Khám Phá Khuynh Hướng Hiện Sinh Trong Thơ Việt Nam Đương Đại

• Tác giả: Đoàn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đăng Điệp
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Khuynh Hướng Hiện Sinh Trong Thơ Việt Nam Đương Đại
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận án
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Về nghiên cứu chủ nghĩa hiện sinh và những biểu hiện của chủ nghĩa hiện sinh trong văn học Việt Nam hiện đại
• 1.1.2. Về nghiên cứu tư tưởng hiện sinh và khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 1.1.3. Cơ sở lý thuyết của đề tài
• 1.1.3.1. Chủ nghĩa hiện sinh
• 1.1.3.2. Một số lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu về chủ nghĩa hiện sinh trong văn học
• 1.1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN KHUYNH HƯỚNG HIỆN SINH TRONG THƠ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
• 2.1. Bức tranh toàn cảnh thơ Việt Nam đương đại và việc phân loại các khuynh hướng thơ
• 2.1.1. Bức tranh toàn cảnh thơ Việt Nam đương đại
• 2.1.2. Vấn đề phân loại các khuynh hướng thơ Việt Nam đương đại
• 2.2. Cơ sở xác định sự hiện diện khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 2.3. Sự xuất hiện khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 2.4. Những tiền đề văn hóa, xã hội, thẩm mỹ của sự xuất hiện khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 2.5. Diện mạo và đường hướng vận động của khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 2.6. Vị thế của khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KHUYNH HƯỚNG HIỆN SINH TRONG THƠ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI NHÌN TỪ NỘI DUNG BIỂU HIỆN
• 3.1. Ý thức biểu đạt cái tôi theo hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 3.1.1. Ý thức biểu đạt cái tôi theo hướng hiện sinh trong thơ ca nói chung
• 3.1.2. Biểu đạt cái tôi hiện sinh - xu hướng phổ biến trong thơ Việt Nam đương đại
• 3.1.3. Các dạng thái của cái tôi hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 3.2. Cảm nhận về con người theo hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 3.2.1. Một vài giới thuyết
• 3.2.1.1. Con người sinh thể với mọi nhu cầu và khát vọng sống trần thế
• 3.2.1.2. Con người khát khao tự do, dấn thân và những giới hạn, bất khả
• 3.2.1.3. Con người thân phận với những buồn đau, âu lo về số kiếp, sự cô đơn và cái chết
• 3.2.2. Quan niệm về thời gian “tồn tại” của con người hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại
• 3.2.3. Sự mong manh, hữu hạn của kiếp người
• 3.2.4. Quá khứ - hiện tại - tương lai và sự mịt mờ, bất khả tri
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHÍNH CỦA KHUYNH HƯỚNG HIỆN SINH TRONG THƠ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI NHÌN TỪ HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT
• 4.1. Bút pháp, thể thơ và cách tổ chức bài thơ
• 4.1.1. Sự tương hợp giữa các nội dung hiện sinh và phương thức biểu hiện
• 4.1.2. Những nét chính trong bút pháp, thể thơ và cách tổ chức bài thơ
• 4.1.3. Các sắc thái giọng điệu trữ tình hiện sinh nổi bật
• 4.1.3.1. Giọng điệu chán chường - sầu muộn
• 4.1.3.2. Giọng hoài nghi - cật vấn
• 4.1.3.3. Giọng triết lý - tư biện
• 4.2. Ngôn ngữ và nghệ thuật tổ chức ngôn ngữ
• 4.2.1. Ngôn ngữ mang đậm màu sắc hiện sinh
• 4.2.2. Nghệ thuật tổ chức ngôn từ biểu tượng hàm ý hiện sinh
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan vấn đề nghiên cứu và cơ sở lý thuyết của đề tài

Khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại đã trở thành một chủ đề nghiên cứu quan trọng, phản ánh sự chuyển mình của văn học trong bối cảnh xã hội và văn hóa hiện đại. Thơ Việt Nam từ năm 1986 đến nay đã chứng kiến sự xuất hiện của nhiều trào lưu, trong đó khuynh hướng văn học hiện sinh nổi bật với những đặc điểm riêng biệt. Chủ nghĩa hiện sinh không chỉ là một triết lý mà còn là một cảm hứng sáng tạo, thể hiện qua các tác phẩm của nhiều nhà thơ như Nguyễn Quang Thiều, Mai Văn Phấn. Sự hiện diện của tác phẩm thơ mang đậm ảnh hưởng của nghệ thuật thơ hiện sinh đã tạo ra một bức tranh đa dạng về cảm xúc và tư tưởng. Việc nghiên cứu khuynh hướng này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình cảm trong thơ mà còn mở ra những hướng đi mới cho việc tiếp cận và phân tích văn học Việt Nam hiện đại.

1.1. Về nghiên cứu chủ nghĩa hiện sinh và những biểu hiện của chủ nghĩa hiện sinh trong văn học Việt Nam hiện đại

Chủ nghĩa hiện sinh đã có ảnh hưởng sâu sắc đến văn học Việt Nam, đặc biệt là trong thơ ca. Chủ nghĩa hiện sinh được hiểu là một trào lưu triết học, nhấn mạnh sự tồn tại của con người trong một vũ trụ vô nghĩa. Các nhà thơ Việt Nam đã tiếp thu và vận dụng những tư tưởng này để phản ánh những trăn trở về thân phận con người. Nghệ thuật thơ hiện sinh không chỉ thể hiện qua nội dung mà còn qua hình thức, với những bút pháp độc đáo và cách tổ chức bài thơ sáng tạo. Những chủ đề như sự cô đơn, phi lý, và khát vọng tự do đã trở thành những yếu tố chủ đạo trong tác phẩm thơ hiện sinh. Việc phân tích các tác phẩm này giúp làm rõ hơn về cảm hứng sáng tác và tình cảm trong thơ, từ đó khẳng định giá trị của khuynh hướng hiện sinh trong bối cảnh văn học Việt Nam hiện đại.

II. Nhận diện khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại

Khuynh hướng hiện sinh trong thơ Việt Nam đương đại thể hiện rõ nét qua việc biểu đạt cái tôi và những cảm nhận về con người. Ý thức biểu đạt cái tôi theo hướng hiện sinh đã trở thành một xu hướng phổ biến, phản ánh những trăn trở về bản thể và sự tồn tại. Các nhà thơ đã sử dụng ngôn ngữ thơ để thể hiện những cảm xúc sâu sắc, từ nỗi cô đơn đến khát vọng tự do. Cảm hứng sáng tác hiện sinh không chỉ dừng lại ở việc miêu tả hiện thực mà còn đi sâu vào những suy tư triết lý về cuộc sống. Những tác phẩm tiêu biểu đã khắc họa rõ nét hình ảnh con người trong bối cảnh xã hội hiện đại, với những nỗi lo âu và bất an. Việc nhận diện khuynh hướng này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình cảm trong thơ mà còn mở ra những hướng đi mới cho việc tiếp cận và phân tích văn học Việt Nam hiện đại.

2.1. Bức tranh toàn cảnh thơ Việt Nam đương đại

Bức tranh thơ Việt Nam đương đại rất đa dạng, với nhiều khuynh hướng và trào lưu khác nhau. Khuynh hướng văn học hiện sinh nổi bật lên như một hiện tượng đáng chú ý, phản ánh những trăn trở về thân phận con người trong xã hội hiện đại. Các nhà thơ đã thể hiện những cảm xúc chân thật, từ nỗi cô đơn đến khát vọng tự do, qua đó tạo nên một không gian nghệ thuật phong phú. Nghệ thuật tổ chức ngôn từ trong thơ hiện sinh không chỉ đơn thuần là việc sử dụng ngôn ngữ mà còn là cách mà các nhà thơ thể hiện những suy tư triết lý về cuộc sống. Những tác phẩm tiêu biểu đã khắc họa rõ nét hình ảnh con người trong bối cảnh xã hội hiện đại, với những nỗi lo âu và bất an. Việc phân tích bức tranh toàn cảnh này giúp làm rõ hơn về cảm hứng sáng tác và tình cảm trong thơ, từ đó khẳng định giá trị của khuynh hướng hiện sinh trong bối cảnh văn học Việt Nam hiện đại.