So Sánh Đặc Trưng Từ Vựng Giữa Thơ Mới và Thơ Truyền Thống Việt Nam

Bài viết so sánh đặc trưng từ vựng của thơ mới và thơ truyền thống Việt Nam, khám phá sự khác biệt và ảnh hưởng văn hóa trong ngôn ngữ thơ.

• Tác giả: Vuõ Thò AÂn
• Người hướng dẫn: GS. Bùi Khánh Thế
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học So Sánh
• Đề tài: So Sánh Đặc Trưng Từ Vựng Giữa Thơ Mới và Thơ Truyền Thống Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: SO SÁNH ĐẶC TRƯNG TỪ VỰNG CỦA THÔ MỚI VỚI THÔ NOÂM (XUẤT TRÊN BÌNH DIỄN TỔNG QUÁT)
• 1.1. Giới thuyết chung về đặc điểm của thô Noâm và Thô Mới
• 1.2. Một cái nhìn tổng quát về từ vựng trong Thô Mới so với thô Noâm
• 1.3. Về cấu tạo
• 1.4. Về nguồn gốc
• 1.5. Về diện tích, diện có
• 1.6. Về tên riêng
• 1.7. Về ngữ nghĩa
• 1.8. Mạch chạy của từ ngữ từ thô Noâm đến Thô Mới
• 1.9. Từ thô Nguyễn Trãi đến thô Nguyễn Khuyến, Tuù Xöông
• 1.10. Từ ngữ trong thô Tân Đà, “dấu gạch nối” giữa hai thời đại thi ca
• 1.11. Từ ngữ trong Thô Mới – sự kế thừa và cách tân từ ngữ trong thơ ca truyền thống
• 2. CHƯƠNG 2: SO SÁNH ĐẶC TRƯNG TỪ VỰNG CỦA MỘT SỐ THỂ THƠ TRONG THÔ MỚI VÀ THÔ NOÂM
• 2.1. So sánh đặc trưng từ vựng trong thể Đường luật của Thô Mới với thể Đường luật của thô Noâm
• 2.2. Về cấu tạo
• 2.3. Về nguồn gốc
• 2.4. Về ngữ nghĩa
• 2.5. So sánh đặc trưng từ vựng trong thể thơ phi truyền thống với thể thơ truyền thống trong nội bộ Thô Mới
• 2.6. Về cấu tạo
• 2.7. Về nguồn gốc
• 2.8. Về ngữ nghĩa
• 2.9. So sánh đặc trưng từ vựng của thể thơ phi truyền thống với thể Đường luật
• 2.10. So sánh đặc trưng từ vựng của thể thơ phi truyền thống với thể Lục bát
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC TRƯNG TỪ VỰNG TRONG THÔ CỦA MỘT SỐ TÁC GIẢ
• 3.1. Đặc trưng từ vựng trong thô Huy Cận so với thô Tuù Xöông
• 3.2. Về cấu tạo
• 3.3. Về nguồn gốc
• 3.4. Về ngữ nghĩa
• 3.5. Đặc trưng từ vựng trong thô Nguyễn Bính so với thô Nguyễn Khuyến
• 3.6. Về cấu tạo
• 3.7. Về nguồn gốc
• 3.8. Về ngữ nghĩa
• 3.9. Đặc trưng từ vựng trong thô Xuân Diệu trước 1945 so với sau 1945
• 3.10. Về cấu tạo
• 3.11. Về nguồn gốc
• 3.12. Về ngữ nghĩa
• 3.13. Một vài đặc điểm của từ ngữ trong thô Thế Lữ
• 3.14. Về phạm vi sử dụng
• 3.15. Về ngữ nghĩa
• 3.16. So sánh một số từ trung tâm trong các chặng đường thơ Hàn Mặc Tử
• 3.17. Gửi quê với những lớp từ ngữ mang sắc thái bình yên, trong trẻo
• 3.18. Thơ điên với những lớp từ ngữ mang dấu ấn đau thương
• 3.19. Xuân nhớ yêu với những lớp từ ngữ hướng tới cái thành thiện
• PHỤ LỤC
• 1. Bảng thống kê và phân loại từ ngữ trong các tác phẩm của các nhà thơ được khảo sát
• 2. Các danh sách và bảng thống kê từ ngữ trong thể thơ truyền thống và phi truyền thống của Thô Mới
• 3. Các bảng thống kê và danh sách từ ngữ trong thơ của một số tác giả
• 4. Danh sách diện tích, diện có và một số từ ngữ trong “Quốc âm thi tập” của Nguyễn Trãi
• 5. Mẫu phiếu xin ý kiến chuyên gia và danh mục các bài thơ được chọn khảo sát
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đặc Trưng Từ Vựng Thơ Mới và Thơ Cũ

Trước Thơ Mới, thơ truyền thống là bộ phận cốt yếu của văn chương bác học Việt Nam. Dòng văn chương này lưu giữ ngôn từ của một thời kỳ lịch sử. Sự xuất hiện của Thơ Mới đánh dấu bước phát triển của ngôn ngữ thơ và tiếng Việt. Nghiên cứu về đặc trưng từ vựng Thơ Mới so với thơ truyền thống (thơ Nôm) góp phần dựng bức tranh từ ngữ của hai giai đoạn thơ ca tiếng Việt và phác thảo tiến trình phát triển từ ngữ trong thơ ca Việt Nam. Theo luận án, "Việc nghiên cứu về đặc trưng từ vựng của Thơ Mới trong sự so sánh với thơ truyền thống (mảng thơ Nôm) của luận án sẽ góp phần dựng lên bức tranh từ ngữ của hai giai đoạn thơ ca tiếng Việt và phác thảo lược đồ tiến trình phát triển của từ ngữ trong thơ ca Việt Nam từ thơ truyền thống đến Thơ Mới."

1.1. Khái niệm Thơ Nôm và vai trò trong văn học Việt Nam

Thơ Nôm không nghiêng về miêu tả thế giới khách quan cũng không ngả về biểu hiện cảm xúc chủ quan. Thơ Nôm lấy sự hài hòa, cân đối, chặt chẽ làm nền tảng. Đặc điểm này quy định hình thức nghệ thuật nói chung, từ ngữ nói riêng của thơ Nôm. Thơ Nôm là một bộ phận quan trọng của văn học trung đại Việt Nam, sử dụng chữ Nôm để thể hiện tư tưởng, tình cảm. Nó phản ánh đời sống xã hội, văn hóa và con người Việt Nam qua lăng kính của các nhà thơ thời bấy giờ. Thơ Nôm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.

1.2. Sự ra đời của Thơ Mới và ảnh hưởng đến ngôn ngữ thơ

Thơ Mới có sự đổi mới về hình thức: cách phô diễn ý tứ, cách đặt câu, dùng từ cho đến những cách nói đặc biệt do tiếp thu từ bên ngoài. Sự ra đời của chữ quốc ngữ dẫn đến sự ra đời của “thơ quốc ngữ”. Các nhà Thơ Mới đã tạo nên nền “thơ quốc ngữ mới” trong thi trình Việt Nam. Thơ Mới đánh dấu sự chuyển mình từ thơ ca truyền thống sang thơ ca hiện đại, với sự tự do trong hình thức và biểu đạt cảm xúc cá nhân. Nó mở ra một kỷ nguyên mới cho thơ ca Việt Nam, nơi các nhà thơ có thể tự do sáng tạo và thể hiện bản thân.

II. So Sánh Cấu Trúc Từ Vựng Thơ Mới và Thơ Truyền Thống

Trong Thơ Mới lẫn thơ Nôm, từ đơn chiếm tuyệt đại bộ phận. Thơ Nôm có nhiều yếu tố Hán Việt, thuần Việt đơn tiết, như nguyệt, thủy; khem (kiêng khem), nheøm (keøm nheøm), được dùng làm thành phần câu. Đó là nguyên do quan trọng, ảnh hưởng đến tỷ lệ chênh lệch giữa hai lớp từ đơn và từ ghép của Thơ Mới so với thơ Nôm. Từ ghép trong thơ Nôm cũng như Thơ Mới chủ yếu là từ Hán Việt như nhân nghĩa, triều đình, trượng phu, phong lưu, trung quân. Từ láy trong Thơ Mới nhiều hơn thơ Nôm. Theo luận án, "Trong Thơ Mới lẫn thơ Nôm, từ đơn chiếm tuyệt đại bộ phận... Từ láy trong Thơ Mới nhiều hơn thơ Nôm."

2.1. Phân tích tỉ lệ từ đơn từ ghép từ láy trong hai dòng thơ

Thống kê cho thấy, cả trong thơ Nôm và Thơ Mới, từ đơn chiếm ưu thế vượt trội. Tuy nhiên, tỉ lệ từ ghép và từ láy có sự khác biệt. Thơ Nôm có xu hướng sử dụng nhiều từ Hán Việt đơn âm, trong khi Thơ Mới có sự gia tăng về số lượng từ láy, tạo nên sự phong phú và uyển chuyển trong diễn đạt. Sự khác biệt này phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc ngôn ngữ và phong cách biểu đạt của hai dòng thơ.

2.2. Vai trò của từ Hán Việt trong Thơ Nôm và Thơ Mới

Từ Hán Việt đóng vai trò quan trọng trong cả thơ Nôm và Thơ Mới, nhưng mức độ sử dụng và chức năng của chúng có sự khác biệt. Trong thơ Nôm, từ Hán Việt thường được sử dụng để tạo sự trang trọng, cổ kính và thể hiện kiến thức uyên bác của tác giả. Trong Thơ Mới, từ Hán Việt vẫn được sử dụng, nhưng với tần suất ít hơn và thường được Việt hóa để phù hợp với phong cách thơ hiện đại. Sự thay đổi này phản ánh sự chuyển đổi từ văn hóa bác học sang văn hóa đại chúng.

III. Nguồn Gốc Từ Vựng So Sánh Thơ Mới và Thơ Truyền Thống

Trong thơ Nôm cũng như Thơ Mới, từ thuần Việt chiếm ưu thế. Từ ngữ thuộc gốc khác trong Thơ Mới nhiều hơn so với thơ Nôm. Đến Thơ Mới, từ Hán Việt đã giảm rõ rệt. Thời kỳ Thơ Mới xuất hiện và thịnh hành, tiếng Hán đã từ biệt ngôi độc tôn. Tuy nhiên, lớp từ vay mượn trong Thơ Mới vẫn chủ yếu là lớp từ Hán Việt. Điều đó chứng tỏ từ Hán Việt đã trở thành một bộ phận không thể thiếu đối với tiếng ta. Theo luận án, "Trong thơ Nôm cũng như Thơ Mới, từ thuần Việt chiếm ưu thế... Đến Thơ Mới, từ Hán Việt đã giảm rõ rệt."

3.1. Ưu thế của từ thuần Việt trong ngôn ngữ thơ Việt Nam

Từ thuần Việt luôn chiếm ưu thế trong ngôn ngữ thơ Việt Nam, thể hiện bản sắc văn hóa và tinh thần dân tộc. Sự trong sáng, giản dị và gần gũi của từ thuần Việt giúp các nhà thơ dễ dàng truyền tải cảm xúc và ý tưởng đến người đọc. Trong cả thơ Nôm và Thơ Mới, từ thuần Việt đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự độc đáo và riêng biệt của thơ ca Việt Nam.

3.2. Ảnh hưởng của từ ngoại lai Hán Việt Pháp đến Thơ Mới

Thơ Mới chịu ảnh hưởng của từ ngoại lai, đặc biệt là từ Hán Việt và từ Pháp. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng và cách sử dụng từ ngoại lai có sự khác biệt so với thơ Nôm. Thơ Mới có xu hướng sử dụng từ ngoại lai một cách chọn lọc và sáng tạo, đồng thời Việt hóa chúng để phù hợp với phong cách thơ hiện đại. Sự ảnh hưởng của từ ngoại lai giúp Thơ Mới mở rộng khả năng biểu đạt và tiếp cận với những tư tưởng, trào lưu văn hóa mới.

IV. Điển Tích Điển Cố Cách Sử Dụng Trong Thơ Mới và Thơ Cũ

Thơ Nôm rất trọng dùng điển tích, điển cố. Trong Thơ Mới, điển tích, điển cố ít hơn hẳn và mức độ khó, mức độ xa lạ của nó cũng giảm đi nhiều so với thơ Nôm. Việc sử dụng điển tích, điển cố trong thơ Nôm thể hiện sự uyên bác và kiến thức sâu rộng của tác giả về văn hóa, lịch sử. Trong Thơ Mới, việc sử dụng điển tích, điển cố giảm đi, nhường chỗ cho sự tự do biểu đạt và cảm xúc cá nhân. Theo luận án, "Thơ Nôm rất trọng dùng điển tích, điển cố... Trong Thơ Mới, điển tích, điển cố ít hơn hẳn và mức độ khó, mức độ xa lạ của nó cũng giảm đi nhiều so với thơ Nôm."

4.1. Tầm quan trọng của điển tích điển cố trong Thơ Nôm

Điển tích, điển cố đóng vai trò quan trọng trong Thơ Nôm, tạo nên sự sâu sắc, hàm súc và giàu tính biểu tượng. Việc sử dụng điển tích, điển cố không chỉ thể hiện kiến thức uyên bác của tác giả mà còn giúp người đọc liên tưởng đến những câu chuyện, sự kiện lịch sử, văn hóa, từ đó hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của bài thơ. Tuy nhiên, việc lạm dụng điển tích, điển cố có thể khiến thơ Nôm trở nên khó hiểu và xa rời đời sống.

4.2. Sự giản lược điển tích điển cố trong Thơ Mới

Thơ Mới có xu hướng giản lược điển tích, điển cố, tập trung vào việc biểu đạt cảm xúc cá nhân và những trải nghiệm đời thường. Sự thay đổi này phản ánh sự chuyển đổi từ văn hóa bác học sang văn hóa đại chúng, từ việc đề cao kiến thức uyên bác sang việc đề cao sự tự do biểu đạt và cảm xúc chân thật. Tuy nhiên, việc giản lược điển tích, điển cố cũng có thể khiến Thơ Mới mất đi một phần sự sâu sắc và hàm súc.

V. Tên Riêng Trong Thơ So Sánh Thơ Mới và Thơ Truyền Thống

Tên riêng trong thơ Nôm xuất hiện nhiều hơn so với Thơ Mới và phần lớn là tên riêng chỉ những nhân vật lịch sử. Số lượt tên riêng đặt theo lối thuần Việt trong Thơ Mới nhiều hơn so với thơ Nôm và chỉ ở Thơ Mới mới có những trường hợp tên riêng có nguồn gốc khác. Trong thơ Nôm, tên riêng thường được dùng để chỉ đối tượng cụ thể, còn ở Thơ Mới nó thường được dùng theo hướng từ cái tên cụ thể đến cái tên có ý nghĩa tượng trưng. Theo luận án, "Tên riêng trong thơ Nôm xuất hiện nhiều hơn so với Thơ Mới và phần lớn là tên riêng chỉ những nhân vật lịch sử... Trong thơ Nôm, tên riêng thường được dùng để chỉ đối tượng cụ thể, còn ở Thơ Mới nó thường được dùng theo hướng từ cái tên cụ thể đến cái tên có ý nghĩa tượng trưng."

5.1. Sử dụng tên nhân vật lịch sử trong Thơ Nôm

Thơ Nôm thường sử dụng tên nhân vật lịch sử để gợi nhớ những sự kiện, giai đoạn lịch sử quan trọng, đồng thời thể hiện lòng yêu nước, tự hào dân tộc. Việc sử dụng tên nhân vật lịch sử cũng giúp các nhà thơ Nôm truyền tải những bài học đạo đức, triết lý nhân sinh đến người đọc. Tuy nhiên, việc lạm dụng tên nhân vật lịch sử có thể khiến thơ Nôm trở nên khô khan và thiếu tính sáng tạo.

5.2. Tên thuần Việt và tính biểu tượng trong Thơ Mới

Thơ Mới có xu hướng sử dụng tên thuần Việt và tên mang tính biểu tượng, thể hiện sự gần gũi với đời sống và cảm xúc cá nhân. Việc sử dụng tên thuần Việt giúp Thơ Mới trở nên dễ hiểu và gần gũi hơn với người đọc, đồng thời thể hiện sự tự hào về ngôn ngữ và văn hóa dân tộc. Việc sử dụng tên mang tính biểu tượng giúp Thơ Mới truyền tải những ý nghĩa sâu xa và gợi mở những liên tưởng phong phú.

VI. Ngữ Nghĩa Từ Vựng So Sánh Thơ Mới và Thơ Truyền Thống

Nghĩa của từ chỉ được bộc lộ một cách cụ thể và đầy đủ trong ngữ cảnh. Vì vậy, xem xét bình diện ngữ nghĩa của từ ngữ, luận án khảo sát các kết hợp từ ngữ đã được các thế hệ nhà thơ sử dụng. Những kiểu kết hợp từ không thông thường đã xuất hiện từ thời thơ Nôm song chưa có gì đáng kể về số lượng. Phải đến Thơ Mới, những kết hợp từ độc đáo mới xuất hiện “ào ạt”. Theo luận án, "Nghĩa của từ chỉ được bộc lộ một cách cụ thể và đầy đủ trong ngữ cảnh... Phải đến Thơ Mới, những kết hợp từ độc đáo mới xuất hiện “ào ạt”."

6.1. Sự sáng tạo trong kết hợp từ ngữ của Thơ Mới

Thơ Mới nổi bật với sự sáng tạo trong kết hợp từ ngữ, tạo nên những hình ảnh thơ độc đáo và giàu sức gợi. Các nhà thơ Thơ Mới không ngần ngại phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ truyền thống, tạo ra những kết hợp từ ngữ mới lạ, bất ngờ, mang đến cho người đọc những trải nghiệm thẩm mỹ mới mẻ. Sự sáng tạo trong kết hợp từ ngữ là một trong những yếu tố quan trọng làm nên sự thành công của Thơ Mới.

6.2. Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây đến ngữ nghĩa Thơ Mới

Thơ Mới chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, đặc biệt là văn hóa Pháp, trong cách sử dụng và kết hợp từ ngữ. Các nhà thơ Thơ Mới tiếp thu những tư tưởng, trào lưu văn hóa mới từ phương Tây, đồng thời vận dụng những kỹ thuật ngôn ngữ mới để thể hiện những cảm xúc, suy tư của mình. Sự ảnh hưởng của văn hóa phương Tây giúp Thơ Mới mở rộng khả năng biểu đạt và tiếp cận với những chủ đề mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngữ văn với đề tài "So sánh đặc trưng từ vựng của Thơ Mới với thơ truyền thống Việt Nam" do nghiên cứu sinh Vũ Thị Ân thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Bùi Khánh Thế, hoàn thành năm 2004 thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh (Mã số: 5.27).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trước Thơ Mới, thơ truyền thống (chủ yếu là mảng thơ Nôm) giữ vai trò cốt yếu trong dòng văn chương bác học và lưu giữ diện mạo ngôn từ tiếng Việt qua nhiều thế kỷ. Sự xuất hiện của phong trào Thơ Mới (1932–1945) đánh dấu bước phát triển của ngôn ngữ thơ ca và tiếng Việt hiện đại. Tuy nhiên, các công trình trước đó chủ yếu tập trung phê bình văn học hoặc phân tích nội dung, thi pháp, niêm luật mà chưa có nghiên cứu chuyên biệt, hệ thống khảo sát định lượng diện mạo từ vựng giữa hai giai đoạn thi ca này. Nghiên cứu so sánh đặc trưng từ vựng giữa Thơ Mới và thơ Nôm nhằm dựng lại bức tranh từ ngữ của hai giai đoạn và phác thảo lược đồ tiến trình vận động của từ ngữ thơ ca tiếng Việt.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể:

1. Xác lập bảng từ vựng ưu tiên và khảo sát đặc trưng từ vựng của Thơ Mới và thơ Nôm trên các bình diện cấu tạo, nguồn gốc, phạm vi sử dụng và ngữ nghĩa.
2. So sánh đối chiếu từ vựng giữa hai giai đoạn thi ca trên bình diện tổng quát, bình diện thể loại và bình diện tác giả tiêu biểu.
3. Làm rõ mạch vận động, sự kế thừa và cách tân ngôn từ tiếng Việt từ thơ truyền thống đến Thơ Mới, khẳng định vai trò của phương pháp định lượng trong nghiên cứu ngôn ngữ văn chương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Thơ truyền thống: Giới hạn ở mảng thơ Nôm trữ tình từ thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XIX, khảo sát các tác giả đại diện cho các mốc lịch sử thi ca gồm Nguyễn Trãi (Quốc âm thi tập), Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương (Tú Xương). Tác giả Tản Đà được chọn khảo sát với tư cách đối tượng kiểm chứng, giữ vai trò "dấu gạch nối" chuyển tiếp giữa hai thời đại thi ca.
• Thơ Mới: Khảo sát hệ thống tác phẩm giai đoạn 1932–1945 dựa trên danh mục tác gia, tác phẩm được kế thừa từ hai công trình Thi nhân Việt Nam (Hoài Thanh – Hoài Chân) và Nhà văn hiện đại (Vũ Ngọc Phan), đi sâu khảo sát các gương mặt tiêu biểu như Thế Lữ, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính, Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan lịch sử vấn đề, luận án phân tích hai mảng nghiên cứu trước đó:

1. Lịch sử nghiên cứu, phê bình về từ ngữ trong thơ Nôm: Tác giả nhận định việc nghiên cứu thơ Nôm có bề dày đáng kể nhưng phần lớn chỉ tập trung nhận xét, đánh giá nội dung tư tưởng; nếu có đề cập đến hình thức nghệ thuật thì chủ yếu bàn về niêm luật Đường luật hay cách gieo vần mà chưa chú ý đúng mức đến từ ngữ. Ngôn từ thơ Nôm trước đó chỉ xuất hiện tản mạn trong một số công trình nghiên cứu tác gia riêng lẻ hoặc nhận định có tính giáo khoa trong tài liệu giảng dạy văn học trung đại.
2. Lịch sử nghiên cứu, phê bình về từ ngữ trong Thơ Mới: Trước năm 1945, các ý kiến bàn về hình thức nghệ thuật Thơ Mới còn ở mức độ chung chung, chưa có công trình nghiên cứu riêng về ngôn từ. Từ giữa thập niên 1980 trở đi, nhiều công trình đi sâu vào thế giới nghệ thuật và thi pháp Thơ Mới ra đời, song vẫn thiếu vắng một công trình quy mô, phân tích toàn diện hệ thống từ vựng dựa trên cứ liệu thống kê định lượng.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết là kết hợp phương pháp thống kê định lượng với phân tích ngôn ngữ học đối chiếu (lịch đại và đồng đại) để mô tả toàn diện hệ thống từ vựng của Thơ Mới trong thế so sánh với thơ Nôm, từ bình diện vĩ mô (toàn bộ khối ngữ liệu) đến vi mô (thể loại và phong cách cá nhân).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung nghiên cứu dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học và thi pháp học:

• Lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ và biến đổi từ vựng: Sự chuyển biến của tiếng Việt đầu thế kỷ XX dưới tác động của chữ Quốc ngữ, sự suy giảm vị thế độc tôn của chữ Hán và sự tiếp xúc với ngôn ngữ, văn hóa Pháp.
• Lý thuyết cấu tạo từ, nguồn gốc từ và ngữ nghĩa học tiếng Việt: Phân loại từ vựng theo cấu tạo (từ đơn, từ ghép, từ láy, thành ngữ); theo nguồn gốc (từ thuần Việt, từ Hán Việt, từ gốc Ấn – Âu/khác); theo ngữ nghĩa (nghĩa gốc từ vựng, nghĩa phái sinh, nghĩa tu từ, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, trường từ vựng).
• Mối quan hệ giữa mỹ học và ngôn ngữ: Sự chuyển dịch từ mỹ học trung đại (chuẩn mực, ước lệ, phi ngã, cái "Ta") sang mỹ học hiện đại (cá thể hóa, biểu hiện trực tiếp cảm xúc, giải phóng cái "Tôi").

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

1. Phương pháp thống kê, miêu tả: Thống kê định lượng toàn bộ các đơn vị từ vựng xuất hiện trong văn bản theo công thức: $$f_x = \frac{n_x}{n}$$ Trong đó: $f_x$ là tỷ lệ phân bố của từ ngữ trên độ dài văn bản; $n_x$ là số lượt xuất hiện (tần số) của từ ngữ được xem xét; $n$ là tổng số lượt từ của văn bản khảo sát.
2. Phương pháp so sánh lịch đại: Đối chiếu hệ thống từ vựng thơ Nôm từ thế kỷ XV (Nguyễn Trãi) qua thế kỷ XIX (Nguyễn Khuyến, Tú Xương), đầu thế kỷ XX (Tản Đà) đến Thơ Mới (1932–1945) nhằm xác lập tiến trình vận động của ngôn từ thi ca.
3. Phương pháp so sánh đồng đại: So sánh hệ thống từ vựng giữa các thể loại (thể Đường luật, thể lục bát, thể phi truyền thống/tự do) và giữa các phong cách tác giả trong cùng phong trào Thơ Mới.
4. Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng mẫu phiếu điều tra xin ý kiến chuyên gia để phục vụ việc xác lập và thẩm định danh mục văn bản, bài thơ chọn khảo sát.

Nguồn tư liệu khảo sát gồm 196 trang chính văn và 88 trang phụ lục (chứa 5 bảng thống kê phân loại từ ngữ chi tiết, danh sách điển cố trong Quốc âm thi tập, danh mục bài thơ khảo sát), 10 công trình đã công bố của tác giả và danh mục 206 tài liệu tham khảo.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: So sánh đặc trưng từ vựng của Thơ Mới với thơ Nôm (xét trên bình diện tổng quát)

Chương 1 phân tích bức tranh tổng thể về từ vựng giữa hai khối ngữ liệu văn bản thơ Nôm và Thơ Mới trên 5 phương diện chính: cấu tạo, nguồn gốc, điển tích điển cố, tên riêng và ngữ nghĩa; đồng thời dựng lại mạch chảy phát triển của từ ngữ qua các tác giả đại diện.

Về cấu tạo từ: Khảo sát định lượng cho thấy từ đơn chiếm vị trí thống soái trong cả hai giai đoạn do đặc trưng loại hình đơn lập của tiếng Việt, nhưng tỷ lệ có sự dịch chuyển rõ rệt.

Khối văn bản	Tổng số lượt từ	Từ đơn (%)	Từ ghép (%)	Từ láy (%)	Thành ngữ (%)
Thơ Nôm	24.815	90,25%	7,21%	2,27%	0,27%
Thơ Mới	73.409	86,80%	9,82%	3,33%	0,05%

Nguyên nhân thơ Nôm có tỷ lệ từ đơn cao hơn là do sự hiện diện của nhiều yếu tố Hán Việt và thuần Việt đơn tiết độc lập làm thành phần câu (như nguyệt, thủy, khem, nhèm). Đến Thơ Mới, từ ghép tăng lên 9,82% và từ láy tăng lên 3,33%, phản ánh xu hướng phức hợp hóa của từ vựng tiếng Việt hiện đại. Thành ngữ trong Thơ Mới giảm xuống mức tối thiểu (0,05%) và thường bị đan tách, chêm xen thay vì dùng nguyên khối do sự ràng buộc của nhịp điệu thơ.

Về nguồn gốc:

Khối văn bản	Tổng số lượt từ	Từ thuần Việt (%)	Từ Hán Việt (%)	Từ gốc khác (%)
Thơ Nôm	24.815	80,05%	19,92%	0,02%
Thơ Mới	73.409	87,02%	12,94%	0,05%

Từ Hán Việt giảm từ 19,92% ở thơ Nôm xuống 12,94% ở Thơ Mới. Các từ Hán Việt mang tính mòn sáo, ước lệ (phong trần, phong sương, trần ai, lệ châu) thưa vắng dần. Lớp từ mượn gốc Pháp bắt đầu xuất hiện lẻ tẻ từ cuối thế kỷ XIX ở thơ Tú Xương (méc-xì, đầm, cu-li, giôn, bớp bơ) và tăng nhẹ trong Thơ Mới (xi nê, ô tô, ban công, bê rê), song không làm mất đi tính dân tộc của tiếng Việt.

Về điển tích, điển cố và tên riêng:

• Điển tích, điển cố: Thơ Nôm xuất hiện 537 lượt (tỷ lệ phân bố 0,0222), riêng Nguyễn Trãi chiếm 461 lượt với hệ thống điển tích thánh hiền dày đặc (âu lộ, Văn Chính, Viên Hạc, Sào Hứa, Tử Khanh, Trang Tử, Y Doãn, Đào Tiềm). Thơ Mới giảm hẳn xuống còn 142 lượt (tỷ lệ phân bố 0,0019) và chuyển sang dùng các tích truyện dân gian, quen thuộc (chúa Chổm, Ngưu Lang Chức Nữ, cầu Ô Thước).
• Tên riêng: Thơ Nôm có 694 lượt tên riêng (chiếm 0,945% tổng lượt từ; trong đó 30,115% chỉ đất đai, sông núi và 69,885% chỉ người), chủ yếu là nhân vật lịch sử và tên chữ cụ thể. Thơ Mới sử dụng ít tên riêng hơn nhưng tăng tỷ lệ tên thuần Việt và chuyển dần sang mang ý nghĩa tượng trưng.

Về ngữ nghĩa và mạch chảy lịch sử:

• Thơ Mới gia tăng đột biến nghĩa phái sinh, mở rộng phạm vi kết hợp từ độc đáo chịu ảnh hưởng cú pháp phương Tây và ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (hơn một loài hoa, niềm run rẩy, hòn trăng, chiều bị thương). Lớp từ ngữ xã hội chuyển dịch từ thiết chế phong kiến (giang sơn, xã tắc) sang xã hội đô thị và xuất hiện từ ngữ tôn giáo mới (Thiên Chúa giáo).
• Khảo sát mạch chảy từ Nguyễn Trãi (11.185 lượt từ: 90,44% đơn, 7,97% ghép, 1,59% láy), Bà Huyện Thanh Quan (405 từ: 83,95% đơn, 10,62% ghép, 4,20% láy), Hồ Xuân Hương (1.855 từ: 86,16% đơn, 7,71% ghép, 5,77% láy), Nguyễn Khuyến (4.809 từ: 90,02% đơn, 7,05% ghép, 2,79% láy) đến Tú Xương (6.173 từ: 91,62% đơn, 5,72% ghép, 1,93% láy, 0,73% thành ngữ). Các từ cổ thế kỷ XV (bẹn, bợ, bui, chẳn, mựa, thon) hoàn toàn lùi vào lịch sử ở thế kỷ XIX.
• Tác giả Tản Đà giữ vị trí "dấu gạch nối" chuyển tiếp với 24.129 lượt từ khảo sát cấu tạo (89,40% đơn, 8,53% ghép, 1,88% láy, 0,19% thành ngữ) và nguồn gốc (87,05% thuần Việt, 12,94% Hán Việt, 0,01% từ khác).
• Sự chuyển nghĩa tu từ của từ ngữ được minh chứng qua từ "xuân":

Tác giả	Nghĩa gốc chỉ mùa	Nghĩa phái sinh: năm/tuổi	Nghĩa phái sinh: trẻ, đẹp	Nghĩa tu từ
Nguyễn Trãi	42 (71,20%)	5 (8,50%)	12 (20,30%)	0 (0,00%)
Hồ Xuân Hương	2 (40,00%)	0 (0,00%)	3 (60,00%)	0 (0,00%)
Tản Đà	20 (33,89%)	3 (5,08%)	18 (30,51%)	18 (30,51%)
Thế Lữ	15 (28,30%)	0 (0,00%)	17 (32,10%)	21 (39,60%)
Xuân Diệu	18 (29,51%)	1 (1,64%)	29 (47,54%)	13 (21,31%)

Chương 2: So sánh đặc trưng từ vựng của một số thể thơ trong Thơ Mới và thơ Nôm

Chương 2 xem xét tác động của hình thức thể loại đến sự lựa chọn và tổ chức từ vựng qua ba cặp đối sánh:

1. Thể Đường luật của Thơ Mới so với Đường luật thơ Nôm:

• Cấu tạo: Thơ Nôm Đường luật gồm 89,38% từ đơn, 7,64% từ ghép, 2,98% từ láy; không có sự cách biệt lớn với Thơ Mới do quy định nghiêm ngặt về niêm luật và số tiếng.
• Nguồn gốc: Đường luật Thơ Mới đạt 85,08% từ thuần Việt và 14,92% từ Hán Việt. Tên riêng chỉ người trong Đường luật Nôm có 279 tên chữ (95,22%) và 14 tên Nôm (4,78%); Đường luật Thơ Mới có 21 tên chữ (95,45%) và 1 tên Nôm (4,55%).
• Ngữ nghĩa và từ tình thái: Đường luật Nôm thiên về miêu tả tĩnh và tượng trưng (xuân, thu, tùng, cúc, tang điền); Đường luật Thơ Mới miêu tả cảnh thực động (phố xá, chợ tỉnh, nương dâu, bến đò, gạo đỏ). Khảo sát từ tình thái bộc lộ cảm xúc ghi nhận Đường luật Thơ Mới tập trung vào nhóm than thở trực tiếp như ôi, oái, than ôi chiếm 46,67% (so với 4,44% ở Nôm), trong khi Nôm tập trung nhóm nhỉ, nhé (53,33%). Khảo sát từ cầu khiến cho thấy Đường luật Thơ Mới thiên về thúc giục (62,50%), còn Đường luật Nôm thiên về ngăn cản (87,50%).

2. Thể thơ phi truyền thống so với thể thơ truyền thống trong nội bộ Thơ Mới:

• Cấu tạo và nguồn gốc: Thể truyền thống Thơ Mới (13.409 lượt từ: 86,54% đơn, 10,04% ghép, 3,38% láy, 0,04% thành ngữ; 86,33% thuần Việt, 13,67% Hán Việt, 0% từ khác). Thể phi truyền thống (60.804 lượt từ: 87,02% thuần Việt, 12,97% Hán Việt, 0,01% từ khác gồm 6 lượt). Thể phi truyền thống giải phóng câu thơ khỏi niêm luật, tạo điều kiện gia tăng từ phức, các từ chêm xen và mở rộng trường nghĩa biểu cảm.

3. So sánh thể phi truyền thống với thể Đường luật và thể lục bát:

• Thể lục bát duy trì tỷ lệ từ đơn cao, mang âm hưởng ca dao, từ ngữ giản dị, trong trẻo, diễn tả tâm trạng bâng khuâng man mác.
• Thể phi truyền thống chiếm vị thế áp đảo trong việc diễn tả các trạng thái nội tâm giằng xé, đau xót, tê tái và tình yêu lứa đôi với các kết hợp ẩn dụ táo bạo.

Chương 3: Đặc trưng từ vựng trong thơ của một số tác giả

Chương 3 đi sâu khảo sát định lượng phong cách cá nhân của các nhà thơ tiêu biểu:

1. Huy Cận so với Tú Xương:

• Huy Cận sử dụng tỷ lệ từ láy 3,52% và từ ghép 13,11% (trong nhóm cao của Thơ Mới), chủ yếu là từ láy diễn tả tâm trạng ảo não, cô đơn (buồn, sầu), kết hợp lớp từ Hán Việt chỉ không gian vũ trụ vô biên (vạn lý, thiên thu, không gian, vũ trụ).
• Tú Xương sử dụng ít từ láy chỉ nỗi buồn trực tiếp mà tập trung từ láy mang sắc thái trào lộng, mỉa mai, châm biếm, che giấu nỗi u hoài sau tiếng cười thế sự.

2. Nguyễn Bính so với Nguyễn Khuyến:

• Nguyễn Bính sử dụng các biến thể ngữ âm đồng bằng Bắc Bộ (tr/gi, ch/gi như trăng/giăng, trầu/giầu, trồng/giồng, chăng/giăng), tạo nên phong cách "chân quê". Lượng từ Hán Việt của Nguyễn Bính rất thấp (8,86%), so với Nguyễn Khuyến là 11,978%.
• Nguyễn Khuyến là nhà thơ của "cảnh quê" (nghiêng về trời mây, sông nước thanh đạm); Nguyễn Bính là nhà thơ của "tình quê" với hệ thống nhân vật thôn dã, cây cỏ bình dân và gam màu sáng tươi rực rỡ.

3. Xuân Diệu trước 1945 so với sau 1945:

• Trước 1945, Xuân Diệu sử dụng nhiều đoạn thơ toàn từ đơn để tạo sự chân thành, từ láy chiếm 2,99%, từ ghép chiếm 8,46%, tạo ra các kết hợp từ mới lạ (điệu lòng, bóng héo, màu yêu, nhặt nụ cười, con gió xinh, gió rớt, nghèo vạc mặt, đi suông). Từ trung tâm là "yêu" xuất hiện 110 lần với tần số phân bố $f_x = 0,776$.
• Sau 1945, lượng từ ghép tăng mạnh để biểu đạt các chủ đề chính trị - xã hội (Tổ quốc, nhân dân, Đảng, Cách mạng), tên riêng cụ thể xuất hiện dày đặc thay thế cho tên riêng tượng trưng thời kỳ trước.

4. Đặc điểm từ vựng Thế Lữ:

• Thơ Thế Lữ có tỷ lệ từ láy cao nhất trong các tác giả Thơ Mới được khảo sát (4,65%), từ ghép chiếm 13,11%. Từ "tình" xuất hiện 63 lần ($f_x = 0,572$).
• Ngôn từ mang đậm tính hội họa và âm thanh với các trung tâm kết hợp: cảnh, màu, nét, ánh, tươi, thắm, trong trẻo (ánh lòng, màu cay đắng, màu thi cảm); kiến tạo thế giới thoát ly thần tiên với các từ ngữ bạn tiên, bồng lai, cung tiên, thi tiên.

5. Hàn Mặc Tử qua ba chặng đường sáng tác:

• Gái quê: Lớp từ vựng thanh bình, trong trẻo, biểu thị thiên nhiên thôn dã và thời khắc trong ngày.
• Thơ điên: Lớp từ vựng mang dấu ấn đau thương, ma quái, kinh dị của thể xác và tâm hồn (máu, hồn, sọ, điên, tử địa).
• Xuân như ý: Lớp từ vựng chuyển hướng về cõi thánh thiện, thanh khiết và tôn giáo tâm linh.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn:

1. Đóng góp về phương pháp luận: Khẳng định tính hiệu quả và giá trị của phương pháp khảo sát định lượng kết hợp miêu tả và so sánh đối chiếu trong nghiên cứu ngôn từ văn chương. Việc lượng hóa các hiện tượng từ vựng giúp tránh các nhận định chủ quan, cảm tính trong phê bình thi pháp.
2. Đóng góp về mặt lý luận ngôn ngữ và văn học sử:
   • Dựng lại bức tranh tiến trình vận động liên tục của từ vựng tiếng Việt từ thế kỷ XV đến nửa đầu thế kỷ XX.
   • Khẳng định Thơ Mới không phải là một "đột biến nghệ thuật" cắt rời truyền thống, mà là kết quả của quá trình tích hợp, kế thừa và cách tân từ thơ Nôm trên nền tảng chuyển biến mỹ học từ cái "Ta" sang cái "Tôi".
   • Chứng minh sự gia tăng tính "thuần Việt" và sự Việt hóa các yếu tố Hán Việt trong Thơ Mới, khẳng định bản sắc dân tộc của tiếng Việt hiện đại.
3. Đóng góp về thực tiễn: Cung cấp hệ thống ngữ liệu, danh mục thống kê phân loại từ vựng phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập mảng văn học trung đại và Thơ Mới trong nhà trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế và các vấn đề mở rộng, luận án nêu rõ:

• Do giới hạn phạm vi đề tài, nghiên cứu mới tập trung vào mảng từ vựng của một số tác giả và thể loại tiêu biểu, chưa thể bao quát toàn bộ các mối quan hệ ngữ nghĩa phức tạp, các kiểu nghĩa chuyên biệt hay quy luật chuyển nghĩa chi tiết của toàn bộ phong trào Thơ Mới.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:
  1. Mở rộng khảo sát các lớp từ theo quan hệ ngữ nghĩa, cấu trúc trường nghĩa và các quy luật chuyển nghĩa sâu hơn trong Thơ Mới.
  2. Mở rộng phạm vi so sánh lịch đại giữa từ vựng Thơ Mới với thơ ca giai đoạn sau 1945 và thơ ca đương đại nhằm hoàn thiện lược đồ tiến trình phát triển của từ ngữ tiếng Việt.

Giá trị tham khảo

Công trình có giá trị chuyên môn cao đối với:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Ngôn ngữ học và Văn học: Cung cấp phương pháp luận mẫu mực về ứng dụng ngôn ngữ học thống kê vào phân tích phong cách học thi ca.
• Nhà nghiên cứu văn học sử và thi pháp học: Cung cấp các cứ liệu định lượng xác thực để thẩm định phong cách tác giả (Huy Cận, Xuân Diệu, Thế Lữ, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương, Tú Xương).
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống 5 phụ lục thống kê chi tiết với 88 trang ngữ liệu, danh mục điển cố trong Quốc âm thi tập và bảng tần số phân bố từ vựng theo cấu tạo, nguồn gốc và ngữ nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ từ đơn và từ ghép có sự chuyển dịch như thế nào từ thơ Nôm sang Thơ Mới?
Trong thơ Nôm, từ đơn chiếm 90,25%, từ ghép chiếm 7,21%. Sang Thơ Mới, tỷ lệ từ đơn giảm xuống còn 86,80% và từ ghép tăng lên 9,82%. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng phức hợp hóa của từ vựng tiếng Việt hiện đại và việc giảm bớt cách dùng các yếu tố Hán Việt/thuần Việt đơn tiết độc lập làm thành phần câu.

2. Tỷ lệ từ Hán Việt và điển tích, điển cố thay đổi ra sao giữa hai thời kỳ?
Từ Hán Việt giảm từ 19,92% trong thơ Nôm xuống còn 12,94% trong Thơ Mới. Tần số xuất hiện của điển tích, điển cố giảm mạnh từ 537 lượt (tỷ lệ phân bố 0,0222) trong thơ Nôm xuống còn 142 lượt (tỷ lệ phân bố 0,0019) trong Thơ Mới, đồng thời chuyển từ các tích truyện chữ Hán sang các tích dân gian quen thuộc.

3. Tại sao Tản Đà được luận án xác định là "dấu gạch nối" giữa hai thời đại thi ca?
Số liệu thống kê từ vựng của Tản Đà (từ đơn 89,40%, từ ghép 8,53%, từ láy 1,88%; từ thuần Việt 87,05%, từ Hán Việt 12,94%) nằm ở vị trí trung gian chuyển tiếp giữa thơ Nôm và Thơ Mới. Đồng thời, từ "xuân" trong thơ Tản Đà bắt đầu xuất hiện 30,51% nghĩa tu từ, đánh dấu bước chuyển sang tư duy nghệ thuật hiện đại.

4. Tác giả Thơ Mới nào có tỷ lệ từ láy cao nhất và tác giả nào có mật độ từ "yêu" dày đặc nhất?
Thế Lữ là tác giả có tỷ lệ sử dụng từ láy cao nhất trong các nhà Thơ Mới được khảo sát (4,65%). Xuân Diệu là tác giả có mật độ từ "yêu" cao nhất với 110 lần xuất hiện trước năm 1945, đạt tần số phân bố $f_x = 0,776$.

Kết luận

Luận án của tác giả Vũ Thị Ân là công trình ngôn ngữ học so sánh khảo sát định lượng toàn diện hệ thống từ vựng Thơ Mới trong thế đối sánh với thơ Nôm truyền thống. Thông qua việc phân tích cấu tạo, nguồn gốc, điển cố, tên riêng và ngữ nghĩa trên khối dữ liệu hơn 98.000 lượt từ, tác giả đã minh chứng quy luật vận động liên tục, kế thừa có cách tân của tiếng Việt từ mỹ học cái "Ta" sang cái "Tôi". Công trình xác lập hệ thống cứ liệu khoa học tin cậy, đóng góp thiết thực cho phương pháp nghiên cứu định lượng trong thi pháp học và lịch sử ngôn ngữ văn học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN Vuõ Thò AÂn SO SAÙNH ÑAËC TRÖNG TÖØ VÖÏNG CUÛA THÔ MÔÙI VÔÙI THÔ TRUYEÀN THOÁNG VIEÄT NAM LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ NGÖÕ VAÊN Thaønh phoá Hoà Chí Minh - Naêm 2004 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN Vuõ Thò AÂn SO SAÙNH ÑAËC TRÖNG TÖØ VÖÏNG CUÛA THÔ MÔÙI VÔÙI THÔ TRUYEÀN THOÁNG VIEÄT NAM LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : Ngoân ngöõ hoïc so saùnh Maõ soá : 5.27 Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: GS. BUØI KHAÙNH THEÁ Thaønh phoá Hoà Chí Minh, naêm 2004 PHUÏ LUÏC 1. Baûng thoáng keâ vaø phaân loaïi töø ngöõ trong caùc taùc phaåm cuûa caùc nhaø thô ñöôïc khaûo saùt 2. Caùc danh saùch vaø baûng thoáng keâ töø ngöõ trong theå thô truyeàn thoáng vaø phi truyeàn thoáng cuûa Thô Môùi 3.

Caùc baûng thoáng keâ vaø danh saùch töø ngöõ trong thô cuûa moät soá taùc gia 4. Danh saùch ñieån tích, ñieån coá vaø moät soá töø ngöõ trong “Quoác aâm thi taäp” cuûa Nguyeãn Traõi 5. Maãu phieáu xin yù kieán chuyeân gia vaø danh muïc caùc baøi thô ñöôïc choïn khaûo saùt LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kì moät coâng trình naøo khaùc.

Taùc giaû luaän aùn Vuõ Thò AÂn QUY ÖÔÙC TRÌNH BAØY 1. Taøi lieäu trích daãn ñöôïc ghi theo soá thöù töï töông öùng cuûa noù trong phaàn danh muïc TAØI LIEÄU THAM KHAÛO vaø ñöôïc ñaët trong daáu ngoaëc vuoâng [ ] ngay sau phaàn coù lieân quan, sau daáy phaåy laø soá trang. Neáu ñoaïn trích daãn naèm ôû hai ba trang lieân tuïc thì giöõa trang ñaàu vaø cuoái coù ghi theâm daáu gaïch noái (-), ví duï [27, 240 - 268]; neáu ñoaïn trích daãn khoâng naèm ôû hai, ba trang lieân tuïc thì coù chöõ “vaø” ôû giöõa, ví duï [27,240 vaø 268]. Thoâng tin ñaày ñuû veà taøi lieäu trích daãn ñöôïc ghi trong muïc Taøi lieäu tham khaûo ñaët cuoái luaän aùn (sau phaàn phuï luïc).

Ñoái vôùi phaàn ñöôïc trích daãn töø nhieàu taøi lieäu khaùc nhau, soá thöù töï cuûa caùc taøi lieäu ñöôïc ñaët ñoäc laäp trong töøng daáu ngoaëc vuoâng, ví duï [18], [27], [42], [45]. Caùc daãn lieäu ñeàu ñöôïc in nghieâng. Caùc baûng bieåu trong caùc chöông ñöôïc ñaùnh theo soá thöù töï cuûa baûng trong töøng chöông vaø goàm hai chöõ soá: chöõ soá thöù nhaát laø soá thöù töï cuûa chöông, chöõ soá thöù hai laø soá thöù töï cuûa baûng. nghóa laø baûng thöù 8 cuûa chöông Moät.

MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU Trang 1. Lyù do nghieân cöùu vaø tính caáp thieát cuûa ñeà taøi 1 2. Lòch söû vaán ñeà 2 3. Ñoái töôïng vaø giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu 11 4.

Phöông phaùp nghieân cöùu 15 5. Ñoùng goùp môùi cuûa luaän aùn 19 6. Boá cuïc cuûa luaän aùn 19 Chöông Moät SO SAÙNH ÑAËC TRÖNG TÖØ VÖÏNG CUÛA THÔ MÔÙI VÔÙI THÔ NOÂM (XEÙT TREÂN BÌNH DIEÄN TOÅNG QUAÙT) 1. Giôùi thuyeát chung veà ñaëc ñieåm cuûa thô Noâm vaø Thô Môùi 21 1.

Moät caùi nhìn toång quaùt veà töø vöïng trong Thô Môùi so vôùi thô Noâm 26 1. Veà caáu taïo 26 1. Veà nguoàn goác 30 1. Veà ñieån tích, ñieån coá 34 1.

Veà teân rieâng 35 1. Veà ngöõ nghóa 37 1. Maïch chaûy cuûa töø ngöõ töø thô Noâm ñeán Thô Môùi 55 1. Töø thô Nguyeãn Traõi ñeán thô Nguyeãn Khuyeán, Tuù Xöông 56 1.

Töø ngöõ trong thô Taûn Ñaø, “daáu gaïch noái” giöõa hai thôøi ñaïi thi ca 67 1. Töø ngöõ trong Thô Môùi – söï keá thöøa vaø caùch taân töø ngöõ trong thô ca truyeàn thoáng 70 Chöông Hai SO SAÙNH ÑAËC TRÖNG TÖØ VÖÏNG CUÛA MOÄT SOÁ THEÅ THÔ TRONG THÔ MÔÙI VAØ THÔ NOÂM 2. So saùnh ñaëc tröng töø vöïng trong theå Ñöôøng luaät cuûa Thô Môùi vôùi theå Ñöôøng luaät cuûa thô Noâm 85 2. Veà caáu taïo 86 2.

Veà nguoàn goác 87 2. Veà ngöõ nghóa 88 2. So saùnh ñaëc tröng töø vöïng trong theå thô phi truyeàn thoáng vôùi theå thô truyeàn thoáng trong noäi boä Thô Môùi 93 2. Veà caáu taïo 93 2.

Veà nguoàn goác 94 2. Veà ngöõ nghóa 106 2. So saùnh ñaëc tröng töø vöïng cuûa theå thô phi truyeàn thoáng vôùi moät soá theå thô truyeàn thoáng trong noäi boä Thô Môùi 117 2. So saùnh ñaëc tröng töø vöïng cuûa theå thô phi truyeàn thoáng vôùi theå Ñöôøng luaät 117 2.

So saùnh ñaëc tröng töø vöïng cuûa theå thô phi truyeàn thoáng vôùi theå luïc baùt 121 Chöông Ba ÑAËC TRÖNG TÖØ VÖÏNG TRONG THÔ CUÛA MOÄT SOÁ TAÙC GIA 3. Ñaëc tröng töø vöïng trong thô Huy Caän so vôùi thô Tuù Xöông 130 3. Veà caáu taïo 130 3. Veà nguoàn goác 133 3.

Veà ngöõ nghóa 134 3. Ñaëc tröng töø vöïng trong thô Nguyeãn Bính so vôùi thô Nguyeãn Khuyeán 140 3. Veà caáu taïo 141 3. Veà nguoàn goác 143 3.

Veà ngöõ nghóa 146 3. Ñaëc tröng töø vöïng trong thô Xuaân Dieäu tröôùc 1945 so vôùi sau 1945 153 3. Veà caáu taïo 153 3. Veà nguoàn goác 157 3.

Veà ngöõ nghóa 160 3. Moät vaøi ñaëc ñieåm cuûa töø ngöõ trong thô Theá Löõ 168 3. Veà phaïm vi söû duïng 168 3. Veà ngöõ nghóa 169 3.

So saùnh moät soá töø trung taâm trong caùc chaëng ñöôøng thô Haøn Maëc Töû 176 3. Gaùi queâ vôùi nhöõng lôùp töø ngöõ mang saéc thaùi bình yeân, trong treûo 176 3. Thô ñieân vôùi nhöõng lôùp töø ngöõ mang daáu aán ñau thöông 179 3. Xuaân nhö yù vôùi nhöõng lôùp töø ngöõ höôùng tôùi caùi thaùnh thieän 189 KEÁT LUAÄN 193 PHUÏ LUÏC 197 1.

Baûng thoáng keâ vaø phaân loaïi töø ngöõ trong caùc taùc phaåm cuûa caùc nhaø thô ñöôïc khaûo saùt 197 2. Caùc danh saùch vaø baûng thoáng keâ töø ngöõ trong theå thô truyeàn thoáng vaø phi truyeàn thoáng cuûa Thô Môùi 200 3. Caùc baûng thoáng keâ vaø danh saùch töø ngöõ trong thô cuûa moät soá taùc gia 205 4. Danh saùch ñieån coá vaø moät soá töø ngöõ trong “Quoác aâm thi taäp” cuûa Nguyeãn Traõi 238 5.

Maãu phieáu xin yù kieán chuyeân gia vaø danh muïc caùc baøi thô ñöôïc choïn khaûo saùt 270 DANH MUÏC COÂNG TRÌNH CUÛA TAÙC GIAÛ 285 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 286 MÔÛ ÑAÀU 1. Lí do nghieân cöùu vaø tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Tröôùc Thô Môùi, thô truyeàn thoáng laø boä phaän coát yeáu cuûa doøng vaên chöông baùc hoïc Vieät Nam. Chính doøng vaên chöông naøy ñaõ löu giöõ laïi ngoân töø cuûa moät thôøi kì lòch söû. Thô Môùi xuaát hieän ñaùnh daáu moät böôùc phaùt trieån cuûa ngoân ngöõ thô noùi rieâng vaø tieáng Vieät noùi chung.

Vieäc nghieân cöùu veà ñaëc tröng töø vöïng cuûa Thô Môùi trong söï so saùnh vôùi thô truyeàn thoáng (maûng thô Noâm) cuûa luaän aùn seõ goùp phaàn döïng leân böùc tranh töø ngöõ cuûa hai giai ñoaïn thô ca tieáng Vieät vaø phaùc thaûo löôïc ñoà tieán trình phaùt trieån cuûa töø ngöõ trong thô ca Vieät Nam töø thô truyeàn thoáng ñeán Thô Môùi. Lòch söû vaán ñeà 2. Lòch söû nghieân cöùu, pheâ bình veà töø ngöõ trong thô Noâm Vieäc nghieân cöùu pheâ bình veà thô truyeàn thoáng (maûng thô Noâm) ñaõ coù moät beà daøy ñaùng keå. Song chuû yeáu vaãn laø nhöõng nhaän xeùt ñaùnh giaù veà noäi dung, neáu coù ñeà caäp ñeán hình thöùc thì môùi chæ chuù yù ñeán nieâm luaät maø chöa chuù yù ñuùng möùc ñeán töø ngöõ.

Tính ñeán thôøi ñieåm hieän nay, chæ coù theå gaëp ñoâi ñoaïn noùi ñeán ngoân ngöõ thô Noâm trong caùc coâng trình nghieân cöùu veà moät taùc gia naøo ñoù, hoaëc chæ coù theå gaëp moät vaøi nhaän ñònh coù tính chaát giaùo khoa trong caùc taøi lieäu daïy hoïc phaàn vaên hoïc trung ñaïi. Lòch söû nghieân cöùu, pheâ bình veà töø ngöõ trong Thô Môùi Tröôùc 1945, ñaõ coù moät soá yù kieán baøn veà phöông dieän hình thöùc ngheä thuaät cuûa Thô Môùi, nhöng coøn ôû möùc ñoä chung chung vaø chöa coù moät coâng trình naøo nghieân cöùu rieâng veà ngoân töø. Töø giöõa nhöõng naêm 80 ñeán nay, nhieàu coâng trình tìm hieåu theá giôùi ngheä thuaät cuûa Thô Môùi ra ñôøi. Song vaãn khoù tìm thaáy moät coâng trình naøo coù “beà theá” taäp trung phaân tích heä thoáng töø vöïng trong Thô Môùi.

Ñoái töôïng vaø giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu 1 3. Thô truyeàn thoáng tieáng Vieät ñöôïc hieåu chính laø thô Noâm. Ñeà taøi giôùi haïn ôû maûng thô Noâm tröõ tình. Nhöõng taùc gia luaän aùn choïn khaûo saùt laø nhöõng nhaø thô ñaõ ghi daáu aán quan troïng trong lòch söû thi ca Vieät Nam: Nguyeãn Traõi, Baø Huyeän Thanh Quan, Hoà Xuaân Höông, Nguyeãn Khuyeán, Tuù Xöông.

Rieâng Taûn Ñaø seõ ñöôïc xem xeùt nhö laø ñoái töôïng kieåm chöùng cho caùc keát luaän veà ñaëc tröng söû duïng töø vöïng cuûa thô Noâm so vôùi Thô Môùi. Thô Môùi laø saûn phaåm cuûa moät cuoäc caùch maïng trong thi ca Vieät Nam. Luaän aùn seõ baét ñaàu baèng vieäc xaùc laäp moät danh muïc veà taùc gia vaø taùc phaåm Thô Môùi treân côû sôû keá thöøa töø hai coâng trình ñaõ ñöôïc thöû thaùch veà uy tín khoa hoïc: Thi nhaân Vieät Nam cuûa Hoaøi Thanh - Hoaøi Chaân vaø Nhaø vaên hieän ñaïi cuûa Vuõ Ngoïc Phan, vaø chæ löïa choïn moät soá taùc gia tieâu bieåu ñeå khaûo saùt. Phöông phaùp nghieân cöùu Ñeå thöïc hieän ñeà taøi, ngöôøi vieát vaän duïng caùc phöông phaùp sau: – Phöông phaùp thoáng keâ, mieâu taû.

Thoáng keâ ñeå xaùc laäp baûng töø vöïng öu tieân töông öùng vôùi thô truyeàn thoáng vaø Thô Môùi, töø ñoù ruùt ra nhaän xeùt veà yù nghóa vaø noäi dung thaåm mó cuûa caùc soá lieäu ñoù. Vieäc thoáng keâ ñònh löôïng ñöôïc tính theo coâng thöùc: nx fx = n trong ñoù, fx laø tæ leä phaân boá cuûa töø ngöõ ñöôïc xeùt treân ñoä daøi vaên baûn, nx laø soá löôït xuaát hieän (taàn soá) cuûa töø ngöõ ñöôïc xem xeùt, n laø toång soá löôït töø cuûa vaên baûn. – Phöông phaùp so saùnh lòch ñaïi giöõa töø ngöõ thô Noâm vôùi Thô Môùi ñeå thaáy roõ tieán trình phaùt trieån cuûa ngoân ngöõ thô ca Vieät Nam. – Phöông phaùp so saùnh ñoàng ñaïi veà töø ngöõ cuûa caùc taùc gia Thô Môùi ñeå thaáy söï ñoäc ñaùo rieâng cuûa töøng caù tính saùng taïo vaø söï phong 2 phuù môùi meû cuûa ngoân ngöõ thô Vieät Nam hieän ñaïi.

Ngoaøi ra, luaän aùn coøn söû duïng phöông phaùp ñieàu tra xaõ hoäi hoïc ñeå giaûi quyeát moät soá vaán ñeà höõu quan. Ñoùng goùp môùi cuûa luaän aùn 5. Vieäc xaùc laäp caùc ñaëc tröng töø vöïng cuûa moät traøo löu thô, moät giai ñoaïn thô töø phöông phaùp khaûo saùt ñònh löôïng, keát hôïp so saùnh ñoái chieáu cuûa luaän aùn seõ goùp phaàn moâ taû nhöõng ñaëc ñieåm ngoân ngöõ cuûa ñoái töôïng khaûo saùt vaø khaúng ñònh vai troø vaø giaù trò cuûa phöông phaùp khaûo saùt ñònh löôïng trong vieäc nghieân cöùu söï kieän ngoân töø (nhaát laø ngoân töø trong taùc phaåm vaên chöông).