phần mở đầu và kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn kết cấu thành a chƣơng: 4 Chƣơng 1: Những vấn đề l luận cơ ản về kiểm soát nội ộ hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát nội ộ hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại gri ank chi nhánh Bắc Quảng Bình. Chƣơng 3: Những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng kiểm soát nội ộ hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại gri ank chi nhánh Bắc Quảng Bình. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Hiểu đƣợc tầm quan trong và tính cấp thiết của việc kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng, đã có nhiều tác giả có công trình nghiên cứu tƣơng tự nhƣ sau: - Nguyễn Hoài Nam (2006) “ Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng trong các ngân hàng thương mại” đã hệ thống những nội dung cơ ản của KSNB và đã đƣa ra đƣợc những biện pháp hoàn thiện hệ thống KSNB nghiệp vụ tín dụng cho các ngân hàng thƣơng mại.
Tuy nhiên phạm vi nghiên cứu của tác giả là các ngân hàng thƣơng mại, phạm vi quá rộng, chƣa đi sâu vào từng thành phần KSNB của một ngân hàng cụ thể nào. - Lê Phƣơng Hồng (2006) “Giải pháp hoàn thiện KSNB, kiểm toán nội bộ tại ngân hàng Công thương Việt Nam” đã khái quát đƣợc ƣu, nhƣợc điểm trong quá trình KSNB của ngân hàng và đề ra đƣợc những giải pháp khá hữu ích cho hoạt động KSNB tại ngân hàng Công thƣơng Việt Nam. Tuy nhiên tác giả chƣa nêu rõ đƣợc cụ thể lĩnh vực nào hay các nhân tố ảnh hƣởng, tiêu chí đánh giá cụ thể về KSNB tại ngân hàng. Luận văn này vẫn mang nặng về tính lý thuyết.
5 - Nguyễn Tiền Phong (2009) “Xây dựng hệ thống KSNB tại ngân hàng thương mại Việt Nam” đã mô tả và trình bày hệ thống KSNB tại các ngân hàng thƣơng mại, cho thấy rõ sự liên kết của các bộ phận của ngân hàng trong hoạt động KSNB và đƣa ra những đề xuất khá hữu ích để hoàn thiện hơn hệ thống KSNB. Tuy vậy, tác giả chƣa cụ thể hóa những nhân tố ảnh hƣởng tới KSNB tại ngân hàng mà đi sâu vào phân tích ộ máy của ngân hàng là chính. - Nguyễn Thị Bích Ngọc (2011) “KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Thành phố Đà Nẵng” đã nêu đƣợc thực trạng KSNB hoạt động tín dụng tại gri ank TP Đà Nẵng, đồng thời đƣa ra những nhận xét và hạn chế trong hoạt động KSNB. Từ thực trạng đã phân tích kết hợp với cơ sở lí luận về KSNB hoạt động tín dụng, tác giả đã chứng minh sự cần thiết phải nâng cao chất lƣợng KSNB hoạt động tín dụng tại Agribank Thành phố Đà Nẵng.
Tuy nhiên tác giả chƣa nhận dạng và giải quyết một cách có cơ sở về các yếu tố cấu thành hệ thống KSNB hoạt động tín dụng, do đó những biện pháp đề ra còn mang hơi hƣớng chủ quan cá nhân. - Đào Mỹ (2012) “ Hoàn thiện công tác cho vay theo dự án tại chi nhánh Ngân hàng Phát triển Phú Yên” đã hệ thống hóa lý luận cơ ản về cho vay theo dự án đầu tƣ của Nhà nƣớc qua kênh Ngân hàng, qua đó làm rõ KSNB tại ngân hàng đƣợc phân cấp theo mô hình trực thuộc nhƣng ộ phận KSNB ở các chi nhánh lại chƣa mang lại hiệu quả. Tác giả chƣa làm rõ đƣợc quy trình kiểm soát hoạt động cho vay cũng nhƣ chƣa nêu đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới KSNB, điều đó dẫn đến những kiến nghị đƣa ra còn thiếu tính thực tiễn. Nghiên cứu này giúp nắm rõ lý luận về KSNB nhƣng vẫn mang nặng tính lý thuyết.
6 - Phan Thụy Thanh Thảo (2014) “Hoàn thiện hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng trong các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bình Dương” đã đánh giá các ƣu điểm và tồn tại của hệ thống KSNB tại các ngân hàng thƣơng mại trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng, từ đó đƣa ra đƣợc những giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng. Tuy nhiên đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu trong luận văn này khá rộng nên chƣa làm rõ đƣợc nội dung KSNB trong ngân hàng thƣơng mại dẫn đến các giải pháp đề xuất còn mang tính chung chung. - Nguyễn Thị Lan Hƣơng (2016) “Hoàn thiện công tác KSNB tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam” đã cụ thể hóa đƣợc các đặc điểm hoạt động nghiệp vụ trong hệ thống ngân hàng Vietcombank và đánh giá đƣợc thực trạng KSNB của ngân hàng. Tuy nhiên luận văn chủ yếu tập trung về hoàn thiện công tác KSNB trong hoạt động tín dụng mà bỏ qua công tác KSNB trong hoạt động của bộ phận Kế toán – Ngân quỹ - cũng là một hoạt động quan trọng và dễ xảy ra sai sót trong KSNB tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
- Trần Ngọc Vân (2017) “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp tại ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) – chi nhánh Đắk Lắk” tuy không phải là một nghiên cứu về KSNB nhƣng kiểm soát rủi ro tín dụng cũng là một phần trong KSNB. Luận văn đã nêu ra cơ sở lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp, từ đó đƣa ra các khuyến nghị nhằm kiểm soát đƣợc rủi ro trong hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) - Chi nhánh Đắk Lắk. - Trần Thị Mỹ Lợi (2018) “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong công tác thẩm định và xét duyệt cho vay tại ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội chi nhánh Đà Nẵng” đã phản ánh khá đầy đủ các khái niệm cũng nhƣ nội dung 7 về KSNB nói chung và xây dựng các biện pháp hoàn thiện KSNB trong khâu đầu tiên của hoạt động cho vay là thẩm định và xét duyệt. Luận văn đã đáp ứng đƣợc mục tiêu đề ra của tác giả tuy nhiên công tác thẩm định và xét duyệt mới chỉ là một phần trong công tác cho vay tại các ngân hàng thƣơng mại.
- Huỳnh Thị Thanh Tú (2019) “Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Quảng Ngãi”, luận văn đã đi sâu phân tích đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Vietcombank CN Quảng Ngãi song đề tài về hoạt động tín dụng là quá rộng, nên nghiên cứu về từng đối tƣợng khách hàng cụ thể (cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp.) vẫn còn hạn chế, mang tính chất chung chung. Nhìn chung các đề tài nghiên cứu có liên quan trên đã góp phần hoàn thiện hệ thống KSNB trong ngân hàng và đã nêu lên đƣợc một số giải pháp phù hợp với đối tƣợng khảo sát. Tuy nhiên những nghiên cứu đó vẫn chƣa chú trọng tới việc nhận diện rủi ro cụ thể trong từng giai đoạn, chủ yếu đang mô tả quy trình rồi đƣa ra hạn chế, còn thiếu phƣơng pháp đánh giá tính hữu hiệu của KSNB. Đặc biệt, cho đến nay vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu nào cụ thể về KSNB hoạt động tín dụng KHDN tại Agribank CN Bắc Quảng Bình, do đó đề tài nghiên cứu “Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Agribank chi nhánh Bắc Quảng Bình” có tính cấp thiết cả về mặt lý thuyết và thực tiễn.
8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về tín dụng khách hàng doanh nghiệp Theo Lê Văn Tề (2009): Tín dụng ngân hàng là giao dịch tài sản giữa Ngân hàng (TCTD) với ên đi vay (là các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế) trong đó Ngân hàng (TCTD) chuyển giao tài sản cho ên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, và ên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn gốc và lãi cho Ngân hàng (TCTD) khi đến hạn thanh toán. Theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 đã đƣợc Quốc hội nƣớc CHXHCN Việt Nam thông qua thì “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Tín dụng doanh nghiệp là khoản tiền hoặc tài sản mà tổ chức tín dụng cấp cho một doanh nghiệp sau khi đã đánh giá rủi ro của doanh nghiệp này và doanh nghiệp sẽ nhận đƣợc một khoản tiền gốc lãi sau một thời gian nhất định theo thỏa thuận. Có nhiều cách định nghĩa, và tín dụng doanh nghiệp là một loại hình của tín dụng ngân hàng, vì vậy tín dụng ngân hàng nói chung và tín dụng KHDN nói riêng tựu trung lại đều chứa đựng ba nội dung sau: 9 + Có sự chuyển nhƣợng quyền sử dụng vốn từ ngƣời sở hữu sang ngƣời sử dụng.
+ Sự chuyển nhƣợng này có thời hạn. + Sự chuyển nhƣợng này có kèm theo chi phí và rủi ro. - Một số đặc điểm của tín dụng doanh nghiệp: + Đối với những doanh nghiệp lớn,quy mô các khoản vay lớn. Tại các ngân hàng, số lƣợng KHDN vay ít hơn rất nhiều so với KHCN, và KHDN lớn cũng chiếm phần ít trong tổng số KHDN, nhƣng dƣ nợ của nhóm khách hàng này lại chiếm tỉ trọng cao trong tổng dƣ nợ của các chi nhánh ngân hàng do nhu cầu vay là lớn, thậm chí là rất lớn.
+ Lãi suất cho vay KHDN thấp hơn so với KHCN. Lãi suất có phần ƣu đãi hơn, tuy nhiên quy mô lớn và chiếm tỉ trọng cao trong tổng dƣ nợ nên vẫn đáp ứng nhu cầu đề ra về chi phí và lợi nhuận của ngân hàng. Bên cạnh lợi nhuận thu đƣợc từ việc cấp tín dụng cho đối tƣợng KHDN, ngân hàng còn thu đƣợc lợi ích từ các dịch vụ khác nhƣ ảo lãnh, tài trợ thƣơng mại… từ các doanh nghiệp này. + Các khoản vay của KHDN cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhƣng độ rủi ro thƣờng thấp hơn KHCN ởi tình hình tài chính của các doanh nghiệp đều đƣợc công khai minh bạch trên báo cáo tài chính.
Tuy nhiên một khi xảy ra rủi ro thì rủi ro sẽ rất lớn, hậu quả do rủi ro đem lại thƣờng rất cao do quy mô khoản vay KHDN lớn.
