Chương 1 SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH VĨNH PHÚC TRONG XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN KINH TẾ DỊCH VỤ TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000 1. TÌNH HÌNH KINH TẾ DỊCH VỤ VĨNH PHÚC TRƢỚC NĂM 1997 1. Vài nét về tỉnh Vĩnh Phúc và Đảng bộ Vĩnh phúc * Về tỉnh Vĩnh Phúc Vĩnh Phúc là một tỉnh trung du, nằm trong vùng đệm chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ và rừng núi phía Bắc, từ đây có thể đi xuống thành phố biển Hạ Long hay ngƣợc lên tận biên giới Việt - Trung, Việt - Lào chỉ khoảng 200 km. Vĩnh Phúc nằm ở tả ngạn, gần đỉnh tam giác châu thổ sông Hồng, trong khoảng 21 độ 10 phút đến 21 độ 35 phút, 105 độ 20 phút đến 105 độ 49 phút kinh Đông.
Phía Đông giáp thủ đô Hà Nội và tỉnh Thái Nguyên; phía Tây giáp tỉnh Phú Thọ; phía Nam giáp thủ đô Hà Nội và tỉnh Hà Tây; phía Bắc giáp tỉnh Tuyên Quang và Thái Nguyên. Trong quá trình hình thành và phát triển, vùng đất Vĩnh Phúc đã trải qua nhiều lần thay đổi địa giới và tổ chức hành chính. Thời Văn Lang - Âu Lạc, Vĩnh Phúc thuộc bộ Văn Lang. Thời Bắc thuộc, khi nhà Hán cai trị, nƣớc ta bị chia thành ba quận: Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam, Vĩnh Phúc nằm trong huyện Mê Linh, thuộc quận Giao Chỉ.
Đến thời nhà Đƣờng cai trị, cả nƣớc bị chia thành 12 châu, lúc này vùng đất Vĩnh Phúc nằm trong địa bàn Phong Châu. Từ sau khi Khúc Thừa Dụ dựng nền tự chủ (năm 905), các triều đại phong kiến Việt Nam đã định lại đơn vị hành chính các địa phƣơng cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 phù hợp với yêu cầu quản lý đất nƣớc. Thời nhà Lý, vùng trung du miền núi đƣợc chia thành các châu, trại, đất Vĩnh Phúc khi đó thuộc châu Phong và châu Lâm Tây. Năm 1225, nhà Trần chia đất nƣớc thành các lộ, trấn, phủ, Vĩnh Phúc nằm trong hai lộ Tam Giang và Tam Đái.
Sang thế kỷ XV, sau khi Lê Lợi xác lập vƣơng triều Lê vào năm 1428, cả nƣớc đƣợc tổ chức thành đạo, trấn, lộ, phủ, huyện, châu, xã; Vĩnh Phúc nằm trong địa phận hai trấn Sơn Tây và Hƣng Hoá. Đến thời nhà Nguyễn, năm 1821, vua Minh Mạng chia cả nƣớc thành 30 tỉnh, Vĩnh Phúc lúc đó có tên đơn vị hành chính là phủ Vĩnh Tƣờng, trực thuộc tỉnh Sơn Tây. Sau đó, hai huyện Yên Lãng và Yên Lạc đƣợc tách ra đặt thành phủ Vĩnh Tƣờng (tƣơng ứng với địa phận tỉnh Phúc Yên). Dƣới thời Pháp thuộc, ngày 20-10-1890, Toàn quyền Đông Dƣơng ra Nghị định thành lập đạo Vĩnh Yên, bao gồm vùng đất của huyện Bình Xuyên và các huyện của phủ Vĩnh Tƣờng: Bạch Hạc, Lập Thạch, Tam Dƣơng, Yên Lạc, Yên Lãng.
Đến tháng 4 năm 1891, Toàn quyền Đông Dƣơng ra Nghị định bãi bỏ đạo Vĩnh Yên, sáp nhập toàn bộ vùng đất này vào tỉnh Sơn Tây. Tháng 12 năm 1899, trên cơ sở vùng đất của đạo Vĩnh Yên cũ, Toàn quyền Đông Dƣơng ra Nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên, tỉnh lỵ đặt tại làng Tích Sơn (Tam Dƣơng). Ngày 06-10-1901, Toàn quyền Đông Dƣơng ra Nghị định thành lập tỉnh Phù Lỗ, bao gồm các phủ, huyện cắt từ Bắc Ninh sang là phủ Đa Phúc, huyện Kim Anh, huyện Đông Khê và phủ Yên Lãng cắt từ tỉnh Vĩnh Yên sang, tỉnh lỵ đặt tại làng Phù Lỗ (huyện Kim Anh). Đến tháng 02-1904 chuyển về tổng Bạch Trữ (phủ Yên Lãng) và chính thức có tên gọi Phúc Yên.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, chính quyền mới tiến hành sắp xếp lại các đơn vị hành chính cho phù hợp, theo đó phủ đƣợc đổi thành huyện, xoá bỏ cấp tổng, đặt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 lại cấp xã (làng hoặc xã cũ đƣợc đặt lại là thôn). Tỉnh Vĩnh Yên lúc đó có 6 huyện là: Vĩnh Tƣờng, Bạch Hạc, Bình Xuyên, Lập Thạch, Tam Dƣơng, Yên Lạc với 352 làng xã. Tỉnh Phúc Yên có 5 huyện là: Đa Phúc, Kim Anh, Yên Lãng, Vĩnh Linh, Đông Anh với 221 làng xã. Nhằm tăng cƣờng sự chỉ đạo phong trào đấu tranh vùng địch hậu, tăng cƣờng lực lƣợng ta về mọi mặt, đƣa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp sang giai đoạn mới, ngày 12-2-1950, Thủ tƣớng Chính phủ ra Nghị định 03/TTg về việc thành lập tỉnh Vĩnh Phúc.
Theo đó, tỉnh Vĩnh Phúc đƣợc thành lập trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Vĩnh Yên và Phúc Yên. Tuy nhiên, trong những năm tiếp theo, địa giới của tỉnh Vĩnh Phúc tiếp tục có sự thay đổi. Năm 1955, huyện Phổ Yên đƣợc tách ra khỏi tỉnh Thái Nguyên và nhập vào Vĩnh Phúc, đến đầu năm 1957, huyện Phổ Yên lại đƣợc trả về Thái Nguyên. Đầu năm 1961, toàn bộ huyện Đông Anh, xã Kim Chung (huyện Yên Lãng) và một số xóm thuộc thôn Đoài, xã Phù Lỗ (huyện Kim Anh) đƣợc tách ra khỏi Vĩnh Phúc, chuyển về thuộc thủ đô Hà Nội.
Bƣớc vào thời kỳ miền Bắc tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, tháng 1-1968, theo Nghị quyết của Uỷ ban Thƣờng vụ Quốc hội, tỉnh Vĩnh Phúc đƣợc hợp nhất với tỉnh Phú Thọ hợp thành tỉnh Vĩnh Phú. Đến tháng 3-1979, tỉnh Vĩnh Phú có biến động lớn về ranh giới hành chính, toàn bộ tỉnh Phúc Yên đƣợc cắt chuyển về thành phố Hà Nội, riêng huyện Mê Linh đến năm 1991 lại tách khỏi Hà Nội trở về Vĩnh Phú. Tháng 11 năm 1996, Quốc hội khoá IX ra Nghị quyết tách tỉnh Vĩnh Phú thành hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc. Tháng 1-1997, sau 29 năm trải qua nhiều lần tách và nhập, tỉnh Vĩnh Phúc chính thức đƣợc tái lập và đi vào hoạt động.
Sau khi tái lập, tỉnh Vĩnh Phúc có diện tích tự nhiên là 1.370,73 km 2, dân số 1,1 triệu ngƣời, với 7 đơn vị hành chính, gồm thị xã Vĩnh Yên và 6 huyện: Lập Thạch, Vĩnh Tƣờng, Yên Lạc, Bình Xuyên, Tam Dƣơng, Mê LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo số liệu thống kê năm 1998 có khoảng 14 dân tộc anh em sinh sống, trong đó ngƣời Kinh chiếm 98,34%, các tộc ngƣời thiểu số còn lại là Mƣờng, Sán Dìu, Dao, Cao Lan,. Vĩnh Phúc là tỉnh có lợi thế về vị trí địa lý, liền kề với thủ đô Hà Nội, gần sân bay Quốc tế Nội Bài và nằm trong vùng tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh), là địa bàn chuyển tiếp với các tỉnh miền núi phía Bắc và thị trƣờng Trung Quốc rộng lớn. Đây là những điều kiện rất thuận lợi để Vĩnh Phúc phát triển cả nông nghiệp, công nghiệp và đặc biệt là phát triển các ngành kinh tế dịch vụ, tiến tới xây dựng, phát triển một nền kinh tế toàn diện.
Với điều kiện thiên nhiên thuận lợi, nguồn tài nguyên phong phú, cho phép Vĩnh Phúc có thể phát triển nền kinh tế đa dạng, đáp ứng đƣợc nhu cầu của nhân dân trong tỉnh và trao đổi, giao thƣơng với các địa phƣơng khác. Diện tích đất nông nghiệp chiếm 46,4%, khí hậu nhiệt đới gió mùa, có vùng đất đồi thích hợp với các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao nhƣ chè, sơn, cà phê, là điều kiện tự nhiên lý tƣởng để phát triển ngành nông nghiệp. Vĩnh Phúc còn có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú: mỏ sắt, mỏ thiếc, đá quý ở Tam Đảo, mỏ than ở Lập Thạch, cao lanh dọc sông Lô, … để phát triển công nghiệp khai thác. Từ sự phát triển đó, Vĩnh Phúc sẽ có những điều kiện để đẩy mạnh phát triển các ngành kinh tế dịch vụ.
Vĩnh Phúc nằm trên địa bàn chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng, là vùng có các điều kiện tự nhiên của 3 vùng sinh thái: đồng bằng, trung du, miền núi với nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng, di tích lịch sử. Đây rõ ràng là điều kiện quan trọng để Vĩnh Phúc phát triển ngành du lịch. (1) Đến nay (2007), tỉnh Vĩnh Phúc có 9 đơn vị hành chính, gồm Thành phố Vĩnh Yên, thị xã Phúc Yên và 7 huyện: Lập Thạch, Tam Dƣơng, Vĩnh Tƣờng, Yên Lạc, Bình Xuyên, Tam Đảo, Mê Linh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 Vĩnh Phúc là tỉnh có truyền thống yêu nƣớc và cách mạng; Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh có truyền thống đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, đổi mới cơ chế quản lý kinh tế.
Những truyền thống quý báu đó đã ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế của tỉnh trong mọi thời kỳ. Trong giai đoạn hiện nay, sự đồng thuận, nhất trí của Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh là điều kiện quan trọng để Vĩnh Phúc tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế dịch vụ, nhằm thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn tỉnh, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế của cả nƣớc. * Vài nét về Đảng bộ Vĩnh Phúc Phát huy truyền thống cách mạng của quê hƣơng, cha ông, trƣớc khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, với sự giúp đỡ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đồng chí ở Hà Nội, trên địa bàn Vĩnh Phúc, phong trào cách mạng theo khuynh hƣớng vô sản đã sớm xuất hiện và diễn ra rất mạnh mẽ. Mặc dù chƣa thành lập đƣợc chi bộ, nhƣng với sự hoạt động, tuyên truyền của hai đảng viên sinh hoạt tại Thành bộ Hà Nội, nhiều thanh niên yêu nƣớc đƣợc tuyên truyền, giác ngộ, đƣợc kết nạp vào các tổ chức quần chúng của Đảng nhƣ: Nông hội đỏ, Thanh niên Cộng sản đoàn, Phụ nữ giải phóng, Sinh hội đỏ.
Từ sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (1930) đến năm 1938 là những năm xây dựng cơ sở đầu tiên của Đảng bộ với sự ra đời của các chi bộ đầu tiên trên địa bàn tỉnh: chi bộ đồn điền Đa Phúc; chi bộ đồn điền Tam Lộng, chi bộ Vĩnh Tƣờng. Với sự lãnh đạo của những chi bộ đó, trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dƣơng, phong trào đấu tranh công khai, hợp pháp đòi quyền dân sinh, dân chủ đã diễn ra sôi nổi, rộng khắp từ thị xã đến nông thôn với nhiều hình thức đấu tranh phong phú và đa dạng trên địa bàn hai tỉnh Phúc Yên và Vĩnh Yên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Để tăng cƣờng vai trò lãnh đạo của Đảng ở các địa phƣơng và thống nhất chỉ đạo các cơ sở đảng và tổ chức quần chúng đồng thời dựa vào mối quan hệ gắn bó giữa phong trào cách mạng hai tỉnh Vĩnh Yên và Phúc Yên, tháng 3-1940, Ban cán sự liên tỉnh Vĩnh Yên, Phúc Yên (lúc đó gọi là Ban vận động liên tỉnh) đƣợc thành lập.