Giáo trình thu hoạch trùn quế (Mô đun 05) - Bộ NN&PTNT năm 2017

Giáo trình chuẩn về kỹ thuật thu hoạch trùn quế và phân trùn. Hướng dẫn chi tiết các bước chuẩn bị, sơ chế, đóng gói và bảo quản sản phẩm.

• Tác giả: Huỳnh Hạnh Ngôn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Hinh, Giám Đốc Dự Án Lcasp
• Trường học: Trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ
• Chuyên ngành: Nuôi trùn quế từ phân gia súc, gia cầm và chất thải nông nghiệp
• Đề tài: Kỹ thuật thu hoạch trùn quế và phân trùn
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHUẨN BỊ THU HOẠCH TRÙN
• 1.1. Xác định thời điểm thu hoạch trùn
• 1.1.1. Thời gian thu hoạch trùn
• 1.1.2. Độ lớn (kích cỡ) của trùn và kén trùn
• 1.1.2.1. Kiểm tra kích cỡ trùn
• 1.1.2.2. Kiểm tra kén trùn
• 1.1.3. Mục đích khai thác trùn
• 1.1.3.1. Làm thức ăn cho vật nuôi
• 1.1.3.2. Khai thác trùn để bán buôn
• 1.1.3.3. Khai thác trùn để chế biến thức ăn
• 1.1.4. Dự đoán thời tiết khí hậu tại thời điểm thu hoạch
• 1.1.4.1. Dựa vào thời tiết hàng năm
• 1.1.4.2. Dự báo thời tiết của đài khí tượng thủy văn
• 1.2. Phương pháp thu hoạch
• 1.2.1. Phương pháp thu hoạch nhanh bằng tay
• 1.2.2. Phương pháp nhử mồi
• 1.2.3. Phương pháp thu hoạch bằng cách đe dọa
• 1.2.3.1. Thu hoạch bằng cách đe dọa trùn nhờ tiếng động
• 1.2.3.2. Thu hoạch bằng cách đe dọa trùn nhờ ánh sáng
• 1.3. Chuẩn bị điều kiện thu hoạch
• 1.3.1. Chuẩn bị lao động
• 1.3.2. Chuẩn bị dụng cụ
• 1.3.2.1. Bảo hộ lao động
• 1.3.2.2. Dụng cụ tiến hành thu hoạch
• 1.3.2.3. Dụng cụ vệ sinh
• 1.4. Câu hỏi và bài tập thực hành
• 2. Bài 2: THU HOẠCH TRÙN
• 2.1. Yêu cầu chung đối với khâu thu hoạch trùn
• 2.2. Thu hoạch trùn tinh
• 2.2.1. Thu hoạch trùn bằng cách đe dọa trùn nhờ vào ánh sáng
• 2.2.2. Thu hoạch trùn bằng phương pháp nhử mồi
• 2.3. Thu hoạch sinh khối trùn
• 2.4. Thu hoạch phân trùn
• 2.5. Câu hỏi và bài tập thực hành
• 3. BÀI 3: SƠ CHẾ, ĐÓNG GÓI TRÙN
• 3.1. Sơ chế trùn sau khi thu hoạch
• 3.1.1. Chuẩn bị dụng cụ sơ chế
• 3.1.1.1. Dụng cụ chứa đựng
• 3.1.1.2. Dụng cụ làm sạch trùn
• 3.1.1.3. Dụng cụ phơi trùn
• 3.1.2. Chuẩn bị dụng cụ làm vệ sinh trong sơ chế trùn
• 3.1.3. Các bước thực hiện sơ chế trùn
• 3.2. Đóng gói trùn sau khi thu hoạch
• 3.2.1. Chuẩn bị dụng cụ đóng gói
• 3.2.1.1. Yêu cầu đối với bao bì khi đóng gói
• 3.2.1.2. Dụng cụ đóng gói
• 3.2.2. Các bước thực hiện đóng gói trùn
• 3.2.2.1. Đóng gói trùn tinh
• 3.2.2.2. Đóng gói sinh khối trùn
• 3.3. Câu hỏi và bài tập thực hành
• 4. Bài 4: BẢO QUẢN TRÙN VÀ PHÂN TRÙN
• 4.1. Môi trường bảo quản
• 4.1.1. Khái niệm môi trường bảo quản
• 4.1.2. Đặc điểm khí hậu Việt Nam
• 4.1.3. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sản phẩm sau thu hoạch
• 4.2. Phương pháp bảo quản trùn và phân trùn
• 4.2.1. Bảo quản bằng nhiệt độ thấp
• 4.2.2. Phương pháp làm khô sản phẩm
• 4.3. Các bước bảo quản trùn và phân trùn
• 4.3.1. Các bước bảo quản trùn
• 4.3.2. Các bước bảo quản phân trùn
• 4.4. Đánh giá chất lượng của sản phẩm trùn sau bảo quản
• 4.4.1. Phân tích cảm quan
• 4.4.1.1. Tính khách quan và chủ quan của phương pháp
• 4.4.2. Nội dung đánh giá chất lượng sản phẩm trùn
• 4.4.2.1. Màu sắc và hình dáng
• 4.5. Câu hỏi và bài tập thực hành
• 4.6. Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP NGHỀ “NUÔI TRÙN QUẾ TỪ PHÂN GIA SÚC, GIA CẦM VÀ CHẤT THẢI NÔNG NGHIỆP”
• DANH SÁCH HỘI ĐỒNG NGHIỆM THU CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP NGHỀ “NUÔI TRÙN QUẾ TỪ PHÂN GIA SÚC, GIA CẦM VÀ CHẤT THẢI NÔNG NGHIỆP”

Tóm tắt

I. Tổng quan quy trình thu hoạch trùn quế và phân trùn

Thu hoạch trùn quế và phân trùn là giai đoạn then chốt trong quy trình nuôi trùn quế, quyết định trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm. Một quy trình thu hoạch được lên kế hoạch bài bản không chỉ tối đa hóa sản lượng sinh khối trùn quế và phân giun quế (vermicompost) mà còn đảm bảo duy trì mật độ giun giống cho các lứa nuôi tiếp theo. Việc nắm vững kỹ thuật và lựa chọn thời điểm phù hợp là yếu tố tiên quyết để thành công. Giáo trình "Nuôi trùn quế từ phân gia súc, gia cầm và chất thải nông nghiệp" (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2017) nhấn mạnh rằng việc xác định đúng thời điểm, phương pháp và chuẩn bị đầy đủ dụng cụ sẽ giúp giảm thiểu tổn thất, tiết kiệm chi phí nhân công và nâng cao giá trị sản phẩm. Quá trình này bao gồm nhiều công đoạn, từ việc xác định độ chín của luống nuôi, lựa chọn phương pháp khai thác phù hợp với mục đích sử dụng (thu trùn tinh, sinh khối hay vermicompost), đến các bước sơ chế và bảo quản sau thu hoạch. Việc áp dụng đúng kỹ thuật nuôi giun quế trong khâu thu hoạch không chỉ mang lại lợi ích cho người chăn nuôi mà còn góp phần vào sự phát triển của nền nông nghiệp hữu cơ, cung cấp nguồn phân bón sạch để cải tạo đất và sản xuất nông sản an toàn. Do đó, việc trang bị kiến thức chuyên sâu về chủ đề này là cực kỳ cần thiết cho bất kỳ ai muốn phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn từ trùn quế.

1.1. Tầm quan trọng của việc thu hoạch đúng kỹ thuật

Thu hoạch đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định đến năng suất và sự bền vững của trang trại. Việc khai thác quá sớm hoặc quá muộn đều ảnh hưởng tiêu cực. Thu hoạch sớm khi mật độ nuôi trùn chưa đạt đỉnh sẽ làm giảm sản lượng sinh khối trùn quế. Ngược lại, thu hoạch quá muộn có thể khiến môi trường luống nuôi bị suy thoái, chất lượng phân giảm và trùn có xu hướng di chuyển đi nơi khác. Một kỹ thuật thu hoạch tốt giúp tách riêng hiệu quả giữa trùn tinh, sinh khối và phân giun quế, tối ưu hóa giá trị của từng sản phẩm. Đồng thời, việc thao tác nhẹ nhàng, đúng cách sẽ giảm thiểu tổn thương cho giun quế giống và kén, đảm bảo khả năng tái đàn nhanh chóng cho chu kỳ nuôi tiếp theo. Đây là nền tảng để duy trì hoạt động sản xuất liên tục và ổn định.

1.2. Các sản phẩm chính thu được từ quá trình khai thác

Quá trình thu hoạch mang lại ba sản phẩm chính với giá trị và mục đích sử dụng khác nhau. Thứ nhất là trùn tinh (trùn sạch), chủ yếu dùng làm thức ăn giàu đạm cho gia súc, gia cầm, thủy sản hoặc chế biến thành các sản phẩm giá trị gia tăng. Thứ hai là sinh khối trùn quế, một hỗn hợp bao gồm trùn bố mẹ, trùn con, kén và một phần phân đã hoai mục. Sản phẩm này lý tưởng để nhân giống, mở rộng quy mô trang trại hoặc bán giun quế giống cho các hộ nuôi khác. Cuối cùng là phân trùn quế hay vermicompost, loại phân hữu cơ vi sinh cao cấp, giàu dinh dưỡng, được xem là "vàng đen" trong nông nghiệp hữu cơ với khả năng cải tạo đất và kích thích cây trồng phát triển vượt trội. Ngoài ra, trong quá trình nuôi và thu hoạch còn có thể thu được trà trùn quế, một loại phân bón lỏng giàu dinh dưỡng.

II. Cách xác định thời điểm thu hoạch trùn quế tối ưu

Việc xác định chính xác thời điểm thu hoạch là một trong những thách thức lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Theo giáo trình MĐ05, quyết định này cần dựa trên sự kết hợp của nhiều yếu tố thay vì một chỉ số đơn lẻ. Yếu tố đầu tiên là thời gian nuôi: đối với luống nuôi mới, thời gian thu hoạch tối thiểu là 60 ngày để trùn có đủ thời gian thích nghi và sinh sản; đối với luống nuôi cũ, có thể thu hoạch sau 30 ngày. Yếu tố thứ hai là quan sát trực quan luống nuôi. Khi bề mặt luống trở nên tơi xốp, có màu nâu sẫm, và gần như toàn bộ thức ăn cho trùn quế đã được xử lý, đó là dấu hiệu cho thấy một lượng lớn phân giun quế đã được tạo ra. Yếu tố thứ ba là kiểm tra mật độ trùn và kén. Người nuôi cần kiểm tra kích cỡ trùn trưởng thành (đạt 10-15 cm) và sự xuất hiện dày đặc của kén trùn màu vàng nhạt. Cuối cùng, mục đích khai thác cũng quyết định thời điểm. Nếu cần giun quế giống, nên thu hoạch khi mật độ kén cao. Nếu mục tiêu là thu phân trùn quế để cải tạo đất, có thể đợi luống nuôi đạt độ chín tối đa. Việc theo dõi và đánh giá tổng hợp các yếu tố này sẽ giúp người nuôi đưa ra quyết định thu hoạch hợp lý nhất.

2.1. Đánh giá luống nuôi dựa trên thời gian và mật độ

Thời gian là chỉ số cơ bản để ước tính thời điểm thu hoạch. Thông thường, một chu kỳ từ khi cho ăn đến khi lớp thức ăn cho trùn quế được chuyển hóa hoàn toàn thành phân mất khoảng 30-60 ngày. Tuy nhiên, thời gian này có thể thay đổi tùy thuộc vào mật độ nuôi trùn, loại thức ăn và nhiệt độ môi trường. Do đó, cần kết hợp quan sát mật độ. Dùng tay hoặc xẻng kiểm tra một góc luống, nếu thấy trùn xuất hiện dày đặc ở lớp bề mặt, di chuyển linh hoạt và có nhiều kén nhỏ li ti, đó là dấu hiệu luống nuôi đã đạt đến giai đoạn thu hoạch. Mật độ nuôi trùn lý tưởng cho thu hoạch là khi sản lượng trùn có thể đạt từ 2-5 kg/m² sau khoảng 4 tháng nuôi.

2.2. Kiểm soát độ ẩm luống nuôi trước khi khai thác

Kiểm soát độ ẩm luống nuôi là một bước chuẩn bị quan trọng. Trước khi thu hoạch khoảng 2-3 ngày, cần giảm hoặc ngưng tưới nước để bề mặt luống khô ráo hơn. Độ ẩm thấp hơn sẽ khuyến khích trùn di chuyển xuống các lớp sâu hơn, giúp việc hớt lớp phân trùn quế trên bề mặt dễ dàng hơn và giảm lượng trùn con bị thất thoát. Đồng thời, phân trùn thu được sẽ tơi xốp, không bị bết dính, thuận lợi cho các công đoạn sàng lọc phân trùn và đóng gói sau này. Tuy nhiên, không nên để luống quá khô vì sẽ gây stress và làm chết trùn. Việc duy trì độ ẩm hợp lý giúp quá trình thu hoạch diễn ra thuận lợi và hiệu quả.

III. Hướng dẫn các phương pháp thu hoạch trùn quế hiệu quả

Lựa chọn phương pháp thu hoạch trùn phù hợp với mục đích và quy mô sản xuất là yếu tố quyết định hiệu quả công việc. Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, đòi hỏi người thực hiện phải nắm vững cách khai thác trùn quế. Giáo trình của Bộ Nông nghiệp và PTNT giới thiệu ba phương pháp chính: thu hoạch bằng cách đe dọa (sử dụng ánh sáng), phương pháp nhử mồi và thu hoạch nhanh bằng tay. Phương pháp sử dụng ánh sáng tự nhiên là phổ biến nhất để thu hoạch trùn tinh và phân giun quế số lượng lớn. Nguyên lý của phương pháp này dựa vào đặc tính sợ sáng của trùn, khiến chúng chui sâu xuống dưới, để lại lớp phân sạch ở trên. Phương pháp nhử mồi lại đặc biệt hiệu quả khi cần thu hoạch trùn tinh với độ sạch cao mà không làm xáo trộn toàn bộ luống nuôi. Phương pháp thủ công bằng tay thường được áp dụng cho quy mô nhỏ hoặc khi cần thu hoạch nhanh một lượng sinh khối trùn quế để nhân đàn. Việc am hiểu và áp dụng linh hoạt các kỹ thuật này sẽ giúp người nuôi tối ưu hóa được thời gian, công sức và chất lượng sản phẩm cuối cùng, là một phần không thể thiếu trong kỹ thuật nuôi giun quế hiện đại.

3.1. Kỹ thuật thu hoạch bằng ánh sáng để tách trùn tinh

Đây là phương pháp hiệu quả để thu số lượng lớn trùn tinh và phân. Quy trình thực hiện khá đơn giản: xúc lớp sinh khối trên cùng của luống nuôi và trải thành một lớp mỏng trên tấm bạt đặt ở nơi có nắng nhẹ. Do sợ ánh sáng, trùn sẽ nhanh chóng chui xuống lớp dưới. Sau khoảng 15-30 phút, người thu hoạch có thể dùng tay hoặc bồ cào nhẹ nhàng gạt lấy lớp phân trùn quế ở trên cùng. Lặp lại quá trình này nhiều lần, lớp phân sẽ được lấy đi và cuối cùng chỉ còn lại một khối trùn tinh tập trung ở dưới đáy. Ưu điểm của phương pháp này là tách được trùn và phân khá triệt để. Tuy nhiên, nhược điểm là tốn thời gian và phụ thuộc vào thời tiết.

3.2. Phương pháp nhử mồi để thu hoạch giun quế giống

Phương pháp này phù hợp để thu giun quế giống hoặc trùn tinh mà ít gây ảnh hưởng đến cấu trúc luống nuôi. Trước khi thu hoạch 2-3 ngày, ngưng cho trùn ăn để chúng bị đói. Sau đó, đặt một cái rổ hoặc khay chứa thức ăn cho trùn quế mà chúng ưa thích (phân bò tươi đã qua xử lý) vào giữa luống và che lại bằng tấm phủ. Trùn đói sẽ tập trung vào rổ để ăn. Sau khoảng 1-2 ngày, chỉ cần nhấc rổ lên là đã thu được một lượng lớn trùn khỏe mạnh. Ưu điểm của cách làm này là đơn giản, ít tốn công, thu được trùn sạch và ít bị tổn thương, rất phù hợp cho việc nhân đàn hoặc bán giống.

IV. Bí quyết thu hoạch và sàng lọc phân trùn quế vermicompost

Thu hoạch phân trùn quế (vermicompost) là mục tiêu chính của nhiều mô hình nuôi trùn quế thương phẩm. Để thu được sản phẩm chất lượng cao, cần tuân thủ quy trình chặt chẽ. Bước đầu tiên là xác định đúng vị trí lớp phân đã thành phẩm. Trong luống nuôi, lớp phân trùn tinh khiết thường nằm ở tầng dưới, khoảng 15 cm tính từ đáy lên, trong khi lớp trên là hỗn hợp gồm trùn, kén và thức ăn đang phân hủy. Do đó, cách khai thác trùn quế và phân hiệu quả là dùng xẻng nhẹ nhàng xúc và chuyển lớp bề mặt (khoảng 15 cm) sang một bên hoặc sang một luống mới. Phần còn lại ở dưới chính là vermicompost thành phẩm. Sau khi thu hoạch, phân cần được sàng lọc phân trùn để loại bỏ tạp chất, kén và trùn con còn sót lại. Quá trình này giúp tăng độ mịn và đồng đều của phân, nâng cao giá trị thương phẩm. Sử dụng máy sàng phân giun hoặc sàng thủ công với lưới có kích thước phù hợp là giải pháp tối ưu. Phân sau khi sàng cần được kiểm tra độ ẩm trước khi tiến hành bảo quản phân trùn để đảm bảo chất lượng lâu dài.

4.1. Quy trình tách lớp và thu hoạch phân trùn tại luống

Quy trình này bắt đầu bằng việc giảm tưới nước trước 2-3 ngày. Sau đó, sử dụng cào hoặc xẻng để gạt toàn bộ lớp sinh khối trùn quế (dày khoảng 15 cm trên bề mặt) sang một phía của luống. Phần đáy luống lộ ra chính là lớp phân giun quế đã hoai mục hoàn toàn, có màu nâu sẫm, tơi xốp và không còn mùi hôi. Tiến hành xúc lớp phân này vào bao hoặc xe vận chuyển. Thao tác cần nhẹ nhàng để tránh làm sụp đổ thành luống và ảnh hưởng đến phần sinh khối đã gạt sang bên. Sau khi thu hoạch xong, phần sinh khối sẽ được san đều lại và bổ sung thức ăn cho trùn quế để bắt đầu một chu kỳ mới.

4.2. Sử dụng máy sàng phân giun và sàng lọc thủ công

Sau khi thu hoạch, sàng lọc phân trùn là bước bắt buộc để có sản phẩm thương mại chất lượng. Đối với quy mô nhỏ, có thể dùng sàng lưới thủ công. Phân được rải lên mặt sàng và dùng tay hoặc dụng cụ chà nhẹ để phần phân mịn lọt qua, giữ lại tạp chất và kén trùn. Với quy mô lớn, đầu tư một chiếc máy sàng phân giun là cần thiết. Máy hoạt động dựa trên nguyên lý lồng quay hoặc sàng rung, giúp phân loại nhanh chóng, tiết kiệm nhân công và cho ra sản phẩm có độ đồng đều cao. Phân sau khi sàng lọc không chỉ sạch hơn mà còn dễ dàng hơn cho việc đóng gói và bảo quản phân trùn.

V. Cách sơ chế đóng gói và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch

Sau khi thu hoạch, sơ chế và đóng gói là công đoạn cuối cùng quyết định chất lượng và giá trị thương phẩm của sản phẩm. Đối với trùn tinh, sơ chế bao gồm việc rửa sạch qua nhiều lần nước để loại bỏ phân và tạp chất bám trên thân. Trùn sau khi rửa cần được làm ráo nước trước khi đóng gói. Đối với phân trùn quế, công đoạn sơ chế chính là sàng lọc phân trùn và điều chỉnh độ ẩm. Độ ẩm lý tưởng để bảo quản phân trùn là khoảng 30-40%. Nếu phân quá ẩm, cần phơi trong bóng râm để giảm ẩm từ từ, tránh phơi trực tiếp dưới nắng gắt sẽ làm chết hệ vi sinh vật có lợi. Việc đóng gói cần sử dụng bao bì phù hợp, đảm bảo độ bền và thông thoáng. Sinh khối trùn thường được đóng trong thùng xốp để giữ ẩm và nhiệt độ ổn định trong quá trình vận chuyển. Phân trùn được đóng trong bao PP có lớp lót PE để tránh hút ẩm. Việc tuân thủ đúng quy trình sơ chế, đóng gói và bảo quản không chỉ giúp sản phẩm giữ được chất lượng tốt nhất mà còn tạo dựng uy tín thương hiệu trên thị trường nông nghiệp hữu cơ.

5.1. Các bước làm sạch trùn tinh và đóng gói vận chuyển

Trùn tinh sau khi tách khỏi phân cần được cho vào thau nước sạch, khuấy nhẹ để loại bỏ đất cát. Quá trình rửa được lặp lại 2-3 lần cho đến khi nước trong. Sau đó, trùn được vớt ra rổ để ráo nước hoàn toàn. Khi đóng gói để bán hoặc vận chuyển đi xa, trùn tinh thường được cân theo khối lượng yêu cầu (ví dụ: 0.5kg hoặc 1kg/túi) và cho vào túi nilon có đục lỗ thông khí hoặc đóng trực tiếp vào thùng xốp cùng một ít chất nền ẩm (như xơ dừa) để trùn không bị khô và chết trong quá trình di chuyển. Việc đóng gói cẩn thận giúp đảm bảo tỷ lệ sống sót cao và chất lượng trùn khi đến tay người tiêu dùng.

5.2. Kỹ thuật bảo quản phân trùn để giữ giá trị dinh dưỡng

Để bảo quản phân trùn và giữ nguyên giá trị dinh dưỡng phân trùn, cần chú ý đến hai yếu tố chính: độ ẩm và sự thông thoáng. Phân trùn sau khi sàng lọc nên được chứa trong bao bì thoáng khí, không buộc quá chặt và bảo quản tại nơi khô ráo, mát mẻ, tránh ánh nắng trực tiếp. Ánh nắng mặt trời và nhiệt độ cao có thể tiêu diệt các vi sinh vật có lợi, làm giảm chất lượng của phân. Nếu bảo quản đúng cách, phân giun quế có thể giữ được chất lượng trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Việc duy trì chất lượng ổn định giúp sản phẩm đáp ứng tốt các tiêu chuẩn của nông nghiệp hữu cơ và được thị trường ưa chuộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU. CHUẨN BỊ THU HOẠCH TRÙN. Xác định thời điểm thu hoạch trùn. Thời gian thu hoạch trùn.

Độ lớn (kích cỡ) của trùn và kén trùn. Kiểm tra kích cỡ trùn. Kiểm tra kén trùn. Mục đích khai thác trùn.

Làm thức ăn cho vật nuôi. Khai thác trùn để bán buôn. Khai thác trùn để chế biến thức ăn. Dự đoán thời tiết khí hậu tại thời điểm thu hoạch.

Dựa vào thời tiết hàng năm. Dự báo thời tiết của đài khí tượng thủy văn. Phương pháp thu hoạch. Phương pháp thu hoạch nhanh bằng tay.

Phương pháp nhử mồi. Phương pháp thu hoạch bằng cách đe dọa. Thu hoạch bằng cách đe dọa trùn nhờ tiếng động. Thu hoạch bằng cách đe dọa trùn nhờ ánh sáng.

Chuẩn bị điều kiện thu hoạch. Chuẩn bị lao động. Chuẩn bị dụng cụ. Bảo hộ lao động.

Dụng cụ tiến hành thu hoạch. Dụng cụ vệ sinh. Câu hỏi và bài tập thực hành. 20 Bài 2: THU HOẠCH TRÙN.

Yêu cầu chung đối với khâu thu hoạch trùn. Thu hoạch trùn tinh. Thu hoạch trùn bằng cách đe dọa trùn nhờ vào ánh sáng. Thu hoạch trùn bằng phương pháp nhử mồi.

Thu hoạch sinh khối trùn. Thu hoạch phân trùn. Câu hỏi và bài tập thực hành. 36 BÀI 3: SƠ CHẾ, ĐÓNG GÓI TRÙN.

Sơ chế trùn sau khi thu hoạch. Chuẩn bị dụng cụ sơ chế. Dụng cụ chứa đựng. Dụng cụ làm sạch trùn.

Dụng cụ phơi trùn. Chuẩn bị dụng cụ làm vệ sinh trong sơ chế trùn. Các bước thực hiện sơ chế trùn. Đóng gói trùn sau khi thu hoạch.

Chuẩn bị dụng cụ đóng gói .1 Yêu cầu đối với bao bì khi đóng gói. Dụng cụ đóng gói. Các bước thực hiện đóng gói trùn .1 Đóng gói trùn tinh .2 Đóng gói sinh khối trùn. Câu hỏi và bài tập thực hành.

54 Bài 4: BẢO QUẢN TRÙN VÀ PHÂN TRÙN. Môi trường bảo quản. Khái niệm môi trường bảo quản. Đặc điểm khí hậu Việt Nam.

Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sản phẩm sau thu hoạch. Phương pháp bảo quản trùn và phân trùn. Bảo quản bằng nhiệt độ thấp. Phương pháp làm khô sản phẩm.

Các bước bảo quản trùn và phân trùn. Các bước bảo quản trùn.2 Các bước bảo quản phân trùn. Đánh giá chất lượng của sản phẩm trùn sau bảo quản. Phân tích cảm quan.

Tính khách quan và chủ quan của phương pháp. Nội dung đánh giá chất lượng sản phẩm trùn. Màu sắc và hình dáng. Câu hỏi và bài tập thực hành.

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập. TÀI LIỆU THAM KHẢO. 73 DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP NGHỀ “NUÔI TRÙN QUẾ TỪ PHÂN GIA SÚC, GIA CẦM VÀ CHẤT THẢI NÔNG NGHIỆP”. 74 DANH SÁCH HỘI ĐỒNG NGHIỆM THU CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP NGHỀ “NUÔI TRÙN QUẾ TỪ PHÂN GIA SÚC, GIA CẦM VÀ CHẤT THẢI NÔNG NGHIỆP”.

75 8 CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT Trùn quế: có tên gọi khác là giun quế Trùn tinh: là trùn tinh có tỷ lệ trên 80% Sinh khối trùn: bao gồm trùn, kén trùn và phân trùn %: phần trăm cm: centimet, đơn vị đo chiều dài o C: đơn vị đo nhiệt độ pH: là một chỉ số xác định độ chua, độ mặn của nước CO2: carbondioxit, khí carbonic CH3Br: methyl Bromide CCl3NO2: Chloropicrin 9 MÔ ĐUN: THU HOẠCH TRÙN Mã mô đun: MĐ 05 Giới thiệu mô đun Mô đun 05 “Thu hoạch trùn” có thời gian học tập là 76 giờ, trong đó có 12 giờ lý thuyết, 54 giờ thực hành và 10 giờ kiểm tra. Giáo trình mô đun “Thu hoạch trùn” trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng nghề để thực hiện các công việc liên quan đến các công việc: chuẩn bị thu hoạch, thu hoạch, sơ chế, đóng gói và bảo quản trùn, phân trùn. Học xong mô đun này học viên có được những kiến thức cơ bản và kỹ năng xác định thời điểm thu hoạch trùn đạt các yêu cầu: kích cỡ trùn, giá bán trùn tinh, sinh khối trùn được giá cao, thời tiết thuận lợi. Xây dựng phương án thu hoạch, sơ chế và bảo quản trùn; Phương án chuẩn bị nguồn nhân lực, địa điểm, phương tiện phục vụ công tác thu hoạch, sơ chế, đóng gói và bảo quản sau thu yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thu hoạch, sơ chế và bảo quản.

CHUẨN BỊ THU HOẠCH TRÙN Mã bài: MĐ 05-01 Mục tiêu - Quyết định được thời điểm thu hoạch trùn hợp lý; - Kiểm tra được chất lượng trùn trước thu hoạch; - Tuân thủ qui trình thực hiện, an toàn sinh học và vệ sinh môi trường. Xác định thời điểm thu hoạch trùn Xác định thời điểm thu hoạch trùn hợp lý là biện pháp đảm bảo thu được năng suất và còn giúp người nuôi duy trì và đảm bảo chất lượng con giống tốt, nâng cao được giá trị kinh tế. Để xác định thời điểm thu hoạch trùn thích hợp người nuôi cần phải căn cứ vào các yếu tố sau: 1. Thời gian thu hoạch trùn Thu hoạch trùn ở thời điểm thích hợp sẽ cho số lượng trùn đạt cao hơn và chất lượng sản phẩm tốt hơn.

Nếu thu hoạch trùn sớm hơn thời gian nuôi qui định, khi đó trùn chưa trưởng thành, vô tình làm tổn thương và giết chết một số trùn và trùn con vừa nở dẫn đến số lượng trùn thu được sẽ bị giảm, ảnh hưởng đến khả năng nhân luống mới. Sản lượng trùn thu hoạch phụ thuộc vào chất lượng thức ăn và kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng; trong 4 tháng nuôi sản lượng trùn có thể thu được từ 2 đến 5 kg trùn trên 1 m2. Thời gian nuôi trùn trung bình từ 30 đến 60 ngày tính từ khi thả trùn giống vào nơi nuôi đến khi trùn phát triển bình thường, đạt số lượng và kích cỡ theo yêu cầu. Thời gian thu hoạch thích hợp đối với: - Luống nuôi mới: tối thiểu là 60 ngày vì trong luống có ít kén và trùn chưa thích nghi được môi trường mới.

- Luống nuôi cũ: thời gian bắt đầu thu hoạch là 30 ngày sau khi thả giống có thể thu hoạch trùn. Trùn trưởng thành, phát triển nhiều trong luống nuôi 11 1. Độ lớn (kích cỡ) của trùn và kén trùn Để quyết định thời điểm thu hoạch trùn thích hợp người nuôi cần phải căn cứ vào độ lớn của trùn và kén trùn để không chỉ thu hoạch được sản phẩm trùn khỏe mạnh đạt chất lượng mà còn duy trì số lượng trùn giống chuẩn bị cho nhân giống đợt nuôi kế tiếp. Kiểm tra kích cỡ trùn Kích cỡ trùn trưởng thành đạt yêu cầu là 10-15 cm.

Khi trùn đạt kích thước, số lượng và thời gian nuôi có thể tiến hành chuẩn bị thu hoạch. Trùn được 30 ngày tuổi Khi trùn trưởng thành, chúng bắt đầu có khả năng cặp đôi và sinh sản. Sự bắt cặp và sinh sản của trùn 1. Kiểm tra kén trùn Kiểm tra kén trùn là việc làm cần thiết giúp người nuôi đánh giá số lượng trùn trong luống đang tăng lên đảm bảo vừa thu hoạch trùn vừa duy trì con giống nhân đàn.

Trong mỗi kén chứa từ 1-20 trứng, có thể nở từ 2-10 con. Sau 2-3 tuần, trùn non tự cắn thủng kén để ra ngoài. Kén trùn trong phân 12 Kiểm tra kén trùn là việc làm cần thiết giúp người nuôi đánh giá số lượng trùn trong luống đang tăng lên đảm bảo vừa thu hoạch trùn vừa duy trì con giống nhân đàn. Trong mỗi kén chứa từ 1 - 20 trứng, có thể nở từ 2 - 10 con.

Sau 2 - 3 tuần, trùn non tự cắn thủng kén để ra ngoài. Kén có trùn nở 1. Mục đích khai thác trùn Đối với các hộ gia đình nuôi trùn theo mô hình khép kín thì việc sử dụng trùn quế làm thức ăn cho đàn vật nuôi sẽ không những mang lại hiệu quả chăn nuôi mà còn tiết kiệm chi phí thức ăn cho vật nuôi khác. Tùy vào mục đích sử dụng mà số lần thu hoạch trùn (chu kỳ thu hoạch) sẽ khác nhau.

Người nuôi cần lưu ý để khai thác trùn mang lại hiệu quả tối ưu. Làm thức ăn cho vật nuôi Trùn quế có thể được dùng để làm thức ăn cho nhiều đối tượng vật nuôi như cá, lươn, lợn, gà,. Căn cứ vào mục đích sử dụng trùn quế để làm thức ăn cho vật nuôi mà thời gian và chu kì thu hoạch trùn là khác nhau. - Thời gian thu hoạch: từ 30 - 60 ngày sau khi thả giống.

- Chu kì thu hoạch: từ 2 - 3 tuần một lần. Trùn quế làm thức ăn cho vật nuôi 13 Lưu ý: trùn quế chỉ sử dụng làm nguồn thức ăn bổ sung cho vật nuôi chứ không phải là nguồn thức ăn chính của vật nuôi. Khai thác trùn để bán buôn Tùy theo qui mô từng hộ nuôi trùn mà sản phẩm trùn và số lượng thu hoạch là khác nhau. Với qui mô lớn, ngoài mục đích sử dụng sản phẩm trùn để chăn nuôi khép kín thì người nuôi có thể bán trùn và các sản phẩm từ nuôi trùn.

Khai thác phân trùn: sau từ 2 - 3 tháng nuôi trùn, tiến hành thu phân trùn. Chu kì thu hoạch từ 1 tháng đến 1,5 tháng. Sản phẩm trùn quế 1. Khai thác trùn để chế biến thức ăn Trùn quế sau khi thu hoạch được bảo quản và chế biến thành bột trùn, dịch trùn, mắm trùn.

Chu kì thu hoạch: từ 1 - 1,5 tháng 14 Hình 5. Bột trùn Hình 5. Trùn quế sấy khô Hình 5. Dịch trùn quế 2.

Dự đoán thời tiết khí hậu tại thời điểm thu hoạch Trùn rất sợ ánh sáng. Vì vậy, điều kiện ánh sáng cũng là một trong những yếu tố cần quan tâm sử dụng khi thu hoạch trùn. Thông thường khi người nuôi cần một lượng trùn lớn hay thu hoạch phân trùn với mục đích để bán thì việc căn cứ vào điều kiện thời tiết là cần thiết. Bởi hiện nay có nhiều phương pháp thu hoạch trùn khác nhau trong đó có phương pháp thu hoạch bằng sử dụng ánh sáng tự nhiên để đe dọa trùn là phương pháp đơn giản và hiệu quả.

Để dự đoán tình hình thời tiết tại thời điểm thu hoạch người nuôi có thể dựa vào: (1) quy luật thời tiết khí hậu hàng năm của vùng và (2) dự báo thời tiết của đài khí tượng thủy văn. Dựa vào thời tiết hàng năm Mỗi vùng khác nhau có quy luật thời tiết khí hậu khác nhau. Căn cứ vào quy luật thời tiết khí hậu của vùng hay địa phương, người nuôi trùn có thể dự đoán tình hình thời tiết tại khoảng thời gian thu hoạch.