Kiểm Soát Hành Vi Lạm Dụng Mang Tính Trục Lợi Của Doanh Nghiệp Thống Lĩnh Thị Trường Ở Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Đề tài nckh kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: ThS. Trần Thùy Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Kiểm Soát Hành Vi Lạm Dụng Mang Tính Trục Lợi Của Doanh Nghiệp Có Vị Trí Thống Lĩnh Thị Trường Theo Pháp Luật Cạnh Tranh Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài khoa học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Những vấn đề lý luận về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 1.2. Thống lĩnh thị trường và hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 1.3. Nhu cầu kiểm soát, ngăn ngừa hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 1.4. Kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh
• 1.5. Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của pháp luật cạnh tranh
• 1.6. Các nguyên tắc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 1.7. Nội dung cơ bản về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh
• 1.8. Kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của các quốc gia trên thế giới
• 1.9. Kinh nghiệm của các nước
• 1.10. Những bài học kinh nghiệm được khuyến nghị cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 2.2. Xác định vị trí thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp
• 2.3. Xác định hành vi lạm dụng mang tính trục lợi bị cấm
• 2.4. Quy định về biện pháp xử lý vi phạm
• 2.5. Thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 2.6. Thực trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để hạn chế cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 2.7. Thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CẠNH TRANH NHẰM KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường trong thời gian tới
• 3.2. Duy trì và bảo vệ môi trường cạnh tranh bình đẳng, hiệu quả giữa các doanh nghiệp trên thị trường
• 3.3. Kết hợp chặt chẽ giữa tư duy kinh tế và tư duy pháp lý trong đó nhấn mạnh mục tiêu tăng cường hiệu quả cho công tác thực thi luật
• 3.4. Đảm bảo tính công bằng, minh bạch, khách quan trong quá trình tố tụng
• 3.5. Đáp ứng các yêu cầu trong xu thế hội nhập kinh tế và phù hợp với các cam kết quốc tế
• 3.6. Đảm bảo sự thích ứng với môi trường kinh doanh
• 3.7. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường của Việt Nam
• 3.7.1. Sửa quy định về xác định thị trường liên quan
• 3.7.2. Sửa đổi quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường
• 3.7.3. Xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng
• 3.7.4. Thay đổi cách thức phân loại đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói chung và hành vi lạm dụng mang tính trục lợi nói riêng
• 3.7.5. Thay đổi cách thức tiếp cận đối với hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
• 3.7.6. Giải pháp hoàn thiện đối với quy định về từng hành vi lạm dụng cụ thể
• 3.7.7. Sửa đổi, bổ sung quy định về biện pháp xử lý vi phạm
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh Thực Trạng Việt Nam

Cạnh tranh là yếu tố then chốt của nền kinh tế thị trường. Lợi nhuận thúc đẩy doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, còn cạnh tranh buộc họ phải tối ưu hóa hiệu quả để đạt lợi nhuận tối đa. Cạnh tranh lành mạnh tạo nên sự năng động và hiệu quả của thị trường. Luật Cạnh tranh Việt Nam 2004 ra đời nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cạnh tranh tự do, công bằng. Tuy nhiên, thị trường cạnh tranh không hoàn hảo, quyền lực thị trường thường tập trung vào các doanh nghiệp thống lĩnh, độc quyền. Các doanh nghiệp này có xu hướng khai thác quyền lực đó để tác động đến giá cả, sản lượng, chất lượng, nhằm tối đa hóa lợi ích và triệt tiêu đối thủ. Hậu quả là giảm động lực phát triển kinh tế, xâm hại lợi ích người tiêu dùng và làm méo mó thị trường. Theo báo cáo của Cục Quản lý cạnh tranh, từ 2006-2016, chỉ có 4 vụ việc liên quan đến lạm dụng vị trí thống lĩnh được thụ lý điều tra. Điều này cho thấy Luật Cạnh tranh chưa thực sự đi vào cuộc sống, cần có chính sách cạnh tranh hiệu quả và toàn diện hơn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cạnh Tranh Lành Mạnh Trong Kinh Tế Thị Trường

Cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng đóng vai trò trụ cột, đảm bảo sự vận hành năng động, hiệu quả của nền kinh tế thị trường. Việc cạnh tranh của các doanh nghiệp sẽ tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao hơn với giá thành thấp hơn. Kết quả là, chỉ có những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả mới có thể tồn tại trong khi các doanh nghiệp kém hiệu quả sẽ buộc phải rút lui khỏi thị trường. Người tiêu dùng cũng được lợi ích lớn từ cạnh tranh khi chỉ phải trả ít tiền hơn cho các sản phẩm tốt hơn.

1.2. Hậu Quả Của Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh Đến Thị Trường Và Người Tiêu Dùng

Hậu quả là, làm giảm động lực phát triển của nền kinh tế (các doanh nghiệp thống lĩnh vẫn có thể thu được lợi nhuận tối đa mà không cần cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm…), xâm hại đến lợi ích của người tiêu dùng (quyền lựa chọn của người tiêu dùng bị hạn chế, do đó phải mua hàng chất lượng kém hơn với giá đắt hơn do doanh nghiệp thống lĩnh áp đặt….), làm méo mó, giảm tính cạnh tranh của thị trường (các doanh nghiệp đối thủ bị chèn ép phải rút khỏi thị trường hoặc không thể gia nhập thị trường).

1.3. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Về Kiểm Soát Cạnh Tranh Tại Việt Nam

Thực tế trên đã đưa lại nhiều quan điểm, ý kiến cho rằng Luật cạnh tranh của Việt Nam chưa thực sự đi vào cuộc sống, chưa phát huy được vai trò rất quan trọng của nó đối với hoạt động kinh tế. Điều này cho thấy việc nghiên cứu các quy định của pháp luật cạnh tranh, tìm hướng đi cho việc xây dựng một chính sách cạnh tranh hiệu quả, toàn diện là cần thiết. Mặt khác trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, Việt Nam đã, đang và sẽ tham gia vào các sân chơi chung của khu vực và thế giới như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN…Dưới sức ép của hội nhập, Việt Nam buộc phải hoàn thiện các quy định pháp luật trong nước phù hợp với luật chơi chung của thế giới.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Lạm Dụng Pháp Luật Cạnh Tranh

Mặc dù pháp luật cạnh tranh Việt Nam hiện hành đã quy định khá cụ thể và chi tiết về các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trên thị trường. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm thi hành Luật cạnh tranh thực tế việc áp dụng các quy định này đã nảy sinh khá nhiều điểm bất cập khiến cho việc xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trên thị trường còn rất khó khăn, phức tạp. Theo các báo cáo thường niên của Cục quản lý cạnh tranh, giai đoạn từ 2006 đến 2016 Cục quản lý cạnh tranh, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam về quản lý cạnh tranh, mới chỉ thụ lý điều tra được 9 vụ việc về hạn chế cạnh tranh, trong đó có 4 vụ việc liên quan đến hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền. Số liệu này không chứng tỏ rằng môi trường cạnh tranh tại Việt Nam là hiệu quả và lành mạnh. Trên thực tế một loạt các vụ việc có dấu hiệu của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh vị trí độc quyền trên thị trường gây bức xúc trong dư luận nhưng lại không có căn cứ để xem xét.

2.1. Bất Cập Trong Xác Định Hành Vi Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh Hiện Nay

Mặc dù pháp luật cạnh tranh Việt Nam hiện hành đã quy định khá cụ thể và chi tiết về các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trên thị trường. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm thi hành Luật cạnh tranh thực tế việc áp dụng các quy định này đã nảy sinh khá nhiều điểm bất cập khiến cho việc xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trên thị trường còn rất khó khăn, phức tạp.

2.2. Số Lượng Vụ Việc Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh Được Xử Lý Còn Hạn Chế

Theo các báo cáo thường niên của Cục quản lý cạnh tranh, giai đoạn từ 2006 đến 2016 Cục quản lý cạnh tranh, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam về quản lý cạnh tranh, mới chỉ thụ lý điều tra được 9 vụ việc về hạn chế cạnh tranh, trong đó có 4 vụ việc liên quan đến hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền.

2.3. Sự Khác Biệt Giữa Quy Định Pháp Luật Và Thực Tế Cạnh Tranh Không Lành Mạnh

Số liệu này không chứng tỏ rằng môi trường cạnh tranh tại Việt Nam là hiệu quả và lành mạnh. Trên thực tế một loạt các vụ việc có dấu hiệu của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh vị trí độc quyền trên thị trường gây bức xúc trong dư luận nhưng lại không có căn cứ để xem xét.

III. Giải Pháp Kiểm Soát Lạm Dụng Hoàn Thiện Pháp Luật Cạnh Tranh

Để giải quyết những thách thức trên, cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật cạnh tranh. Cần làm rõ những vấn đề lý luận về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện. Mục đích là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường; Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường; từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng...

3.1. Làm Rõ Cơ Sở Lý Luận Về Kiểm Soát Hành Vi Lạm Dụng

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

3.2. Phân Tích Thực Trạng Pháp Luật Và Thực Tiễn Áp Dụng

Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

3.3. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Cạnh Tranh Công Bằng

Từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng...

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi Luật Cạnh Tranh

Việc hoàn thiện pháp luật cạnh tranh cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả thực thi. Cần có những quy định rõ ràng, minh bạch về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng. Đồng thời, cần thay đổi cách tiếp cận đối với hành vi lạm dụng mang tính trục lợi, và sửa đổi, bổ sung quy định về biện pháp xử lý vi phạm. Cần có những quy định rõ ràng, minh bạch về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng. Đồng thời, cần thay đổi cách tiếp cận đối với hành vi lạm dụng mang tính trục lợi, và sửa đổi, bổ sung quy định về biện pháp xử lý vi phạm.

4.1. Sửa Đổi Quy Định Về Xác Định Thị Trường Liên Quan

Cần có những quy định rõ ràng, minh bạch về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng.

4.2. Xây Dựng Tiêu Chí Đánh Giá Hành Vi Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh

Cần có những quy định rõ ràng, minh bạch về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng.

4.3. Thay Đổi Cách Tiếp Cận Với Hành Vi Lạm Dụng Trục Lợi

Đồng thời, cần thay đổi cách tiếp cận đối với hành vi lạm dụng mang tính trục lợi, và sửa đổi, bổ sung quy định về biện pháp xử lý vi phạm.

V. Kinh Nghiệm Quốc Tế Bài Học Cho Kiểm Soát Cạnh Tranh Việt Nam

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh là rất quan trọng. Các quốc gia phát triển có hệ thống pháp luật cạnh tranh hoàn thiện, và kinh nghiệm của họ có thể giúp Việt Nam xây dựng một chính sách cạnh tranh hiệu quả hơn. Cần nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các biện pháp xử lý vi phạm. Cần nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các biện pháp xử lý vi phạm.

5.1. Học Hỏi Kinh Nghiệm Về Xác Định Thị Trường Liên Quan

Cần nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các biện pháp xử lý vi phạm.

5.2. Nghiên Cứu Cách Xác Định Vị Trí Thống Lĩnh Hiệu Quả

Cần nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các biện pháp xử lý vi phạm.

5.3. Áp Dụng Biện Pháp Xử Lý Vi Phạm Cạnh Tranh Phù Hợp

Cần nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về xác định thị trường liên quan, vị trí thống lĩnh, và các biện pháp xử lý vi phạm.

VI. Tương Lai Của Kiểm Soát Cạnh Tranh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hoàn thiện pháp luật cạnh tranh là rất quan trọng. Việt Nam cần xây dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, tạo lập một cơ chế cạnh tranh phù hợp để vận hành nền kinh tế phát triển lành mạnh, đúng hướng. Nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định về chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là một đòi hỏi cấp thiết. Việt Nam cần xây dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, tạo lập một cơ chế cạnh tranh phù hợp để vận hành nền kinh tế phát triển lành mạnh, đúng hướng. Nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định về chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là một đòi hỏi cấp thiết.

6.1. Xây Dựng Môi Trường Kinh Doanh Cạnh Tranh Bình Đẳng

Việt Nam cần xây dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, tạo lập một cơ chế cạnh tranh phù hợp để vận hành nền kinh tế phát triển lành mạnh, đúng hướng.

6.2. Hoàn Thiện Quy Định Về Chống Lạm Dụng Vị Trí Thống Lĩnh

Nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định về chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là một đòi hỏi cấp thiết.

6.3. Đảm Bảo Cạnh Tranh Lành Mạnh Trong Hội Nhập Kinh Tế

Việt Nam cần xây dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, tạo lập một cơ chế cạnh tranh phù hợp để vận hành nền kinh tế phát triển lành mạnh, đúng hướng. Nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định về chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là một đòi hỏi cấp thiết.

Nội dung chính

Kiểm Soát Hành Vi Lạm Dụng Mang Tính Trục Lợi Của Doanh Nghiệp Thống Lĩnh Thị Trường Theo Pháp Luật Cạnh Tranh Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Main Research Question): Pháp luật cạnh tranh Việt Nam đã và đang kiểm soát các hành vi lạm dụng mang tính trục lợi (exploitative abuses) của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường như thế nào; những bất cập cốt lõi trong quy định pháp lý và thực tiễn thi hành là gì; và cần những giải pháp đột phá nào để hoàn thiện thể chế nhằm dung hòa giữa bảo vệ tự do cạnh tranh và tối ưu hóa phúc lợi của người tiêu dùng?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Đề tài ứng dụng cách tiếp cận liên ngành Luật học – Kinh tế học (Law and Economics), phối hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật truyền thống, phương pháp so sánh luật học (đối chiếu chuẩn mực EU, Hoa Kỳ, Đức, Luật mẫu UNCTAD) và phân tích tình huống thực chứng (case studies) gắn liền với các công cụ kiểm định kinh tế như phép thử độc quyền giả định SSNIP.
• Phát hiện chính (Key Findings): Nghiên cứu chỉ ra sự lệch pha nghiêm trọng trong chính sách cạnh tranh khi quá chú trọng kiểm soát hành vi loại trừ đối thủ (exclusionary abuses) mà xem nhẹ hành vi bóc lột người tiêu dùng (exploitative abuses); việc xác định vị trí thống lĩnh phụ thuộc cứng nhắc vào tiêu chuẩn định lượng thị phần; và hiệu quả thực thi thực tế còn rất khiêm tốn khi giai đoạn 2006–2016 cơ quan quản lý chỉ xử lý được 4 vụ việc liên quan đến vị trí thống lĩnh/độc quyền.
• Hàm ý chính sách & ứng dụng (Implications): Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn trực tiếp phục vụ công tác hoàn thiện thể chế Luật Cạnh tranh, tái cấu trúc mô hình cơ quan thực thi độc lập, và xây dựng cẩm nang kinh tế – pháp lý phục vụ công tác xét xử và giám sát thị trường.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng tri thức và bối cảnh nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh tự do là động lực cốt lõi thúc đẩy đổi mới công nghệ, tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, quy luật vận động nội tại của thị trường không hoàn hảo tất yếu dẫn đến hiện tượng tích tụ và tập trung kinh tế, hình thành các chủ thể nắm giữ sức mạnh thị trường (market power) vượt trội. Khi sở hữu vị trí thống lĩnh hoặc độc quyền, doanh nghiệp luôn có xu hướng lạm dụng quyền lực này để triệt tiêu áp lực cạnh tranh hoặc trục lợi tối đa từ khách hàng và người tiêu dùng.

Trên bình diện quốc tế, các hệ thống pháp luật lớn như Liên minh Châu Âu (Điều 102 TFEU) hay Hoa Kỳ (Mục 2 Đạo luật Sherman) đã xây dựng được kho tàng án lệ đồ sộ cùng hệ thống phương pháp luận kinh tế chặt chẽ để nhận diện và kiểm soát hành vi lạm dụng. Ngược lại, tại Việt Nam, khung khổ pháp lý ban đầu (trọng tâm là Luật Cạnh tranh 2004) bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc sau hơn một thập kỷ triển khai.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước đề tài này, phần lớn các công trình nghiên cứu trong nước chỉ tập trung vào các hành vi loại bỏ đối thủ cạnh tranh như định giá hủy diệt, ngăn cản gia nhập thị trường, hoặc chỉ dừng lại ở mức bình luận câu chữ quy phạm. Các vấn đề nền tảng về lý luận như:

• Bản chất kinh tế của hành vi lạm dụng trục lợi (exploitative abuses);
• Tiêu chí đánh giá tổn thất phúc lợi xã hội;
• Việc áp dụng nguyên tắc cấm mặc nhiên (per se illegal) so với nguyên tắc hợp lý (rule of reason);
• Ranh giới giữa tối đa hóa lợi nhuận hợp pháp và bóc lột thị trường bất hợp pháp;

vẫn còn bị bỏ ngỏ và chưa được làm sáng tỏ một cách toàn diện.

Tính thời sự và tác động tiềm năng

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế sâu rộng qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) và tiến hành cải cách căn bản thể chế cạnh tranh (chuẩn bị thông qua Luật Cạnh tranh 2018), việc nghiên cứu đề tài này mang tính cấp bách đặc biệt. Đề tài mở đường cho việc chuyển đổi tư duy lập pháp từ kiểm soát hành chính thuần túy sang kiểm soát dựa trên phân tích tác động kinh tế thực chất, bảo vệ hữu hiệu quyền lợi người tiêu dùng và duy trì môi trường kinh doanh minh bạch.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận

                      +---------------------------------------------------------+
                      |         KHUNG TIẾP CẬN LIÊN NGÀNH LUẬT - KINH TẾ        |
                      +---------------------------------------------------------+
                                                   |
         +-----------------------------------------+-----------------------------------------+
         |                                         |                                         |
         v                                         v                                         v
+------------------+                     +-------------------+                     +------------------+
|  Phân tích Pháp  |                     |  Nghiên cứu So    |                     |  Kinh tế học     |
|  lý Chuẩn tắc    |                     |  sánh Quốc tế     |                     |  Thực chứng      |
|  (Luật Cạnh tranh|                     |  (EU TFEU Art 102,|                     |  (Phép thử SSNIP,|
|   2004 & 2018)   |                     |   US Sherman Act) |                     |   Thị phần, Rào cản)|
+------------------+                     +-------------------+                     +------------------+
         |                                         |                                         |
         +-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                                   |
                                                   v
                      +---------------------------------------------------------+
                      | ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN & ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN THỂ CHẾ        |
                      +---------------------------------------------------------+

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài sử dụng mô hình nghiên cứu kết hợp giữa khoa học pháp lý chuẩn tắc (normative legal analysis) và phân tích kinh tế thực chứng (empirical economic analysis). Cách tiếp cận này cho phép giải mã các hiện tượng kinh tế phức tạp dưới lăng kính quy chuẩn của pháp luật, bảo đảm tính logic và khả thi trong thực tiễn áp dụng.

Phương pháp thu thập dữ liệu

1. Nguồn dữ liệu sơ cấp:
   • Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Hiến pháp, Luật Cạnh tranh 2004, các nghị định hướng dẫn thi hành và dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi.
   • Số liệu thống kê và báo cáo thường niên giai đoạn 2006–2016 của Cục Quản lý Cạnh tranh (Bộ Công Thương).
   • Hồ sơ các vụ việc điều tra, xử lý hạn chế cạnh tranh trên thực tế tại Việt Nam.
2. Nguồn dữ liệu thứ cấp:
   • Án lệ kinh điển và văn bản quy chuẩn của Tòa án Tư pháp Châu Âu (ECJ) như các vụ AKZO, United Brands, BRT v. SABAM, cùng các văn bản hướng dẫn thực thi Điều 82 EC / Điều 102 TFEU.
   • Thực tiễn giải phán của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đối với Mục 2 Đạo luật Sherman.
   • Các báo cáo kỹ thuật từ Mạng lưới Cạnh tranh Quốc tế (ICN), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), và Luật mẫu về Cạnh tranh của Liên Hợp Quốc (UNCTAD).

Kỹ thuật phân tích chuyên sâu

• Phân tích so sánh pháp luật (Comparative Legal Method): Đối chiếu mô hình can thiệp sâu bảo vệ cấu trúc thị trường của EU với mô hình tự do đề cao hiệu quả phân bổ của Hoa Kỳ để chắt lọc bài học thích ứng cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Nghiên cứu tình huống (Case Study Examination): Mổ xẻ các vụ việc điển hình trong các lĩnh vực có tính độc quyền tự nhiên hoặc tập trung kinh tế cao (như viễn thông, năng lượng, phân phối hàng hóa) để phát hiện lỗ hổng thực tiễn.
• Ứng dụng công cụ kinh tế: Vận dụng lý thuyết độ co giãn chéo của cầu, rào cản gia nhập thị trường (barriers to entry), và đặc biệt là phép thử độc quyền giả định SSNIP (Small but Significant Non-transitory Increase in Price) nhằm xác định chính xác thị trường liên quan.

Độ tin cậy và tính hợp lệ (Validity & Reliability)

Độ tin cậy của công trình được bảo đảm thông qua quá trình tham vấn chuyên gia sâu rộng, trong đó có sự phối hợp nghiên cứu trực tiếp và tổ chức tọa đàm khoa học với Cục Quản lý Cạnh tranh – Bộ Công Thương, cùng việc xuất bản các phát hiện trên nhiều tạp chí khoa học chuyên ngành uy tín.

---

Phát hiện chính

+---------------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    TÓM TẮT CÁC PHÁT HIỆN CỐT LÕI                                        |
+-----------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| 1. Lỗ hổng phân loại              | Bỏ ngỏ hành vi lạm dụng mang tính trục lợi (exploitative abuses),    |
|                                   | dồn trọng tâm quá mức vào hành vi loại trừ (exclusionary abuses).   |
+-----------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| 2. Tiêu chí thị phần cơ học       | Quá phụ thuộc vào ngưỡng thị phần định lượng (30%, 50%, 65%, 75%),  |
|                                   | xem nhẹ sức mạnh thị trường thực chất và rào cản phi thị phần.      |
+-----------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| 3. Điểm nghẽn thực thi (2006-2016)| Chỉ thụ lý 9 vụ việc hạn chế cạnh tranh, trong đó chỉ có 4 vụ lạm   |
|                                   | dụng thống lĩnh/độc quyền => Luật chưa thực sự đi vào đời sống.     |
+-----------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| 4. Xung đột thể chế               | Cơ quan thực thi trực thuộc Bộ Công Thương, thiếu tính độc lập       |
|                                   | khi xử lý các tập đoàn, tổng công ty và DNNN quy mô lớn.           |
+-----------------------------------+---------------------------------------------------------------------+

1. Sự bất cân xứng trong nhận diện hành vi lạm dụng

Nghiên cứu làm rõ sự phân hóa giữa hai nhóm hành vi:

• Hành vi lạm dụng loại trừ (Exclusionary Abuses): Nhắm vào đối thủ cạnh tranh nhằm đẩy họ khỏi thị trường hoặc ngăn cản đối thủ tiềm năng gia nhập.
• Hành vi lạm dụng trục lợi (Exploitative Abuses): Khai thác trực tiếp sự phụ thuộc của khách hàng và người tiêu dùng để thu lợi nhuận siêu ngạch thông qua các phương thức phi cạnh tranh.

Pháp luật Việt Nam giai đoạn 2004–2017 gần như chỉ tập trung xử lý các hành vi loại trừ, thiếu cơ chế và tiêu chí định lượng/định tính để xác định các hành vi trục lợi điển hình như: định giá quá mức (excessive pricing), áp đặt điều kiện giao dịch bất công bằng (unfair trading terms), hay cố ý kìm hãm tiến bộ khoa học kỹ thuật để kéo dài vòng đời công nghệ lỗi thời.

2. Sự phụ thuộc cứng nhắc vào tiêu chí thị phần

Quy định pháp luật hiện hành xác định vị trí thống lĩnh chủ yếu dựa vào các ngưỡng thị phần cố định (30% đối với một doanh nghiệp; 50%, 65%, 75% đối với nhóm doanh nghiệp). Đề tài chứng minh rằng cách tiếp cận này tồn tại nhiều khiếm khuyết lớn:

• Thị phần chỉ là chỉ số tĩnh, không phản ánh đầy đủ sức mạnh thị trường động (dynamic market power);
• Bỏ qua các yếu tố quan trọng như rào cản gia nhập thị trường, năng lực tài chính, quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng thiết yếu, hoặc sức mạnh đối kháng của người mua (countervailing buyer power).
• Ngược lại, thông lệ quốc tế (EU, Mỹ) chỉ coi thị phần là căn cứ giả định ban đầu, kết luận cuối cùng luôn đòi hỏi sự phân tích toàn diện bối cảnh kinh tế.

3. "Khoảng trống thực thi" trong giai đoạn 2006–2016

Phân tích số liệu thực tế chỉ ra một nghịch lý lớn: Trong suốt 10 năm, cơ quan quản lý cạnh tranh Việt Nam chỉ điều tra và xử lý được 9 vụ việc hạn chế cạnh tranh, trong đó có vỏn vẹn 4 vụ việc liên quan đến lạm dụng vị trí thống lĩnh/độc quyền. Con số này hoàn toàn tương phản với thực trạng thị trường, nơi người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ liên tục phản ánh về tình trạng độc quyền áp đặt giá trong các lĩnh vực thiết yếu (xăng dầu, điện lực, cước dịch vụ viễn thông, phân phối sữa, dược phẩm). Nguyên nhân xuất phát từ gánh nặng chứng minh quá lớn và sự thiếu hụt các công cụ điều tra kinh tế sắc bén.

4. Bất cập về cấu trúc thể chế của cơ quan quản lý

Nghiên cứu chỉ ra rằng việc cơ quan quản lý cạnh tranh trực thuộc Bộ quản lý chuyên ngành (Bộ Công Thương) đã hạn chế đáng kể tính độc lập, khách quan trong tố tụng cạnh tranh. Khi đối tượng bị điều tra là các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) quy mô lớn hoặc các doanh nghiệp có ảnh hưởng chính sách, cơ quan thực thi gặp nhiều rào cản về thẩm quyền và áp lực hành chính.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Xây dựng hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp thống lĩnh thị trường trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi.
• Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa bảo vệ tiến trình cạnh tranh (protecting competition) và bảo vệ phúc lợi người tiêu dùng (consumer welfare), định vị vai trò của quy tắc hợp lý (rule of reason) trong việc xem xét các hiệu quả kinh tế biện minh.

Đổi mới về phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Thiết lập quy trình chuẩn hóa kết hợp giữa chứng cứ pháp lý và phân tích kinh tế lượng trong việc xác định thị trường liên quan và đánh giá sức mạnh thị trường thông qua phép thử SSNIP và phân tích rào cản gia nhập.

Giá trị thực tiễn và hàm ý chính sách (Practical & Policy Implications)

• Phục vụ lập pháp: Trực tiếp đóng góp 01 Bản đề xuất hoàn thiện pháp luật cạnh tranh được Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên sử dụng làm tài liệu tham khảo chính thức để đóng góp ý kiến cho Dự án Luật Cạnh tranh sửa đổi (thông qua năm 2018).
• Đào tạo và nghiên cứu: Đóng góp 06 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu làm học liệu chuẩn cho bộ môn Luật Cạnh tranh tại Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên, hướng dẫn 01 đề tài NCKH sinh viên đạt loại Khá và đóng góp nội dung trực tiếp vào luận án tiến sĩ luật học.
• Hỗ trợ doanh nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo thiết thực giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận diện ranh giới pháp lý an toàn trong các chiến lược kinh doanh, hạn chế rủi ro vi phạm pháp luật cạnh tranh.

---

Đối tượng quan tâm

+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+
| NHÓM ĐỐI TƯỢNG                     | LỢI ÍCH ỨNG DỤNG CỤ THỂ                                            |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+
| 1. Nhà lập pháp & Cơ quan quản lý  | Cung cấp cơ sở khoa học để ban hành văn bản dưới luật, nghị định   |
|    (Quốc hội, Bộ Công Thương, UCA) | hướng dẫn và xây dựng cẩm nang điều tra kinh tế cạnh tranh.        |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+
| 2. Giảng viên, Nghiên cứu sinh &   | Hệ thống học liệu chuyên sâu, tài liệu tham khảo chuẩn mực về luật  |
|    Sinh viên ngành Luật - Kinh tế  | cạnh tranh so sánh và kinh tế học pháp luật (Law & Economics).    |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+
| 3. Cộng đồng Doanh nghiệp &        | Bộ tiêu chí nhận diện rủi ro pháp lý khi xây dựng chiến lược giá,  |
|    Luật sư Doanh nghiệp            | bán hàng theo gói và hợp đồng phân phối độc quyền.                 |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+
| 4. Hiệp hội Bảo vệ Người tiêu dùng | Công cụ pháp lý để phát hiện, thu thập chứng cứ và khởi kiện các    |
|                                    | hành vi bóc lột, áp đặt giá bất hợp lý từ các tập đoàn lớn.        |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------------+

---

Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm khác biệt mấu chốt giữa hành vi lạm dụng "loại trừ" và lạm dụng "trục lợi" là gì?

Hành vi lạm dụng mang tính loại trừ (exclusionary) hướng mũi nhọn vào đối thủ cạnh tranh (như bán dưới giá thành để triệt hạ đối thủ), nhằm mục đích bảo vệ hoặc gia tăng vị thế độc quyền. Trong khi đó, hành vi lạm dụng mang tính trục lợi (exploitative) nhắm thẳng vào khách hàng và người tiêu dùng (như áp đặt giá bán quá cao, ép buộc mua kèm sản phẩm không mong muốn), nhằm bóc lột thặng dư tiêu dùng mà không cần trực tiếp tác động đến đối thủ.

2. Phép thử SSNIP được áp dụng như thế nào trong việc xác định thị trường liên quan?

SSNIP (Small but Significant Non-transitory Increase in Price) đặt ra giả định: Nếu một doanh nghiệp độc quyền tăng giá sản phẩm đang xem xét từ 5% đến 10% một cách lâu dài (từ 6 tháng đến 1 năm), liệu khách hàng có chuyển sang mua sản phẩm thay thế khác hay không? Nếu lượng khách hàng chuyển dịch đủ lớn khiến việc tăng giá không đem lại lợi nhuận, thì sản phẩm thay thế đó phải được gộp chung vào cùng một thị trường liên quan.

3. Tại sao chỉ dựa vào chỉ số thị phần lại không đủ để kết luận vị trí thống lĩnh thị trường?

Thị phần cao chưa chắc đồng nghĩa với quyền lực thị trường bền vững nếu thị trường đó có rào cản gia nhập rất thấp, công nghệ thay đổi nhanh chóng hoặc khách hàng có sức mạnh đàm phán vượt trội. Doanh nghiệp có thể nắm 50% thị phần nhưng vẫn không thể tự do tăng giá nếu đối thủ tiềm năng có thể lập tức gia nhập thị trường khi giá tăng.

4. Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể khái quát hóa cho môi trường kinh tế số hiện nay không?

Hoàn toàn có thể. Mặc dù dữ liệu nghiên cứu tập trung vào thị trường truyền thống, nhưng khung lý thuyết và phương pháp luận kinh tế về hành vi lạm dụng trục lợi chính là nền tảng để phân tích các hành vi độc quyền nền tảng số hiện đại (như việc các sàn thương mại điện tử tự ưu tiên sản phẩm của mình, áp đặt phí dịch vụ bất hợp lý hoặc khóa dữ liệu người dùng).

5. Nghiên cứu đề xuất những thay đổi căn bản nào đối với cơ quan quản lý cạnh tranh?

Đề tài kiến nghị xây dựng một cơ quan quản lý cạnh tranh có vị thế độc lập thực chất, được trao đầy đủ thẩm quyền điều tra kinh tế tương tự mô hình các ủy ban cạnh tranh độc lập trên thế giới, tách rời khỏi sự chi phối hành chính của các bộ chủ quản ngành kinh tế.

---

Kết luận

Báo cáo tổng kết đề tài khoa học mã số ĐH2016 – TN08 – 08 của ThS. Trần Thùy Linh là một công trình nghiên cứu công phu, giải quyết thấu đáo khoảng trống lý luận và thực tiễn về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp thống lĩnh tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy pháp lý và phương pháp phân tích kinh tế, đề tài đã đặt nền móng quan trọng cho quá trình chuyển đổi thể chế cạnh tranh quốc gia theo chuẩn mực quốc tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, các nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực kinh tế số, thuật toán định giá tự động và kiểm soát sức mạnh thị trường của các nền tảng xuyên biên giới. Đây là lời kêu gọi hành động mạnh mẽ đối với các cơ quan lập pháp, giới nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp trong việc chung tay xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và lấy phúc lợi của người tiêu dùng làm trung tâm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu trên thế giới. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam.

Kết cấu của đề tài .14 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƢỜNG. Những vấn đề lý luận về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng .Thống lĩnh thị trường và hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường .Nhu cầu kiểm soát, ngăn ngừa hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh trƣờng theo pháp luật cạnh tranh. Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của pháp luật cạnh tranh.

Các nguyên tắc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Nội dung cơ bản về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh. Kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trƣờng của các quốc gia trên thế giới. Kinh nghiệm của các nước.

Những bài học kinh nghiệm được khuyến nghị cho Việt Nam .41 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƢỜNG THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng. Xác định vị trí thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp. Xác định hành vi lạm dụng mang tính trục lợi bị cấm.

Quy định về biện pháp xử lý vi phạm………………………………………. Thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng. Thực trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để hạn chế cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam hiện nay .99 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CẠNH TRANH NHẰM KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG MANG TÍNH TRỤC LỢI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƢỜNG Ở VIỆT NAM.

Những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng trong thời gian tới. Duy trì và bảo vệ môi trường cạnh tranh bình đẳng, hiệu quả giữa các doanh nghiệp trên thị trường. Kết hợp chặt chẽ giữa tư duy kinh tế và tư duy pháp lý trong đó nhấn mạnh mục tiêu tăng cường hiệu quả cho công tác thực thi luật. Đảm bảo tính công bằng, minh bạch, khách quan trong quá trình tố tụng.

Đáp ứng các yêu cầu trong xu thế hội nhập kinh tế và phù hợp với các cam kết quốc tế. Đảm bảo sự thích ứng với môi trường kinh doanh. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng của Việt Nam. Sửa quy định về xác định thị trường liên quan.

Sửa đổi quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường. Xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá hành vi lạm dụng. Thay đổi cách thức phân loại đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói chung và hành vi lạm dụng mang tính trục lợi nói riêng. Thay đổi cách thức tiếp cận đối với hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

Giải pháp hoàn thiện đối với quy định về từng hành vi lạm dụng cụ thể. Sửa đổi, bổ sung quy định về biện pháp xử lý vi phạm .121 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .122 v DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Mức độ hiểu biết của doanh nghiệp về pháp luật cạnh tranh .2: Mức độ hiểu biết của doanh nghiệp về quy định của pháp luật cạnh tranh.3: Sự nhận biết của doanh nghiệp về cơ quan cạnh tranh .4: Số vụ việc lạm dụng vị trí thống lĩnh/độc quyền và thỏa thuận HCCT .93 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ tiếng Việt 1 EU Liên minh Châu Âu 2 ECJ Tòa án Tƣ pháp Châu Âu 3 ICN Mạng lƣới cạnh tranh quốc tế 4 NĐ Nghị định 5 CP Chính phủ 6 SSNIP Phép thử độc quyền giả định 7 TEFU Công ƣớc về chức năng của liên minh Châu Âu 8 DN Doanh nghiệp 9 DNNN Doanh nghiệp nhà nƣớc vii ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN Đơn vị: ĐẠI HỌC KINH TẾ & QTKD THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 1. Thông tin chung - Tên đề tài: Kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng theo Pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay - Mã số: ĐH2016 - TN08 - 08 - Chủ nhiệm đề tài: NCS. Trần Thùy Linh - Tổ chức chủ trì: Trƣờng Đại học Kinh tế & QTKD – ĐH Thái Nguyên - Thời gian thực hiện: Tháng 1 năm 2016 – Tháng 12 năm 2017.

Mục tiêu - Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng; - Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng; - Từ đó đề xuất các phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng 3. Tính mới và sáng tạo - Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng thực thi các quy định liên quan đến hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng. - Đề tài đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của luật cạnh tranh về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng trong thời gian tới. Kết quả nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng.

viii - Báo cáo phân tích thực trạng các quy định và thực tiễn thực thi các quy định về kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng - Báo cáo đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm nhằm hoàn thiện các quy định của luật cạnh tranh về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trƣờng trong thời gian tới. Sản phẩm khoa học 1. Trần Thùy Linh và Đỗ Hoàng Yến (2017), “Hoàn thiện các quy định về xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trƣờng theo Luật Cạnh tranh 2004”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, 15(175), tr. Trần Thùy Linh và Nguyễn Thị Lan Anh (2017), “Các quy định về chống bán phá giá của WTO cần phải đƣợc điều chỉnh theo hƣớng hài hòa hóa với các quy định cạnh tranh”, Tạp chí Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, 507(12), tr.

Trần Thùy Linh (2017), Pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện, Chuyên đề cung cấp thông tin phục vụ đại biểu Quốc Hội, Viện nghiên cứu lập pháp, Ủy ban thƣờng vụ Quốc hội 4. Trần Thùy Linh và Âu Thị Diệu Linh (2018), “Hành vi phân biệt đối xử của doanh nghiệp thống lĩnh thị trƣờng: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật cạnh tranh”, Tạp chí Công thương, 9, tr. Trần Thùy Linh, Trần Lƣơng Đức và Nguyễn Thị Thùy Trang (2018), “Cách tiếp cận của pháp luật cạnh tranh liên minh Châu Âu về hành vi lạm dụng mang tính trục lợi”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, 7(183), tr. Sản phẩm đào tạo 01 đề tài NCKH sinh viên: Phạm Đức Bình, Lê Thị Thu Hoài, Nông Thị Thƣơng (2017), Pháp luật cạnh tranh về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam hiện nay, Mã số SV2017 - EML - 54, Đề tài NCKH Sinh viên, Trƣờng Đại học Kinh tế & QTKD, Nghiệm thu xếp loại khá, GVHD.

Trần Thùy Linh. ix 01 phần luận án nghiên cứu sinh: - Trần Thùy Linh (2017), Chuyên đề Luận án tiến sĩ “Một số vấn đề lý luận về điều chỉnh pháp luật đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trƣờng”, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội. Sản phẩm ứng dụng 1. 01 Bản đề xuất hoàn thiện pháp luật cạnh tranh về lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường đã đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo của Văn phòng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên trong việc góp ý cho dự án Luật cạnh tranh của Quốc hội.

06 chuyên đề nghiên cứu đƣợc dùng làm tài liệu giảng dạy, tham khảo của môn học Luật cạnh tranh tại Trƣờng ĐH Kinh tế &QTKD – ĐH Thái Nguyên 6. Phƣơng thức chuyển giao, địa chỉ ứng dụng, tác động và lợi ích mang lại của kết quả nghiên cứu - Phục vụ cho công tác nghiên cứu và học tập tại các đào tạo Luật tại Việt Nam. - Là nguồn tài liệu cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà lập pháp để phục vụ công tác xây dựng chính sách, pháp luật. - Là nguồn tài liệu cho các doanh nghiệp trong việc xác định hành vi hợp pháp, các công cụ pháp lý cần thiết trong thực tiễn cạnh tranh trên thƣơng trƣờng.

Ngày 28 tháng 11 năm 2018 Tổ chức chủ trì Chủ nhiệm đề tài (ký, họ và tên, đóng dấu) (ký, họ và tên) x THAI NGUYEN UNIVERSITY THAI NGUYEN UNIVERSITY OF ECONOMIC AND BUSINESS ADMINISTRATION INFORMATION ON RESEARCH RESULTS 1.