Chương 1 KHÁI QUÁT KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HẢI PHÒNG NHỮNG NĂM 1986-2000 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố 1. Vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên Hải Phòng là thành phố ven biển, nằm ở phía Đông Bắc Tổ quốc, trong hệ tọa độ địa lý: 20051’59’’ vĩ độ bắc và 106040’57’’ kinh độ đông, cách thủ đô Hà Nội 102 km, phía Bắc giáp Quảng Ninh, phía Nam giáp Thái Bình, phía Tây giáp Hải Dương và phía Đông giáp Vịnh Bắc bộ với bờ biển trải dài mang lại cho Hải Phòng một vị thế quan trọng. Hải Phòng là đầu mối giao thông trong nước, quốc tế và khu vực, là cửa ngõ của miền bắc, nằm trong tam giác kinh tế, vùng kinh tế động lực của miền Bắc.
Địa hình Hải Phòng phong phú, đa dạng với phần lớn diện tích đất liền và vùng biển đảo, có đồng bằng và núi rừng. Diện tích đất tự nhiên là 1.9], được phân bố với phần phía bắc như một vùng trung du với những đồng bằng xen đồi, trong khi phần phía nam lại có địa hình thấp và khá bằng phẳng của một đồng bằng ven biển, có bờ biển dài trên 120 km và rất nhiều đảo lớn nhỏ nằm rải rác trên biển, lớn nhất là đảo Cát Bà, xa nhất có đảo Bạch Long Vỹ. Biển và bờ biển, hải đảo tạo nên cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, hùng vĩ cho thành phố duyên hải Hải Phòng. Với những lợi thế về vùng đồng bằng màu mỡ, biển, rừng và hải đảo, có vị trí trọng yếu, Hải Phòng được coi như là nước Việt Nam thu nhỏ, nơi đây hội tụ đầy đủ mọi điều kiện để phát triển.
Đây chính là một đặc thù quan trọng tạo ra lợi thế cho địa phương phát triển kinh tế, xã hội. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trên cơ sở những tiềm năng lớn đó, Đảng bộ, quân và dân Hải Phòng tận dụng tối đa mọi nguồn lực để xây dựng phát triển kinh tế - xã hội nói chung, kinh tế nông nghiệp nói riêng. Hải Phòng có nguồn tài nguyên biển dồi dào với gần 1000 loài tôm, cá và hàng chục loài rong biển có giá trị kinh tế cao như tôm rồng, tôm he, cua bể, đồi mồi, sò huyết, cá heo, ngọc trai, tu hài, bào ngư… được thị trường thế giới ưa chuộng, đây là một lợi thế trong chỉ đạo phát triển ngành thủy sản trên nhiều phương diện cả về nuôi trồng, đánh bắt cũng như chế biến. Biển Hải Phòng có nhiều bãi cá lớn, lớn nhất là bãi cá quanh đảo Bạch Long Vỹ với trữ lượng cao và ổn định.
Có nhiều vùng triều ven bờ, ven đảo, bãi triều cửa sông rộng lớn trên 12.000 ha, tạo ra sự đa dạng sinh thái nước mặn và nước lợ để khai thác và nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao. Ngoài ra, biển đem lại nguồn lợi muối quan trọng phục vụ nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống, phân bố chủ yếu ở 2 huyện Cát Hải, Đồ Sơn. Chính vì thế, đây là hai trung tâm nghề muối và nghề cá của Hải Phòng. Hải đảo – các đảo Cát Hải, Cát Bà và Bạch Long Vỹ là một bộ phận quan trọng về kinh tế, quốc phòng của thành phố và toàn quốc gia.
Cát Hải là một đảo cát bằng phẳng, nằm giữa cửa Nam Triệu và Lạch Huyện tạo ra một vùng sinh thái đặc hữu nơi cửa biển Hải Phòng. Quần đảo Cát Bà, gồm hơn 300 đảo lớn nhỏ, có rừng Quốc gia và là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đảo Bạch Long Vỹ - đuôi rồng trắng – như hòn ngọc giữa biển khơi, một điểm dịch vụ nghề cá lớn tại vịnh Bắc Bộ. Đặc điểm đất, biển, đảo đã tạo cho Hải Phòng có hệ thống thực vật phong phú, đa dạng, nhiều loài quý hiếm, tập trung trên đảo Cát Bà, tạo ra tiềm năng lớn về thủy, hải sản.12] Tài nguyên rừng của Hải Phòng rất đa dạng.
Có rừng nước mặn, rừng cây lấy gỗ, cây ăn quả, tre, mây… đặc biệt có khu rừng nguyên sinh Cát Bà với 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thảm thực vật phong phú, trong đó có những loại thảo mộc, muông thú quý hiếm… không chỉ với vai trò giữ gìn độ phì nhiêu cho đất, chống sói mòn, lở, lũ mà còn giúp ngành Lâm nghiệp Hải Phòng phát triển bền vững, làm lá phổi điều hòa môi trường sinh thái cho thành phố. Tài nguyên đất: trong tổng diện tích đất tự nhiên của Hải Phòng năm 2010: 1.519,2 km2, đất nông nghiệp chiếm 84.984 ha (55,8%), đất phi nông nghiệp là 62.519 ha (41,1%), đất chưa sử dụng là 4. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân theo đầu người là 568m2/nhân khẩu [31, tr. Ngoài vùng đất đồng bằng phù hợp để phát triển nông nghiệp với hệ số sử dụng cao trên 2 lần, Hải Phòng còn có nhiều vùng đồi núi, rất thích hợp phát triển lâm nghiệp, xây dựng kinh tế trang trại theo chương trình 327 và mô hình VAC.
Mạng lưới sông ngòi ở Hải Phòng có mật độ dày đặc vào loại nhất cả nước (0,8km/km2) [55], gồm các sông lớn như Bạch Đằng, Hàn, Cấm, Lạch Tray, Văn Úc, Mía, Mới, Thái Bình, Luộc, Hóa… và các sông nhánh như Chung Mỹ, Lịch Sỹ, Giá, Trạm Bạc, Đa Độ, Kinh Đông… Hầu hết các sông lớn đều là sông nhánh cấp 2 hoặc cấp 3 của hệ thống sông chung, hướng chảy chủ yếu là tây bắc – đông nam với độ uốn khúc lớn. Nằm trong vùng đồng bằng châu thổ hạ lưu của hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình nên Hải Phòng có nhiều tiềm năng về nước mặt, có lưu lượng phù sa khá, thuận lợi cho tưới tiêu đồng ruộng và mang lại nguồn phù sa bồi đắp cho đồng ruộng. Ngoài ra, phù sa bồi lắng ở các cửa sông góp phần lấn biển làm tăng diện tích đất đai cho thành phố (năm 2000: diện tích đất tự nhiên của Hải Phòng là: 1. Khí hậu Hải Phòng thuộc vùng ảnh hưởng của gió mùa, nhiệt độ trung bình trong năm là 23-240C với lượng mưa trung bình hàng từ 1.800 mm, độ ẩm trung bình 85-86% nhờ đó rất thuận lợi cho các loại cây trồng.
12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nhờ có đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng và vị trí địa lý đó mà Hải Phòng có nguồn tài nguyên sinh vật phong phú, đa dạng giống loài, cây trồng có giá trị kinh tế cao. Với truyền thống thâm canh của nông dân vùng châu thổ sông Hồng, sông Thái Bình, vị trí thuộc khu vực có nền kinh tế phát triển năng động của khu công nghiệp, cảng biển, du lịch, dịch vụ; sản xuất nông nghiệp Hải Phòng đã và đang hình thành các vùng sản xuất nông sản đặc trưng như: rau, hoa, cây cảnh, cây ăn quả, cây công nghiệp truyền thống, sản xuất lương thực, thực phẩm, các loại gia súc, gia cầm và sản phẩm vật nuôi đặc hữu của vùng Duyên hải phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Cơ cấu cây trồng vật nuôi bước đầu có sự chuyển đổi theo hướng nâng cao giá trị thu nhập, khai thác có hiệu quả các điều kiện của từng vùng sinh thái trên địa bàn Hải Phòng. Đây chính là nền tảng để thành phố phát triển nông nghiệp một cách bền vững theo hướng sản xuất hàng hóa.
Điều kiện kinh tế - xã hội Thành phố Hải Phòng là đô thị trung tâm cấp quốc gia, có vị trí quan trọng về kinh tế - xã hội và an ninh, quốc phòng của vùng Bắc bộ và cả nước. Địa danh tỉnh Hải Phòng – thành phố Hải Phòng được xác lập cách đây 123 năm (1987 và 1888-2010) nhưng được hình thành trên vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa lâu đời. Hải Phòng gồm 15 đơn vị hành chính: các quận Hồng Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền, Kiến An, Hải An, Đồ Sơn, Dương Kinh; các huyện Thủy Nguyên, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, An Lão, An Dương, Kiến Thụy, và 2 huyện đảo Cát Hải, Bạch Long Vỹ, với tổng số 224 đơn vị xã, phường, thị trấn. Dân số tính đến năm 2009 là 1.841,65 nghìn người trong đó dân thành thị là 849 ngàn người (chiếm 46%), dân nông thôn là 992,65 ngàn người (chiếm 54% trong đó đến 50% dân số nông nghiệp).
Mật độ dân số trung bình: 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.212/m2 thuộc loại cao so với mức bình quân chung của cả nước. Dân số Hải Phòng tương đối trẻ, chiếm khoảng 75% dân số trong độ tuổi lao động (khoảng 1.433 người ở độ tuổi lao động từ 15 trở lên) [14, tr. Đây không chỉ là lợi thế quan trọng của thành phố về phương diện cung cấp nguồn lao động dồi dào cho phát triển kinh tế mà còn là thị trường đầy tiềm năng để tiêu thụ sản phẩm nông, công nghiệp, dịch vụ. Hải Phòng có hệ thống giao thông: đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không, và trên hết có hệ thống cảng biển lớn thứ hai Việt Nam và một sân bay quốc tế và các tuyến đường này đều là những tuyến giao thông huyết mạch của miền Bắc, cả nước cũng như quốc tế.
Hải Phòng là một thành phố Cảng, động lực kinh tế của khu vực phía Bắc, thuộc tam giác kinh tế quan trọng Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, có vùng nông thôn rộng lớn, nhiều tiềm năng để đa dạng hóa sự phát triển kinh tế, kể cả kinh tế nông nghiệp. Sản lượng lương thực, chăn nuôi và thủy hải sản tăng nhanh qua các năm. Các sản phẩm nông nghiệp không chỉ đảm bảo nông sản hàng hóa cho dân cư, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp mà còn hỗ trợ lương thực cho các tỉnh phía Bắc cũng như xuất khẩu. Ngoài sản xuất lúa gạo, nông nghiệp Hải Phòng còn có thế mạnh về sản xuất các loại rau, củ, quả, hương liệu, thủy hải sản, chăn nuôi gia súc, gia cầm.
Kinh tế nông nghiệp Hải Phòng hàng năm đóng góp trên 10% GDP cho thành phố với việc sản xuất và cung cấp khoảng 500 ngàn tấn lương thực (gồm thóc và ngô); trên 200 ngàn tấn rau; trên 100 ngàn tấn quả các loại, hơn 50 ngàn tấn thịt hơi gia súc, gia cầm; trên 50 ngàn tấn thủy sản các loại và nhiều mặt hàng nông sản khác có giá trị kinh tế cao như đậu tương, lạc, thuốc lào, trứng, mật ong, hoa, cây cảnh…đảm bảo nguồn sống cho thành phố và tham gia xuất khẩu. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Với đặc thù của vị trí địa lý, Hải Phòng có nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng như Đồ Sơn, Cát Bà, Bạch Long Vỹ phục vụ phát triển kinh tế du lịch. Cùng với Bãi Cháy, Vịnh Hạ Long, Trà Cổ của Quảng Ninh, các địa danh trên của Hải Phòng tạo thành hành lang du lịch có sức thu hút lớn đối với du khách trong nước và quốc tế.