Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Tuyển dụng nhân lực do Trường Đại học Thương mại biên soạn và phát hành theo Quyết định phê duyệt ngày 21 tháng 3 năm 2012 của Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại, được sử dụng làm tài liệu chính thức phục vụ công tác giảng dạy và học tập trong chương trình đào tạo cử nhân ngành Quản trị nhân lực. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, học phần này thuộc khối kiến thức ngành và chuyên ngành bắt buộc, đóng vai trò cung cấp hệ thống lý thuyết và phương pháp tác nghiệp chuyên sâu về quá trình tạo lập nguồn nhân lực đầu vào cho các tổ chức và doanh nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống tri thức toàn diện về hoạt động tuyển dụng nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng nắm vững cơ sở lý luận, giải thích các mối quan hệ biện chứng giữa tuyển dụng với các phân hệ khác của quản trị nhân lực, đồng thời thực hiện thành thạo các quy trình kỹ thuật tác nghiệp từ khâu lập kế hoạch, tuyển mộ, tuyển chọn đến đánh giá kết quả tuyển dụng và hội nhập nhân viên mới.

Về cấu trúc, giáo trình được thiết kế gồm 5 chương chuyên đề tiếp cận theo quy trình quản trị tác nghiệp (operational management approach), kết hợp đồng thời với lát cắt chức năng quản trị. Điểm đặc sắc trong cách tiếp cận của giáo trình là việc tích hợp giai đoạn "hội nhập nhân lực mới" và "ra quyết định tuyển chọn dựa trên đánh giá tổng hợp" vào nội dung tuyển chọn nhân lực, xem đây là một bộ phận cấu thành của chu trình tuyển dụng nhằm tối ưu hóa khả năng thích ứng và hiệu suất làm việc của người lao động.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc theo tiến trình tuyến tính của quy trình quản trị tác nghiệp, chia thành 5 chương do tập thể giảng viên Bộ môn Quản trị nhân lực doanh nghiệp - Khoa Quản trị nhân lực biên soạn (TS. Mai Thanh Lan chủ biên):

  • Chương 1: Tổng quan về tuyển dụng nhân lực (TS. Mai Thanh Lan biên soạn): Hệ thống hóa khái niệm, vai trò của tuyển dụng đối với doanh nghiệp, người lao động và xã hội; phân tích mối quan hệ tác động qua lại giữa tuyển dụng với các nội dung quản trị nhân lực khác (bố trí và sử dụng, đào tạo và phát triển, đánh giá thực hiện công việc, đãi ngộ nhân lực); phân tích hệ thống nhân tố ảnh hưởng khách quan (thị trường lao động, pháp luật, đối thủ cạnh tranh, công ty dịch vụ việc làm) và chủ quan (uy tín, chiến lược kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp, quan điểm nhà quản trị).
  • Chương 2: Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực (TS. Nguyễn Thị Minh Nhàn biên soạn): Trình bày căn cứ (chiến lược kinh doanh, khả năng tài chính, hiện trạng nhân lực, tính chất công việc), quy trình và phương pháp xây dựng kế hoạch; nội dung xác định nhu cầu, mục tiêu tuyển dụng, thiết lập chính sách tuyển dụng và lập kế hoạch tuyển dụng chi tiết cho từng đợt.
  • Chương 3: Tuyển mộ nhân lực (TS. Mai Thanh Lan và ThS. Trịnh Minh Đức biên soạn): Tập trung vào việc xác định nguồn tuyển mộ (nguồn bên trong và nguồn bên ngoài), các kỹ thuật tiếp cận nguồn và thu hút ứng viên, phương pháp thiết kế và triển khai thông báo tuyển dụng qua các kênh truyền thông.
  • Chương 4: Tuyển chọn nhân lực (TS. Mai Thanh Lan biên soạn): Quy trình thu nhận và xử lý hồ sơ ứng viên; phương pháp tổ chức thi tuyển (tự luận, trắc nghiệm IQ, EQ, chuyên môn, thi tay nghề); quy trình tổ chức phỏng vấn 3 giai đoạn (trước, trong, sau phỏng vấn) với cấu trúc phỏng vấn 5 bước; kỹ thuật ra quyết định tuyển chọn bằng thang điểm có trọng số; xây dựng chương trình hội nhập nhân viên mới.
  • Chương 5: Đánh giá tuyển dụng nhân lực (TS. Nguyễn Thị Liên biên soạn): Thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá định lượng (chi phí, thời gian, số lượng) và chỉ tiêu định tính (chất lượng ứng viên, mức độ hòa nhập); phương pháp đo lường kết quả và các hình thức điều chỉnh sai lệch trong hoạt động tuyển dụng.

Progression logic của giáo trình đi từ nhận thức lý luận tổng quan (Chương 1), tiến hành hoạch định nguồn lực (Chương 2), triển khai thu hút nguồn ứng viên (Chương 3), sàng lọc và tiếp nhận nhân sự (Chương 4), đến kiểm soát, lượng định và điều chỉnh hệ thống (Chương 5).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tổng hợp và chuẩn hóa các trường phái học thuật về quản trị nhân lực tại Việt Nam và quốc tế. Khái niệm tuyển dụng được đúc kết trên cơ sở so sánh luận điểm của các tác giả Nguyễn Thanh Hội (2010), Bùi Văn Danh, Nguyễn Văn Dung, Lê Quang Khôi (2011), Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm (2007, 2010), Vũ Thùy Dương, Hoàng Văn Hải (2010), và tài liệu quốc tế từ Byars & Rue (2010), Gómez-Mejía (2007), Mathis & Jackson (2008).

Hệ thống nguyên lý được xây dựng dựa trên mối quan hệ hữu cơ giữa các chức năng nhân sự: Tuyển dụng là tiền đề đầu vào định hình chất lượng bố trí, đào tạo và đãi ngộ; ngược lại, chính sách đãi ngộ và văn hóa tổ chức là điều kiện thu hút nhân lực. Giáo trình cũng thiết lập khung pháp lý chuẩn mực căn cứ theo Bộ luật Lao động 2012 và Luật Việc làm (hiệu lực từ 01/01/2015), cụ thể hóa các quy định về độ tuổi lao động, lao động chưa thành niên (Điều 119, 120, 121), hợp đồng lao động và cho thuê lại lao động.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật tác nghiệp (Technical skills): Kỹ năng phân tích công việc và xác định tiêu chuẩn tuyển dụng; kỹ năng soạn thảo và thiết kế thông báo tuyển dụng; kỹ năng xây dựng đề thi tuyển trắc nghiệm chuyên môn, IQ, EQ; kỹ năng thiết kế biểu mẫu phiếu đánh giá phỏng vấn và tính toán ma trận điểm có trọng số; kỹ năng lập ngân sách và chương trình hội nhập nhân viên mới.
  • Kỹ năng phân tích và ra quyết định (Analytical skills): Kỹ năng dự báo tương quan cung - cầu lao động; kỹ năng xử lý và lọc dữ liệu hồ sơ ứng viên; kỹ năng nhận diện rủi ro sai lệch tâm lý trong phỏng vấn; kỹ năng lượng định các chỉ số tài chính và phi tài chính trong đánh giá hiệu quả tuyển dụng.
  • Năng lực thực hành chuyên môn (Practical competencies): Năng lực chủ trì các buổi phỏng vấn theo cấu trúc 5 bước; năng lực giải quyết xung đột ý kiến trong hội đồng tuyển chọn; năng lực điều chỉnh kế hoạch tuyển dụng khi thị trường hoặc chiến lược kinh doanh biến động.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ với các phương pháp sư phạm tích cực, chuyển trọng tâm từ truyền thụ lý thuyết một chiều sang rèn luyện năng lực thực hành chuyên môn cho sinh viên ngành Quản trị nhân lực:

  • Phương pháp phân tích tình huống thực tiễn (Case study method): Giáo trình lồng ghép hệ thống tình huống thực tế của doanh nghiệp Việt Nam để sinh viên nghiên cứu và xử lý. Điển hình như tình huống tác nghiệp tại Công ty ABC (bài toán cân đối tuyển dụng 525 nhân sự các cấp cho nhà máy mới tại Quảng Ngãi giữa sức ép tiến độ 3 tháng và quan điểm quản trị khác biệt giữa Trưởng ban Nhân sự và Giám đốc nhà máy); bài tập phân tích tình huống tại Công ty A (đánh giá quan điểm tuyển dụng phi khoa học của người phỏng vấn thông qua chữ viết); hoặc liên hệ tình huống lịch sử "Long trung thuyết kế" (Lưu Bị ba lần cầu kiến Gia Cát Lượng) để đúc kết bài học về thái độ chiêu mộ nhân tài.
  • Phương pháp đóng vai và mô phỏng thực hành (Role-playing): Tổ chức cho người học nhập vai các thành viên trong hội đồng tuyển chọn (Chủ tịch hội đồng, chuyên viên nhân sự, trưởng bộ phận chuyên môn) và ứng viên để thực hành quy trình phỏng vấn 5 giai đoạn, áp dụng bảng tiêu chí đánh giá và xử lý các tình huống ứng xử trực tiếp.
  • Phương pháp thảo luận nhóm và nêu vấn đề (Problem-based learning): Sinh viên làm việc theo nhóm để thiết kế trọn gói một bộ hồ sơ tuyển dụng cho một vị trí chức danh cụ thể, bao gồm: bản mô tả công việc, thông báo tuyển dụng, đề thi tuyển, kịch bản câu hỏi phỏng vấn và kế hoạch hội nhập 30-60-90 ngày.
  • Phương pháp đánh giá và tự học (Assessment & Self-study): Cuối mỗi chương, giáo trình cung cấp hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết, bài tập tình huống và danh mục tài liệu tham khảo trong và ngoài nước (tiếng Việt và tiếng Anh) giúp người học tự kiểm tra kiến thức và tra cứu mở rộng.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tiếp cận quản trị tác nghiệp chuyên sâu: Khác với các giáo trình quản trị nhân lực đại cương chỉ xem tuyển dụng là một chương nhỏ, giáo trình Tuyển dụng nhân lực phân rã toàn bộ quy trình thành các thao tác nghiệp vụ chi tiết, cung cấp hướng dẫn hành động cụ thể từ khâu tiền tuyển dụng đến hậu tuyển dụng.
  • Tích hợp khung pháp lý lao động hiện hành: Giáo trình cập nhật và đối chiếu trực tiếp với hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm Bộ luật Lao động 2012 và Luật Việc làm, chỉ rõ các điều khoản ràng buộc pháp lý liên quan đến quyền tuyển dụng, thỏa thuận thử việc, cho thuê lại lao động và các hành vi nghiêm cấm phân biệt đối xử trong thuê mướn lao động.
  • Phản ánh xu hướng công nghệ và thị trường lao động hiện đại: Trích dẫn các nghiên cứu và báo cáo từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (U.S. Bureau of Labor Statistics) về sự thay đổi nhân khẩu học, sự gia tăng của lao động tri thức và tác động của công nghệ thông tin đến tuyển dụng (tuyển dụng trực tuyến, phỏng vấn từ xa, cơ sở dữ liệu ứng viên).
  • Gắn kết thực tiễn doanh nghiệp đa quốc gia và trong nước: Đưa vào tài liệu các chương trình tuyển dụng nhân tài thực tế như: Chương trình Đại sứ sinh viên (UAM) và Chương trình thực tập lãnh đạo (ULIP) của Unilever Việt Nam; Chương trình Quản trị viên tập sự của Suntory PepsiCo và Nestlé Việt Nam; đồng thời phân tích thực trạng hoạt động của các tổ chức cung ứng dịch vụ tuyển dụng tại Việt Nam như Vietnamworks, HR2B, Vietclever.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học: Giáo trình được thiết kế phục vụ sinh viên từ năm thứ ba và năm thứ tư thuộc ngành Quản trị nhân lực, ngành Quản trị kinh doanh và các ngành kinh tế có liên quan tại Trường Đại học Thương mại cũng như các trường đại học khối ngành kinh tế trên toàn quốc.
  • Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng trước khi tiếp cận giáo trình này, bao gồm: Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Quản trị học, Khoa học quản lý và Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương.
  • Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực cho học phần Tuyển dụng nhân lực, cung cấp khung chương trình, gợi ý phương pháp tổ chức thảo luận, ngân hàng bài tập tình huống và câu hỏi thi tuyển học phần.
  • Nhà nghiên cứu và chuyên viên tác nghiệp: Là tài liệu tham khảo cho học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh/Quản lý kinh tế; các cán bộ quản lý, chuyên viên nhân sự (HR), chuyên viên tuyển dụng (Talent Acquisition) tại các doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình và nâng cao kỹ năng tuyển chọn nhân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào? Giáo trình được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên đại học chuyên ngành Quản trị nhân lực và Quản trị kinh doanh. Ngoài ra, cán bộ làm công tác nhân sự tại các doanh nghiệp có thể sử dụng làm tài liệu chuẩn hóa quy trình tác nghiệp.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này? Người học cần nắm vững kiến thức căn bản về quản trị học và các chức năng tổng quát của quản trị nhân lực (hoạch định, phân tích công việc, đánh giá, đãi ngộ) để có thể hiểu được vị trí và mối quan hệ tương hỗ của hoạt động tuyển dụng trong hệ thống quản trị chung.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa giáo trình này với các giáo trình Quản trị nhân lực tổng quát là gì? Giáo trình đi sâu vào khía cạnh quản trị tác nghiệp của riêng hoạt động tuyển dụng, chi tiết hóa từng bước thực hiện (cách viết thông báo tuyển dụng, cách chấm hồ sơ, kỹ thuật đặt câu hỏi phỏng vấn, lập ma trận đánh giá, xây dựng chương trình hội nhập) thay vì chỉ dừng lại ở nguyên lý chung.

4. Làm thế nào để tự học và nghiên cứu giáo trình đạt hiệu quả cao? Người học nên kết hợp đọc lý thuyết từng chương với việc giải các bài tập tình huống thực tế đính kèm (như case Công ty ABC, Công ty A); đồng thời đối chiếu các quy định trong giáo trình với các văn bản quy phạm pháp luật lao động hiện hành.

5. Giáo trình có danh mục tài liệu tham khảo bổ trợ nào? Giáo trình cung cấp danh mục tài liệu tham khảo phong phú ở cuối mỗi chương, bao gồm các công trình nghiên cứu trong nước (của các tác giả Lê Quân, Hoàng Văn Hải, Trần Kim Dung, Nguyễn Ngọc Quân) và các giáo trình quốc tế chuyên sâu (Byars & Rue, Mathis & Jackson, Jeff Grout & Sarah Perrin).

Kết luận

Giáo trình Tuyển dụng nhân lực do Trường Đại học Thương mại ấn hành (TS. Mai Thanh Lan chủ biên) là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống tri thức chuyên sâu và khung kỹ năng tác nghiệp chuẩn mực về tuyển dụng lao động trong tổ chức.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là tiếp cận tuần tự theo 5 chương cấu trúc: từ việc nắm vững lý thuyết và các nhân tố ảnh hưởng tại Chương 1, thực hành lập kế hoạch tại Chương 2, tổ chức tuyển mộ tại Chương 3, vận dụng kỹ năng tuyển chọn và hội nhập tại Chương 4, đến đo lường và kiểm soát hệ thống tại Chương 5. Để mở rộng kiến thức, người học nên khai thác bổ trợ hệ thống văn bản pháp luật lao động, các bài tập tình huống thực hành quản trị nhân lực và các tài liệu chuyên khảo quốc tế được trích dẫn trong giáo trình.