó Vạn Ninh ngày nay).
Bến này nhỏ hơn bến Vân Đồn nhưng là bến cảng đầu cầu, thuyền buôn nước ngoài (chủ yếu là Trung Quốc) muốn vào Vân Đồn phải ghé qua Vạn Ninh. Vỡ vậy, Vạn Ninh sớm trở thành phố chợ đông vui, trên bến dưới thuyền. Từ đó, một số ngành nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp cũng khá phát triển và rất đa dạng. Xưa có nghề gốm với 16 lũ bỏt, 2 lũ chum.
Cỏc mặt hàng gốm sứ Múng Cỏi nổi tiếng một thời, buụn bỏn khắp miền Bắc. Nghề dệt lụa thủ công và dệt vải khổ rộng (vải cạp xá), dệt màn, cơ khí, làm muối… Nghề đóng, sửa chữa tàu thuyền cánh dơi đi biển với đội thuyền vận tải hàng nghỡn tấn phương tiện đi khắp mọi miền đất nước. Trong kháng chiến chống Mỹ là một trong những lực lượng tham gia vận chuyển vũ khí đạn dược cho chiến trường miền Nam. Với hệ thống đường giao thụng thủy bộ đa dạng.
Về đường thủy, với 50km bờ biển, Móng Cái có cảng Vạn Gia có thể đón tàu trên 1 vạn tấn. Các cảng Thọ Xuân, Núi Dỏ, Cồn Rắn, bến Mũi Ngọc, Dân Tiến và hệ thống các cảng thủy nội địa dọc sông Ka Long đủ điều kiện để bốc xếp, vận chuyển hàng hóa. Tuyến tàu cao tốc cánh ngầm Móng Cái – Hạ Long, Móng Cái – Hải Phũng thuận tiện cho việc đi lại và vận chuyển hàng hóa nhanh chóng. Về đường bộ, quốc lộ 18A từ thành phố Hạ Long ra Móng Cái đó được trải nhựa.
Hiện nay, Chính phủ phê duyệt dự án xây dựng đường cao tốc ven biển đoạn Vân Đồn – Móng Cái; quốc lộ 18A từ Hạ Long ra Móng Cái được tỉnh đầu tư mở rộng. Trong tương lai không xa, Móng Cái có đường sắt nối sang tỉnh Quảng Tây – Trung Quốc.