Kỹ Năng Phỏng Vấn Dành Cho Các Nhà Báo: Hướng Dẫn Chi Tiết

Kỹ năng phỏng vấn là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong nghề báo. 314 trang · Học viện Báo chí & Tuyên truyền · 2001.

• Tác giả: Sally Adams
• Người hướng dẫn: Nguyễn Xuân Hồng
• Trường học: Học viện Báo chí & Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí
• Đề tài: Kỹ Năng Phỏng Vấn Hiệu Quả Dành Cho Nhà Báo
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời giới thiệu
• 1. Phần cơ sở
• 1.1. Chuẩn bị và bắt đầu
• 1.2. Kỹ thuật phỏng vấn
• 1.3. Hiểu người được phỏng vấn và các vấn đề cần tránh
• 1.4. Kiểm tra và biên tập lời trích dẫn
• 1.5. Phỏng vấn trên điện thoại
• 1.6. Ghi chép và ghi âm
• 1.7. Những đối tượng phỏng vấn khác nhau: Chính trị gia
• 1.8. Những đối tượng phỏng vấn khác nhau: Người nổi tiếng
• 1.9. Những đối tượng phỏng vấn khác nhau: Các trường hợp đặc biệt
• 1.10. Luật và đạo đức

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Năng Phỏng Vấn Hiệu Quả Dành Cho Nhà Báo

Kỹ năng phỏng vấn là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong nghề báo. Nó không chỉ giúp nhà báo thu thập thông tin mà còn tạo ra những câu chuyện hấp dẫn cho độc giả. Phỏng vấn hiệu quả yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng, khả năng lắng nghe và kỹ thuật đặt câu hỏi phù hợp. Theo nghiên cứu của Sally Adams và Wynford Hicks, phỏng vấn là nghệ thuật mà mỗi nhà báo cần phải thành thạo để có thể truyền tải thông tin một cách chính xác và hấp dẫn.

1.1. Định Nghĩa Kỹ Năng Phỏng Vấn Trong Nghề Báo

Kỹ năng phỏng vấn được định nghĩa là khả năng đặt câu hỏi và thu thập thông tin từ người được phỏng vấn. Điều này bao gồm việc hiểu rõ đối tượng, chuẩn bị câu hỏi và biết cách dẫn dắt cuộc trò chuyện.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Năng Phỏng Vấn

Kỹ năng phỏng vấn không chỉ giúp nhà báo thu thập thông tin mà còn tạo ra sự kết nối với độc giả. Một cuộc phỏng vấn thành công có thể mang lại những thông tin quý giá và tạo ra những bài viết ấn tượng.

II. Những Thách Thức Trong Kỹ Năng Phỏng Vấn Dành Cho Nhà Báo

Phỏng vấn không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhà báo thường phải đối mặt với nhiều thách thức như sự từ chối của người được phỏng vấn, áp lực thời gian và việc xử lý thông tin không chính xác. Những thách thức này đòi hỏi nhà báo phải có khả năng ứng biến và linh hoạt trong cách tiếp cận.

2.1. Sự Từ Chối Từ Người Được Phỏng Vấn

Một trong những thách thức lớn nhất là sự từ chối từ người được phỏng vấn. Nhà báo cần có chiến lược để thuyết phục và tạo sự tin tưởng với đối tượng.

2.2. Áp Lực Thời Gian Trong Phỏng Vấn

Thời gian là yếu tố quan trọng trong phỏng vấn. Nhà báo cần phải biết cách quản lý thời gian để có thể thu thập đủ thông tin mà không làm mất đi chất lượng cuộc phỏng vấn.

III. Phương Pháp Phỏng Vấn Hiệu Quả Dành Cho Nhà Báo

Để thực hiện một cuộc phỏng vấn hiệu quả, nhà báo cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Những phương pháp này bao gồm việc chuẩn bị kỹ lưỡng, sử dụng kỹ thuật lắng nghe và đặt câu hỏi mở để khuyến khích người được phỏng vấn chia sẻ nhiều hơn.

3.1. Chuẩn Bị Kỹ Lưỡng Trước Cuộc Phỏng Vấn

Chuẩn bị là bước quan trọng nhất trong phỏng vấn. Nhà báo cần nghiên cứu về người được phỏng vấn và xác định các câu hỏi chính để dẫn dắt cuộc trò chuyện.

3.2. Kỹ Thuật Lắng Nghe Trong Phỏng Vấn

Lắng nghe là một kỹ năng quan trọng giúp nhà báo hiểu rõ hơn về người được phỏng vấn. Việc lắng nghe chăm chú sẽ giúp nhà báo phát hiện ra những thông tin quý giá mà người phỏng vấn có thể không dự định chia sẻ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Năng Phỏng Vấn Trong Nghề Báo

Kỹ năng phỏng vấn không chỉ được áp dụng trong các bài viết mà còn trong các chương trình phát thanh và truyền hình. Nhà báo cần biết cách điều chỉnh phong cách phỏng vấn của mình để phù hợp với từng loại hình truyền thông.

4.1. Phỏng Vấn Trong Bài Viết Báo Chí

Trong báo chí, phỏng vấn thường được sử dụng để thu thập thông tin cho các bài viết. Nhà báo cần biết cách biên tập và trình bày thông tin một cách hấp dẫn.

4.2. Phỏng Vấn Trong Chương Trình Phát Thanh

Phỏng vấn trong phát thanh yêu cầu nhà báo phải có khả năng giao tiếp tốt và biết cách tạo không khí thoải mái cho người được phỏng vấn.

V. Kết Luận Về Kỹ Năng Phỏng Vấn Dành Cho Nhà Báo

Kỹ năng phỏng vấn là một phần không thể thiếu trong nghề báo. Việc phát triển kỹ năng này sẽ giúp nhà báo nâng cao chất lượng bài viết và tạo ra những câu chuyện hấp dẫn cho độc giả. Tương lai của phỏng vấn trong báo chí sẽ tiếp tục phát triển cùng với sự thay đổi của công nghệ và nhu cầu của độc giả.

5.1. Tương Lai Của Kỹ Năng Phỏng Vấn

Với sự phát triển của công nghệ, kỹ năng phỏng vấn sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Nhà báo cần phải thích nghi với những thay đổi này để duy trì sự hấp dẫn trong các bài viết.

5.2. Lời Khuyên Để Nâng Cao Kỹ Năng Phỏng Vấn

Nhà báo nên thường xuyên thực hành và học hỏi từ những người có kinh nghiệm. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo cũng là cách hiệu quả để nâng cao kỹ năng phỏng vấn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ Năng Phỏng Vấn Hiệu Quả Dành Cho Nhà Báo (nguyên bản tiếng Anh: Interviewing for Journalists) do Sally Adams và Wynford Hicks biên soạn, bản tiếng Việt do Nguyễn Xuân Hồng dịch, Nhà xuất bản Thông tấn phát hành năm 2001 theo thỏa thuận bản quyền với Nhà xuất bản Routledge (thuộc Tập đoàn Taylor & Francis). Giáo trình được đưa vào danh mục tài liệu giảng dạy và học tập nghiệp vụ chuyên ngành tại Học viện Báo chí & Tuyên truyền. Trong chương trình đào tạo báo chí và truyền thông đại chúng, môn học Kỹ năng phỏng vấn giữ vị trí cốt lõi thuộc khối kiến thức nghiệp vụ chuyên ngành, là phương tiện căn bản để phóng viên và người viết bài thu thập tư liệu thực địa.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống phương pháp luận và kỹ thuật tác nghiệp từ giai đoạn tiền phỏng vấn đến xử lý hậu kỳ. Người học được định hướng nắm vững quy trình chuẩn bị, phương pháp tiếp cận nguồn tin, kỹ thuật điều phối cuộc đối thoại, phương thức ghi chép - ghi âm, kỹ năng biên tập trích dẫn và các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình đi từ phần cơ sở lý thuyết đến kỹ năng thực hành chuyên sâu theo từng nhóm đối tượng cụ thể. Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên khảo sát thực tế hoạt động báo chí tại Anh và Mỹ, tổng hợp kinh nghiệm từ các nhà báo hoạt động thực tế như Lynda Lee-Potter, Andrew Duncan, Bill Browne, Phillip Knightley. Điểm đặc thù của giáo trình là tập trung chuyên sâu vào kỹ thuật phỏng vấn dành cho báo in, phân tích sự tương tác giữa nhà báo và người được phỏng vấn trong bối cảnh truyền thông hiện đại.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ qua 12 phần và chương mục có tính phát triển logic chặt chẽ:

1. Phần cơ sở (trang 15): Trình bày bản chất của phỏng vấn báo chí, mô hình giao tiếp A - B, hiện tượng nhiễu và sai lệch thông tin trong đối thoại, ứng dụng 6 câu hỏi nghiệp vụ (Ai? Cái gì? Khi nào? Ở đâu? Tại sao? Như thế nào?) và các dạng thức thu thập thông tin cơ bản: đàm thoại kiểm tra tin (với công an, cứu hỏa, cấp cứu), khảo sát công luận đường phố (vox pop), gọi điện nhóm, xử lý thông cáo báo chí, theo dõi họp báo và phỏng vấn hiện trường sự kiện đột xuất.
2. Chuẩn bị và bắt đầu (trang 36): Xác định quy trình lập kế hoạch tác nghiệp, thiết lập chương trình làm việc sơ bộ, phương pháp nghiên cứu hồ sơ nhân vật qua tài liệu lưu trữ, danh bạ (Who's Who) và Internet; kỹ thuật liên hệ đặt lịch hẹn, chuẩn bị danh mục trang thiết bị (sổ tay cỡ A5/bỏ túi, máy ghi âm, băng, pin, bút, thẻ nhà báo).
3. Kỹ thuật phỏng vấn (trang 62): Cung cấp hệ thống kỹ thuật đặt câu hỏi, kiểm soát nhịp độ, chuyển hướng đối thoại, khơi gợi thông tin và xử lý các phản ứng tâm lý phát sinh trong quá trình tiếp xúc trực tiếp.
4. Hiểu người được phỏng vấn và các vấn đề cần tránh (trang 105): Phân tích tâm lý đối tượng, nhận diện các bẫy giao tiếp, nguy cơ bị nguồn tin chi phối hoặc cung cấp thông tin sai lệch, kỹ thuật duy trì sự hoài nghi nghiệp vụ.
5. Kiểm tra và biên tập lời trích dẫn (trang 135): Phương pháp xác minh độ chuẩn xác của dữ liệu, nguyên tắc biên tập lời nói thành văn bản viết mà không làm sai lệch bản chất ngữ nghĩa và ngữ cảnh phát ngôn.
6. Phỏng vấn trên điện thoại (trang 152) & Ghi chép và ghi âm (trang 163): So sánh ưu - nhược điểm của phỏng vấn từ xa, kỹ thuật tốc ký, thao tác quản lý bản ghi âm và xử lý quy trình gỡ băng ghi âm.
7. Phỏng vấn các nhóm đối tượng chuyên biệt (trang 176 - 237): Hướng dẫn chi tiết phương pháp làm việc với chính trị gia (trang 176), người nổi tiếng (trang 201) và các trường hợp đặc biệt (trang 237) như người do dự, người dễ bị tổn thương, trẻ em, thân nhân người bị nạn, nhân viên quan hệ công chúng (PR).
8. Luật và đạo đức (trang 271): Khung pháp lý và quy tắc ứng xử nghề nghiệp điều chỉnh hoạt động phỏng vấn, trách nhiệm giải trình và xử lý tranh chấp trích dẫn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết giao tiếp báo chí: Giáo trình xây dựng mô hình trao đổi thông tin giữa người phỏng vấn (A) và người được phỏng vấn (B), phân tích khoảng cách giữa ý định phát ngôn, nội dung tiếp nhận thực tế và cách hiểu trung gian. Mô hình này được minh họa qua phát biểu của Alan Greenspan (Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ) về sự chênh lệch giữa điều được nói ra và điều người nghe tiếp nhận.
• Lịch sử thể loại phỏng vấn: Dẫn xuất tư liệu từ Christopher Silvester về sự du nhập của phỏng vấn từ Hoa Kỳ sang Anh vào cuối thế kỷ XIX như một bộ phận của trào lưu "tân báo chí".
• Nguyên lý 5W1H ứng dụng: Phân tích sự biến đổi của các yếu tố thông tin tùy theo tôn chỉ mục đích của từng cơ quan báo chí (báo địa phương, tập san thương mại, tạp chí chuyên ngành).
• Quy luật tâm lý tiếp xúc: Áp dụng nguyên tắc "có đi có lại" (reciprocity) trong việc tạo lập mối quan hệ tác nghiệp với nguồn tin.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng nghiệp vụ kỹ thuật: Lập danh mục dụng cụ tác nghiệp, kiểm tra kỹ thuật máy ghi âm, tốc ký dữ liệu nhận diện (họ tên, chức danh, địa chỉ), xử lý nhanh thông cáo báo chí (như trường hợp giải marathon của Quỹ Prince’s Trust).
• Kỹ năng phân tích và thẩm định: Đọc hiểu văn bản truyền thông để phát hiện lỗ hổng thông tin, nhận diện xung đột lợi ích của đối tượng, phân tích góc độ khai thác thông tin mới dựa trên dữ liệu cũ (như trường hợp nhà báo Lynda Lee-Potter phỏng vấn Diana Rigg).
• Kỹ năng ứng biến hiện trường: Kỹ thuật tác nghiệp tại hiện trường sự kiện khẩn cấp (như vụ hỏa hoạn), phương pháp khai thác thông tin riêng biệt tại các cuộc họp báo có sự kiểm soát của nhân viên PR.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình sử dụng phương pháp sư phạm dựa trên tình huống thực tế (case-based learning). Mỗi nguyên lý lý thuyết đều đi kèm các ví dụ cụ thể từ hoạt động tác nghiệp của các phóng viên, biên tập viên chuyên nghiệp:

• Phân tích nghiên cứu tình huống:

  • Trường hợp xử lý khủng hoảng truyền thông và tiếp cận nhân vật khó của Lynda Lee-Potter (Daily Mail) khi tiếp cận ủy viên quản trị hàng không trên chuyến tàu hỏa.
  • Chiến thuật kiên trì liên hệ nguồn tin của Phillip Knightley (Sunday Times) trong vụ việc điệp viên Kim Philby suốt 20 năm.
  • Tình huống nhầm lẫn nhân thân do thiếu kiểm tra chéo thông tin của Roy Plomley (Desert Island Discs) với Alistair MacLean, hay sai sót của tờ Observer năm 2000 về nhà văn Roddy Doyle.
  • Kinh nghiệm phỏng vấn thẩm vấn của Ken Gooding (Financial Times) và Janet Barber (Local Government Chronicle) đối với kiểm toán viên John McGill trong vụ điều tra Lady Porter.

• Bài tập thực hành: Giáo trình cung cấp bài tập xử lý thông cáo báo chí mẫu (bài tập Quỹ Prince's Trust), bài tập tái hiện hiện trường hỏa hoạn với nhân chứng cao tuổi, phương pháp phỏng vấn nhóm qua điện thoại và bài tập điều tra thực địa qua công luận (vox pop).

• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập thông qua ba tiêu chí cốt lõi: mức độ chuẩn bị hồ sơ tiền phỏng vấn, kỹ năng xử lý biên bản ghi chép/ghi âm và tính chính xác, khách quan của văn bản trích dẫn sau biên tập.

• Hướng dẫn tự học: Người học được hướng dẫn phương pháp thiết lập danh bạ nguồn tin cá nhân, rèn luyện quy trình phản hồi kiểm chứng thông tin (feedback loop), và kỹ thuật đặt câu hỏi phân nhánh.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Phân định rõ phong cách báo in và phát thanh - truyền hình: Giáo trình làm rõ sự khác biệt giữa phong cách phỏng vấn đối đầu trên truyền hình (như John Humphrys, Jeremy Paxman) và phong cách đối thoại báo in hoặc phỏng vấn tâm lý nhẹ nhàng (như Sue Lawley trong Desert Island Discs, Anthony Clare trong In the Psychiatrist’s Chair), cảnh báo người làm báo in không rập khuôn máy móc cách tiếp cận truyền hình.
• Phân tích vai trò của bộ phận Quan hệ công chúng (PR): Tác phẩm đề cập trực diện đến sự phát triển của công nghệ PR và hiện tượng các nguồn tin được đào tạo kỹ năng ứng phó phỏng vấn (dẫn chứng tài liệu The Media, a Guide for Judges dành cho 3.500 thẩm phán tại Anh và xứ Wales).
• Tác động của thiết bị công nghệ: Phân tích hai mặt của máy ghi âm kỹ thuật số trong việc bảo đảm tính chuẩn xác của dữ liệu trích dẫn đối lập với nguy cơ tiêu tốn thời gian chuyển đổi văn bản và làm loãng cấu trúc bài viết.
• Quy trình nghiên cứu đa nguồn: Kết hợp việc tra cứu tài liệu truyền thống (hồ sơ lưu trữ, sách niên giám Who's Who) với công cụ tìm kiếm trên mạng Internet để xác minh lý lịch nhân vật.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và học viên cao học: Giáo trình được thiết kế cho sinh viên chuyên ngành Báo chí, Truyền thông đại chúng, Xuất bản, Quan hệ công chúng từ năm thứ hai trở đi, sau khi đã hoàn thành các học phần cơ sở về Lý luận báo chí truyền thông và Kỹ thuật viết tin bài.
• Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người học cần có kiến thức cơ bản về cơ cấu tổ chức tòa soạn, thể loại báo chí, ngữ pháp văn bản và các thuật ngữ truyền thông căn bản.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng tài liệu làm khung đề cương chi tiết cho môn học Nghiệp vụ phỏng vấn, trích xuất các bài tập mô phỏng họp báo, phân tích văn bản và tổ chức thảo luận chuyên đề về luật báo chí, đạo đức tác nghiệp.
• Phóng viên tập sự và cán bộ truyền thông: Tài liệu đóng vai trò tham khảo nghiệp vụ tại các cơ quan báo chí, giúp chuẩn hóa quy trình tiếp xúc nguồn tin, ghi chép và xử lý trích dẫn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên chuyên ngành Báo chí, Truyền thông, phóng viên tập sự tại các cơ quan báo chí, người làm công tác biên tập và những người thực hiện công việc thu thập dữ liệu qua phỏng vấn chuyên nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm được cấu trúc cơ bản của một tác phẩm báo chí, phương pháp đặt câu hỏi 5W1H và các nguyên tắc căn bản về tiếng Việt thực hành hoặc ngữ pháp văn bản.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào kỹ thuật phỏng vấn của báo in, phân tích sâu cơ chế tâm lý giao tiếp, đưa ra các quy trình chuẩn bị chi tiết và cung cấp ví dụ thực tế từ các nhà báo hoạt động tại các tòa soạn báo chí Anh - Mỹ.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần kết hợp việc đọc lý thuyết với việc thực hành từng bước: lập hồ sơ nghiên cứu nhân vật, thực hiện các bài tập phỏng vấn công luận (vox pop), tự kiểm tra tính chính xác của dữ liệu ghi chép và đối chiếu với các tình huống mẫu trong sách.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Có thể kết hợp nghiên cứu các tác phẩm cùng hệ thống của Wynford Hicks như English for Journalists và Writing for Journalists, cùng các tài liệu tra cứu nhân sự nghiệp vụ như Who's Who và quy chế đạo đức nghề nghiệp của hội nhà báo.

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ Năng Phỏng Vấn Hiệu Quả Dành Cho Nhà Báo của Sally Adams và Wynford Hicks hệ thống hóa toàn diện phương pháp luận và kỹ thuật phỏng vấn báo chí. Nội dung tài liệu cung cấp lộ trình tác nghiệp từ khâu chuẩn bị, nghiên cứu nguồn tin, điều phối phỏng vấn thực địa đến kỹ thuật xử lý dữ liệu và tuân thủ khuôn khổ đạo đức - pháp lý. Giáo trình là tài liệu học tập và nghiên cứu nghiệp vụ chuẩn mực cho sinh viên báo chí và người làm công tác truyền thông thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng một chương về phỏng vấn thông thường, cung cấp một số lời khuyên cơ bản cho người học nghề, biết cách bám theo một thông cáo báo chí hay một thông tin đầu mối của độc giả như thế nào. Sách có đề cập đến phỏng vấn qua điện thoại và kỹ năng ghi chép hoặc ghi âm trong những chương riêng biệt, đồng thời cũng thảo luận các phương pháp tiếp cận những đôl tượng phỏng vấn khác nhau như chính trị gia, người nổi tiếng và một số trường hợp đặc biệt: những người được phỏng vấn do dự và thiếu kinh nghiệm, những người dễ bị tổn thưofng, trẻ em và những người đang có tang; nhân viên quan hệ công chúng tham gia vào cuộc phỏng vấn và những người phỏng vấn tay đôi. Phần này chưa hẳn đă là “toàn diện”. Chẳng hạn, ở vài chỗ trong cả cuôri sách, mặc dù có nhắc đến nhà báo viết điều tra, nhưng tác giả không nhằm đưa ra lời khuyên về cách dò xét ngầm, cách đặt bẫy những chính trị gia tham nhũng, v.

ở đây cũng không đề cập tới kiểu phỏng vấn bằng bảng câu hỏi, bao gồm cả việc cung cấp một danh sách những câu hỏi chuẩn, thường được chuyển trước bằng fax, sau đó biên tập câu trả lời. Chỉ làm việc đó nếu tổng biên tập của bạn yêu cầu (hoặc như là một giải pháp dự trữ, giải pháp hạng hai thay cho cuộc phỏng vấn điện thoại), nhưng đừng gọi đó là phỏng vấn. Trong cuô"n sách, nhiều vấn đề thuộc đạo đức, luật pháp, nghề nghiệp đặt ra sẽ được thảo luận do thực 14 ^nâng phỏng uấỉi dầnh cho các nhầ báo tiễn phỏng vấn nảy sinh. Những quan điểm này được phản ánh trong chương cuôl cùng.

Chương này đặc biệt khó viết. Đó là một phần để đặt ra nguyên tắc chung và soạn thảo quy tắc nghề nghiệp để người khác làm theo. Điều này còn khó hơn việc quyết định phải làm gì trong những tình huống đặc biệt. Vì thế, nếu cảm thấy số lời khuyên đưa ra chưa đầy đủ, thì với tư cách nhà báo, tự bạn phải tìm câu trả lời cho những câu hỏi được nêu ra.

15 Phầiicơs& ^ ^ Jiữ n g nhà báo có kỹ năng thường thực hiện phỏng vấn rất dễ dàng. Họ nhanh chóng nắm bắt được “bước sóng” của đối tượng được phỏng vấn và khuyến khích họ nói thật thoải mái. Họ hỏi những câu hỏi giúp khơi gợi câu trả lời sốhg động, lắng nghe điều người ta nói, ghi chép những gì nghe được trong khi nghĩ câu hỏi tiếp theo, đồng thời họ kiểm tra nhũttig gì vừa nghe, khác với những gì đã biết nhờ nghiên cứu. Họ moi câu trả lời từ những người tỏ ra do dự, ngắt lời người trả lời dông dài, trấn an người lo lắng, phát giác điều giả dốì, kiểm chứng điều mơ hồ - và tất cả chỉ trong khoảng thời gian đã định với người được phỏng vấn mà trước đó có thể chưa bao giờ gặp mặt.

Họ làm cho mọi việc có vẻ dễ dàng, nhưng không phải vậy. Nếu báo chí là một nghề, thì phỏng vấn là một nghệ thuật. Có rất nhiều kỹ năng không liên quan gì, nhưng ta phải nắm bắt và cũng như việc học lái xe, ban đầu phỏng vấn rất dễ nản và khó khăn. Nhưng cùng với thực tiễn, việc tìm cách làm cho người được phỏng vấn nói một cách suôn sẻ, ra hiệu, thay đổi tô"c độ, định hướng và theo dõi các công cụ tác nghiệp trở thành những kỹ năng ăn vào máu.

Phỏng vấn là như vậy. Đặc điểm hữu ích nhất của người phỏng vấn giỏi là 16 ^năng phỏng vấn dằnh cho các nhằ báo dễ gây thiện cảm, một típ người có thể tiếp cận gần như với bất kỳ ai và quan tâm đến tất cả mọi người: một người mà khi nói chuyện cùng, ai cũng thấy vui, người xuất hiện trước hết với tư cách là một con người, sau đó mới là một nhà báo. Thuộc tính giá trị nhất có lẽ là tính tò mò, tiếp đến là sức quyến rũ, năng lực quan sát sắc bén, tính gan lì, tính linh hoạt và sự thẳng thắn. Sau đó thêm vào khả năng tư duy nhanh nhạy, óc phân tích, khả năng giữ bộ mặt thản nhiên khi cần thiết, một kiến thức chung sâu rộng và luôn sẵn thái độ hoài nghi.

Nhà báo giỏi là người có thể nắm được toàn bộ những tác phong mà phỏng vấn đòi hỏi. Người phỏng vấn có khả năng moi tin xuất sắc không hẳn sẽ thực hiện được cuộc phỏng vấn suôn sẻ với một đối tượng chuyển đổi giới tính có thái độ hằn học, để viết bài cho tờ Marie Claire; cũng như một chuyên gia phóng sự có hiểu biết và đồng cảm đôi khi lại không thực hiện được cuộc phỏng vấn cho ra hồn với Bộ trưởng Tài chính, để viết bài cho tờ Investors Chronicle. Mỗi loại phỏng vấn đòi hỏi một cách tiếp cận khác nhau. Thêm vào đó, còn phải tính đến những va chạm tính cách.

Đó là lý do tại sao người phỏng vấn biết tự nhún mình lại có thể rất thành công, giống như một thợ ảnh “vô hình” không để ai biết sự hiện diện của mình. Phỏng vấn cũng là một kỹ năng được nắm bắt một cách lũy tiến. Có một trật tự nhất định đối với kỹ năng này cũng như trong cuộc sốhg. Giốhg như trẻ con học bò trước khi biết đi, học đi trước khi biết chạy và chạy trước khi biết chơi bóng đá - với phỏng vấn cũng vậy, Phần cơ sở 17 và xin cứ yên tâm rằng đó là kỹ năng mà càng có tuổi bạn càng thành thạo.

Nếu bạn muốn trở thành người phỏng vấn giỏi toàn diện - giốhg như một cầu thủ bóng đá giỏi - hãy bắt đầu với các hình thức phỏng vấn thông thường. Bỏ qua những nguyên tắc cơ bản cũng giống như bị ngã trong khi chạy luyện tập không bóng. Đầu tiên, điều quan trọng là nhận biết xem mối quan hệ giữa người phỏng vấn/người được phỏng vấn đòi hỏi những gì. Bạn sẽ sử dụng người khác và sẽ bị sử dụng.

Bạn sẽ thấy có người tiết lộ rất ít, còn có người lại nói cho bạn biết nhiều hơn những gì bạn muốh biết. Người ta sẽ tiết lộ bí mật cho bạn và sẽ nói dối bạn. Bạn sẽ tới tấp nhận được những điều tưởng như không thích hợp và chỉ sau này mới nhận ra rằng, trong số đó có một điều lại quan trọng đến thế nào trong trò chơi lắp ghép thông tin. Bạn sẽ bị từ chối, và bạn sẽ bị quyến rũ.

Do nhũtog gì bạn viết dựa trên những thông tin thu được trong cuộc phỏng vấn, người ta có thể mất việc, các công ty có thể bị đóng cửa, cuộc đời có thể bị hủy hoại. Hoặc bạn có thể thấy đủ hứng thú để thử một môn thể thao mới, có thể gặp ai đó mà sau này bạn sẽ kết hôn, có thể giành được một giải thưởng. Một số người được phỏng vấn sau này có thể đề nghị bạn tô điểm hoặc làm nhẹ bớt ngôn từ của họ. Một số lại cầu xin bạn đừng đăng tải những gì họ nói; số khác có khi còn đe dọa.

Việc quyết định như thế nào thường tùy thuộc vào tổng biên tập, nhiùig có khi bạn lại là người phải quyết định. Có những nhà báo đă từng bị phỏng vấh và thấy hôl tiếc về những gì họ nói ra, hoặc 18 ^Mng phỏng uấn dầnh cho các nhầ báo sợ rằng họ sẽ bị diễn giải sai. Một cây viết của tờ M irror trước đây có dính đến vụ bê bốì cổ phần (Anil BhoỊTTul, cây viết chuyên mục ở City Slicker) kể lại sau khi bị sa thải: “Tôi đã viết những điều nhơ nhớp về người khác, nhưng khi điều đó xảy ra với tôi, thì thật vô cùng khủng khiếp”. Với đa số các nhà báo, lần đầu tiên có người nài xin họ thay đổi bài viết là khi quyền lực thật sự của báo chí đánh trúng đích.

Chủtn&mg biên tập Trước tiên, hãy giả định rằng bạn đang làm việc cho một ấn phẩm có chủ trưoíng rõ ràng trong công tác biên tập, tức là biết rõ mình đang cố gắng đạt được điều gì và tại sao. Điều này cho biết khá rõ về cách tiếp cận độc giả của ấn p h ẩ m ấy - chẳng hạn, bằng cách mua vui hoặc cung cấp thông tin cho độc giả, bằng cách giúp đỡ hoặc thuyết phục họ. Chủ trương biên tập rất quan trọng vì nếu bạn không biết mình đang cố gắng đạt được mục tiêu gì, thì chẳng khác gì bạn đang lần mò trong màn sương mù cả. Thứ hai, hãy giả định rằng bạn làm việc cho một ấn phẩm biết rất rõ về độc giả của mình và hiểu cách thu hút họ.

Và thứ ba, đó là một ấn phẩm nơi người ta cử bạn ra ngoài thu thập các câu chuyện bằng cách gặp trực diện hoặc qua điện thoại. Dĩ nhiên, ở đây chúng tôi đang nói đến một điều kiện lý tưởng. Thường thì tại các cơ quan báo và tạp chí, trọng tâm là nhắm tới sản lượng và tốc độ. Để học nghề, nhà báo tập sự cần phải ra khỏi văn phòng để gặp gỡ mọi người.

Hãy thu thập thông tin trực diện và bạn sẽ học được tất cả những kỹ năng Phẩn Cdsở 19 phỏng vấn. Còn thu thập qua điện thoại thì sẽ khiến cho vốn văn chương của bạn không hoàn chỉnh. Phỏng vấn là một công cụ cơ bản của nhà báo. Bạn phỏng vấn để có được câu chuyện, lời trích dẫn, bôl cảnh nền, chính kiến.

Bạn thực sự không thể làm được điều này khi chưa nắm chắc sáu câu hỏi mà báo chí không thể thiếu: Ai? Cái gì? Khi nào? ở đâu? Tại sao? Như thế nào? - và biết được tại sao những câu hỏi ấy lại cần thiết. Bạn cũng phải hiểu rằng không hề có một câu trả lời duy nhất cho mỗi câu hỏi ấy. Ai? với một tờ báo địa phương có thể là Sam Smith, 35 tuổi, ở Islip, Northants. Ai? với một tờ tập san thương mại có thể lại là J.

Samuel Smith, giám đốc quản trị văn phòng tại Luân Đôn của công ty Dragees International. Ai? với một tờ tạp chí có khi là thầy đồng cốt Sam, người dự đoán được tương lai của bạn. Biaotỉặ Đây cũng là một yếu tố cần thiết. Chúng ta không thể bắt đầu chừng nào chúng ta chưa nghiên cứu mê cung giao tiếp.

Khi hai người giao tiếp, rất nhiều điều có thể trở nên sai lệch trong khoảng thời gian rất ngắn ngủi. Giả sử chúng ta gọi người phỏng vấn (nam giới) là A và người được phỏng vấn (nữ giới) là B. Trong một cuộc trao đổi hỏi và đáp, bạn phải lưu ý tới những chi tiết sau: - A nghĩ anh ta nói gì. - B nghĩ cô ta nghe thấy gì.