Không Gian-Thời Gian Nghệ Thuật Trong Tiểu Thuyết Giã Biệt Bóng Tối Của Tạ Duy Anh

Khám phá không gian thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết "Giã biệt bóng tối" của Tạ Duy Anh qua những phân tích sâu sắc và độc đáo.

• Tác giả: Bùi Thị Ngoãn
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Không Gian-Thời Gian Nghệ Thuật Trong Tiểu Thuyết Giã Biệt Bóng Tối Của Tạ Duy Anh
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.4. Về tác giả Tạ Duy Anh
• 0.5. Về tiểu thuyết Giã biệt bóng tối
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Bố cục của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TẠ DUY ANH VÀ TIỂU THUYẾT GIÃ BIỆT BÓNG TỐI
• 1.1. Tạ Duy Anh - hành trình từ truyện ngắn đến tiểu thuyết
• 1.1.1. Một Tạ Duy Anh thành danh từ truyện ngắn
• 1.1.2. Tạ Duy Anh và những thử nghiệm táo bạo cùng thể loại tiểu thuyết

Tóm tắt

I. Tổng Quan Không Gian Thời Gian Nghệ Thuật Trong Tạ Duy Anh

Trong văn học, không gian và thời gian là hai yếu tố then chốt phản ánh thế giới khách quan và thể hiện ý đồ nghệ thuật của nhà văn. Tạ Duy Anh, một cây bút nổi bật sau 1975, đã tạo dựng tên tuổi bằng những tác phẩm chứa đựng dư vị chua cay của cuộc đời, phơi bày những thói hư tật xấu của xã hội. Tiểu thuyết Giã biệt bóng tối của ông được đánh giá cao về lòng khoan dung và tha thứ, đồng thời chứa đựng những vấn đề thời đại như sự xuống cấp về nhân phẩm và sự tha hóa nhân cách. Khóa luận này tập trung khám phá không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật trong Giã biệt bóng tối, nhằm làm nổi bật phong cách sáng tạo độc đáo của Tạ Duy Anh. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào cách nhà văn xây dựng và sử dụng hai yếu tố này để truyền tải thông điệp và tạo nên giá trị thẩm mỹ cho tác phẩm.

1.1. Vai Trò Của Không Gian Và Thời Gian Trong Văn Học

Không gian và thời gian không chỉ là bối cảnh mà còn là yếu tố cấu thành nên thế giới nghệ thuật của tác phẩm. Thời gian xác định sự tồn tại của nhân vật, trong khi không gian là nơi nhân vật hoạt động và tương tác. Cách nhà văn xử lý không gian và thời gian thể hiện quan điểm, tư tưởng và phong cách nghệ thuật riêng. Trong Giã biệt bóng tối, Tạ Duy Anh đã sử dụng không gian-thời gian nghệ thuật như thế nào để phản ánh hiện thực xã hội và tâm lý nhân vật? Đây là câu hỏi mà nghiên cứu này sẽ giải đáp.

1.2. Giới Thiệu Tiểu Thuyết Giã Biệt Bóng Tối Của Tạ Duy Anh

Giã biệt bóng tối là một tác phẩm quan trọng trong sự nghiệp của Tạ Duy Anh, đánh dấu sự đổi mới trong phong cách và tư duy nghệ thuật. Tiểu thuyết không chỉ phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội mà còn ca ngợi lòng nhân ái và khả năng tha thứ của con người. Tác phẩm đã nhận được nhiều sự quan tâm và đánh giá từ giới phê bình văn học, khẳng định vị trí của Tạ Duy Anh trong nền văn học Việt Nam đương đại. Nghiên cứu này sẽ tập trung phân tích không gian và thời gian trong tác phẩm để hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của nó.

II. Vấn Đề Tha Hóa Nhân Cách Trong Không Gian Nghệ Thuật

Một trong những vấn đề nổi bật trong Giã biệt bóng tối là sự tha hóa về nhân cách con người trong bối cảnh xã hội đầy biến động. Tạ Duy Anh đã khắc họa một hiện thực xã hội với đủ mọi hạng người, từ những kẻ tham lam, ích kỷ đến những người lương thiện, tốt bụng. Sự tha hóa này không chỉ thể hiện ở hành động mà còn ở suy nghĩ, tình cảm của nhân vật. Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện sự tha hóa này, từ những xóm nghèo tăm tối đến những khu đô thị xa hoa, tráng lệ. Nghiên cứu này sẽ phân tích cách Tạ Duy Anh sử dụng không gian để làm nổi bật sự tương phản giữa cái thiện và cái ác, giữa cái đẹp và cái xấu trong xã hội.

2.1. Bối Cảnh Xã Hội Việt Nam Trong Giã Biệt Bóng Tối

Giã biệt bóng tối phản ánh một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam, khi xã hội đang trải qua quá trình đô thị hóa và hội nhập quốc tế. Bối cảnh xã hội này tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là vấn đề đạo đức và nhân cách con người. Tạ Duy Anh đã khắc họa một cách chân thực những mặt trái của xã hội, từ sự bất công, tham nhũng đến sự vô cảm, thờ ơ của con người. Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết là sự phản ánh của bối cảnh xã hội này, với những gam màu tối tăm và u ám.

2.2. Sự Tha Hóa Nhân Cách Qua Hình Tượng Nhân Vật

Các nhân vật trong Giã biệt bóng tối đều mang trong mình những vết thương tinh thần và những mâu thuẫn nội tâm. Sự tha hóa nhân cách thể hiện qua hành động, lời nói và suy nghĩ của họ. Tạ Duy Anh đã xây dựng những hình tượng nhân vật đa diện, phức tạp, không hoàn toàn tốt cũng không hoàn toàn xấu. Điều này cho thấy sự am hiểu sâu sắc của nhà văn về tâm lý con người và sự phức tạp của cuộc sống. Không gian sống của nhân vật cũng góp phần định hình tính cách và số phận của họ.

III. Cách Tạ Duy Anh Xây Dựng Không Gian Nghệ Thuật Độc Đáo

Tạ Duy Anh đã tạo nên một không gian nghệ thuật độc đáo trong Giã biệt bóng tối bằng cách kết hợp giữa hiện thực và hư cấu, giữa quá khứ và hiện tại. Không gian trong tiểu thuyết không chỉ là bối cảnh mà còn là một yếu tố biểu tượng, thể hiện tâm trạng và số phận của nhân vật. Nhà văn đã sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật như miêu tả, so sánh, ẩn dụ để tạo nên một không gian đa chiều, gợi cảm. Nghiên cứu này sẽ phân tích những đặc điểm nổi bật của không gian nghệ thuật trong Giã biệt bóng tối, từ không gian vật chất đến không gian tâm lý, từ không gian cá nhân đến không gian xã hội.

3.1. Không Gian Vật Chất Trong Giã Biệt Bóng Tối

Không gian vật chất trong Giã biệt bóng tối bao gồm những địa điểm cụ thể như làng quê, thành phố, nhà ở, đường phố... Tạ Duy Anh đã miêu tả những địa điểm này một cách chi tiết, sinh động, tạo nên một bức tranh chân thực về cuộc sống của con người. Không gian vật chất không chỉ là bối cảnh mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc thể hiện tính cách và số phận của nhân vật. Ví dụ, những xóm nghèo tăm tối là nơi sinh sống của những người nghèo khổ, bất hạnh, trong khi những khu đô thị xa hoa là nơi trú ngụ của những kẻ giàu có, quyền lực.

3.2. Không Gian Tâm Lý Và Không Gian Tưởng Tượng

Bên cạnh không gian vật chất, Giã biệt bóng tối còn có không gian tâm lý và không gian tưởng tượng. Không gian tâm lý là thế giới nội tâm của nhân vật, với những suy nghĩ, cảm xúc, ký ức... Không gian tưởng tượng là thế giới do nhân vật tạo ra trong trí tưởng tượng của mình. Tạ Duy Anh đã sử dụng không gian tâm lý và không gian tưởng tượng để khám phá những góc khuất trong tâm hồn con người và thể hiện những khát vọng, ước mơ của họ. Theo tài liệu gốc, "Tạ Duy Anh đã tìm được cho mình một lối thể hiện mới với sự hòa trộn giữa hiện đại và dân gian, giữa quá khứ và hiện tại."

IV. Thủ Pháp Nghệ Thuật Xây Dựng Thời Gian Trong Tác Phẩm

Cùng với không gian, thời gian là một yếu tố quan trọng trong cấu trúc của Giã biệt bóng tối. Tạ Duy Anh đã sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật để xây dựng thời gian trong tiểu thuyết, tạo nên một dòng chảy liên tục giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Thời gian trong tiểu thuyết không chỉ là một trình tự tuyến tính mà còn là một yếu tố tâm lý, thể hiện sự thay đổi trong nhận thức và cảm xúc của nhân vật. Nghiên cứu này sẽ phân tích cách Tạ Duy Anh sử dụng thời gian để tạo nên hiệu ứng nghệ thuật và truyền tải thông điệp của tác phẩm.

4.1. Thời Gian Tuyến Tính Và Thời Gian Phi Tuyến Tính

Giã biệt bóng tối sử dụng cả thời gian tuyến tính và thời gian phi tuyến tính. Thời gian tuyến tính là trình tự thời gian theo trật tự tự nhiên, từ quá khứ đến hiện tại và tương lai. Thời gian phi tuyến tính là sự xáo trộn trật tự thời gian, với những đoạn hồi tưởng, dự báo, hoặc những sự kiện xảy ra đồng thời ở những địa điểm khác nhau. Tạ Duy Anh đã sử dụng thời gian phi tuyến tính để tạo nên sự phức tạp và hấp dẫn cho câu chuyện.

4.2. Thời Gian Tâm Lý Và Thời Gian Lịch Sử

Bên cạnh thời gian khách quan, Giã biệt bóng tối còn có thời gian tâm lý và thời gian lịch sử. Thời gian tâm lý là cảm nhận chủ quan của nhân vật về thời gian, có thể trôi nhanh hoặc chậm tùy thuộc vào tâm trạng của họ. Thời gian lịch sử là bối cảnh lịch sử mà câu chuyện diễn ra, ảnh hưởng đến cuộc sống và số phận của nhân vật. Tạ Duy Anh đã sử dụng thời gian tâm lý và thời gian lịch sử để tạo nên chiều sâu và ý nghĩa cho tác phẩm.

V. Giá Trị Nhân Văn Không Gian Thời Gian Gửi Gắm Thông Điệp

Không gian và thời gian trong Giã biệt bóng tối không chỉ là những yếu tố nghệ thuật mà còn là phương tiện để Tạ Duy Anh gửi gắm những thông điệp nhân văn sâu sắc. Tiểu thuyết ca ngợi lòng nhân ái, sự tha thứ và niềm tin vào khả năng vươn lên của con người. Đồng thời, tác phẩm cũng phê phán những thói hư tật xấu của xã hội và cảnh báo về nguy cơ tha hóa nhân cách. Nghiên cứu này sẽ phân tích những thông điệp nhân văn mà Tạ Duy Anh gửi gắm qua không gian và thời gian trong Giã biệt bóng tối, từ đó làm nổi bật giá trị của tác phẩm trong nền văn học Việt Nam đương đại.

5.1. Thông Điệp Về Lòng Nhân Ái Và Sự Tha Thứ

Giã biệt bóng tối là một bản ca về lòng nhân ái và sự tha thứ. Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách, các nhân vật trong tiểu thuyết vẫn giữ được lòng tốt và sẵn sàng tha thứ cho những lỗi lầm của người khác. Tạ Duy Anh đã sử dụng không gian và thời gian để thể hiện sự chuyển biến trong tâm lý của nhân vật, từ hận thù đến yêu thương, từ oán trách đến cảm thông.

5.2. Phê Phán Xã Hội Và Cảnh Báo Về Tha Hóa

Bên cạnh những thông điệp tích cực, Giã biệt bóng tối cũng phê phán những mặt trái của xã hội và cảnh báo về nguy cơ tha hóa nhân cách. Tạ Duy Anh đã khắc họa một cách chân thực những tệ nạn xã hội như tham nhũng, bất công, vô cảm... Đồng thời, nhà văn cũng chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến sự tha hóa nhân cách, từ áp lực kinh tế đến sự suy đồi đạo đức. Không gian và thời gian trong tiểu thuyết là những chứng nhân cho sự tha hóa này.

VI. Kết Luận Đóng Góp Của Tạ Duy Anh Cho Tiểu Thuyết Việt

Nghiên cứu về không gian-thời gian nghệ thuật trong Giã biệt bóng tối của Tạ Duy Anh đã cho thấy sự sáng tạo và tài năng của nhà văn trong việc xây dựng thế giới nghệ thuật độc đáo. Tạ Duy Anh không chỉ phản ánh hiện thực xã hội một cách chân thực mà còn gửi gắm những thông điệp nhân văn sâu sắc. Tiểu thuyết Giã biệt bóng tối là một đóng góp quan trọng cho nền tiểu thuyết Việt Nam đương đại, khẳng định vị trí của Tạ Duy Anh trong lòng độc giả và giới phê bình văn học. Nghiên cứu này hy vọng sẽ mở ra những hướng tiếp cận mới cho việc tìm hiểu và đánh giá các tác phẩm của Tạ Duy Anh và văn học Việt Nam nói chung.

6.1. Tổng Kết Về Không Gian Và Thời Gian Nghệ Thuật

Nghiên cứu đã phân tích chi tiết cách Tạ Duy Anh xây dựng không gian và thời gian trong Giã biệt bóng tối, từ không gian vật chất đến không gian tâm lý, từ thời gian tuyến tính đến thời gian phi tuyến tính. Không gian và thời gian không chỉ là bối cảnh mà còn là những yếu tố biểu tượng, thể hiện tâm trạng và số phận của nhân vật, đồng thời truyền tải những thông điệp nhân văn của tác phẩm.

6.2. Giá Trị Và Ý Nghĩa Của Giã Biệt Bóng Tối

Giã biệt bóng tối là một tác phẩm có giá trị nghệ thuật và ý nghĩa xã hội sâu sắc. Tiểu thuyết không chỉ phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội mà còn ca ngợi lòng nhân ái và khả năng tha thứ của con người. Tác phẩm đã góp phần làm phong phú thêm văn học Việt Nam đương đại và khẳng định vị trí của Tạ Duy Anh trong lòng độc giả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu thế kỉ XXI, Tạ Duy Anh góp thêm cho nền văn học Việt Nam cuốn tiểu thuyết Thiên thần sám hối (2004). Tác phẩm là “câu chuyện của một đứa trẻ còn trong bụng mẹ” [5, tr.6] kể về bảy mươi hai giờ trước khi chào đời. Trong thời gian ngắn ngủi đó nó đã nghe được rất nhiều câu chuyện có vui, có buồn, có cả đắng cay ghê tởm. Đó là chuyện một người đàn bà nông dân đồng ý cho ngâm cồn bốn đứa con chưa thành người để lấy bốn triệu đồng, là câu chuyện một cô gái bị một gã sở khanh lừa nên có bầu và đã vào bệnh viện trút con ra như một nghiệp chướng, chuyện những y tá trong bệnh viện ăn hối lộ của bệnh nhân ra sao… Những chuyện đau lòng ấy khiến đứa trẻ đâm ra hoài nghi, hoang mang và nảy sinh mong muốn quay trở lại thế giới của những thiên thần.

Nhưng cuối cùng, nhờ tình yêu thương vô bờ cùng niềm trông đợi kiên định của người mẹ mà nó cảm nhận được: “con có thể nguyền rủa cái thế giới còn đầy tội ác bất công này nhưng cuộc sống là ân sủng lớn nhất thì không thể dừng lại” [5, tr.118], đứa bé đã quyết định ra đời. Tiếp tục chịu ảnh hưởng của văn học phi lý phương Tây, tiểu thuyết đặt ra vấn đề về mối quan hệ giữa khoái lạc và trách nhiệm với kết quả của những giây phút khoái lạc, Tạ Duy Anh đã bày ra trước mắt người đọc một thế giới hiện thực nghiệt ngã và phi lý. Tuy nhiên, điểm khác biệt của tiểu thuyết này chính là ở việc lựa chọn đối tượng phản ánh và thái độ của tác giả đối với hiện thực. Với giọng điệu khách quan và lạnh lùng, tác phẩm đã gieo vào lòng 15 người đọc một nỗi buồn mênh mang về kiếp người mà cái kết thúc có hậu cũng không xoa dịu nổi.

Sau một thời gian dài tiếp nhận văn học phương Tây, Tạ Duy Anh ý thức được sự cần thiết phải có một lối viết thực sự của mình. Từ đó ông đã cố gắng đổi mới tư duy tiểu thuyết, đổi mới cách nhìn thế giới và con người. Điều này được thể hiện rõ trong tiểu thuyết Giã biệt bóng tối (2008). Tiểu thuyết kể về cuộc đời của một thằng bé lang thang, không người thân thích phải tự mình bươn chải để kiếm sống, nhưng đi đến đâu cũng gặp phải sự tráo trở của lòng người.

Qua tác phẩm, hiện thực xã hội Việt Nam hiện lên với đủ mọi hạng người tốt xấu trắng đen lẫn lộn, mang lại cảm giác mãnh liệt về sự tha hóa đang len lỏi vào từng con người. Điều này chúng tôi sẽ trình bày kĩ hơn ở những phần sau. Từ Khúc dạo đầu cho đến Đi tìm nhân vật, tài năng của Tạ Duy Anh rõ ràng đã được khẳng định ở thể loại tiểu thuyết. Đó là kết quả của cả một hành trình tiếp nhận văn học phương Tây để tìm lối viết thích hợp.

Từ dấu ấn lãng mạn trong Khúc dạo đầu qua hiện thực phi lý trong Thiên thần sám hối, từ lối viết mang màu sắc cổ điển trong Đi tìm nhân vật đến lối viết hiện đại ở Giã biệt bóng tối; Tạ Duy Anh đã thể hiện rõ nét sự cách tân táo bạo cùng những thể nghiệm của mình ở lĩnh vực tiểu thuyết. Quan niệm nghệ thuật Tạ Duy Anh Không chỉ mang đến cho độc giả những tác phẩm văn chương có giá trị, Tạ Duy Anh còn thẳng thắn bày tỏ quan niệm sáng tác của mình thông qua những lần đối thoại văn chương nhân dư luận xung quanh tiểu thuyết Thiên thần sám hối, qua các lần trả lời phỏng vấn trên báo Thể thao & Văn hóa, báo Pháp luật, báo Giáo dục & Thời đại, qua lần nói chuyện với Lê Thiếu Nhơn trong bài Lê Thiếu Nhơn hỏi chuyện Tạ Duy Anh xung quanh việc tiểu thuyết Giã biệt bóng tối được xuất bản. 16 Với Tạ Duy Anh, một tác phẩm tiểu thuyết đích thực không phải là tác phẩm hướng đến những điều cao xa, huyền ảo và thơ mộng mà phải đi vào khám phá các căn bệnh của xã hội; từ những gian trá, đớn hèn, vật dục, tàn ác đến những bí ẩn về sự tồn tại của con người và nhân thế. Nhờ vậy, văn chương mới có khả năng làm nổi lên gương mặt thế sự đau đáu, riết róng chuyện thánh thiện, tàn ác, liêm sỉ và vô lương, để rồi qua đó con người nhận ra được thực trạng xã hội, tìm cách thoát khỏi nó nhằm vươn tới những điều công bằng, lương thiện.

Chính vì vậy, các sáng tác của Tạ Duy Anh mặc dù nhìn hiện thực một cách lý trí, lạnh lùng nhưng cũng tràn đầy niềm cảm thông thương xót con người. Nhưng muốn tác phẩm làm được những điều đó, theo Tạ Duy Anh, nhà văn phải là người có niềm đam mê nghề nghiệp, phải vật lộn khá vất vả, trước hết để vượt qua thói tự mãn bởi “văn đàn của ta giống như cái ổ rơm mời gọi và dường như luôn sẵn sàng mở cửa để nhà văn đến yên nghỉ, nhấm nháp chút vinh quang còm cõi” [3, tr. Nhà văn phải có đủ bản lĩnh “quay lưng lại miếng mồi danh vọng, tiền tài” để theo đuổi những điều mình thích. Là người “dám đi theo những thứ có sẵn bên ngoài” để chấp nhận sự hắt hủi hoặc “dám xông vào những vùng cấm kị” [3, tr.188-189], ông cho rằng “viết văn, ở một khía cạnh nào đấy, cũng như người leo dây.

Vừa phải dò dẫm từng bước theo lối tập đi cổ điển, vừa phải tạo ra những cú tung mình mạo hiểm…Chẳng thể định rõ cho mình theo lối “lên kế hoạch” lúc nào cần tạo ra sự đột biến” [3, tr. Trong quá trình sáng tác ông không bao giờ cho phép mình ngồi vào bàn viết mà thiếu nghiêm túc, thiếu tỉnh táo. Dù là bài báo hay tác phẩm nghệ thuật ông cũng đều chú ý từng chữ một, bởi bất cứ sự buông thả nào đều phải trả giá. Để tác phẩm đến được với công chúng một cách hoàn chỉnh nhất, ông thường giành thời gian để chỉnh sửa gấp 5-7 lần thời gian viết ra nó.

17 Trong nghề văn của mình, những bậc đại thụ mà ông chịu ảnh hưởng là Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Dostoievski… Bởi theo ông, “họ dám và có đủ tài để sáng tác trong cô độc, không cần được đương thời chiếu cố và đều chọn khổ đau thay vì hạnh phúc. Họ dám đi con đường mà người khác từ chối, trả giá cho những phát hiện bằng cả cuộc đời mình…” [3, tr. Đồng ý với tuyên ngôn nghệ thuật của Nam Cao rằng “văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” [6, tr.341], Tạ Duy Anh luôn viết với sự tìm tòi nỗ lực không ngừng để tự làm mới mình.

Theo ông, “mỗi tác phẩm đã được sinh ra vĩnh viễn đem theo chiếc áo chỉ mình nó mặc vừa. Muốn tạo ra tác phẩm, khác, phải có chiếc áo dành riêng cho nó” [3, tr. Một cuốn tiểu thuyết hiện đại là tác phẩm “mời người đọc đối thoại với nó. Thay vì cảm giác đang nghe kể lại một câu chuyện (độc giả thường là đối tượng theo dõi một cách thụ động) là cảm giác câu chuyện đó của chính mình cần một sự sáng tạo thứ hai trước khi có được những phát ngôn chân lý.

Tiểu thuyết hiện đại ít tìm kiếm sự khẳng định về mặt thể loại hơn là cách trình bày vấn đề, ít tuân thủ những nguyên tắc kết cấu, nhân vật, bố cục…và vì thế nó tự do hơn” [3, tr. Chỉ có thể tạo ra tác phẩm có giá trị khi nhà văn sống hết mình với tác phẩm, biết trăn trở với hiện thực, với những nỗi đau của thân phận con người. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của nhà văn trong việc kiến giải những vấn đề xã hội. Ông từng nói: “Tôi không phải là nhà chính trị để có thể và cần phải đưa ra những giải pháp cụ thể.

Nhưng có một giải pháp chính trị nào tuyên bố có thể thay đổi số phận con người thì đấy chính là lúc cần vai trò của nhà văn với tư cách một người cảnh báo sớm về những thảm họa không thể thay đổi từ sự thay đổi đó” [3, tr. Không thích dạy dỗ, xoa đầu người 18 khác mà nhà văn chỉ âm thầm, lặng lẽ bằng các tác phẩm của mình nói lên sự phô diễn của các biến cố khủng khiếp, những bóng ma tinh thần cứ ngày một đè bẹp con người, khiến họ bị dị dạng, tha hóa về nhân cách và phẩm giá. Và rồi cũng bằng những tác phẩm ấy, nhà văn hướng con người đến những cái nhìn mới mẻ, tươi sáng hơn, đến một cuộc sống khác đầy nhân văn, nhân bản. Có thể nói, Tạ Duy Anh là một nhà văn có những quan niệm nhân sinh, quan niệm văn chương khác lạ và tiến bộ so với kinh nghiệm văn chương truyền thống.

Tiểu thuyết Giã biệt bóng tối - “bản ca tụng về lòng khoan dung và tha thứ” Là tác giả của những tác phẩm gây xôn xao dư luận như Đi tìm nhân vật, Thiên thần sám hối, đến đầu tháng 3-2008, Tạ Duy Anh lại tiếp tục mang đến cho độc giả những cảm xúc mới trong cuốn tiểu thuyết thứ năm Giã biệt bóng tối. Cùng nằm trong số những tác phẩm viết về vấn đề thiện ác, nhưng nếu ở Thiên thần sám hối con người vì lòng vị kỉ, vì những ham muốn dục vọng tầm thường đã tàn ác với chính thế hệ tương lai của mình, thì Giã biệt bóng tối lại kể về cuộc đời của một cậu bé đánh giày lang thang phải đối mặt với sự tráo trở, nhẫn tâm của lòng người. Nhân vật chính trong tiểu thuyết là thằng bé Thượng - một đứa trẻ ngay từ khi sinh ra đã không biết mặt mẹ, lang thang theo bà ngoại đi quét thóc vãi, khi bà mất phải làm đủ nghề để kiếm sống. Cả cái thành phố rộng lớn, sang trọng nhưng chất chứa biết bao cạm bẫy bủa vây thằng bé.

Rồi số phận đưa nó trôi dạt đến ngôi miếu hoang của làng Thổ Ô. Ở đây, trong một lần lên cơn sốt, mê man bất tỉnh nó đã gặp “kẻ ẩn mình trong bóng tối” [4, tr.67], vốn là hồn ma của một lão ăn mày đã chết mà trong lòng còn mang đầy thù hận, đã nằm ở dưới mồ nhưng vẫn ngày đêm tìm cách trả thù cuộc sống. Lão gặp 19 thằng bé lang thang và ban cho thằng bé điều ước “hễ kẻ nào hại mày, lập tức nó bị chết bất đắc kì tử” [4, tr.