bé Y tÕ kinh tÕ y tÕ vµ b¶o hiÓm y tÕ s¸ch ®µo t¹o b¸c sÜ ®a khoa M∙ sè: §.21 Chñ biªn: PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc Nhµ xuÊt b¶n y häc hµ néi - 2007 1 ChØ ®¹o biªn so¹n Vô Khoa häc vµ §µo t¹o, Bé Y tÕ Chñ biªn PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc Nh÷ng ng−êi biªn so¹n PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc ThS.
NguyÔn ThÞ B¹ch YÕn TS. Hoµng V¨n Minh TS. NguyÔn Xu©n Thµnh Tham gia tæ chøc b¶n th¶o ThS. PhÝ V¨n Th©m BS.
NguyÔn Ngäc ThÞnh © b¶n quyÒn thuéc Bé Y tÕ (Vô Khoa häc vµ §µo t¹o) 2 Lêi giíi thiÖu Thùc hiÖn mét sè ®iÒu cña LuËt Gi¸o dôc, Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o vµ Bé Y tÕ ®· ban hµnh ch−¬ng tr×nh khung ®µo t¹o b¸c sÜ ®a khoa. Bé Y tÕ tæ chøc biªn so¹n tµi liÖu d¹y - häc c¸c m«n c¬ së chuyªn m«n vµ c¬ b¶n chuyªn ngµnh theo ch−¬ng tr×nh trªn nh»m tõng b−íc x©y dùng bé s¸ch chuÈn trong c«ng t¸c ®µo t¹o nh©n lùc y tÕ. S¸ch “Kinh tÕ Y tÕ vµ B¶o hiÓm Y tÕ” ®−îc biªn so¹n dùa trªn ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc ®¹i häc cña Tr−êng §¹i häc Y Hµ Néi trªn c¬ së ch−¬ng tr×nh khung ®· ®−îc phª duyÖt. S¸ch ®−îc c¸c nhµ gi¸o giµu kinh nghiÖm vµ t©m huyÕt víi c«ng t¸c ®µo t¹o biªn so¹n theo ph−¬ng ch©m: KiÕn thøc c¬ b¶n, hÖ thèng; néi dung chÝnh x¸c, khoa häc; cËp nhËt c¸c tiÕn bé khoa häc kü thuËt hiÖn ®¹i vµ thùc tiÔn ViÖt Nam.
S¸ch “Kinh tÕ Y tÕ vµ B¶o hiÓm Y tÕ” ®· ®−îc Héi ®ång chuyªn m«n thÈm ®Þnh s¸ch vµ tµi liÖu d¹y - häc chuyªn ngµnh B¸c sÜ ®a khoa cña Bé Y tÕ thÈm ®Þnh vµo n¨m 2006. Bé Y tÕ ban hµnh lµm tµi liÖu d¹y - häc ®¹t chuÈn chuyªn m«n cña ngµnh Y tÕ trong giai ®o¹n 2006-2010. Trong qu¸ tr×nh sö dông, s¸ch ph¶i ®−îc chØnh lý, bæ sung vµ cËp nhËt. Bé Y tÕ xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c Gi¶ng viªn Bé m«n Kinh tÕ y tÕ, Khoa Y tÕ C«ng céng, Tr−êng §¹i häc Y Hµ Néi ®· dµnh nhiÒu c«ng søc hoµn thµnh cuèn s¸ch nµy.
Lª ThÕ Thù, ThS. PhÝ V¨n Th©m ®· ®äc, ph¶n biÖn ®Ó cuèn s¸ch ®−îc hoµn chØnh, kÞp thêi phôc vô cho c«ng t¸c ®µo t¹o nh©n lùc y tÕ. LÇn ®Çu xuÊt b¶n. chóng t«i mong ®−îc ý kiÕn ®ãng gãp cña ®ång nghiÖp, c¸c b¹n sinh viªn vµ c¸c ®éc gi¶ ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau ®−îc hoµn thiÖn h¬n.
Vô Khoa häc vµ §µo t¹o Bé Y tÕ 3 4 Lêi Nãi ®Çu N¨m 1986 ®−îc coi lµ mèc quan träng ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam, khi chóng ta chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ “KÕ ho¹ch tËp trung” sang “Kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa”. Cïng víi sù thay ®æi vÒ kinh tÕ cña c¶ x· héi, ngµnh Y tÕ còng ®· cã nh÷ng thay ®æi lín lao, biÓu hiÖn b»ng ba chÝnh s¸ch: (1) Thu mét phÇn viÖn phÝ, (2) Thùc hiÖn c¸c m« h×nh b¶o hiÓm y tÕ vµ (3) Cho phÐp hµnh nghÒ y d−îc t− nh©n. Nh÷ng chÝnh s¸ch nµy liªn quan chÆt chÏ ®Õn c¸c néi dung cña kinh tÕ y tÕ còng nh− ho¹t ®éng chuyªn m«n cña c¸c b¸c sÜ. ChÝnh v× thÕ, viÖc trang bÞ kiÕn thøc Kinh tÕ y tÕ trë nªn cÇn thiÕt, kh«ng chØ ®èi víi c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, nh÷ng c¸n bé qu¶n lý mµ cho c¶ c¸n bé y tÕ nãi chung.
“Kinh tÕ y tÕ” lµ m«n häc cung cÊp c¸c kiÕn thøc vÒ viÖc sö dông nguån lùc trong ngµnh y tÕ sao cho hiÖu qu¶ nhÊt. Kh¸i niÖm “Kinh tÕ y tÕ” míi b¾t ®Çu ®−îc ®−a vµo ViÖt Nam tõ nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 90 cña thÕ kû XX. Còng vµo thêi gian ®ã, Tr−êng §¹i häc Y Hµ Néi ®· ®−a m«n häc “Kinh tÕ y tÕ” vµo gi¶ng d¹y cho c¸c ®èi t−îng sau ®¹i häc, ®Æc biÖt lµ häc viªn sau ®¹i häc cña Khoa Y tÕ c«ng céng. N¨m häc 2004 - 2005, lÇn ®Çu tiªn m«n häc nµy ®−îc ®−a vµo gi¶ng d¹y cho ®èi t−îng sinh viªn hÖ b¸c sÜ ®a khoa.
§Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c em sinh viªn cã tµi liÖu chÝnh thøc vÒ m«n häc nµy, Bé m«n Kinh tÕ y tÕ - Khoa Y tÕ c«ng céng - Tr−êng §¹i häc Y Hµ Néi biªn so¹n cuèn “Kinh tÕ y tÕ vµ B¶o hiÓm y tÕ” dµnh cho sinh viªn hÖ b¸c sÜ ®a khoa. Chóng t«i còng hy väng, cuèn s¸ch cã thÓ lµ mét tµi liÖu tham kh¶o cho c¸c ®éc gi¶ quan t©m ®Õn Kinh tÕ y tÕ vµ B¶o hiÓm y tÕ. MÆc dï c¸c gi¶ng viªn cña bé m«n ®· cã nhiÒu cè g¾ng trong viÖc biªn so¹n nh−ng ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh. Chóng t«i ch©n thµnh mong c¸c em sinh viªn, c¸c thÇy, c¸c c« cïng c¸c ®éc gi¶ ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau cuèn s¸ch sÏ hoµn chØnh h¬n.
Xin tr©n träng c¶m ¬n. Thay mÆt c¸c t¸c gi¶ PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc 5 6 môc lôc Lêi giíi thiÖu 3 Lêi nãi ®Çu 5 Giíi thiÖu kinh tÕ y tÕ 9 PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc 1.
Kinh tÕ y tÕ 18 Ph©n tÝch chi phÝ 30 ThS. C¸c kh¸i niÖm chung vÒ chi phÝ 31 3. TÝnh chi phÝ 38 4. Ph©n tÝch chi phÝ cã thÓ ®−îc sö dông nh− thÕ nµo 49 Giíi thiÖu c¸c ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ kinh tÕ vµ ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ g¸nh nÆng bÖnh tËt 50 TS.
Hoµng V¨n Minh PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc 1. C¸c ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ kinh tÕ y tÕ 52 2. §¸nh gi¸ g¸nh nÆng bÖnh tËt trong céng ®ång 63 3.
Nghiªn cøu tr−êng hîp vÒ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch kinh tÕ y tÕ vµ ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ g¸nh nÆng bÖnh tËt trong céng ®ång 70 Tµi chÝnh y tÕ 74 PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc 1. Kh¸i niÖm vÒ tµi chÝnh y tÕ 74 2. C¸c m« h×nh tµi chÝnh y tÕ chÝnh 76 3.
Tµi chÝnh y tÕ ViÖt Nam 79 ViÖn phÝ vµ b¶o hiÓm y tÕ 92 TS. NguyÔn Xu©n Thµnh PGS. NguyÔn ThÞ Kim Chóc 1. B¶o hiÓm y tÕ 101 7 8 Giíi thiÖu Kinh tÕ y tÕ Môc tiªu Sau khi häc xong bµi nµy, sinh viªn cã kh¶ n¨ng: 1.
Tr×nh bµy mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ: Kinh tÕ häc, chi phÝ c¬ héi, kinh tÕ häc vi m«, kinh tÕ häc vÜ m«, kinh tÕ häc thùc chøng, kinh tÕ häc chuÈn t¾c. Tr×nh bµy kh¸i niÖm thÞ tr−êng, cung, cÇu, c©n b»ng cung - cÇu. Tr×nh bµy khÝa c¹nh kinh tÕ häc vÜ m«, vi m« trong ch¨m sãc søc kháe. Ph©n tÝch ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña thÞ tr−êng ch¨m sãc søc khoÎ.
Kinh tÕ Tõ lóc thøc dËy buæi s¸ng cho ®Õn khi ®i ngñ buæi tèi, cuéc sèng cña b¹n cã v« vµn sù lùa chän. Sau tiÕng chu«ng ®ång hå b¸o thøc, b¹n cã nh÷ng phót chÇn chõ xem cã nªn ®i tËp thÓ dôc kh«ng? B¹n sÏ ¨n s¸ng thÕ nµo? ¨n ë nhµ hay ngoµi ®−êng? B¹n ®i ®Õn tr−êng b»ng xe ®¹p, xe m¸y, xe buýt hay taxi? KÕ ho¹ch lµm viÖc trong ngµy cña b¹n thÕ nµo? ViÖc g× nhÊt thiÕt ph¶i hoµn thµnh trong buæi s¸ng, trong buæi chiÒu h«m nay? ThÕ råi buæi tèi b¹n sÏ lµm g×? NghØ ng¬i, xem l¹i bµi, xem v« tuyÕn ë nhµ hay xem phim ngoµi r¹p? Ngµy l¹i ngµy tiÕp diÔn nh− vËy, c©u hái nµy nèi tiÕp c©u hái kh¸c. §iÒu ®ã ®ång nghÜa víi viÖc b¹n liªn tôc ph¶i lùa chän. Cã nh÷ng sù lùa chän quyÕt ®Þnh nh÷ng h−íng lín trong cuéc ®êi cña b¹n, nh− viÖc b¹n quyÕt ®Þnh thi vµo tr−êng ®¹i häc nµo: Tr−êng kinh tÕ, tr−êng y hay tr−êng s− ph¹m? B¹n lµ ng−êi quyÕt ®Þnh sù lùa chän cña b¹n vµ mçi ng−êi ®Òu cã sù lùa chän cña riªng m×nh.
Cã khi sù lùa chän cña b¹n l¹i chÞu ¶nh h−ëng bëi mét quyÕt ®Þnh nµo ®ã cña ng−êi kh¸c. VÝ dô: B¹n cã ý ®Þnh häc v¨n b»ng hai, b¹n ®ang ph¶i lùa chän hoÆc häc ë tr−êng ngo¹i ng÷ (b¾t buéc ph¶i häc trong giê) hoÆc ë tr−êng kinh tÕ (cã thÓ häc ngoµi giê). Khi ®ã b¹n cã thÓ sÏ lùa chän häc ë tr−êng kinh tÕ chø kh«ng ph¶i ë tr−êng ngo¹i ng÷, mÆc dï b¹n thÝch häc tr−êng ngo¹i ng÷ h¬n. ViÖc lùa chän cña mçi con ng−êi, mçi tæ chøc cã thÓ chØ ¶nh h−ëng ®Õn con ng−êi hay tæ chøc ®ã nh−ng còng cã khi cã ¶nh h−ëng réng ®Õn ng−êi kh¸c, tæ chøc kh¸c, thËm chÝ c¶ mét ®Þa ph−¬ng, mét quèc gia.
9 Tæng thÓ, lµ ng−êi tiªu dïng, chóng ta muèn ®¹t ®−îc sù tháa m·n cao h¬n khi chi tiªu mçi ®ång tiÒn - tøc lµ chóng ta muèn thu ®−îc gi¸ trÞ tèi ®a tõ nh÷ng ®ång tiÒn cña m×nh. Lµ nhµ s¶n xuÊt, chóng ta t×m c¸ch tèi ®a ho¸ lîi nhuËn thu ®−îc. Lµ ChÝnh phñ, chóng ta muèn ®¶m b¶o cho thÕ hÖ chóng ta vµ c¸c thÕ hÖ t−¬ng lai sù t¨ng tr−ëng kinh tÕ æn ®Þnh. §Þnh nghÜa kinh tÕ häc HÇu hÕt c¸c c©u hái cña kinh tÕ häc ®Òu nÈy sinh tõ sù khan hiÕm nguån lùc.
Nh÷ng g× chóng ta muèn th−êng nhiÒu h¬n nguån lùc chóng ta cã thÓ cã. Chóng ta mong muèn cã søc khoÎ, sèng l©u, ®iÒu kiÖn sèng tiÖn nghi, an toµn, tho¶i m¸i vÒ t©m thÇn vµ thÓ chÊt, chóng ta mong muèn cã tri thøc. Cã thÓ nh÷ng mong muèn h«m nay kh«ng gièng víi nh÷ng mong muèn h«m qua, vµ vÒ tæng thÓ, nh÷ng mong muèn cña t−¬ng lai cao h¬n nh÷ng mong muèn cña hiÖn t¹i. Sù khan hiÕm tån t¹i kh«ng ph©n biÖt ng−êi nghÌo hay giÇu.
Mét «ng chñ muèn cã mét chiÕc xe «t« Ford, gi¸ 500.000® nh−ng «ng ta chØ cã 300. Mét anh sinh viªn muèn ®i sinh nhËt b¹n tèi thø bÈy nh−ng l¹i còng muèn hoµn thµnh bµi tËp Anh v¨n trong buæi tèi h«m ®ã. Nhµ triÖu phó muèn ®i ch¬i g«n trong kú nghØ cuèi tuÇn nh−ng l¹i còng muèn dù buæi häp vÒ chiÕn l−îc ph¸t triÓn ngµnh cña «ng ta tæ chøc cïng thêi gian. Nhµ triÖu phó còng nh− anh sinh viªn, kh«ng thÓ lµm c¶ hai viÖc mét lóc mµ hä ®Òu ph¶i lùa chän, c¸i mµ hä cho lµ cÇn h¬n.
Kinh tÕ häc lµ m«n khoa häc lùa chän, m«n khoa häc gi¶i thÝch sù lùa chän vµ gi¶i thÝch sù thay ®æi lùa chän cña con ng−êi ®Ó sö dông tèt nhÊt nguån lùc khan hiÕm. Kh¸i niÖm h÷u Ých nhÊt ®−îc sö dông trong lý thuyÕt lùa chän lµ kh¸i niÖm chi phÝ c¬ héi. §©y lµ mét ý t−ëng ®¬n gi¶n, nh−ng ®−îc vËn dông hÕt søc réng r·i trong cuéc sèng, nÕu chóng ta hiÓu râ kh¸i niÖm nµy th× ta cã ®−îc c«ng cô ®Ó xö lý mét lo¹t vÊn ®Ò kinh tÕ kh¸c nhau, mét lo¹t t×nh huèng kh¸c nhau x¶y ra trong ho¹t ®éng kinh tÕ. Nguån lùc lµ cã giíi h¹n, nªn nÕu chóng ®· ®−îc ph©n bè cho mét môc ®Ých nµy th× kh«ng thÓ ph©n bè cho môc ®Ých kh¸c.