TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Nh÷ng n¨m qua, díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam c«ng cuéc c¶i c¸ch t ph¸p ®· cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc, c«ng t¸c ®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m tiÕp tôc ®îc ®Èy m¹nh vµ ®¹t nhiÒu kÕt qu¶ tÝch cùc, gãp phÇn gi÷ v÷ng an ninh chÝnh trÞ, trËt tù an toµn x· héi. Tuy nhiªn, t×nh h×nh téi ph¹m vÉn diÔn biÕn phøc t¹p, cã chiÒu híng gia t¨ng; chÊt lîng c«ng t¸c t ph¸p cha ®¸p øng yªu cÇu ®ßi hái; cßn nhiÒu trêng hîp bá lät téi ph¹m vµ x¶y ra oan sai. §Ó gãp phÇn tÝch cùc vµo sù ph¸t triÓn cña ®Êt níc, th× mét trong nh÷ng môc tiªu cña cuéc ®Êu tranh phßng chèng téi ph¹m ®Æt ra lµ mäi hµnh vi ph¹m téi ®Òu bÞ ph¸t hiÖn, ®iÒu tra, truy tè vµ xÐt xö theo ®óng ph¸p luËt, h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt viÖc bá lät téi ph¹m, ngêi ph¹m téi, kh«ng lµm oan ngêi v« téi. ViÖc tiÕp nhËn, gi¶i quyÕt TG, TBVTP cã vai trß, ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng trong viÖc ph¸t hiÖn kÞp thêi vµ xö lý nghiªm minh c¸c sù kiÖn ph¹m téi ®· x¶y ra.
§©y lµ ho¹t ®éng më ®Çu cña c¸c c¬ quan tiÕn hµnh tè tông trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vô ¸n h×nh sù, th«ng qua ho¹t ®éng nµy gióp cho viÖc x¸c ®Þnh kÞp thêi mét sù kiÖn x¶y ra cã dÊu hiÖu téi ph¹m hay kh«ng ®Ó quyÕt ®Þnh khëi tè vô ¸n hoÆc kh«ng khëi tè vô ¸n h×nh sù. §ång thêi, th«ng qua ®ã gióp c¬ quan qu¶n lý Nhµ níc c¸c cÊp n¾m ch¾c vµ qu¶n lý ®îc t×nh 2 h×nh téi ph¹m thùc tÕ trªn ®Þa bµn ®Ó x©y dùng kÕ ho¹ch, ph¬ng híng vµ biÖn ph¸p hiÖu qu¶. C«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc tiÕp nhËn, gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T lµ mét ho¹t ®éng quan träng trong c«ng t¸c thùc hµnh quyÒn c«ng tè vµ kiÓm s¸t c¸c ho¹t ®éng t ph¸p cña VKS, nh»m b¶o ®¶m cho ho¹t ®éng nµy cña CQ§T ®îc tu©n thñ ®óng quy ®Þnh cña ph¸p luËt, mäi hµnh vi ph¹m téi ®Òu ®îc ph¸t hiÖn kÞp thêi, ®- îc khëi tè, ®iÒu tra vµ xö lý nghiªm minh, ®óng ph¸p luËt, h¹n chÕ viÖc ®Ó lät téi ph¹m vµ ngêi ph¹m téi, gãp phÇn tÝch cùc vµo c«ng t¸c ®Êu tranh, phßng chèng téi ph¹m. Thùc hiÖn yªu cÇu: “N©ng cao chÊt lîng c«ng t¸c ®iÒu tra, thùc hiÖn tèt c«ng t¸c tiÕp nhËn, xö lý tin b¸o, tè gi¸c téi ph¹m.” cña NghÞ quyÕt sè 08-NQ/TW ngµy 02/01/2002 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ mét sè nhiÖm vô träng t©m c«ng t¸c t ph¸p trong thêi gian tíi, nh÷ng n¨m qua, VKSND tèi cao ®· chØ ®¹o toµn ngµnh KiÓm s¸t n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP, coi ®©y lµ mét trong nh÷ng kh©u c«ng t¸c träng t©m cña ngµnh KiÓm s¸t.
VKS c¸c cÊp ®· chó träng, t¨ng cêng vµ chñ ®éng trong c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T nªn kÕt qu¶ ®· cã nhiÒu chuyÓn biÕn. Tuy nhiªn, thùc tiÔn viÖc ¸p dông ph¸p luËt trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKS gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, víng m¾c vÒ lý luËn, nhËn thøc còng nh ho¹t ®éng thùc tiÔn nªn ®· ¶nh hëng kh«ng nhá ®Õn chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng 3 t¸c nµy nãi riªng vµ c«ng t¸c ®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m nãi chung. MÆc dï LuËt tæ chøc ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n 2002 vµ BLTTHS 2003 quy ®Þnh VKS cã tr¸ch nhiÖm kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T, nhng cha cã nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ, t¹o ra mét c¬ chÕ ph¸p lý khoa häc, cã tÝnh kh¶ thi ®Ó VKS kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP. BLTTHS cha quy ®Þnh râ c¸c quyÒn n¨ng ph¸p lý cô thÓ vµ cÇn thiÕt cho VKS thùc hiÖn viÖc kiÓm s¸t, còng nh cha quy ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña CQ§T trong viÖc thùc hiÖn c¸c yªu cÇu, quyÕt ®Þnh cña VKS.
§iÒu 37 BLTTHS quy ®Þnh vÒ nhiÖm vô, quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm cña KiÓm s¸t viªn chØ quy ®Þnh nhiÖm vô, quyÒn h¹n ph¸t sinh khi ®îc ph©n c«ng THQCT & KS§T, KSXX c¸c vô ¸n h×nh sù. Sù nhËn thøc vÒ nh÷ng quy ®Þnh cña BLTTHS trong ho¹t ®éng gi¶i quyÕt vµ kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt tè gi¸c, tin b¸o vÒ téi ph¹m cha thèng nhÊt, nhng chËm ®îc híng dÉn. Do ®ã, thùc tiÔn viÖc tæ chøc ¸p dông quy ®Þnh ph¸p luËt ®Ó kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP gÆp nhiÒu khã kh¨n, bÊt cËp. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n, quan träng trong c¶i c¸ch t ph¸p h×nh sù hiÖn nay ë níc ta lµ “T¨ng cêng tr¸ch nhiÖm cña c«ng tè trong ho¹t ®éng ®iÒu tra, g¾n c«ng tè víi ho¹t ®éng ®iÒu tra” [9] nh»m b¶o ®¶m kh«ng ®Ó lät téi ph¹m, ngêi ph¹m téi, kh«ng lµm oan ngêi v« téi.
Chñ tr¬ng nµy cña §¶ng vÒ c¶i c¸ch t ph¸p yªu cÇu VKS ph¶i t¨ng cêng tr¸ch nhiÖm h¬n n÷a trong thùc hiÖn quyÒn khëi tè vô ¸n h×nh sù, vµ thùc hiÖn quyÒn hñy bá c¸c quyÕt ®Þnh 4 khëi tè vô ¸n, quyÕt ®Þnh kh«ng khëi tè vô ¸n h×nh sù cña CQ§T nh»m kh«ng bá lät téi ph¹m vµ lµm oan ngêi v« téi. §Ó thùc hiÖn tèt nhiÖm vô trªn th× VKS c¸c cÊp ph¶i tham gia sím h¬n, s©u h¬n vµo qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vô ¸n h×nh sù mµ tríc hÕt lµ ph¶i kiÓm s¸t chÆt chÏ, hiÖu qu¶ viÖc tiÕp nhËn, gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T; VKSND tèi cao lµ c¬ quan ®Çu ngµnh KiÓm s¸t nªn cµng ph¶i tæ chøc, thùc hiÖn thËt tèt, hiÖu qu¶ c«ng t¸c. Tõ nh÷ng lý do trªn, häc viªn chän ®Ò tµi: “¸p dông ph¸p luËt trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt tè gi¸c, tin b¸o vÒ téi ph¹m cña ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao ®èi víi c¬ quan ®iÒu tra cïng cÊp ë ViÖt Nam” lµm luËn v¨n th¹c sÜ chuyªn ngµnh Lý luËn vµ lÞch sö nhµ níc vµ ph¸p luËt lµ rÊt cÇn thiÕt, gãp phÇn n©ng cao tr×nh ®é, n¨ng lùc c«ng t¸c cña KiÓm s¸t viªn, ®¸p øng yªu cÇu lý luËn vµ thùc tiÔn. Tình hình nghiên cứu liªn quan ®Õn ®Ò tµi KiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TB, TGVTP ®ang lµ vÊn ®Ò thu hót sù quan t©m cña nhiÒu nhµ khoa häc ph¸p lý, ®îc ngµnh KiÓm s¸t chó träng nghiªn cøu, thùc hiÖn nªn trong thêi gian qua ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh, bµi viÕt trªn t¹p chÝ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng khÝa c¹nh kh¸c nhau cña ho¹t ®éng kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP, nh: Chuyªn ®Ò: “S¬ kÕt c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt cña CQ§T ®èi víi TG, TBVTP vµ kiÕn nghÞ khëi tè” n¨m 2010, do VKSND tèi cao thùc hiÖn.
5 C¸c bµi viÕt ®¨ng trªn T¹p chÝ: “NhiÖm vô, quyÒn h¹n cña VKS trong c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP vµ kiÕn nghÞ khëi tè theo yªu cÇu c¶i c¸ch t ph¸p” cña tác giả NguyÔn Duy Gi¶ng, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 18&20, (th¸ng 9 & 10/2008); “Thùc tr¹ng vµ mét sè gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP” cña tác giả NguyÔn Duy Hång, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 01, (th¸ng 01/2009); “Quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP vµ kiÕn nghÞ khëi tè thùc tr¹ng vµ mét sè ®Ò xuÊt, kiÕn nghÞ” cña t¸c gi¶ NguyÔn ViÖt Hïng, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 12, (th¸ng 6/2009); “Mét sè víng m¾c, bÊt cËp vµ gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP vµ kiÕn nghÞ khëi tè hiÖn nay” cña t¸c gi¶ NguyÔn TiÕn S¬n, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 12, (th¸ng 6/2009); “Bµn vÒ c¸c kh¸i niÖm “tè gi¸c vÒ téi ph¹m”, “tin b¸o vÒ téi ph¹m” vµ “kiÕn nghÞ khëi tè” trong Bé luËt tè tông h×nh sù” cña tác giả Ph¹m Quèc Huy, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 17, (th¸ng 9/2009); “Thùc tr¹ng vµ kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP vµ kiÕn nghÞ khëi tè” cña t¸c gi¶ Bïi M¹nh Cêng, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè 01, (th¸ng 01/2011); “Lµm tèt c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ c«ng t¸c ®Êu tranh phßng, chång téi ph¹m” cña t¸c gi¶ TrÇn C«ng Phµn, ®¨ng trªn t¹p chÝ KiÓm s¸t sè TÕt, (th¸ng 02/2011),. Néi dung cña c¸c chuyªn ®Ò, bµi viÕt c¸c t¸c gi¶ ®· nghiªn cøu ë nh÷ng møc ®é, gãc c¹nh kh¸c nhau cña ho¹t ®éng kiÓm s¸t viÖc 6 gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T. Tuy nhiªn, cha cã c«ng tr×nh khoa häc nµo ®i s©u nghiªn cøu toµn diÖn vÊn ®Ò “¸p dông ph¸p luËt trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt tè gi¸c, tin b¸o vÒ téi ph¹m cña ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao ®èi víi c¬ quan ®iÒu tra cïng cÊp ë ViÖt Nam”. Do vËy, viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi nµy lµ cÇn thiÕt vµ cã ý nghÜa thiÕt thùc vÒ lý luËn còng nh thùc tiÔn cho viÖc t¨ng cêng hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c kiÓm s¸t gi¶i quyÕt TG, TBVTP vµ ®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m nãi chung.
Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n 3. Môc ®Ých Qua nghiªn cứu ®ề tµi ®Ó t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng t¸c kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao ®èi víi CQ§T cïng cÊp ë ViÖt Nam. NhiÖm vô - Lµm râ c¬ së lý luËn cña ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña CQ§T. - ChØ ra thùc tr¹ng ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao ®èi víi CQ§T cïng cÊp ë ViÖt Nam; ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®îc; nh÷ng h¹n chÕ, tån t¹i vµ nguyªn nh©n.
- X¸c ®Þnh c¸c yªu cÇu, néi dung, c¸c yÕu tè b¶o ®¶m viÖc ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao 7 ®èi víi CQ§T cïng cÊp trong bèi c¶nh héi nhËp m¹nh mÏ cña ®Êt n- íc. - §Ò xuÊt nh÷ng quan ®iÓm, gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao ®èi víi CQ§T cïng cÊp, ®¸p øng yªu cÇu cña c¶i c¸ch t ph¸p. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu 4. §èi tîng nghiªn cøu §èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ nh÷ng vÊn ®Ò vÒ ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao ®èi víi CQ§T cïng cÊp ë ViÖt Nam.
Ph¹m vi nghiªn cøu Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi chñ yÕu lµ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn ho¹t ®éng ADPL trong kiÓm s¸t viÖc gi¶i quyÕt TG, TBVTP cña VKSND tèi cao ®èi víi CQ§T cïng cÊp ë ViÖt Nam (CQ§T Bé C«ng an, Côc §iÒu tra VKSND tèi cao). Thêi gian tõ n¨m 2006 ®Õn nay. C¬ së lý luËn vµ phương pháp nghiên cứu 5.