MỞ ĐẦU Huyện Phổ Yên nằm ở phía Nam của tỉnh Thái Nguyên, là cửa ngõ của tỉnh nối liền với Hà Nội bằng đường Quốc lộ 3. Trong những năm gần đây, do tác động của nền kinh tế thị trường và chính sách mở cửa cùng với vị trí giao lưu kinh tế thuận tiện nên quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ. Theo quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020, huyện Phổ Yên sẽ là khu vực xây dựng các khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh và dịch vụ cũng như tiếp tục phát triển các lợi thế về nông nghiệp sẵn có. Do vậy, trong những năm tới địa bàn huyện Phổ Yên sẽ thu hút đầu tư, phát triển kinh tế đối ngoại, văn hóa – giáo dục, nâng cao dân trí và phát triển nguồn lực về kinh tế cũng như xã hội.
Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều bất cập, cơ sở hạ tầng và kinh tế kỹ thuật còn yếu, sự phát triển không đồng đều trên địa bàn huyện, tỷ lệ gia tăng dân số cao ở vùng trung tâm, dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề môi trường và xã hội. Sự phát triển không đồng bộ giữa tốc độ đô thị hóa và việc nâng cấp cơ sở hạ tầng cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ công cộng, du lịch, thương mại và các hoạt động sản xuất tại nông thôn…đã gây ô nhiễm cục bộ tại nhiều địa điểm cũng như đã phát sinh lượng lớn rác thải từ khu vực dân cư, nhà hàng, nhà máy, xí nghiệp hay trên các cánh đồng đã gây ô nhiễm môi trường và làm thay đổi cảnh quan của huyện cũng như gây tác động xấu đến sức khỏe cộng đồng dân cư đang sinh sống trên địa bàn huyện. Đặc biệt việc xả thải các chất thải rắn, chất thải độc hại vượt quá khả năng tự làm sạch của môi trường đã dẫn đến ô nhiễm môi trường. Do thời gian và điều kiện nghiên cứu còn nhiều hạn chế nên nội dung của luận văn tác giả tập trung vào vấn đề kiểm soát ô nhiễm môi trường mà cụ thể là kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Phổ Yên vì thấy rằng nếu không có những bước đi thích hợp, những quyết sách đúng đắn và những giải pháp đồng bộ, khoa học để kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt trong quy hoạch, xây dựng và quản lý rác thải sẽ dẫn đến những hậu quả khôn 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ khoa học – Chuyên ngành Khoa học Môi trường lường, làm suy giảm chất lượng môi trường, kéo theo những mối nguy hại về sức khoẻ cộng đồng, hạn chế sự phát triển của xã hội.
Đối với công tác kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn huyện Phổ yên, cơ chế quản lý và các chính sách hỗ trợ cho công tác quản lý chất thải rắn còn thiếu, chưa chú trọng đến các giải pháp công nghệ xử lý chất thải thu gom phù hợp với trình độ và điều kiện kinh tế của huyện, chủ yếu mới tổ chức thu gom, vận chuyển rác thải ở các khu đông dân cư và đổ lộ thiên, chưa phân loại chất thải tại nguồn. Để tăng cường công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên đồng thời đảm bảo cho sự phát triển bền vững, một trong các nhiệm vụ trọng tâm là kiểm soát ô nhiễm hiệu quả chất thải, đặc biệt là chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn. Nhằm giúp các nhà quản lý môi trường trên địa bàn huyện có cái nhìn khách quan và tổng thể về hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt của huyện tác giả tiến hành thực hiện đề tài “Kiểm soát ô nhiễm môi trường vùng nông nghiệp nông thôn huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020” mà trọng tâm sẽ là kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Phổ Yên. Đề tài sẽ là một trong những cơ sở để đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn, từng bước cải thiện môi trường và nâng cao đời sống của cộng đồng.
Mục đích của đề tài: + Đánh giá hiện trạng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Phổ Yên. + Đánh giá thực trạng công tác kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện. + Đề xuất giải pháp kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn phù hợp với thực trạng quản lý và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện Phổ Yên trong thời gian tới. Yêu cầu của đề tài + Các số liệu, thông tin đưa ra phải đảm bảo độ tin cậy, chính xác, đầy đủ, chi tiết.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ khoa học – Chuyên ngành Khoa học Môi trường + Giải pháp được xây dựng có tính khả thi phù hợp với điều kiện trên địa bàn huyện. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu + Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra các kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. + Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. Ý nghĩa thực tiễn + Đánh giá được lượng chất thải rắn phát sinh, tình hình thu gom, vận chuyển và tình hình xử lý chất thải rắn tại vùng nông nghiệp nông thôn huyện Phổ Yên.
+ Đề xuất các giải pháp mang tính khả thi, có tính ứng dụng thực tế góp phần quản lý hiệu quả lượng chất thải rắn phát sinh và được thu gom. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ khoa học – Chuyên ngành Khoa học Môi trường CHƯƠNG MỘT TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN 1. Khái niệm về chất thải rắn Chất thải rắn (CTR) bao gồm tất cả những vật chất ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải ra khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa [2].
CTR bao gồm tất cả những chất rắn hỗn hợp thải ra từ cộng đồng dân cư đô thị cũng như các chất thải rắn đặc thù từ các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, khai khoáng…CTR được đặc trưng bởi nguồn gốc phát sinh, thành phần, khối lượng và tính chất của nó. Những đặc trưng này cùng với việc dự báo tốc độ phát sinh CTR cũng chính là cơ sở quan trọng cho thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chương trình quản lý thích hợp. Điều 3 - Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 về quản lý CTR [4] đưa ra các định nghĩa như sau: + CTR là chất ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác. + CTR sinh hoạt là chất thải phát sinh trong quá trình sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng.
+ Phế liệu: là sản phẩm, vật liệu bị loại ra trong quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng được thu hồi để tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất các sản phẩm khác. + Hoạt động quản lý CTR: Bao gồm các hoạt động quy hoạch, quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu trữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe con người. + Thu gom CTR là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu trữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ khoa học – Chuyên ngành Khoa học Môi trường + Lưu giữ CTR là việc giữ CTR trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan có thẩm quyền chấp nhận trước khi chuyển đến cơ sở xử lý.
+ Vận chuyển CTR là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lưu giữ, trung chuyển đển nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc chôn lấp cuối cùng. + Xử lý CTR là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR. + Chôn lấp CTR hợp vệ sinh là hoạt động chôn lấp phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp CTR hợp vệ sinh. + Phân loại rác tại nguồn là việc phân loại rác ngay từ khi mới thải ra hay còn gọi là từ nguồn.
Đó là một biện pháp nhằm thuận lợi cho việc xử lý rác về sau. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Các nguồn phát sinh CTR bao gồm [2]: - Hộ gia đình (nhà ở riêng biệt, khu tập thể, khu dân cư…): Thực phẩm thừa, giấy cactông, plastic, vải, da, các chất thải đặc biệt (đồ điện, pin…) và các chất thải độc hại khác… - Khu thương mại (nhà hàng, khách sạn, siêu thị, chợ…) - Cơ quan, công sở (trường học, trung tâm và viện nghiện cứu, bệnh viện) - Các hoạt động khu xây dựng nhà cửa, xây dựng các công trình giao thông, thủy lợi, công nghiệp và phá hủy các công trình xây dựng; - Khu công cộng (nhà ga, bến tàu, công viên, khu vui chơi, đường phố…) - Nhà máy, cơ sở xử lý chất thải; - Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở công nghiệp; - Các chuồng trại, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, canh tác nông nghiệp - Các khu khai thác khoáng sản - Một số nguồn khác Nguồn phát sinh CTR được tổng hợp ở hình 1. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sỹ khoa học – Chuyên ngành Khoa học Môi trường Nông nghiệp, Nhà dân, Cơ quan, trường xử lý rác thải khu dân cư học Khu công Chất thải rắn nghiệp, nhà Khu vui chơi, giải trí máy, xí nghiệp Dịch vụ, Bệnh viện, cơ sở Giao thông, thương mại y tế xây dựng Hình 1. Sơ đồ nguồn gốc phát sinh chất thải rắn [8] 1.
Thành phần chất thải rắn Thông tin về thành phần CTR đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để xử lý, các quy trình xử cũng như việc hoạch định các hệ thống, chương trình và kế hoạch quản lý CTR Thành phần riêng biệt của CTR thay đổi theo nguồn gốc phát sinh, vị trí địa lý, thời gian, mùa trong năm, điều kiện kinh tế và tùy thuộc vào thu nhập của từng địa phương.