Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn. Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập môn Đại Số - Giải tích lớp 11 cho HS miền núi tỉnh Lạng Sơn. Thực nghiệm sư phạm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Những công trình nghiên cứu về hứng thú trên thế giới xuất hiện khá sớm và ngay càng phát triển. - Herbart (1776- 1841) nhà tâm lý học nhà triết học, nhà giáo dục học ngƣời Đức ngƣời sáng lập ra trƣờng phái giáo dục hiện đại ở Đức thế kỉ XXI.
Đã đƣa ra 4 mức độ của dạy học. Tính sáng rõ, tính liên tƣởng, tính hệ thống, tính phong phú.Đặc biệt là hứng thú yếu tố quyết định kết quả học tập của ngƣời học. Buher trong công trình “Phát triển hứng thú ở trẻ em”. Đã tìm hiểu khái niệm hứng thú.
- Năm 1971, Sukina với công trình nghiên cứu về “Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục”. Tác giả đã đƣa ra khái niệm về hứng thú nhận thức cùng với những biểu hiện của nó, đồng thời bà còn nêu ra nguồn gốc cơ bản của hứng thú nhận thức là nội dung tài liệu và hoạt động học tập.Marôzôva đã nghiên cứu về vai trò của dạy học nêu vấn đề với hứng thú học tập của học sinh. Dạy học nêu vấn đề là một trong những biện pháp quan trọng góp phần nâng cao hứng thú học tập của học sinh trong quá trình học tập.[18] - Các nhà nghiên cứu nhƣ K.Đapraliulôp luôn thấy đƣợc ảnh hƣởng lớn lao của hứng thú tới chất lƣợng học tập, mà việc lĩnh hội tri thức tồi lại có quan hệ trực tiếp với tình trạng không có hứng thú học tập và ngƣời GV không khơi dậy đƣợc hứng thú đó. - Năm 2004, Linnell, Charles C đã nghiên cứu: “Nâng cao hứng thú của trẻ em trong việc học môn Toán với công nghệ hiện đại theo phƣơng pháp tích cực”.
Theo họ, những đứa trẻ cần đƣợc chỉ cho thấy ích lợi của việc học môn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Để lĩnh hội việc học môn Toán theo phƣơng pháp mới thì những khái niệm trong kỹ năng học môn Toán của HS có thể đƣợc truyền sang cho nhau. Điểm qua một số công trình nghiên cứu trên, chứng tỏ các nhà Tâm lý học ở các nƣớc đã rất quan tâm nghiên cứu những vấn đề lý luận của hứng thú cũng nhƣ việc áp dụng chúng vào thực tiễn hoạt động giảng dạy và học tập trong nhà trƣờng để phát triển hứng thú nhận thức của HS. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Ở trong nƣớc, trong nhiều năm qua cũng đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về hứng thú, theo một số hƣớng sau: - Từ những năm 1960, các tác giả Đức Minh, Phạm Cốc, Đỗ Thị Xuân trong cuốn Tâm lý học giảng dạy ở Đại học Sƣ phạm Hà Nội đã đề cập đến những vấn đề lý luận chung về hứng thú.[14] - Sau đó, các tác giả Phạm Minh Hạc, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang Uẩn cũng nghiên cứu về vấn đề này.[6] - Năm 1993, Nguyễn Công Vinh với đề tài “Tìm hiểu hứng thú học tập và nguyên nhân hứng thú đối với môn Tâm lý của sinh viên ba trƣờng Đại học Sƣ phạm, Trung học Sƣ phạm, Trung học Sƣ phạm mầm non thành phố Hồ Chí Minh”.[20] - Năm 1970 Phạm Huy Thông với luận án “Hiện trạng hứng thú học tập các môn của học sinh cấp II một số trường tiên tiến”.
Hứng thú học tập của học sinh từ đó tác giả đề xuất biện pháp giáo dục nhằm nâng cao hứng thú học tập cho học sinh”.[19] - Năm 1974, Tổ Tâm lý học thuộc khoa Tâm lý - Giáo dục trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội I đã nghiên cứu: “Hứng thú học tập của HS cấp III đối với các môn học cụ thể”.[22] - Năm 1980, Nguyễn Thanh Bình đã nghiên cứu đề tài “Bƣớc đầu tìm hiểu nguyên nhân gây hứng thú học môn Tâm lý học của sinh viên khoa Tự nhiên, trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội I”.[1] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Năm 2000, tác giả Trần Công Khanh đã đi sâu vào nghiên cứu vấn đề thực trạng hứng thú học môn Toán của HS THCS, kết quả cho thấy đa số HS trong diện điều tra chƣa có hứng thú học môn Toán, từ đó tác giả đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học toán của HS THCS.[7] - Năm 2007, tác giả Nguyễn Thị Hồng Điệp với đề tài “Tạo hứng thú học tập môn Toán cho HS THCS miền núi Tỉnh Lào Cai thông qua dạy học hình học lớp 7”.[3] - Năm 2011, tác giả Nguyễn Văn Lương với đề tài “Tăng cƣờng hứng thú học tập của HS trong dạy học Đại số lớp 10 THPT” đã đề xuất các biện pháp: thiết kế và áp dụng những tình huống gợi vấn đề, gợi động cơ trong dạy học, liên hệ toán học với thực tiễn, sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Đại số 10 nhằm tăng cƣờng hứng thú cho HS. Định nghĩa hứng thú Hứng thú là một trong những mặt biểu hiện của xu hƣớng nhân cách, nó có vai trò rất to lớn đối với hoạt động của con ngƣời nói chung và hoạt động nhận thức nói riêng. Hứng thú làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức, làm nảy sinh khát vọng hành động và hành động một cách say mê, sáng tạo, làm tăng sức làm việc ở mỗi ngƣời. - Theo cuốn Tâm lý học đại cƣơng: “Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tƣợng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động”[6].
Khái niệm này vừa nêu đƣợc bản chất của hứng thú, vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân. Qua các tài liệu nghiên cứu, chúng tôi đƣa ra khái niệm hứng thú nhƣ sau: Hứng thú là thái độ của cá nhân đối với một đối tượng hay quá trình nào đó đã đem lại những khoái cảm, thích thú và kích thích mạnh mẽ đến tính tích cực cá nhân đòi hỏi họ có thể huy động sinh lực một cách trọn vẹn để thực hiện. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Biểu hiện của hứng thú Hứng thú trong hoạt động đƣợc biểu hiện trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống tâm lý con ngƣời.
Có thể rút ra những biểu hiện của hứng thú nhƣ sau: - Luôn say mê, tích cực sáng tạo trong tìm hiểu nhận thức sự việc. - Có đầu óc tò mò khoa học, ham hiểu biết; sẵn sàng học hỏi và thƣờng xuyên đặt câu hỏi để hiểu sâu vấn đề hơn. - Có nhu cầu vận dụng vào thực tiễn cuộc sống và thích làm những công việc khó. - Kiên nhẫn suy nghĩ, không ngại khó, sợ khổ, khắc phục khó khăn tìm hiểu vấn đề cho đến cùng.
- Chịu khó tìm hiểu qua Internet, các phƣơng tiện thông tin đại chúng hay qua những ngƣời xung quanh để nâng cao tầm hiểu biết của mình về vấn đề. - Phát triển mạnh mẽ và thể hiện rõ nét những năng lực thuộc lĩnh vực nhận thức nhƣ năng lực quan sát, năng lực tƣ duy, năng lực so sánh, năng lực tổng hợp, năng lực phân tích, năng lực khái quát hóa - trừu tƣợng hóa,… - Hứng thú, phấn khởi trong quá trình tìm hiểu, biết phát huy sáng kiến hay cải tiến trong hoạt động. - Chủ động dành nhiều thời gian cho việc tìm hiểu, nhận thức. - Không nản chí khi gặp thất bại, biết rút ra bài học kinh nghiệm từ những thất bại đó để đi đến thành công.
- Thƣờng xuyên thành công trong công việc. Vai trò của hứng thú trong hoạt động của cá nhân Hứng thú có vai trò quan trọng đối với mọi hoạt động của con ngƣời. Cùng với nhu cầu, hứng thú kích thích hoạt động, làm cho con ngƣời hoạt động tích cực, say mê và đem lại kết quả cao trong học tập và trong lao động. Hứng thú thể hiện thái độ đặc biệt của cá nhân, hành động say mê, tự giác tích cực của cá nhân đối với đối tƣợng của hoạt động.
Cho nên, khi có hứng thú đối với một công việc nào đó, con ngƣời sẽ thực hiện nó một cách dễ dàng và đạt kết quả cao. Lúc đó con ngƣời sẽ cảm thấy thích thú khiến cho công việc trở nên nhẹ nhàng, tốn ít sức lực hơn và có sức tập trung cao độ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, hứng thú làm tăng sức làm việc, mang lại cho con ngƣời niềm vui, niềm say mê trong lao động, làm tăng hiệu quả, chất lƣợng của hoạt động.Xôlôvâytrich khẳng định: “Bằng cách phát triển hứng thú đối với các hình thức hoạt động khác nhau, chúng ta sẽ phát huy đƣợc một trong những năng lực quý giá nhất, cao quý nhất của con ngƣời là năng lực thích thú, tập trung vào hoạt động, hoàn toàn say mê với công việc cần làm”.[10] Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động và hành động một cách sáng tạo. Khi đƣợc phát triển ở mức độ cao, sâu sắc, hứng thú biến thành nhu cầu cấp bách.
Lúc đó, cá nhân cảm thấy cần phải hành động để thỏa mãn nhu cầu và tự giác bắt tay vào hành động. Về phƣơng diện tâm lý học, hứng thú đƣợc xem nhƣ là một cơ chế bên trong, sự biểu hiện của động cơ thúc đẩy quá trình nhận thức của con ngƣời. Trong đó, hứng thú nhận thức có thể đƣợc xem là sự biểu hiện của động cơ chủ đạo trong hoạt động học tập ở HS. Kết quả học tập của HS không chỉ tùy thuộc vào những đặc điểm về mặt trí tuệ của cá nhân, mà còn tùy thuộc cả vào thái độ học tập, hứng thú nhận thức của các em.
Thực tiễn đã cho thấy ở từng HS cụ thể, kết quả học tập các môn học rất khác nhau, do các em có hứng thú nhận thức đối với mỗi môn học khác nhau. Khi có hứng thú nhận thức đối với môn học nào, các em sẽ học môn đó một cách thích thú và đạt kết quả cao hơn. Hứng thú học tập 1.